Πεζά

Ποίηση

Παραμύθια

Θέατρο-Διάλογοι

Δοκίμια

Ο Dali & Εγώ

Διαδικτύου

Εκδοθέντες

Κλασσικά

Λαογραφικά

Διασκέδαση

Πινακοθήκη

Εικαστικά

Λογο-Παίγνια

Σχόλια/Επικοινωνία

Φανταστικό

Ερωτική Λογοτεχνία

Γλυπτική

 
 

Κλασσικά 

Πατατζής Σωτήρης: Επαναστάτης Εξαίρετος Μαχητής

 

                    Βιογραφικό

    Γεννήθηκε το 1914 στη Μεσσήνη Μεσσηνίας, όπου και τελείωσε τις εγκύκλιες σπουδές του. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών χωρίς όμως να εξασκήσει το επάγγελμα γιατί αμέσως μετά τον πόλεμο αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά στα γράμματα κι ασχολήθηκε σ' όλη του τη ζωή με τη δημοσιογραφία. Επίσης, μελέτησε σε βάθος τη γαλλική γλώσσα κι απoφοίτησε από το Institut Francais d' Athenes. Έγραψε διηγήματα, μυθιστορήματα και μετέφρασε, Ντοστογιέφσκη, Τσβάιχ, Μορουά, Θερβάντες, Μοράβια και Σολζενίτσιν.
     Ανήκει μεταξύ 1945-50 στους πλέον προβεβλημένους αριστερούς συγγραφείς: δημοσιεύει αντιστασιακά διηγήματα, συμμετέχει στη συντακτική επιτροπή του περιοδικού Ελεύθερα Γράμματα κι είναι αναγνωρισμένος από τους ιδεολογικούς του αντιπάλους. Παρολαυτά, δεν εντάσσεται ποτέ στον κομματικό μηχανισμό, συγκρούεται με το σταλινικό του πυρήνα και γρήγορα απομακρύνεται από τους πολιτικούς του συντρόφους. Παραμένει μέχρι το τέλος δεμένος με τον πολιτικό του οραματισμό (ό,τι κι αν μπορεί να σημαίνει για μας σήμερα ο όρος «αταξική κοινωνία») κι η επανέκδοση του έργου του συνιστά μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να μελετήσουμε τις αναζητήσεις των πεζογράφων της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς τόσο στο θεματογραφικό όσο και στο μορφολογικό επίπεδο.
     Έχει γράψει διηγήματα, μυθιστορήματα, θεατρικά έργα κι ένα δοκίμιο. Εργάστηκε κατά καιρούς σε διάφορες εφημερίδες και περιοδικά, στο ραδιόφωνο, στη τηλεόραση καθώς και σε πολλούς εκδοτικούς οίκους, σαν μεταφραστής κι επιμελητής εκδόσεων. Μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών και της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων. Πολλά έργα του έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες: ρουμανικά, γαλλικά, δανέζικα, σουηδικά, γερμανικά. Τιμήθηκε με 3 βραβεία: Εθνικής Αντίστασης, Παγκοσμίου Διαγωνισμού Διηγήματος και Κρατικό.
     Το διήγημα "Νεράιδα Του Βυθού" βραβεύτηκε στον Παγκόσμιο Διαγωνισμό Διηγήματος που οργάνωσε το εκδοτικό συγκρότημα New York Herald Tribune το 1950-1951. Πήραν μέρος 23 χώρες και κρίθηκαν, συνολικά, πάνω από 100.000 διηγήματα. Η "Νεράιδα" περιελήφθη στην έκδοση «World Prise Stories» του αγγλικού εκδοτικού οίκου Odhams όπου δημοσιεύτηκαν τα 45 καλύτερα διηγήματα του διαγωνισμού καθώς και τη Δανέζικη Ανθολογία: «Τριάντα Μαιτρ Του Διηγήματος» των Jens Kruusse  & Ole Storm. Στη τελική κατάταξη κατέλαβε μιαν από τις δεύτερες θέσεις με διαφορά μιας ψήφου από τα 4 πρώτα. Στην Ελλάδα, ο διαγωνισμός έγινε από τη Καθημερινή  με κριτική επιτροπή τους Κων. Τσάτσο, Κλ. Παράσχο κι Αιμ. Χουρμούζιο.
    
Έγραψε "Το Πένθιμο Εμβατήριο", καθαρά πολιτικό μυθιστόρημα, που στρέφεται εναντίον της ηγεσίας του ΚΚΕ, στην οποία καταλογίζει όλα τα λάθη που οδήγησαν στον εμφύλιο και την ήττα. Το βιβλίο κυκλοφορεί 3 μόλις χρόνια μετά (1978) το "Κιβώτιο" του 'Αρη Αλεξάνδρου (1975) κι αποτελεί μ' αυτό, μιαν ιστορική πραγματικότητα, μιαν οξύτατη κομματική κριτική, μιαν ανελέητη εκ των ένδον επίθεση, που δε διστάζει μπροστά στο παραμικρό. Έγραψεν επίσης τη "Μεθυσμένη Πολιτεία", τα "Ματωμένα Χρόνια", τον "Χαμένο Παράδεισο", το θεατρικό "Επιστροφή Από Το Μπούχεβαλντ", το "Θάλαμοι Σιωπής", τα "Χρονικά", "Παράβαση Καθήκοντος", "Διάκος", το εκπληκτικό δοκίμιο "Ι. Σοφιανόπουλος: Ένας Επαναστάτης Χωρίς Επανάσταση" κ.ά. Αξίζει να σημειωθεί πως έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης στο εξωτερικό, εκτός από τις καλές κριτικές που έλαβε στη πατρίδα του. 
     Πέθανε το 1991, σ' ηλικία 77 ετών
.


--------------------------------------------------------------------------------------------

                              Ο Ανέστος Γυρεύει Την Ευτυχία

     'Αλλοτε γύριζε από τόπο σε τόπο δουλεύοντας σ' ασβεστοκάμινα ή σε κανένα καρβουνάδικο ή σε τίποτα ξυλοκόπους. Του άρεσε πολύ να ζει πάνω στα βουνά ή σε μέρη αποτραβηγμένα όπου σπάνια τον έβλεπαν οι γυναίκες. Όχι πως δε τις ήθελε τις γυναίκες, ίσα-ίσα μάλιστα. Μόλις δεν είχε δουλειά και ξάπλωνε κάτω από τον ίσκιο κάποιου δέντρου, όλο γυναίκες χοροπηδούσανε στο μυαλό του. Ήξερε όμως πως ήταν γραφτό του να μην αγγίξει ποτέ αυτά τα πλάσματα. Γιατί ήτανε κακομούτσουνος και στραβοπιασμένος. Η άτιμη η μύτη του έγερνε λίγο δεξιά, όπως κι η κάτω μασέλα κι ο λαιμός του μα και το κορμί του ολάκερο. Τονε κοίταζες κι έλεγες πως ο Θεός, αφού τον έπλασε, μετάνιωσε αμέσως και τούδωσε μια γερή σφαλιάρα για να τον γκρεμίσει στο χάος. Αλλά δεν τον πέτυχε καλά και δεν τον γκρέμισε. Μόνο λίγο που τον στράβωσε και τον άφησε να πλέει στη ζωή του έτσι, σα μπαταρισμένο καράβι. Κατά τ' άλλα, ο Ανέστος ήτανε πολύ γερό κόκαλο. Μπορούσε να κατεβεί από τη κορφή του βουνού μ' ένα τσουβάλι κάρβουνα στη πλάτη ή να ξεριζώσει με δυο κασμαδιές μια πουρναρόριζα, σα νάτανε κοκκινογούλι.
     Είχεν έρθει στο χωριό με κάτι ασβεστάδες. Λογαριάζανε να στήσουν το καμίνι τους λίγο πιο πάνω από κείνο τον λόφο, όπου ήτανε το "σπίτι του Αμερικάνου". Οι φύλακες του Μουσείου όμως δε τους άφησαν, γιατί εκεί κοντά υπήρχαν αρχαία ερείπια και μπορεί οι ασβεστάδες να κλέβανε τη νύχτα μάρμαρα ή τίποτα θεμέλια αρχαίων σπιτιών και να τάριχναν στο καμίνι τους για να τα κάμουν ασβέστη. Τα μάζεψε λοιπόν η κομπανία κι έφυγε. Ο Ανέστος όμως ξέμεινε, γιατί λέει, του άρεσε πάρα πολύ εκείνο το έρημο σπίτι του Αμερικάνου. Ρώτησε αν θα μπορούσε να μείνει κει μέσα και του είπανε πως είναι λεύτερος να καθίσει σε δαύτο ώσπου να τον κομματιάσει καμιά νύχτα, το φάντασμα του Αμερικάνου. Γιατί βέβαια το σπίτι ήτανε στοιχειωμένο και πολλοί που έτυχε να περάσουν από κει πέρα τη νύχτα, είχαν δει κι ακούσει πολλά.
     Εξάλλου δε μπορούσες να το πεις καλά-καλά σπίτι γιατί ήτανε μια παράγκα ξύλινη που καθώς στηριζότανε σε τέσσερα πέτρινα πόδια, έμοιαζε πάρα πολύ με φωληά πελαργού. Ο Αμερικάνος τόχτισε έτσι γιατί μουρλάθηκε. Είχε πάει στην Αμερική για να πλουτίσει αλλά έγινε φθισικός κι αποφάσισε να γυρίσει πίσω, γιατί όλοι οι γιατροί που τον είδανε στο Μπόστον, τούπανε πως η πατρίδα του έχει σπουδαίο ήλιο και πως θα τονε θεραπεύσει μέσα σε τρεις μήνες, το πολύ. Καθώς γύριζεν όμως, τονε κούνησε τον άνθρωπο η θάλασσα, κουρκούτιασε το μυαλό του και του κόλλησε η ιδέα πως είναι πελαργός. Έλεγε πως ήρθε από το Μπόστον φτερουγώντας κι όταν τέλειωσε το σπίτι, στεκόταν όλη τη μέρα όρθιος στο χαγιάτι και λιαζότανε, ακουμπώντας πότε στόνα πόδι, πότε στάλλο, σαν τους πελαργούς. Σε τρεις μήνες μέσα, μόλις ήρθε ο χειμώνας και δεν είχε πια ήλιο, αυτοκτόνησε.
     Το σπίτι ρήμαξε γρήγορα. Γκρεμίστηκε τόνα του πόδι κι έγυρε ολάκερο κατά τα δεξιά, ακριβώς σαν τον Ανέστο. Οι βροχές έγλυψαν το πράσινο χρώμα του κι οι άνεμοι ξεχαρβάλωσαν τα παραθύρια. Όλα τους σχεδόν στηρίζονται τώρα μόνο στη μια ριζέλα κι όταν  είναι γαλήνη, τα βλέπεις να κρέμονται ασάλευτα προς τα κάτω, σαν τα χέρια ενός νεκρού που τον κρατάς από τη μέση. Όταν όμως ξεσπά καμμιά θύελλα, ο αγέρας σφυρίζει δαιμονισμένα μες από τις χαραμάδες, οι σκοροφαγωμένες πόρτες τρίζουνε κι οι τσίγκοι στο χαγιάτι θρηνούνε πένθιμα και σου φέρνουνε στο νου χίλιες-δυο ιστορίες για βασανισμένες ψυχές που δέρνονται τη νύχτα.
     Ο Ανέστος όμως δε τα φοβότανε τα φαντάσματα. Πίστευε πως τα στοιχειά δεν είναι τίποτ' άλλο παρ' ανθρωπάκια που βασανιστήκανε στη ζωή τους πολύ. Τα λυπόταν, αλλά δε τα φοβότανε καθόλου και κάτι τούλεγε πως κάποτε θα στοίχειωνε κι εκείνος. Γύριζε όλη μέρα στον λόγγο, ξερίζωνε αγριοκουμαριές, αγριοπουρναριές και σκοίνα, πάστωνε σε σωρούς τις ρίζες τους και περίμενε ώσπου να περάσει ο έμπορας. Μόλις σουρούπωνε, κατέβαινε στο χωριό, γέμιζε το παγούρι ούζο, αγόραζε ψωμί, τυρί, εληές, κρεμμύδια και ξαναγύριζε στον λόφο. Αν τύχαινε να περάσει μπροστά σε καμμιά νέα γυναίκα, έσκυβε κι έκανε πως δένει τα κορδόνια του παπουτσιού του. Όταν όμως εκείνη προσπερνούσε, γύριζε το κεφάλι του, μισάνοιγε το στόμα και στεκόταν έτσι κάμποση ώρα ακίνητος κοιτάζοντας αφαιρεμένα τα μαλλιά της που κυμάτιζαν ανάλαφρα.
     Εκείνο το βράδυ, όταν σταμάτησε η βροχή, το γύρισε σε παγωνιά κι έκανε πολύ κρύο. Η νύχτα ωστόσο, ήταν όμορφη και τα σπασμένα μάρμαρα μπροστά στο Μουσείο, αστράφτανε κάτω από το γεναριάτικο φως. Ο Ανέστος είχε μείνει πολλές ώρες στο χωριό, πίνοντας ούζο με τον γερο-Νέστορα. Παράξενο γεροντάκι, αλήθεια, τούτος ο άνθρωπος. Ήταν άσπρος και γαλήνιος σαν τα σπασμένα αγάλματα του Μουσείου και σου μιλούσε για τις γυναίκες μ' ένα τρόπο που αναπαυόταν η ψυχή σου να τον ακούς.
     Στα νειάτα του, τον είχε πιάσει μια άγρια δίψα να γνωρίσει άγνωστους τόπους κι άγνωστους ανθρώπους. Μπαρκάρησε λοιπόν σε φορτηγό και ταξίδεψε σαράντα ολόκληρα χρόνια. Γνώρισε όλους τους τόπους κι όλους τους ανθρώπους της γης, τώρα όμως λέει πως αυτό δεν ωφέλησε σε τίποτα και πως άδικα ξόδεψε τη ζωή του σ' αυτή τη κουταμάρα. Γιατί, ακούς, δεν υπάρχουν άγνωστοι άνθρωποι κι άγνωστοι τόποι. Όλα πάνω στη μικρή μας γη είναι ίδια, απελπιστικά ίδια και μπορείς θαυμάσια να γίνεις σοφός, χωρίς να ταξιδέψεις καθόλου. Φτάνει μόνο να σηκώσεις μια φορά τα μάτια σου στον ουρανό και να κοιτάξεις προσεκτικά τ' αστέρια ή να σκύψεις μια φορά από το παράθυρό σου και να παρακολουθήσεις προσεχτικά μια κηδεία που θα περά τον δρόμο. Όταν σηκώθηκε να φύγει ο γέρος, άδειασε το ποτήρι του και του είπε σιγά-σιγά:
 -"Όσο τώρα για τον έρωτα που λες πως δε τονε γνώρισες, ναι... είναι μια ευτυχία ο έρωτας. Αλλά η ευτυχία, να ξέρεις, μοιάζει με το γαλάζιο χρώμα της θάλασσας. Μόλις τη κλείσεις στη χούφτα σου τη θάλασσα, πάει... χάνεται το γαλάζιο χρώμα". Μισόκλεισε τα μάτια του κι ύστερα από μια μικρή παύση, πρόσθεσε εύθυμα: "Ωστόσο οι γυναίκες είναι πλάσματα λιγότερο ηλίθια από τους άντρες. Μην ανησυχείς, για τη μύτη σου και νάσαι σίγουρος πως δε τις πειράζει πολύ. Γιατί αυτές το ξέρουνε πως η μύτη δε χρησιμεύει διόλου στον έρωτα".
     Ο Ανέστος γέλασε δυνατά, πολύ δυνατά -πρώτη φορά στη ζωή του είχε γελάσει έτσι. Κρέμασε το παγούρι στη ζώνη του και πήρε το δρόμο για τον λόφο. Ήτανε τόσο ζαλισμένος, ώστε μόλις πέρασε μπροστά από το Μουσείο κι είδε απ' έξω τις αναστηλωμένες κολώνες, του φανήκαν όλες σα γυναικεία μπούτια, σηκωμένα κατά τον ουρανό. Κι όταν έστριψε κι είδε να βγαίνει από το τζάκι του άσπρος καπνός, δε φοβήθηκε διόλου, παρ' όλο που ο καπνός αυτός, καθώς λύγιζε στον αγέρα, έμοιαζε λίγο με πελαργό. Είπε μάλιστα πως θάταν ωραίο να τούκανε καμμιάν επίσκεψη απόψε ο Αμερικάνος. Θα τονε κέρναγε ούζο και θα τονε ρωτούσε αν έβλεπε και τις γυναίκες σα πελαργίνες. Όταν όμως έσπρωξε απότομα τη πόρτα, πάγωσε από τρόμο. Μπρος στο αναμμένο τζάκι, στεκότανε μια γυναίκα μισόγυμνη και στέγνωνε τα εσώρρουχά της. Μόλις τον είδε έμπηξε μια φοβισμένη κραυγή και τυλίχτηκε όπως μπορούσε με το ρούχο πούχε απλώσει στη φωτιά.
     Ο Ανέστος κοκκάλωσε στη θέση που βρισκότανε και δε μπορούσε να κάνει βήμα, ούτε μπρος, ούτε πίσω. Κοίταζε τους άσπρους ώμους της γυναίκας που αστράφταν από τη φωτιά και για μια στιγμή, του πέρασε η σκέψη πως αυτό το πλάσμα, μπορεί νάτανε καμμιά από κείνες τις αρχαίες θεές του Μουσείου που στέκονται έτσι ασάλευτες, γέρνοντας με χάρη έτσι προς τα μπρος το κορμί τους. Ύστερα όμως θυμήθηκε αυτό που του είπε μια μέρα ο φύλακας, ότι δηλαδή οι αρχαίοι θεοί δεν κατοικούσαν στον ουρανό, αλλά στον Όλυμπο. Από τότε έχασε κάθε ιδέα για τη δύναμη των αρχαίων θεών και τους θεωρούσε εντελώς ανίκανους και για το παραμικρό θαύμα. Γιατί βέβαια τι θαύμα μπορούσε να σου κάνει ένας θεός που έμενε  στα κατσάβραχα του Ολύμπου μαζί με τους σαρακατσανέους; Είχε περάσει πολλές φορές ο Ανέστος από τον Όλυμπο κι έβρισκε πως το βουνό αυτό ήταν κατάλληλο μόνο για να κρύβονται στις σπηλιές του οι κατσικοκλέφτες -δε θα μπορούσε λοιπόν αυτή να κάνει το παραμικρό θαύμα κι αν ακόμα υποθέσουμε πως είναι θεά. Ετοιμάστηκε να πάει κοντά για να βεβαιωθεί περισσότερο, αλλά την ίδια στιγμή η γυναίκα γύρισε το κεφάλι της και φώναξε λίγο θυμωμένα:
 -"Πήγαινε έξω χριστιανέ μου να ντυθώ"!
 -"Ναι... Ναι... πολύ ευχαρίστως", μουρμούρισε ο Ανέστος και βγήκε πάλι έξω σκουντουφλώντας. Ξεκρέμασε το παγούρι από τη ζώνη, ήπιε πολλές ρουφηξιές κι άνοιξε λίγο το πουκάμισό του για να χτυπήσει το στήθος του, ο παγωμένος αγέρας.
 -"Εντάξει... Έλα τώρα", φώναξε σε λίγο από μέσα η γυναίκα.
 -"Ναι... Ναι... πολύ ευχαρίστως", μουρμούρισε πάλι ο Ανέστος.
 -"Μπήκα για τη βροχή", του είπε κείνη κάπως ντροπαλά.
 -"Ναι... Ναι... πολύ άτιμο πράμα η βροχή"!
 -"Νόμισα πως δε μένει κανείς εδώ μέσα, δικό σου είναι το σπίτι";
 -"Ναι... δηλαδή... δικό μου πες".
 -"Θα μπορέσω να μείνω απόψε δω; Αύριο θα φύγω πρωί-πρωί".
 -"Όχι, όχι να μη φύγεις!" φώναξε δυνατά ο Ανέστος. Εκείνη τρόμαξε λίγο από την αγριοφωνάρα του και τον κοίταξε με μεγάλη απορία.
 -"Γιατί να μη φύγω;" ψιθύρισε. Αμέσως ο Ανέστος τάχασε. 'Αρχισε να στρίβει τα δάχτυλά του και κοίταζε δώθε-κείθε πανικόβλητα, σα να γύρευε μια τρύπα για να χωθεί μέσα.
 -"Ναι... βέβαια... γιατί να μη φύγεις... γιατί να μη φύγεις;" μουρμούριζε μες από τα δόντια του κι έψαχνε ταραγμένα στις τσέπες του για να βρει τσιγάρα. Τα δάχτυλά του όμως άγγιξαν το παγούρι που κρεμότανε στη ζώνη του. Το τράβηξε γρήγορα-γρήγορα και της  το πρόσφερε με μια απότομη κίνηση. "Πιες λίγο", της είπε κοιτάζοντας αλλού, "πιες να ζεσταθούνε τα πλεμόνια σου". Εκείνη κούνησε το κεφάλι της αρνητικά. Του είπε πως περπατούσε όλη μέρα και θάθελε καλύτερα να της έδινε λίγο ψωμί αν είχε. "Ναι... Ναι... πολύ ευχαρίστως", έκανε πάλι ο Ανέστος. Έστρωσε το σακάκι του ανάποδα και σώρωσε μπρος στα πόδια της ψωμί, τυρί, εληές και κρομμύδι. Εκείνη άρχισε αμέσως να τρώει λαίμαργα με μεγάλες μπουκιές κι είχε σκύψει το κεφάλι σα να ντρεπότανε πολύ για τη λαιμαργία ή για τη πείνα της.
 -"Πηγαίνω στην Αθήνα", του είπε τεντώνοντας τον λαιμό της για να καταπιεί μια πελώρια μπουκιά. "Έχω κει πέρα ένα μπάρμπα πολύ πλούσιο που θέλει να με σπουδάσει. Δε ξέρω ακριβώς αν θα με στείλει να γίνω μοδίστρα ή νοσοκόμα, οπωσδήποτε όμως, σ' ένα χρόνο το πολύ, θάμαι μια κυρία με τα όλα μου". Σταμάτησε και σα να μετάνιωσε ξαφνικά για όλα τούτα τα ψέμματα, πρόσθεσε σιγότερα: "Φτάνει να μη τάχει τινάξει ο μπάρμπας μου... Γιατί υποφέρει, ξέρεις από το σηκότι του..."
     Όταν απόφαγε, έβγαλε έναν αναστεναγμό, ακούμπησε τις πλάτες της στον τοίχο, του χαμογέλασε και τον ρώτησε πως θα πιει τώρα λιγάκι νερό. Αμέσως ο Ανέστος πετάχτηκε πάνω, άρπαξε τη στάμνα και κατέβηκε τσακιστός κάτω να της φέρει φρέσκο νερό από το πηγάδι. Μόλις γύρισε, έπλυνε πολλές φορές το κύπελλο, το γέμισε και της το πρόσφερε τρέμοντας. Ύστερα κατέβηκε πάλι κάτω, έφερε κούτσουρα για τη φωτιά, στερέωσε τα παραθυρόφυλλα και της έριξε στις πλάτες το σακάκι του. Ένιωθε μια περίεργη ηδονή υπηρετώντας αυτό το όμορφο πλασματάκι. Τη στιγμή που τούλεγε "ευχαριστώ πολύ", φουσκώναν τα στήθεια του από περηφάνεια και πνιγόταν από μια άγνωστη χαρά. Μισόκλεινε τα μάτια του και σκεφτότανε τι ωραία θάναι να μπουκάρει τώρα δω μέσα ένας λύκος. Θα πεταγόταν αυτός πάνω, θα τον άρπαζε από το λαιμό και θα τον έπνιγε σα γατί, μπρος στα μάτια της. Το ίδιο ακριβώς θάκανε αν ξεμύταγε πουθενά και το φάντασμα του Αμερικάνου. Ήτανε καθισμένοι μπρος στο τζάκι, αντικρυστά ο ένας από τον άλλο και σώπαιναν.
     Η γυναίκα είχε ακουμπήσει το κεφάλι της στον τοίχο κι ανάσαινε με θόρυβο. Σε μια στιγμή ο Ανέστος πρόσεξε πως είχε καρφώσει τα μάτια της στο δασύτριχο στήθος του. Κουμπώθηκε γρήγορα-γρήγορα, έσκυψε το κεφάλι του κι άρχισε να ξύνει μηχανικά το γόνατό του. Πέρασε έτσι μισή ώρα δίχως ν' ανταλλάξουν λέξη. Τέλος, τα μάτια της γυναίκας γλάριασαν. 'Αφησε το κορμί της να συρθεί λίγο προς τα κάτω, έγυρε το κεφάλι στο στήθος της κι αποκοιμήθηκε. Τώρα πια μπορούσε ο Ανέστος να τη κοιτάζει άφοβα. Σηκώθηκε σιγά-σιγά και πατώντας στα νύχια, στήθηκε από πάνω της όρθιος. Με μάτια γουρλωμένα και με τ' αφτί τεντωμένο, προσπαθούσε ν' ακούσει κάτι, δίχως να ξέρει τι. Η καρδιά του χτυπούσε γρήγορα σαν του πουλιού. 'αξαφνα κατάλαβε πως όλο του το αίμα είχε μαζευτεί στο πρόσωπό του και στριφογύριζε δαιμονισμένα γύρω από τα μάτια του. 'Αρπαξε πάλι το παγούρι, ρούφηξε άπληστα πολλές γουλιές και βγήκε στο χαγιάτι τρέχοντας.
     Στηρίχτηκε στο μεσαίο στύλο κι άφησε το βλέμμα του να πλανηθεί τριγύρω. Εδώ ήτανε κάποτε, λέει, μια μεγάλη πολιτεία με πέτρινα σπίτια, αγάλματα θεών και μαρμάρινες κολώνες. Έπιανε όλη τη πλαγιά του λόφου κι έφτανε ως την άκρη της θάλασσας. Κι όμως... Όλα τούτα τα μάρμαρα, λυώσανε σα νάτανε ζαχαρένια. Σωριαστήκανε τα σπίτια τόνα πάνω στ' άλλο, κυλήσανε τα νερά, φέρανε χώματα κι η πελώρια πολιτεία θάφτηκε όμορφα-όμορφα. Ύστερα οι ανέμοι κουβαλήσανε σπόρους και στολίσανε τον τάφο της με αγριοκουμαριές, αγριοπούρναρα και σκοίνα. Η παγωνιά που στην αρχή του χάιδευε το πρόσωπο ευχάριστα, άρχισε τώρα να του βελονιάζει ολόκληρο το κορμί. Ανατρίχιασε. Σκέφτηκε αμέσως πως κι η γυναίκα θα πρέπει να κρύωνε και προσπάθησε να θυμηθεί πως έγινε και δεν την έβαλε να ξαπλώσει στα στρωσίδια του, που τάχε τυλιγμένα μπόγο στο πατάρι.
     Ξαναμπήκε λοιπόν μέσα, κατέβασε τα ρούχα από το πατάρι, τ' άπλωσε δίπλα στο τζάκι και πέρασε πολλές φορές το χέρι του πάνω στο στρώμα για να βεβαιωθεί πως δεν υπάρχουν ψίχουλα ή χαλίκια ή τίποτα ξεραμένα αγριοκούμαρα. Ύστερα έσκυψε πάνω από τη γυναίκα, ακούμπησε το δάχτυλό του στο γόνατό της και λογάριαζε να της πει: "Ε, σήκω να ξαπλώσεις στα στρώματα". Από το κορμί της όμως ερχότανε μια παράξενη ζέστα που πέρασε στα παγωμένα του δάχτυλα κι έλυωσε μέσα του κάθε φωνή και κάθε σκέψη. 'Αφησε ολόκληρη τη παλάμη του ν' ακουμπήσει αλαφρά-αλαφρά στη πύρινη αυτή σάρκα. Ύστερα όμως φαίνεται πως θάκανε και κάτι άλλο, γιατί η γυναίκα έμπηξε μια δυνατή φωνή και πετάχτηκε πάνω. Ο Ανέστος έμεινε με το χέρι κρεμασμένο στον αέρα. Κοίταζε τριγύρω του φοβισμένα κι έμοιαζε πολύ μ' ένα παιδί που ξέρει καλά πως έσπασε κάτι κι είναι έτοιμο να βάλει τα κλάματα. Ήθελε να τη ρωτήσει γιατί φώναξε, αλλά ψιθύρισε χαμένα:
 -"Έξω κάνει πολύ κρύο..." Εκείνη στεκόταν αμίλητη, βλέποντας τον με απορία. Ύστερα του γύρισε τις πλάτες και κοίταζε σκεφτικά το στρώμα που της ετοίμασε. Ο Ανέστος είχε σκύψει το κεφάλι του και για πολλή ώρα έστιβε τα δάχτυλά του. Τέλος, μουρμούρισε παραπονεμένα: "Δε θα το ξανακάνω... Δε θα το ξανακάνω ποτέ"! Αλλά και πάλι η γυναίκα δε του μίλησε. Μόνο που χαμογέλασε αδιόρατα. Πήγε στο στρώμα, κάθισε ήσυχα-ήσυχα πάνω, αγκάλιασε τα γόνατά της και κοίταζε αφαιρεμένα τη φωτιά.
     Τότε ο Ανέστος στάθηκε μπρος στο παράθυρο και σα να κουβέντιαζε με κάποιον που περνούσε απ' έξω, άρχισε να μιλάει μασημένα και μπερδεμένα για πουρναρόριζες και ξυλέμπορους, για το γαλάζιο χρώμα της θάλασσας, για τις στραβές μύτες, για την ερημιά του ανθρώπου και για το φάντασμα του Αμερικάνου. Τέλος της είπε, πως κάποτε θα βρει κι αυτός μια γυναίκα, θα δουλέψει σα σκυλί και μέσα σ' έξη μήνες μοναχά, θα τη κάνει κυρία με τα όλα της, ανώτερη ακόμα κι από μοδίστρα. Εκείνη δε φαινόταν να τον ακούει. Εξακολουθούσε να κοιτάζει αφαιρεμένα τη φωτιά. Όταν όμως ο Ανέστος σώπασε, γύρισε το κεφάλι της και τον κοίταξε σοβαρά κι επίμονα, σα νάψαχνε να βρει στο πρόσωπό του, κάτι. Στο τέλος πήρε μια βαθειά ανάσα και τούπε:
 -"Έλα να σου πω..." Ο Ανέστος πλησίασε φοβισμένα. "Κάθησε δίπλα μου. Εδώ. Α μπράβο... 'Ακου τώρα: Δεν έχω κανένα μπάρμπα στην Αθήνα. Κατάλαβες";
 -"Δεν έχεις κανένα μπάρμπα στην Αθήνα", μουρμούρισε σαν ηχώ κι ο Ανέστος κουνώντας ηλίθια το κεφάλι του.
 -"Είχα μονάχα μια μητρυιά που μ' έσπαζε στο ξύλο. Τόσκασα να πάω στην Αθήνα να δουλέψω σε φάμπρικα. Είμαι κι εγώ παντέρμη, κατάλαβες";
 -"Ναι, κατάλαβα. Είσαι κι εσύ παντέρμη". Μισάνοιξε τα χείλια της και φάνηκε πως κάτι ήθελε να του πει ακόμα, αλλά μετάνιωσε. 'Αφησε το κορμί της να πέσει πίσω, άπλωσε τα χέρια της στα πλάγια και καρφώνοντας πάλι το βλέμμα της στο στήθος του, ψιθύρισε:
 -"'Αντε λοιπόν, καληνύχτα..."
 -"Καληνύχτα, καληνύχτα", μουρμούρισε κι αυτός κι έκανε να σηκωθεί. Εκείνη όμως δεν τον άφησε. Τούπιασε το χέρι, το κράτησε κάμποση ώρα στη χούφτα της κι ύστερα τ' ακούμπησε απαλά-απαλά πάνω στο γόνατό της...

                                              * * *

    
Την άλλη μέρα το πρωί, μόλις βγήκε ο Ανέστος στο χαγιάτι κι έριξε μια ματιά γύρω του, νόμισε για μια στιγμή πως βρισκότανε σε μια καινούργια χώρα. Δεν αναγνώρισε μήτε τα βουνά, μήτε τη θάλασσα. Οι άσπρες κολώνες και τα σκόρπια δώθε-κείθε μάρμαρα, είχανε πάρει μια ελαφριά ρόδινη απόχρωση και μοιάζανε με παράξενα λουλούδια ενός άλλου κόσμου, άγνωστου. Πήγε τρέχοντας στο χωριό. Θ' αγόραζε αμέσως πράσινο χρώμα για να ξαναβάψει το σπίτι, καινούργιες ριζέλες για τα παράθυρα και θα κουβαλούσε σήμερα κιόλας, πέτρα για να στερεώσει τη γκρεμισμένη κολώνα. Γύρω-γύρω θα φύτευε αγιόκλημα και πάνω από το πηγάδι, μια πέργκολα. Τα ψώνισε όλα γρήγορα-γρήγορα και την ώρα πούβγαινε λαχανιασμένος από το χωριό, έπεσε πάνω στον γερο-Νέστορα.
 -"Γερο-λύκο! Γερο-λύκο!" του φώναξε χαρούμενα. "Που πας";
 -"Πάω να ρίξω μια ματιά στο χωράφι".
 -"Σπουδαία! Καθώς θα περνάς από τον λόφο, θα δεις ένα πολύ μεγάλο θάμα". Γέλασε δυνατά και σφίγγοντάς του το μπράτσο, πρόσθεσε: "Έχω σπίτι μου μια γυναίκα πεντάμορφη".
 -"Πεντάμορφη;" έκανε ο γερο-Νέστορας. "Δε μου φαίνεται διόλου παράξενο. Όλες οι γυναίκες της γης είναι πεντάμορφες τη πρώτη μέρα".
 -"Τη λένε Παναγιώτα", συνέχισε κείνος πνιγμένα, "θα παντρευτούμε... Τα συμφωνήσαμε χτες το βράδυ. Μούδωσε τον λόγο της της τιμής της πως θα μου κάνει κι ένα παίδαρο μ' ολόισια μύτη. Το φαντάζεσαι";
 -"Ναι, δεν είναι και πολύ δύσκολο να κρατήσει τον λόγο της".
 -"Για σκέψου όμως, για σκέψου το καπετάνιε μου; Νάσαι στροβοπιασμένος, να μην ελπίζεις σε τίποτα, σε τίποτα! Κι άξαφνα..."
     Όταν φτάσανε στο σπίτι, ο γερο-Νέστορας κάρφωσε το έμπειρο βλέμμα του πάνω στη γυναίκα. Παρατήρησε πρώτα-πρώτα πως αλλοιθώριζε λιγάκι, τα μαλλιά της πέφτανε στους ώμους σα φυτίλια κι ο λαιμός της ήτανε γεμάτος φακίδες. Χαμογελούσε όμως με πολλή αθωότητα παρ' όλο που το κορμί και τα χείλη της δείχνανε πλάσμα φιλήδονο. Κούνησε το κεφάλι του και τούπε:
 -"Έχεις δίκηο Ανέστο. Είναι πεντάμορφη".

                                           ***

     Ύστερα από τρία χρόνια, τ' αγιόκλημα είχε φουντώσει και σκαρφάλωνε ως τη στέγη. Η πέργκολα του πηγαδιού έβγαλε τα πρώτα σταφύλια κι η Παναγιώτα κράτησε τον λόγο της: Τούκανε ένα παίδαρο μ' ολόισια μύτη. Τον τέταρτο χρόνο όμως ο Ανέστος τα παράτησε όλα και πήγε στον πόλεμο. Όταν γύρισε δε βρήκε μήτε τ' αγιόκλημα, μήτε τη Παναγιώτα με το παιδί. Δεν είδε πουθενά μήτε το σπίτι και για μια στιγμή νόμισε πως πήρε άλλο δρόμο που τον έφερε σε μια χώρα εφιαλτική. Στο χωριό όμως, τον έπιασε ο παπάς και του εξήγησε πως ακριβώς είχε το πράμα. Πάνω στον λόφο είχε καταυλιστεί ένα τάγμα. Κάποιο πρωινό λοιπόν, με τα χαράματα, πέσανε πάνω του πενήντα θεριά από τον αγέρα κι όργωσαν όλη τη περιοχή με τις βόμβες τους. Η Παναγιώτα, λέει, κοιμότανε κείνη την ώρα με το παιδί κι είχε το παράθυρό της ανοιχτό για ν' ανασαίνει καλύτερα το άρωμα που 'ρχόταν από το αγιόκλημα. Δεν έκλαψε ο Ανέστος. Ούτε έκλαψε, ούτε φώναξε, ούτε βλαστήμησε. Κούνησε μόνο το κεφάλι του λυπημένα κι είπε ψυχρά, σχεδόν αδιάφορα:
 -"Ναι... Είχε πολύ δυνατό άρωμα το αγιόκλημα..."
     Τρεις βδομάδες συνέχεια χωνότανε μέσα στους λάκκους που ανοίξαν οι βόμβες κι έψαχνε επίμονα κι αφαιρεμένα. Αναποδογύριζε τις πέτρες, σκάλιζε τα χώματα με τα νύχια του κι άνοιγε διάφορες τρύπες με την ουρά ενός τηγανιού. Έψαχνε έτσι όλη τη μέρα με πείσμα κι όταν σουρούπωνε, καθότανε σ' ένα βραχάκι και κοίταζε ολόισια μπροστά του, κατά τα σπασμένα μάρμαρα. Εκεί τονε βρήκε ο γερο-Νέστορας ένα βραδάκι που γύριζε από το χωράφι του. Ακούμπησε το χέρι στις πλάτες του και χτυπώντας τον αλαφρά, τούπε:
 -"Ανέστο, πρέπει να φύγεις απ' αυτό το μέρος. Να πας κάπου αλλού".
 -"Μα... Δεν είναι παντού το ίδιο;" ρώτησε κείνος κουρασμένα. Ο γερο-Νέστορας ξεροκατάπιε.
 -"Έχεις δίκηο, που να σε πάρει η οργή..." μουρμούρισε χτυπώντας νευριασμένα τα δάχτυλά του, "αλλά πάλι ... τι διάβολο ψάχνεις όλη τη μέρα σα πεινασμένος λύκος; Τι ζητάς να βρεις";
 -"Γερο-καπετάνιε", ψιθύρισε ο Ανέστος σα να μη τον άκουσε, "μούχες πει μια μέρα κάτι για το γαλάζιο χρώμα της θάλασσας. Ε λοιπόν... Να! Την έβαλα στη χούφτα μου τη θάλασσα και πάει... χάθηκε το γαλάζιο χρώμα!" κι έσκυψε πάνω από το κεφάλι του και πρόσθεσε με σιγανή φωνή σα να του εμπιστευότανε κάποιο μυστικό: "Η Παναγιώτα είναι κάτω από τα πόδια μας".
 -"Σύμφωνοι".
 -"Έχει πάει στη πολιτεία των Αρχαίων. Πήρε το παιδί και τράβηξε προς τα κάτω για περισσότερη ασφάλεια".
 -"Ναι, υπάρχει εκεί κάτω πολλή ασφάλεια... Εσύ όμως πρέπει να τραβήξεις για κάνα άλλο μέρος".
 -"Μα... Δεν είναι παντού το ίδιο;" τονε ρώτησε πάλι κουρασμένα.
 -"Ε, ναι... που να σε πάρει η οργή", φώναξε νευριασμένα ο γέρος, "παντού και πάντοτε είναι το ίδιο. Μη πα και λες πως ο πόνος των ανθρώπων γεννήθηκε τούτη τη στιγμή; 'Ακου λοιπόν, να σου πω... " Σταμάτησε άξαφνα, σηκώθηκε όρθιος και πιάνοντάς τον από το χέρι τούπε αυστηρά: "Έλα κοντά μου..."
     Κατεβήκανε τη πλαγιά του λόφου και περνώντας μες από τις αναστηλωμένες κολώνες μπήκανε στο Μουσείο. Εκεί ο γερο-Νέστορας τον πήγε μπροστά από μια επιτύμβια πλάκα και του φώναξε θυμωμένος ακόμα:
 -"Κοίτα δω. Η ιστορία τούτη γίνηκε πριν από δυο-δυόμιση χιλιάδες χρόνια".
     Ήταν ένα ανάγλυφο που παρίστανε μια γυναίκα μ' ένα παιδί κι έναν άντρα. Η γυναίκα στεκότανε τρία σκαλιά πιο κάτω από τον άντρα και το παιδί κρατιόταν από το φουστάνι της. Ήτανε πολύ όμορφη. Χαμογελούσε λυπημένα κι έδινε το χέρι της στον άντρα πούσκυβε λίγο από πάνω της και φαινότανε πως την ικέτευε με σπαραγμό ν' ανεβεί τη σκάλα. Κείνη όμωε έγερνε το κορμί της προς τα πίσω με μια κίνηση εντελώς αέρινη κι ήτανε σα να του λέει: "Όχι, όχι αγαπημένε μου, δε μπορώ να κάνω αυτό που μου ζητάς. Δε μπορώ..."
 -"Αυτός είμαι γω..." μουρμούρισε ο Ανέστος.
 -"Ναι, αυτός είσαι συ", τούπε απότομα ο γερο-Νέστορας. "Βλέπεις καλά πως είχανε κι αυτοί ένα παιδί μ' ολόισια μύτη".
 -"Αλήθεια, είναι ολόισια η μυτούλα του", μουρμούρισε πάλι ο Ανέστος και δείχνοντάς του κάτι γράμματα που υπήρχανε στο κάτω μέρος της πλάκας, ρώτησε: "Τι γράφει εδώ"; Ο γέρος έσκυψε και διάβασε αργά-αργά:

                               ΔΩΡΟΘΕΗ ΧΡΗΣΤΗ ΧΑΙΡΕ

 
-"Τι παναπεί αυτό";
 -"Ε, να... την αποχαιρετάει. Της λέει, να πούμε: Αντίο Δωροθέα μου".
 -"Δωροθέα; Δωροθέα είπες";
 -"Ναι".
 -"Μήπως λέει Παναγιώτα"; Ο γέρος δεν απάντησε αμέσως. Τονε κοίταξε κάμποση ώρα αφαιρεμένα και τέλος μουρμούρισε παράξενα:
 -"Μπορεί να λέει και Παναγιώτα. Οπωσδήποτε, είτε Δωροθέα πεις, είτε Παναγιώτα, είναι το ίδιο πράμα. Εντελώς το ίδιο". Τον έπιασε από τον αγκώνα και τονε τράβηξε κατά τη πόρτα. Εκεί στάθηκε και τονε ρώτησε: "Και τώρα τί λες";
 -"Λέω να τους ανάψουμε κανά κεράκι".
     Ο φύλακας που τους άκουσε, γέλασε δυνατά και του 'πε πως αυτό απαγορεύεται, πρώτον γιατί είναι αμαρτία και δεύτερον, γιατί είναι κουταμάρα.
 -"Λοιπόν; Τί θα κάνεις; Θα φύγεις;" επέμεινε ο γερο-Νέστορας.
 -"Όχι", του λέει με πείσμα ο Ανέστος, "θα ξαναχτίσω το σπίτι".

                                            ***

     Έχωσε όλους τους λάκκους και ξανάχτισε το σπίτι όπως ήτανε. Γύρω-γύρω φύτεψε αγιόκλημα και κοντά στο πηγάδι έβαλε μια πέργκολα. Κι όταν φούντωσε τ' αγιόκλημα κι έβγαλε τα πρώτα της σταφύλια η πέργκολα, έγινε το μεγάλο θάμα: Έκλεινε τη θάλασσα στη χούφτα του και δε χανότανε το γαλάζιο χρώμα. Γιατί ο Θεός άφηνε τη Παναγιώτα ν' ανεβαίνει κάθε βράδυ στον απάνω κόσμο. Μένανε μαζί ως τα χαράματα, ανασαίνοντας το άρωμα που 'βγαζε το αγιόκλημα. Κουβεντιάζανε σιγά, χαιδεύανε την ολόισια μύτη του παιδιού τους και κάπου-κάπου, η Παναγιώτα του 'πιανε το χέρι, το κρατούσε κάμποσην ώρα στη χούφτα της κι ύστερα τ' ακούμπαγε απαλά-απαλά, πάνω στο γόνατό της...

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers