-


Dali &









/




 
 

 

:

   Βιογραφικ  

     Ο Αριστοτλης γεννθηκε το 384 π.Χ. (15 χρνια μετ το θνατο του Σωκρτη και 3 χρνια μετ την δρυση της Ακαδημας του Πλτωνα στην Αθνα), στα Αρχαα Στγειρα της Μακεδονας (σημεριν ονομασα της περιοχς Λιοτπι, μισ χιλιμετρο νοτως της Ολυμπιδας). Ο πατρας του Νικμαχος ταν γιατρς του βασιλι της Μακεδονας Αμντα Γ', τον οποο εχε πατρα ο Φλιππος. Ο Νικμαχος, που κατ το λεξικ Σουδα εχε γρψει 6 βιβλα φυσικς κι να ιατρικς, θεωροσε πργον του τον ομηρικ ρωα και γιατρ Μαχονα, το γιο του Ασκληπιο κι εχε ρθει απ γενι της νδρου. Προριζε δε τον γιο του για διδοχο της επαγγελματικς του δραστηριτητας. Αυτ δικαιολογεται καθς επρκειτο για εποχ που οι ιατρικς γνσεις και μθοδοι κρατονταν μυστικς και κληροδοτονταν απ πατρα σε γιο. Πστευαν τι και της μητρας του η καταγωγ ταν θεκ. Ονομαζταν Φαιστς, εχε ρθει με Χαλκιδες αποκους στα Στγειρα κι ανκε στο γνος των Ασκληπιαδν.

     Πρωρα ορφνεψε απ γονες, σ' ηλικα 10 ετν περπου, και τη κηδεμονα του ανλαβε ο φλος του πατρα του Πρξενος, που 'ταν εγκαταστημνος στον Αταρνα της μικρασιατικς Αιολδας, απναντι απ τη Λσβο. Ο Πρξενος, που τονε φρντισε σα δικ του παιδ, τονε δδαξε ελληνικ, ρητορικ και ποηση, και τον στειλε στην Αθνα σε ηλικα 17 ετν (367 π.Χ.), για να γνει μαθητς του Πλτωνα.
     Σ' αυτ τα χρνια συναναστρφηκε και κατανησε τον Πλτωνα της γεροντικς ηλικας (το 367 ταν 60 χρονν), δηλαδ τον φιλσοφο με τη μετριασμνη ιδεοκρατα και τη βαθτερη αυτοκριτικ, γεγονς που, σε συνδυασμ με την προλευση του Αριστοτλη απ περιβλλον εμπειρικ, εξηγε ικανοποιητικ τη διαφορ της αριστοτελικς απ την πλατωνικ φιλοσοφα. Πργματι ο Αριστοτλης σποδασε στην Ακαδημα του Πλτωνα επ 20 χρνια (367 - 347), μχρι τη χρονι δηλαδ που πθανε ο δσκαλς του. Στο περιβλλον της Ακαδημας φηνε κατπληκτους λους και τον διο το δσκαλ του, με την ευφυα και τη φιλοπονα του. Ο Πλτωνας τον ονμαζε "νουν της διατριβς" και το σπτι του "οκον αναγνστου". Η στση του απναντι στον Πλτωνα και τους συνεργτες του, τον Σπεσιππο, τον Ξενοκρτη, τον Εδοξο και τον Ηρακλεδη, ταν απ την αρχ κριτικ και δημιουργικ και με τλμη λεγε τις απψεις του.

     ταν το 347 π.Χ. πθανε ο Πλτωνας, προκυψε θμα διαδχου στη διεθυνση της σχολς. Επικρατστεροι για το αξωμα ταν οι 3 καλτεροι μαθητς του Πλτωνα, ο Αριστοτλης, ο Ξενοκρτης κι ο Σπεσιππος. Ο Αριστοτλης ττε μαζ με τον Ξενοκρτη εγκατλειψε την Αθνα κι εγκαταστθηκαν στην σσο, πλη της μικρασιατικς παραλας, απναντι απ τη Λσβο. Την σσο κυβερνοσαν ττε δο πλατωνικο φιλσοφοι, ο ραστος κι ο Κορσκος, στους οποους εχε χαρσει την πλη ο ηγεμνας του Αταρνα και παλις μαθητς του Πλτωνα και του Αριστοτλη, Ερμας. Οι δο φλοι, κυβερντες της σσο, εχαν ιδρσει εκε μια φιλοσοφικ σχολ, ως παρρτημα της Ακαδημας. Η γνμη πως φυγε απ την Ακαδημα κι απ την Αθνα, επειδ δεν αναγνωρστηκε διδοχος του Πλτωνα στη διεθυνση της σχολς του, δεν ανταποκρνεται στα πργματα. Δεν ταν δυνατ να αξισει τη "σχολαρχα" απ το Σπεσιππο, που ταν δσκαλς του, 25 χρνια μεγαλτερς του, ανιψις του Πλτωνα και κληρονμος της περιουσας του, επομνως και της διας της Ακαδημας.

                                       

     Στην σσο δδαξε 3 χρνια, ταν η κεντρικ μορφ ανμεσα σ' να κκλο απ φλους της Ακαδημας, και μαζ με τους φλους του κατρθωσε ,τι δεν μπρεσε ο Πλτωνας. Συνδθηκαν στεν με τον Ερμα και τον επηρασαν τσο, στε η τυραννα του να καταστε πρατερη και δικαιτερη. Το τλος του τυρννου μως ταν τραγικ. Επειδ προβλεπε την εκστρατεα των Μακεδνων στην Ασα, συμμχησε με το Φλιππο. Γι' αυτ τον συνλαβαν οι Πρσες και τον θαντωσαν με μαρτυρικ σταυρικ θνατο. Εκε γνρισε και τον Θεφραστο, τον σπουδαιτερο μαθητ, συνεργτη και φλο του, ο οποος τον κλεσε να εγκατασταθε στη δικ του ιδιατερη πατρδα, τη Μυτιλνη (345/344). Το 345 π.Χ., ακολουθντας τη συμβουλ του μαθητ του, πρασε απναντι στη Λσβο κι εγκαταστθηκε στη Μυτιλνη, που μεινε και δδαξε μχρι το 342 π.Χ. Στο μεταξ εχε παντρευτε την ανιψι και θετ κρη του Ερμα, την Πυθιδα, απ την οποα απκτησε κρη, που πρε το νομα της μητρας της. Μετ το θνατο της πρτης του συζγου ο Αριστοτλης συνδθηκε αργτερα στην Αθνα με τη Σταγειρτισσα Ερπυλλδα, απ την οποα απκτησε να γιο, το Νικμαχο.

     Το 342 π.Χ. τον προσκλεσε ο Φλιππος στη Μακεδονα, για να αναλβει τη διαπαιδαγγηση του γιου του Αλξανδρου, που ταν ττε μλις 13 χρονν. Ο Αριστοτλης ρχισε με προθυμα το ργο της αγωγς του νεαρο διαδχου. Φρντισε να του μεταδσει το πανελλνιο πνεμα και χρησιμοποησε ως παιδευτικ ργανο τα ομηρικ πη. Η εκπαδευση του Αλξανδρου γινταν λλοτε στην Πλλα κι λλοτε στη Μεζα, μια κωμπολη της οποας τα ερεπια φερε στο φως η αρχαιολογικ σκαπνη· βρισκταν στους πρποδες του βουνο πνω στο οποο εναι χτισμνη η σημεριν Νουσα της Μακεδονας. Εκε το 341 π.Χ. πληροφορθηκε το θνατο του Ερμα.

     μεινε στη μακεδονικ αυλ 6 χρνια. ταν ο Αλξανδρος συντριψε την αντσταση των Θηβαων κι αποκατστησε την ησυχα στη ντια Ελλδα, ο Αριστοτλης πγε στην Αθνα (335 π.Χ.) κι δρυσε δικ του φιλοσοφικ σχολ. Για να εγκαταστσει τη σχολ του διλεξε το Γυμνσιο, που λεγταν και Λκειο, ανμεσα στο Λυκαβητ και τον Ιλισ, κοντ στην πλη του Διοχρη, στο σημεο δηλ. που σμερα βρσκεται ο Εθνικς Κπος. Εκε υπρχε λσος αφιερωμνο στον Απλλωνα και τις Μοσες. Με χρματα που του δωσε φθονα ο Αλξανδρος, χτισε μεγαλπρεπα οικματα και στος, που ονομζονταν "περπατοι". σως γι' αυτ η σχολ του ονομστηκε Περιπατητικ κι οι μαθητς του περιπατητικο φιλσοφοι. Η οργνωση της σχολς εχε γνει κατ τα πρτυπα της Πλατωνικς Ακαδημας. Τα μαθματα για τους προχωρημνους μαθητς γνονταν το πρω ("εωθινς περπατος") και για τους αρχριους το απγευμα ("περ το δειλινν", "δειλινς περπατος"). Η πρωιν διδασκαλα ταν καθαρ φιλοσοφικ ("ακροαματικ"). Η απογευματιν "ρητορικ" και "εξωτερικ".

     Η σχολ εχε μεγλη βιβλιοθκη και τσο καλ οργανωμνη, στε αργτερα χρησμευσε ως πρτυπο για την δρυση των βιβλιοθηκν της Αλεξνδρειας και της Περγμου. Ο Αριστοτλης μζεψε χρτες και ργανα χρσιμα για τη διδασκαλα των φυσικν μαθημτων. τσι σντομα η σχολ γινε περφημο κντρο επιστημονικς ρευνας. Στα 13 χρνια που μεινε ο Αριστοτλης στην Αθνα δημιοργησε το μεγαλτερο μρος του ργου του, που προκαλε το θαυμασμ μας με τον γκο και την ποιοτικ του αξα. Γιατ εναι ξιο απορας, πς νας νθρωπος σε τσο λγο χρονικ διστημα συγκντρωσε και κατγραψε τσες πολλς πληροφορες.

     Το 323 π.Χ. με την εδηση του θαντου του Μ. Αλεξνδρου οι οπαδο του αντιμακεδονικο κμματος νμισαν τι βρκαν την ευκαιρα να εκδικηθον τους Μακεδνες στο πρσωπο του Αριστοτλη. Το ιερατεο, μ' εκπρσωπ του τον ιεροφντη της Ελευσνιας Δμητρας Ευρυμδοντα, κι η σχολ του Ισοκρτη, με το Δημφιλο, κατηγρησαν τον Αριστοτλη για ασβεια ("γραφ ασεβεας"), επειδ εχε ιδρσει βωμ στον Ερμα, εχε γρψει τον μνο στην Αρετ και το επγραμμα στον ανδριντα του Ερμα, στους Δελφος. Ο Αριστοτλης μως, επειδ κατλαβε τα πραγματικ κνητρα και τις αληθινς προθσεις των μηνυτν του, φυγε για τη Χαλκδα, προτο γνει η δκη του (323 π.Χ.). Εκε μεινε, στο σπτι που 'χε απ τη μητρα του, μαζ με τη 2η σζυγ του την Ερπυλλδα και με τα δο του παιδι, το Νικμαχο και τη Πυθιδα.

     Το 322 π.Χ. πθανε στη Χαλκδα απ στομαχικ νσημα, μσα σε θλψη και μελαγχολα, σε ηλικα 63 χρονν περπου, χωρς να προφτσει να δει την αποκατσταση της μακεδονικς πολιτικς στην Αθνα και την αυτοκτονα του Δημοσθνη, γεγοντα που συνβησαν λγους μνες αργτερα (322). Το σμα του μεταφρθηκε στα Στγειρα, που θφτηκε μ' εξαιρετικς τιμς. Οι συμπολτες του τον ανακρυξαν "οικιστ" της πλης κι χτισαν βωμ πνω στον τφο του. Στη μνμη του καθιρωσαν γιορτ, τα "Αριστοτλεια", και ονμασαν ναν απ τους μνες "Αριστοτλειο". Η πλατεα που θφτηκε ορστηκε ως τπος των συνεδρων της βουλς. Φεγοντας απ την Αθνα, διευθυντ της σχολς φησε το μαθητ του Θεφραστο, που τον κρινε ως τον πιο κατλληλο. τσι το πνευματικ δρυμα του Αριστοτλη εξακολοθησε να ακτινοβολε και μετ το θνατο του μεγλου δασκλου.
     ταν νας απ τους μεγαλτερους αρχαους λληνες φιλοσφους και μαζ με το δσκαλ του Πλτωνα αποτελε τη φωτειν δυδα της φιλοσοφικς σκψης του αρχαου κσμου. Κορυφαος φιλσοφος κι επιστμονας της κλασικς εποχς, ιδρυτς της περιπατητικς φιλοσοφας, ο συστηματικτερος, μεθοδικτερος και πολυμερστερος νους του αρχαου κσμου κι νας απ τους μεγαλτερους στοχαστς λων των εποχν, θεμελιωτς και πρδρομος πλθους παλαιτερων και νετερων κλδων της επιστμης. Υπρξε σοφς μεγαλοφυς, εγκυκλοπαιδικς, φυσιοδφης, δημιουργς της λογικς και ο σημαντικτερος απ τους διαλεκτικος της αρχαιτητας. Ως νθρωπος εχε πιστος φλους, αλλ και φοβερος αντπαλους (Επκουρος, Τμαιος, Ευβουλδης κ..), οι οποοι κποιες φορς τον παρουσαζαν ως φιλργυρο, φιλδονο, ραδιοργο, μηχανορρφο, ακμα ως οργανωτ δολοφονας του Αλξανδρου κλπ.

     Αντθετα, απ αξιπιστες πηγς μαθανουμε τι ο Αριστοτλης υπρξε η ενσρκωση του ορθο μτρου σ' λες τις εκδηλσεις της ζως του. Την μφυτη ευγνεια και τρυφερτητα της ψυχς του τη βρσκουμε διχυτη μσα στη διαθκη του. Μσα σ' αυτ φροντζει για τη μνμη των γονων και του αδερφο του και δε λησμονε οτε την οικογνεια του πατρικο φλου Πρξενου, που τον ανθρεψε. Φροντζει για τη δετερη γυνακα του την Ερπυλλδα και το γιο που απκτησε μαζ της, το Νικμαχο. Ακμα για την κρη του Πυθιδα, καρπ του πρτου του γμου. Η μεγλη του μως φιλανθρωπα φανεται στο σημεο εκενο της διαθκης, που ορζει να μην πουληθε κανες απ τους δολους που τον υπηρτησαν, αλλ να ελευθερνονται μλις ενηλικινονται.

     Δεν δειξε ενδιαφερον στη δημοσευση των ργων του με αποτλεσμα να μην υπρχουν σμερα διαθσιμα πολλ απ' αυτ. Ποτ δε δημοσευσε τα βιβλα του, εκτς απ τους διαλγους του. Η ιστορα των πρωττυπων συγγραμμτων του περιγρφεται απ τον Στρβωνα στην "Γεωγραφα" του και απ τον Πλοταρχο στο βιβλο Βοι Παρλληλοι, Σλλας. Τα χειργραφα των παραδσεων του Αριστοτλη μειναν στα χρια του μαθητ του Θεφραστου. Ο Θεφραστος τα φησε στον Νηλα απ τη Σκψη και απ αυτν μειναν στους κληρονμους του. Οι απγονο τους τα πολησαν στον Απελλικνα απ την Τηα/Τω για να μεγλο ποσ. Ο Σλλας μετ την κατληψη των Αθηνν (86 π.Χ.) πρε τη βιβλιοθκη του Απελλικνα και τα μετφερε στη Ρμη. Εκε πρωτοδημοσιετηκαν (60 π.Χ.) απ τον ωνα φιλλογο Τυραννωνα απ την Αμυσ και στη συνχεια απ τον περιπατητικ φιλσοφο Ανδρνικο το Ρδιο.

     Οι Αλεξανδρινο υπολγιζαν τι γραψε 400 περπου συνολικ βιβλα. Ο Διογνης ο Λαρτιος υπολγισε το ργο του σε στχους και βρκε τι φταναν τις 44 μυριδες, δηλ. 440.000. Μεγλο μρος απ το ργο του αυτ χθηκε. Ανκε στην κατηγορα των δημσιων "εξωτερικν" μαθημτων και ταν γραμμνα σε μορφ διαλογικ. Απ αυτ σθηκε μνο η "Αθηναων Πολιτεα", σ' ναν ππυρο που βρθηκε στην Αγυπτο. Τα σωζμενα σμερα ργα του αντιστοιχον στη διδασκαλα που ο Αριστοτλης κανε στους προχωρημνους μαθητς του και που λγονται "ακροαματικς εσωτερικς". Γι' αυτ κι εναι γραμμνα σε συνεχ λγο κι χι σε διλογο. Αρκετ απ τα βιβλα του χουν υποστε επεμβσεις κι επεξεργασες και γενικ η κατστασ τους δεν εναι καλ. Απ το τερστιο ργο του τελικ σθηκαν 47 βιβλα και μερικ αποσπσματα απ τα λλα. Δε θεωρονται μως λα γνσια.
     Εκτς απ τη γνμη του τη σχετικ με τις "ιδες" του Πλτωνα ο Αριστοτλης υποστηρζει κι λλες αρχς. Δεν αποκροει την ηδον, αλλ προτιμ τη πιο τλεια, αυτ δηλαδ που πηγζει απ τη δινοια. Ο σκοπς των ανθρπινων ενεργειν, κατ τον Αριστοτλη, εναι η ευδαιμονα, την οποα ορζει ως ενργεια σμφωνη με την αρετ. Η αρετ, ταν κυριαρχε στα πθη και στις ορμς, τα ρυθμζει, παζοντας το ρλο του μτρου ανμεσα στις δο ακρτητες, δηλαδ στην υπερβολ και την λλειψη. τσι π.χ. η "πρατης" εναι αρετ ως μεστητα της οργς και της αναισθησας, η "ανδρεα", επειδ βρσκεται ανμεσα στη θραστητα και στη δειλα, κι η "αιδς", επειδ κατχει το μσο της αδιαντροπις και της κατπληξης, που εναι ακρτητες. Συμπλρωμα της αρετς εναι και τα αγαθ του σματος (δναμη, υγεα, ομορφι) και τα αγαθ της τχης (πλοτος, ευγενικ καταγωγ κλπ.). Σμφωνα μ' αυτ, ευτυχισμνος εναι εκενος που ενεργε κατ τις επιταγς της αρετς και συγχρνως χει μερδιο και στα λλα αγαθ, τα "εκτς αγαθ", πως τα ονομζει.

     Ταλαντεεται ανμεσα στον ιδεαλισμ και τον υλισμ. Κθε πργμα, κατ' αυτν, αποτελεται απ λη και πνεμα, που 'ναι μεταξ τους αδισπαστα ενωμνα. Η λη εναι παθητικ, εναι η δυναττητα του πργματος, εν το πνεμα ενεργητικ, δηλ. η δναμη που μεταβλλει τη δυναττητα σε πραγματικτητα. Ο κσμος εναι ενιαος κι αινιος, εν η οικουμνη χει σχμα σφαρας με κντρο τη γη. Με το να δχεται την καταγωγ των γνσεων απ τις αισθσεις, πλησιζει πολ τον υλισμ. Τλος με την τυπικ λογικ βλπει την αντικειμενικ πραγματικτητα "στατικ" κι χι μσα στην αναη μεταβολ και κνησ της.
     Εναι γεγονς τι οι πολιτικς του αντιλψεις διαφρανε σε πολλ σημεα απ τις πολιτικς θεωρσεις του Πλτωνα. Σ' αντιπαρθεση με την ποψη του Πλτωνα πως οι φιλσοφοι πρπει να 'ναι οι βασιλες, σημεινει:
   "Δεν εναι απλς περιττ για να βασιλι να 'ναι φιλσοφος, αλλ' αποτελε μειονκτημα. Καλτερα νας βασιλις να συμβουλεεται τους αληθινος φιλοσφους. τσι θα μποροσε να γεμσει τη βασιλικ του εξουσα με καλς πρξεις κι χι με καλ λγια".

     Μεγλη εναι η συνεισφορ του στη φυσικ φιλοσοφα. Μελτησε την λη, τις μεταβολς, την κνηση, το χρο, το χρνο και το διστημα. Συνβαλλε καθοριστικ στην ανπτυξη και εξλιξη της αστρονομας -δνοντας μφαση στους κομτες-, της χημεας -δνοντας μφαση σε ορισμνες διαδικασες πως η καση-, της μετεωρολογας -καθς επιδθηκε στη σπουδ των νεφν-, κι αναμφισβτητα της μαθηματικς επιστμης με τη συστηματοποηση του αφαιρετικο-συμπερασματικο τρπου σκψης.
     Στα κεμενα του Αριστοτλη γνεται, για πρτη φορ στο πλασιο της αρχαας φιλοσοφας, λγος για νομοθετημνη κοιν παιδεα (Πολιτικ θ 1337 α 33), γιατ μσω αυτς της ομοιμορφης διαδικασας, πως πστευε ο Αριστοτλης, ο νθρωπος καθσταται πολτης, δηλαδ αποκτ τη δυναττητα να "μετχει κρσεως κι αρχς", με τελικ αποτλεσμα να "μετχουν της πολιτεας πντες οι πολτες".

     Η παιδεα, κατ τον Αριστοτλη, συντελε στε ο νθρωπος-πολτης να γνεται "αγαθς, σπουδαος και φρνιμος". Τα χαρακτηριστικ του "σπουδαου" εναι: α) "καστα κρνει ορθς" και διακρνει "εν εκστοις το αληθς" και β) η κατκτηση της αρετς. Ο "σπουδαος πολτης φθνει στην "ευδαιμοναν". Οι θεμελιδεις παργοντες της παιδεας εναι "η φσις, το θος κι ο λγος". Οι "σπουδαοι" κι "ευδαμονες πολτες", αποτελον τη βση για την ευδαιμονα της πλεως, αφο "η επιμλεια πφυκεν εκστου μορου βλπειν προς την του λου επιμλειαν".

     Πσο επκαιρες εναι οι θσεις του για την απκτηση της γνσης στην κοινωνα της μθησης; Εναι προφανς η δυσκολα απντησης στο ερτημα αυτ, ακμη κι αν δεχθομε πως η επιστμη απ την εποχ του Αριστοτλη χει κνει σημαντικ βματα επιδικοντας μια ορθολογικ προσγγιση της πραγματικτητας -αν κι εναι αμφβολο αν χει κατορθσει μχρι σμερα να οδηγηθε στη γνση της αντικειμενικς πραγματικτητας- εν η γνση προκπτει απ μια ατρμονη διαδικασα μθησης.



     Οι θσεις του Αριστοτλη που αφορον το επιστημολογικ (γνωσιολογικ) ζτημα- αλλ και το οντολογικ (μεταφυσικ) και το ηθικ (αξιακ) -μας προσφρουν σημαντικ εργαλεα ανλυσης του διερευνμενου ζητματος, προκειμνου να οδηγηθομε σε ουσιαστικς απαντσεις. Ειδικτερα, ο Αριστοτλης προσφρει μια ολοκληρωμνη θερηση της νησης και της μθησης. Η θερηση αυτ, η οποα επεκτενεται σε πολλ ργα του, δεν περιορζεται μνο στη διατπωση των καννων της απαγωγικς και της επαγωγικς μεθδου για την αναζτηση της αλθειας, αλλ προχωρε και στον προσδιορισμ του σκοπο και του περιεχομνου της μθησης, της αγωγς και της εκπαδευσης.

     Σκοπς της μθησης, κατ τον Αριστοτλη, εναι η επτευξη της τελεωσης, η οποα γκειται στην πραγμτωση των ιδιατερων δυνατοττων της νησης που διαθτει ο νθρωπος ("ενδελχεια"). Η "τελεωση" του ανθρπου, ταυτζεται με την ευδαιμονα, η οποα δεν νοεται μνο ως ευχαρστηση ικανοποηση απ την απλαυση υλικν πνευματικν αγαθν, αλλ ως ενργεια της ψυχς η οποα τενει προς την τελεωση με την κινητοποηση του θεωρητικο και του πρακτικο νου προς την επιδωξη του αγαθο. Ο νθρωπος προβανει στην επιτλεση των ριστων ενεργειν, που εναι οι διανοητικς και ηθικς αρετς, με την ενεργοποηση της θεωρητικς και της πρακτικς νησης. Η αγωγ, κατ συνπεια, χει ως αποστολ να συντελσει στην πραγμτωση του σκοπο της παρξης, στην επτευξη της ευδαιμονας, ασκντας στον νθρωπο στην επιτλεση της αρετς.

     Η επδραση των αρχν του Μεγλου Σταγειρτη φιλοσφου Αριστοτλη στη Φυσικ και την Αστρονομα, σημειστε τι η γεωκεντρικ -ανθρωποκεντρικ θερηση του Σμπαντος, διατυπωμνη απ τη μεγαλτερη, κατ γενικ ομολογα, δινοια λων των εποχν, τον κριο εκπρσωπο των φυσικν φιλοσφων Αριστοτλη, μοιαζε να εξηγε τσα πολλ, στε να κυριαρχσει για σχεδν 2.000 χρνια. Οι πειραματικο φυσικο, με κριο εκφραστ τους το Γαλιλαο, κατρριψαν τη γεωκεντρικ ποψη του Αριστοτλη, αλλ χι και την ανθρωποκεντρικ. Για τη διατρηση του ανθρπου στο κντρο του Σμπαντος, διατυπθηκαν στη συνχεια πολλς απψεις μχρι τις αρχς του 20ου αινα, καθς η επιστμη της Αστρονομας εξελσσονταν ταχτατα.

     Σμερα ο νθρωπος, πλοσιος σε επιστημονικς γνσεις για το Σμπαν, επιχειρε μιαν αλλιτικη ανθρωποκεντρικ προσγγιση με τη διατπωση της ανθρωπιστικς αρχς. Το ανθρωπιστικ αξωμα, επηρεασμνο απ την Αριστοτελικ κοσμολογικ φιλοσοφικ θερηση, επιχειρε να προσδσει ναν ιδιατερο ρλο στην παρουσα του Ανθρπου στο Σμπαν.

      Για «Τα Μετεωρολογικ» του Αριστοτλη και τον τρπο που ο Μεγλος φιλσοφος αντιμετπιζε το φυσικ φαινμενο της χαλαζπτωσης, ας σταθομε ιδιατερα στο σγγραμμα του Αριστοτλη «περ Μετερων», που αποτελεται απ 4 βιβλα, γνωστ με τον ρο «τα Μετεωρολογικ» του Αριστοτλη. Στα βιβλα αυτ αναλονται το σνολο σχεδν των γνωστν μετεωρολογικν φαινομνων. Τα «Μετεωρολογικ», αποτλεσαν πργματι το μοναδικ κλασικ σγγραμμα Μετεωρολογας επ 20 σχεδν αινες, μχρι δηλαδ το 17ο αινα που ανακαλφθηκε το θερμμετρο, το βαρμετρο και λλα ργανα Φυσικς, τα οποα ββαια αποτλεσαν επανσταση και να εξλιξη στην επιστμη της Μετεωρολογας. Μχρι κι ειδικ αναφορ γνεται σαν επεξγηση του γνωστο και ττε φυσικο φαινομνου της χαλαζπτωσης.

     σον δε αφορ στην ανγνωση της Αριστοτελικς σλληψης της πρτης λης, μσα απ τα να δεδομνα που χουν προκψει στο χρο της Φυσικς των Στοιχειωδν Σωματιδων, φανεται πως οι ανακαλψεις στον κσμο της μικροσκοπικς κλμακας, προσφρουν να εξαιρετικ ενδιαφρον υλικ για τη στριξη της βασικς της θσης, τι για την κατανηση της δομς και του χαρακτρα του φυσικο κσμου, καλονται σμερα οι Φυσικο επιστμονες να χρησιμοποισουν εξηγητικ σχματα που χουν ναν ντονο Αριστοτελικ χαρακτρα. Αυτ μως, γνεται ιδιατερα σαφς, ταν προχωρσουμε στη διερενηση της εκπληκτικς αναλογας που υπρχει στον τρπο με τον οποο προσπθησε να ορσει την «πρτη λη» ο Σταγειρτης φιλσοφος, ως το «σχατον υποκεμενον» της μεταβολς, με την αντστοιχη εικνα που αναδεται σμερα μσα απ την εξερενηση του θαυμαστο κσμου της λης στο εσωτερικ της σστασης του ατμου.

              
         Τα 4 Στοιχεα της Φσης & ο νθρωπος, του Αριστοτλη

__________________________________________________________


                                             ΠΟΛΙΤΙΚΑ


Εντητα 11 Α1 1

     Ἐπειδὴ ὁρῶμεν πᾶσαν πόλιν οὖσαν τινὰ κοινωνίαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν συνεστηκυῖαν ἕνεκεν ἀγαθοῦ τινος (πάντα γὰρ πράττουσι πάντες χάριν τοῦ δοκοῦντος εἶναι ἀγαθοῦ), δῆλον ὡς πᾶσαι μὲν στοχάζονταί τινος ἀγαθοῦ, καὶ μάλιστα δὲ ἡ κυριωτάτη πασῶν καὶ περιέχουσα πάσας τὰς ἄλλας τοῦ κυριωτάτου πάντων.

     Αὕτη δ' ἐστὶν ἡ καλουμένη πόλις καὶ ἡ κοινωνία ἡ πολιτική.

      Επειδή βλέπουμε πως η κάθε πόλη είναι ένα είδος κοινότητας (κοινωνικής συμβίωσης) κι ότι κάθε κοινότητα έχει συσταθεί για την επίτευξη κάποιου αγαθού, (πργματι, ,τι κνουν οι νθρωποι το κνουνε για καλ), είναι φανερό πως όλες τους επιδιώκουνε κάποιο αγαθό και, φυσικά, αυτή που είναι ανώτερη απ' όλες και κλείνει μέσα της όλες τις άλλες, επιδιώκει το ανώτερο απ' όλα τα αγαθά.

     Αυτή είναι η λεγόμενη πόλη ή κοινωνία πολιτική.


Εντητα 15 Γ1 1-2

     Τῷ ἐπισκοποῦντι περὶ πολιτείας, καὶ τίς καὶ ποία τις ἑκάστη, πρώτη σχεδὸν σκέψις ἰδεῖν περὶ πόλεως, τί ποτέ ἐστιν ἡ πόλις. Νῦν γὰρ ἀμφισβητοῦσιν, οἱ μὲν φάσκοντες τὴν πρᾶξιν πεπραχέναι τὴν πόλιν, οἱ δ' οὐ τὴν πόλιν ἀλλὰ τὴν ὀλιγαρχίαν ἢ τὸν τύραννον· ὁρῶμεν δὲ πᾶσαν τὴν πραγματείαν τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ νομοθέτου οὖσαν περὶ πόλιν, ἡ δὲ πολιτεία ἐστὶ τάξις τις τῶν οἰκούντων τὴν πόλιν.

     Ἐπεὶ δ' ἡ πόλις τῶν συγκειμένων, καθάπερ ἄλλο τι τῶν μὲν ὅλων συνεστώτων δ' ἐκ πολλῶν μορίων, δῆλον ὅτι πρότερον ζητητέος ὁ πολίτης· ἡ γὰρ πόλις ἐστὶν πλῆθός τι πολιτῶν. Ὥστε σκεπτέον τίνα χρὴ καλεῖν πολίτην καὶ τίς ἐστὶ ὁ πολίτης. Καὶ γὰρ ὁ πολίτης ἀμφισβητεῖται πολλάκις· οὐ γὰρ τὸν αὐτὸν ὁμολογοῦσι πάντες εἶναι πολίτην· ἔστι γάρ τις ὃς ὢν πολίτης ἐν δημοκρατίᾳ πολλάκις οὐκ ἔστι πολίτης ἐν ὀλιγαρχίᾳ.

     Για όποιον ασχολείται με τον τρόπο διακυβέρνησης {και ψάχνει να βρει} ποια είναι η ουσία και ποια τα χαρακτηριστικά της κάθε επιμέρους πολιτείας, το πρώτο σχεδόν θέμα για διερεύνηση
{είναι} να δει τι είναι άραγε μια πόλη. Γιατί σήμερα υπάρχουν διαφορετικές γνώμες πάνω σ' αυτό το θέμα, καθώς άλλοι λένε πως τη τάδε συγκεκριμένη πράξη την έκανε η πόλη, άλλοι όμως {λένε ότι} όχι η πόλη, αλλά η {συγκεκριμένη} κυβέρνηση ή ο τύραννος· έπειτα βλέπουμε πως όλη η δραστηριότητα του πολιτικού και του νομοθέτη έχει να κάνει με την πόλη· τέλος, το πολίτευμα είναι ένας τρόπος οργάνωσης αυτών που ζουν στην πόλη.

     Επειδή όμως η πόλη ανήκει στην κατηγορία των σύνθετων πραγμάτων, όπως όλα κείνα τα πράγματα που το καθένα τους είναι ένα όλον, αποτελούμενο όμως από πολλά μέρη, είναι φανερό ότι πρώτα πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τι είναι πολίτης· διότι η πόλη είναι σύνολο πολιτών. Επομένως πρέπει να εξετάσουμε ποιον πρέπει ν' αποκαλούμε πολίτη και τι είναι πολίτης. Πράγματι, για το περιεχόμενο της λέξης πολίτης διατυπώνονται πολλές φορές διαφορετικές μεταξύ τους γνώμες· δεν υπάρχει δηλαδή μια γενική συμφωνία για το περιεχόμενο της λέξης αυτς· διότι αυτός που είναι πολίτης σε δημοκρατικό πολίτευμα, συχνά δεν είναι πολίτης σ' ολιγαρχικό.

Ενότητα 16 Γ1, 3-4/6-12

     Ὁ πολίτης οὐ πολίτης ἐστὶν τῷ οἰκεῖν που (καὶ γὰρ μέτοικοι καὶ δοῦλοι κοινωνοῦσι τῆς οἰκήσεως), οὐδ' οἱ τῶν δικαίων μετέχοντες οὕτως ὥστε καὶ δίκην ὑπέχειν καὶ δικάζεσθαι (τοῦτο γὰρ ὑπάρχει καὶ τοῖς κοινωνοῦσιν ἀπὸ συμβόλων)· (...) ἁπλῶς δὲ οὐδενὶ τῶν ἄλλων πολίτης ὁρίζεται μᾶλλον ἢ τῷ μετέχειν κρίσεως καὶ ἀρχῆς. (...)
     Ἐκ τούτων οὖν φανερὸν τίς μὲν ἐστιν ὁ πολίτης· ᾧ γὰρ ἐξουσία κοινωνεῖν βουλευτικῆς καὶ κριτικῆς ἀρχῆς, λέγομεν εἶναι πολίτην ἤδη ταύτης τῆς πόλεως, πόλιν δέ, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν, τὸ πλῆθος τῶν τοιούτων ἱκανὸν πρὸς αὐτάρκειαν ζωῆς.

     Ο πολίτης δεν είναι πολίτης με κριτήριο, ότι είναι εγκαταστημένος σ' ένα συγκεκριμένο τόπο (διότι κι οι μέτοικοι κι οι δούλοι μοιράζονται {με τους πολίτες} ένα κοινό τόπο)· ούτε {είναι πολίτες} αυτοί που απ' όλα τα πολιτικά δικαιώματα έχουν μνο το δικαίωμα να εμφανίζονται στα δικαστήρια ως εναγόμενοι κι ως ενάγοντες (το δικαίωμα αυτό το έχουν και άλλοι, χάρη σε ειδικές συμφωνίες). (...) Με το πιο αυστηρό νόημα της λέξης τίποτε άλλο δεν ορίζει τόσο τον πολίτη όσο η συμμετοχή στις δικαστικές λειτουργίες και στ' αξιώματα. (...)

     Απ' αυτά γίνεται λοιπόν φανερό τι είναι ο πολίτης: αυτός που έχει τη δυνατότητα να μετέχει στη πολιτική και δικαστική εξουσία λέμε πως είναι πολίτης αυτής της πόλης· πόλη είναι τότε, με την ακριβέστερη σημασία της λέξης, ένας αριθμός τέτοιων ατόμων αρκετός, ώστε να εξασφαλίζεται η αυτάρκεια στη ζωή τους.

Ενότητα 20 Θ2 1-4


     Φανερὸν οὖν ὅτι νομοθετητέον μὲν περὶ παιδείας καὶ ταύτην ποιητέον κοινήν· τίς δ' ἔσται ἡ παιδεία καὶ πῶς χρὴ παιδεύεσθαι, δεῖ μὴ λανθάνειν. Νῦν γὰρ ἀμφισβητεῖται περὶ τῶν ἔργων. Οὐ γὰρ ταὐτὰ πάντες ὑπολαμβάνουσι δεῖν μανθάνειν τοὺς νέους οὔτε πρὸς ἀρετὴν οὔτε πρὸς τὸν ἄριστον βίον, οὐδὲ φανερὸν πότερον πρέπει πρὸς τὴν διάνοιαν μᾶλλον ἢ πρὸς τὸ τῆς ψυχῆς ἦθος· ἔκ τε τῆς παιδείας ἐμποδὼν ἡ σκέψις ταραχώδης καὶ δῆλον οὐδὲν πότερον δεῖ ἀσκεῖν τὰ χρήσιμα πρὸς τὸν βίον ἢ τὰ τείνοντα πρὸς ἀρετὴν ἢ τὰ περιττά (πάντα γὰρ ταῦτα εἴληφε κριτάς τινας)· οὐθέν ἐστιν ὁμολογούμενον περί τε τῶν πρὸς ἀρετὴν (καὶ γὰρ εὐθὺς τὴν ἀρετὴν οὐ τὴν αὐτὴν πάντες τιμῶσιν, ὥστ' εὐλόγως διαφέρονται καὶ πρὸς τὴν ἄσκησιν αὐτῆς).
     Οὐ μὲν οὖν ἄδηλον ὅτι τῶν χρησίμων δεῖ διδάσκεσθαι τὰ ἀναγκαῖα· ὅτι δὲ οὐ πάντα, διῃρημένων τῶν ἔργων ἐλευθερίων τε καὶ τῶν ἀνελευθερίων φανερόν, καὶ ὅτι τῶν χρησίμων δεῖ μετέχειν ὅσα τῶν τοιούτων ποιήσει τὸν μετέχοντα μὴ βάναυσον. Βάναυσον δ' εἶναι δεῖ νομίζειν τοῦτο τὸ ἔργον καὶ τέχνην ταύτην καὶ μάθησιν, ὅσαι ἀπεργάζονται τὸ σῶμα ἢ τὴν διάνοιαν τῶν ἐλευθέρων ἄχρηστον πρὸς τὰς χρήσεις καὶ τὰς πράξεις τὰς τῆς ἀρετῆς.

     Είναι λοιπόν φανερό ότι πρέπει να ορίσουμε νόμους που να ρυθμίζουν την παιδεία, ότι η παιδεία πρέπει να 'ναι ίδια για όλους. Ποιος, τώρα, θα είναι ο χαρακτήρας αυτής της παιδείας και με ποιον τρόπο θα πρέπει να μορφώνονται οι νέοι, είναι δύο πράγματα που δεν πρέπει να διαφύγουν της προσοχής μας. Γιατί σήμερα υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Δεν έχουν, πράγματι, όλοι την ίδια γνώμη για το τι πρέπει να μαθαίνουν οι νέοι είτε προς την κατεύθυνση της κατάκτησης της αρετής είτε προς την κατεύθυνση του καλύτερου δυνατού τρόπου ζωής· ούτε είναι φανερό αν η παιδεία πρέπει να έχει στόχο της την καλλιέργεια και άσκηση του νου ή τη διαμόρφωση ηθικού χαρακτήρα. Αν ξεκινήσουμε από την εκπαίδευση που παρέχεται σήμερα, η ρευνά μας θα βρεθεί αντιμέτωπη με μεγάλη σύγχυση και δεν είναι καθόλου φανερό ποια πρέπει να εξασκούμε: αυτά που είναι ωφέλιμα για τη ζωή ή αυτά που οδηγούν στην αρετή ή αυτά που απλώς προάγουν τη γνώση (όλες αυτές οι απόψεις έχουν βρει τους υποστηρικτές τους). Ούτε υπάρχει καμιά απολύτως συμφωνία  για το ποιες σπουδές οδηγούν στην αρετή (εδώ δεν έχουν την ίδια ιδέα για την αρετή όλοι αυτοί που την τιμούν!), ώστε είναι φυσικό να υποστηρίζουν διαφορετικές γνώμες κι ως προς την άσκησή της.

     Δεν υπάρχει, βέβαια, αμφιβολία πως από τα ωφέλιμα πράγματα, τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν αυτά που 'ναι αναγκαία για τη ζωή, όχι, βέβαια, όλα, δεδομένου πως οι ασχολίες διακρίνονται σ' αυτές που ταιριάζουν και σ' αυτές που δεν ταιριάζουν σε λεύτερους ανθρώπους· όπως επίσης είναι φανερό ότι κι από τα χρήσιμα πράγματα, τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν όσα δεν κάνουν αυτόν που τα μαθαίνει ευτελή και τιποτένιο. Ευτελή και τιποτένια πρέπει να θεωρούμε κάθε ασχολία, τέχνη ή μάθηση που κάνει το σώμα ή το μυαλό των ελεύθερων ανθρώπων άχρηστο για τα έργα και τις πράξεις της αρετής.

Εντητα Β 1270

     Λανθασμνες εναι κι οι ρυθμσεις για τους εφρους. Παρ το τι εναι η σημαντικτερη εξουσα, ωστσο προρχονται απ' λο το λα και πολλς φορς συμβανει να παρνουν το αξωμα πολ φτωχο νθρωποι, που χρηματζονται εξαιτας της φτχειας τους. Αυτ χει αποδειχθε πολλς φορς και πριν, τρα μως και με τους Ανδρους. Ορισμνοι εξαγορστηκαν κι καναν ,τι μποροσαν για να καταστρψουν την πλη. Κι επειδ η εξουσα τους εναι τσο μεγλη και τυραννικ, αναγκστηκαν κι οι βασιλιδες να τους κολακψουν μ' αποτλεσμα να βλψουν το πολτευμα και μ' αυτ τον τρπο, αφο απ αριστοκρατικ γινε δημοκρατικ.
     Η εξουσα τοτη πργματι εξασφαλζει τη συνοχ του πολιτεματος (ο λας παραμνει ρεμος, γιατ συμμετχει στο σημαντικτερο αξωμα, και το αποτλεσμα συμφρει ανεξρτητα απ το αν οφελεται στο νομοθτη σε τυχαα περιστατικ). Γιατ για να διατηρηθε η πλη πρπει λα τα τμματ της να θλουν την παρξη και τη διατρησ της. Κι αυτ γνεται με τους βασιλιδες, εξαιτας των τιμν που τους αποδδουν, με τους διακεκριμνους πολτες, εξαιτας της παρουσας τους στη γερουσα (αφο το αξωμα αποδδεται ως επιβρβευση για την αρετ τους) και με το λα, εξαιτας της εκλογς του στο αξωμα των εφρων (αφο οι φοροι προρχονται απ το λα).
     Ο τρπος απονομς του αξιματος εναι παιδαριδης. πρεπε να εκλγονται απ' λο το λα και χι πως γνεται τρα. 'Aλλωστε, δεν εναι διακεκριμνοι πολτες κι επειδ παρνουν σοβαρς αποφσεις, θα 'τανe καλτερo να κρνουν με βση γραπτ νομοθεσα κι χι αυθαρετα. Οτε μως η ζω τους συμβαδζει με τους νμους. Οι φοροι ζουν μ' νεση, εν οι λλοι με σκληρος περιορισμος, μ' αποτλεσμα να μην αντχουν τη ζω τους και να καταπατον τους νμους, για ν' απολασουν κρυφ τις σωματικς ηδονς.
........................................................................................................................


                                         ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ

Εντητα 1η Β1 1-3

     Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης, τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς δὲ ἠθικῆς, μὲν διανοητικὴ τὸ πλεῖον ἐκ διδασκαλίας ἔχει καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν αὔξησιν, διόπερ ἐμπειρίας δεῖται καὶ χρόνου, δ᾿ ἠθικὴ ἐξ ἔθους περιγίνεται, ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔσχηκε μικρὸν παρεκκλῖνον ἀπὸ τοῦ ἔθους. Εξ οὗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται· οὐθὲν γὰρ τῶν φύσει ὄντων ἄλλως ἐθίζεται, οἷον λίθος φύσει κάτω φερόμενος οὐκ ἂν ἐθισθείη ἄνω φέρεσθαι, οὐδ᾿ ἂν μυριάκις αὐτὸν ἐθίζῃ τις ἂἄνω ῥιπτῶν οὐδὲ τὸ πῦρ κάτω, οὐδ᾿ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἄλλως πεφυκότων ἄλλως ἂν ἐθισθείη. Οὔτ᾿ ἄρα φύσει οὔτε παρὰ φύσιν ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί, ἀλλὰ πεφυκόσι μὲν ἡμῖν δέξασθαι αὐτάς, τελειουμένοις δὲ διὰ τοῦ ἔθους.


     Επειδή, λοιπόν, η αρετή είναι δύο ειδών, διανοητική κι ηθική, η μεν διανοητική κατά κύριο λόγο στηρίζει και την προέλευσή της και την αύξησή της στη διδασκαλία, γι' αυτό έχει ανάγκη από την εμπειρία και το χρόνο· η δε ηθική είναι αποτέλεσμα συνήθειας απ' όπου κι έχει λάβει το όνομά της που μικρή διαφορά παρουσιάζει από το έθος. Απ' αυτό γίνεται φανερό ότι καμία από τις ηθικές αρετές δεν υπάρχει μέσα μας εκ φύσεως· διότι τίποτα απ' όσα είναι έτσι από τη φύση, δε μπορεί ν' αποκτήσει μ' εθισμό μιαν άλλην ιδιότητα, όπως για παράδειγμα η πέτρα που από τη φύση της πέφτει προς τα κάτω, δε μπορεί να συνηθίσει να κινείται προς τα πάνω, ούτε κι αν χιλιάδες φορές ρίχνοντάς τη κάποιος προς τα πάνω προσπαθεί να τη συνηθίσει σ' αυτό· ούτε η φλόγα προς τα κάτω, (μπορεί ν' αποκτήσει τη συνήθεια να κινείται) ούτε τίποτε άλλο από τα πράγματα που γεννιούνται από τη φύση με μιαν ορισμένη ιδιότητα, είναι δυνατόν ν' αποκτήσει διαφορετικές συνήθειες. Οι αρετές, λοιπόν, δε γεννιούνται μέσα μας, ούτε σύμφωνα με τη φύση ούτε αντίθετα σ' αυτὴν, αλλά αφενός (σε μας που) έχουμε από τη φύση την ιδιότητα να τις δεχτούμε, αφετέρου να τελειοποιούμαστε (σ' αυτές) με τον εθισμό.


Εντητα 2η Β1 4

     Ἔτι ὅσα μὲν φύσει ἡμῖν παραγίνεται, τὰς δυνάμεις τούτων πρότερον κομιζόμεθα, ὕστερον δὲ τὰς ἐνεργείας ἀποδίδομεν (ὅπερ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων δῆλον· οὐ γὰρ ἐκ τοῦ πολλάκις ἰδεῖν ἢ πολλάκις ἀκοῦσαι τὰς αἰσθήσεις ἐλάβομεν, ἀλλ᾿ ἀνάπαλιν ἔχοντες ἐχρησάμεθα, οὐ χρησάμενοι ἔσχομεν) τὰς δ᾿ ἀρετὰς λαμβάνομεν ἐνεργήσαντες πρότερον, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν· ἃ γὰρ δεῖ μαθόντας ποιεῖν, ταῦτα ποιοῦντες μανθάνομεν, οἷον οἰκοδομοῦντες οἰκοδόμοι γίνονται καὶ κιθαρίζοντες κιθαρισταί· οὕτω δὴ καὶ τὰ μὲν δίκαια πράττοντες δίκαιοι γινόμεθα, τὰ δὲ σώφρονα σώφρονες, τὰ δ᾿ ἀνδρεῖα ἀνδρεῖοι.

     Ακόμα δε όσες ιδιότητες υπάρχουν σε μας από τη φύση, πρώτα τις παίρνουμε ως δυνατότητες κι ύστερα προχωρμε στις αντίστοιχες ενέργειες (πράγμα που 'ναι φανερό στη περίπτωση των αισθήσεων)· διότι δεν αποκτήσαμε τις (αντίστοιχες) αισθήσεις επειδή είδαμε πολλές φορές ή ακούσαμε πολλές φορές, αλλά αντίθετα, (πρώτα) έχοντάς τις, κάναμε χρήση τους, δεν τις αποκτήσαμε έχοντας κάνει και ξανακάνει χρήση τους)· τις αρετές όμως τις αποκτάμε αφού πρώτα τις ασκήσουμε, όπως ακριβώς (συμβαίνει) και στις άλλες τέχνες· διότι όσα πρέπει αφού μάθουμε να πράττουμε, αυτά πράττοντάς τα τα μαθαίνουμε, όπως για παράδειγμα γίνονται (κάποιοι) οικοδόμοι με το να οικοδομούν και κιθαριστές με το να παίζουν κιθάρα· έτσι λοιπόν αφενός γινόμαστε δίκαιοι πράττοντας δίκαιες πράξεις, αφετέρου σώφρονες με το να επιτελούμε σώφρονα έργα κι ανδρείοι με το να κάνουμε ανδραγαθήματα.

Εντητα 3η Β1 5-7

     Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ᾿ ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ανάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποί πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.

     Κι αυτό το επιβεβαιώνει κι τι γίνεται στις πόλεις· οι νομοθέτες, δηλαδή, με την άσκηση κάνουν τους πολίτες καλούς, κι αυτή είναι η επιθυμία κάθε νομοθέτη, όσοι όμως δεν το καταφέρνουν δεν πετυχαίνουν αυτό που επιδιώκουν, και σ᾿ αυτό το σημείο διαφέρει το καλό πολίτευμα από το πολίτευμα το λιγότερο καλό (το κατώτερο). Ακόμη για τους ίδιους λόγους και με τα ίδια μέσα και γεννιέται κάθε αρετή και καταστρέφεται, και το ίδιο γίνεται και με την τέχνη· γιατί από το παίξιμο της κιθάρας και οι καλοί και οι κακοί γίνονται κιθαριστές. Με ανάλογο τρόπο λοιπόν γίνεται το ίδιο και με τους οικοδόμους και με όλους τους υπόλοιπους· από την καλή, δηλαδή, κατασκευή οικιών θα προέλθουν οι καλοί οικοδόμοι, από την κακή (κατασκευή) οι κακοί. Γιατί, εάν δεν ήταν έτσι τα πράγματα, καθόλου δε θα χρειαζόταν ο άνθρωπος που θα δίδασκε (ο δάσκαλος), αλλά όλοι θα μπορούσαν να γίνουν καλοί ή κακοί.

Εντητα 4η Β1 7-8

     Οὔτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ομοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ᾿ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν τοῦ οὐτωσί ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.

     Το ίδιο λοιπόν συμβαίνει και με τις αρετές· διότι όταν ασχολούμαστε μ' όσα συμβαίνουν στη συναλλαγή μας με τους άλλους ανθρώπους, γινόμαστε άλλοι δίκαιοι κι άλλοι άδικοι, όταν πάλι ασχολούμαστε μ' όσα έχουν μέσα τους το στοιχείο του φόβου και συνηθίζουμε στο φόβο ή το θάρρος, (γινόμαστε) άλλοι ανδρείοι άλλοι δειλοί.Το ίδιο συμβαίνει και με τις επιθυμίες και τις οργές· άλλοι δηλαδή γίνονται σώφρονες και πράοι, άλλοι ασυγκράτητοι κι οξύθυμοι, άλλοι με το να συμπεριφέρονται μ' αυτό το συγκεκριμένο τρόπο σ' αυτά, άλλοι (με το να συμπεριφέρονται) διαφορετικά (με κείνο τον τρόπο). Με λίγα λόγια, από τις όμοιες ενέργειες διαμορφώνονται τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας. Γι' αυτό πρέπει να προσδίδουμε μιαν ορισμένη ποιότητα στις ενέργειές μας· γιατί στις διαφορές αυτών (των ενεργειών) προσαρμόζονται τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας. Το ν' αποκτμε, λοιπόν, από τη πιο μικρή ηλικία τη μια ή την άλλη συνήθεια δεν έχει μικρή σημασία αλλά μεγάλη ή καλύτερα τεράστια.

Εντητα 5η Β3 1-2

     Σημεῖον δὲ δεῖ ποεῖσθαι τῶν ἕξεων τὴν ἐπιγιγνομένην ἡδονὴν ἢ λύπην τοῖς ἔργοις (ὁ μὲν γὰρ ἀπεχόμενος τῶν σωματικῶν ἡδονῶν καὶ αὐτῷ τούτῳ χαίρων σώφρων ὁ δ᾿ ἀχθόμενος ἀκόλαστος, καὶ ὁ μὲν ὑπομένων τὰ δεινὰ καὶ χαίρων ἢ μὴ λυπούμενός γε ἀνδρεῖος, ὁ δὲ λυπούμενος δειλός. Περὶ ἡδονὰς γὰρ καὶ λύπας ἐστίν ἡ ἠθικὴ ἀρετή· διὰ μὲν γὰρ τὴν ἡδονὴν τὰ φαῦλα πράττομεν, διὰ δὲ τὴν λύπην τῶν καλῶν ἀπεχόμεθα. διὸ δεῖ ἦχθαί πως εὐθὺς ἐκ νέων, ὡς ὁ Πλάτων φησίν, ὥστε χαίρειν τε καὶ λυπεῖσθαι οἷς δεῖ· ἡ γὰρ ὀρθὴ παιδεία αὕτη ἐστίν.

     Πρέπει να ορίσουμε ως κριτήριο των ξεων την ηδονή ή τη λύπη που προκπτει 
απ τις πρξεις. Όποιος, δηλαδή, απέχει από τις σωματικές ηδονές κι αυτή η ίδια η αποχή του προκαλεί χαρά είναι σώφρων· κείνος όμως που ενοχλείται είναι ακόλαστος· κι αυτός που υπομένει τα δεινά και χαίρεται ή τουλάχιστον δε λυπάται γι᾿ αυτό, είναι ανδρείος ενώ όποιος λυπάται είναι δειλός. Η ηθική αρετή έχει σχέση με τις ηδονές και τις λύπες. Διότι χάρη της ηδονής κάνουμε ευτελή έργα, εξαιτίας της λύπης όμως απέχουμε από τα καλά. Γι' αυτό πρέπει να διαπαιδαγωγείται ο άνθρωπος μεσως από τη νεανική ηλικία, όπως λέει ο Πλάτωνας, έτσι ώστε να χαίρεται και να λυπάται για τα πράγματα που πρέπει. Πργματι αυτή είναι σωστή παιδεία.

Εντητα 6η Β6 1-4

     Δεῖ δὲ μὴ μόνον οὕτως εἰπεῖν, ὅτι ἕξις, ἀλλὰ καὶ ποία τις. Ῥητέον οὖν ὅτι πᾶσα ἀρετή, οὗ ἂν ᾖ ἀρετή, αὐτό τε εὖ ἔχον ἀποτελεῖ καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ εὖ ἀποδίδωσιν, οἷον ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετὴ τόν τε ὀφθαλμὸν σπουδαῖον ποιεῖ καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ · τῇ γὰρ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετὴ εὖ ὁρῶμεν. ῾Ομοίως ἡ τοῦ ἵππου ἀρετὴ ἵππον τε σπουδαῖον ποιεῖ καὶ ἀγαθὸν δραμεῖν καὶ ἐνεγκεῖν τὸν ἐπιβάτην καὶ μεῖναι τοὺς πολεμίους. Εἰ δὴ τοῦτ᾿ ἐπὶ πάντων οὕτως ἔχει καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετὴ εἲη ἂν ἡ ἕξις ἀφ᾿ ἧς ἀγαθὸς ἄνθρωπος γίνεται καὶ ἀφ᾿ ἧς εὖ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει. Πῶς δὲ τοῦτ᾿ ἔσται, (ἤδη μὲν εἰρήκαμεν, ἔτι δὲ καὶ) ὧδ᾿ ἔσται φανερόν, ἐὰν θεωρήσωμεν ποία τίς ἐστιν ἡ φύσις αὐτῆς.

     Δε πρέπει μόνο να πούμε γενικά πως η αρετή είναι συνήθεια, αλλά πρέπει να πούμε και τι είδους είναι. Πρέπει να πούμε ότι κάθε αρετή, οποιουδήποτε πράγματος κι αν είναι, και αυτό το ίδιο πράγμα τελειοποιεί, και κάνει το έργο του να εκτελείται αποτελεσματικά. Για παράδειγμα, η αρετή του ματιού κάνει και το ίδιο το μάτι και το έργο του έξοχο, αφού με την αρετή του ματιού είναι που βλέπουμε καλά. Μ' όμοιο τρόπο κι η αρετή του αλόγου κάνει και το ίδιο τ' άλογο σπουδαίο κι ικαν να καλπάζει, να φέρει αναβάτη και ν' αντιμετωπίζει τους εχθρος. Αν αυτό εναι έτσι σ' όλα τα πράγματα, τότε κι η αρετή του ανθρώπου πρπει να 'ναι η συνήθεια λόγω της οποίας ο άνθρωπος γίνεται καλός και λόγω της οποίας μπορεί να εκτελεί καλά το δικό του έργο. Πώς θα γίνει αυτό (έχουμε ήδη κάνει λόγο), αλλά θα γίνει ακόμα περισσότερο φανερό από το εξής, εάν δηλαδή εξετάσουμε ποια είναι ακριβώς η φύση αυτής (της αρετής).

Εντητα 7η Β6 4-8

     Εν παντὶ δὴ συνεχεῖ καὶ διαιρετῷ ἔστι λαβεῖν τὸ μὲν πλεῖον τὸ δ' ἔλαττον τὸ δ' ἴσον, καὶ ταῦτα ἢ κατ᾿ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἢ πρὸς ἡμᾶς... Λέγω δὲ τοῦ μὲν πράγματος μέσον τὸ ἴσον ἀπέχον ἀφ' ἑκατέρου τῶν ἄκρων, ὅπερ ἐστὶν ἕν καὶ τὸ αὐτὸ πᾶσιν, πρὸς ἡμᾶς δὲ ὃ μήτε πλεονάζει μήτε ἐλλείπει· τοῦτο δ᾿ οὐχ ἕν, οὐδὲ ταὐτὸν πᾶσιν. Οἷον εἰ τὰ δέκα πολλὰ τὰ δὲ δύο ὀλίγα, τὰ ἕξ μέσα λαμβάνουσι κατὰ τὸ πρᾶγμα· ἴσῳ γὰρ ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται· τοῦτο δὲ μέσον ἐστι κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν. Τὸ δὲ πρὸς ἡμᾶς οὐχ οὕτω ληπτέον· οὐ γὰρ εἴ τῳ δέκα μναῖ φαγεῖν πολὺ δύο δὲ ὀλίγον, ὁ ἀλείπτης ἓξ μνᾶς προστάξει· ἔστι γὰρ ἴσως καὶ τοῦτο πολὺ τῷ ληψομένῳ ἢ ὀλίγον· Μίλωνι μὲν γὰρ ὀλίγον, τῷ δὲ ἀρχομένῳ τῶν γυμνασίων πολύ. Ομοίως ἐπὶ δρόμου καὶ πάλης. Οὕτω δὴ πᾶς ἐπιστήμων τὴν ὑπερβολήν μὲν καὶ τὴν ἔλλειψιν φεύγει, τὸ δὲ μέσον ζητεῖ καὶ τοῦθ' αἱρεῖται, μέσον δὲ οὐ τὸ τοῦ πράγματος ἀλλὰ τὸ πρὸς ἡμᾶς.

     Σε καθετί λοιπόν που παρουσιάζει συνοχή και που μπορεί να διαιρεθεί, είναι δυνατό να πάρει κανείς ένα κομμάτι μεγαλύτερο, να κομμάτι μικρότερο ή ένα κομμάτι ίσο με τ' άλλο και μάλιστα είτε σε σχέση με το ίδιο το πράγμα είτε σε σχέση με μας... Λέω λοιπόν μέσο του πράγματος αυτ που απέχει εξίσου από το καθένα από τα δυο άκρα, το οποίο ακριβώς είναι ένα και το ίδιο για όλους και σε σχέση με μας, αυτό που δεν είναι πάρα πολύ ούτε πολύ λίγο· κι αυτό δεν είναι ένα ούτε το ίδιο για όλους. Όπως, αν τα δέκα είναι πολλά ενώ τα δύο λίγα, λαμβάνουν τα έξι ως μέσο για το πράγμα· γιατί αυτό υπερέχει κι υπερέχεται κατά τον ίδιο αριθμό μονάδων· αυτό λοιπόν είναι το μέσον σύμφωνα με τις διδασκαλίες της αριθμητικής. Το μσο όμως σε σχση με μας δεν πρέπει να εκλαμβάνεται έτσι, γιατί αν για κάποιον είναι πολύ να φάει δέκα μνες ενώ δυο λίγο, ο προπονητής δεν θα τον προστάξει έξι· γιατί ίσως κι αυτό είναι πολύ ή λίγο γι' αυτόν που θα τη λάβει· γιατί για το Μίλωνα μπορεί να 'ναι λίγο, ενώ γι' αυτόν που μλις ξεκιν να γυμνάζεται, πολύ. Το ίδιο για το τρέξιμο και τη πάλη. Έτσι λοιπόν και κάθε ειδήμονας αποφεύγει από τη μία και την υπερβολή και την έλλειψη, ενώ από την άλλη, ψάχνει να βρει το μέσο κι αυτό επιλέγει, μέσο όμως όχι του πράγματος αλλά σε σχέση με μας.

Εντητα 8η Β6 9-10

     Εἰ δὴ πᾶσα ἐπιστήμη οὕτω τὸ ἔργον εὖ ἐπιτελεῖ, πρὸς τὸ μέσον βλέπουσα καὶ εἰς 
τοῦτο ἄγουσα τὰ ἔργα (ὅθεν εἰώθασιν ἐπιλέγειν τοῖς εὖ ἔχουσιν ἔργοις ὅτι οὔτ' ἀφελεῖν ἔστιν οὔτε προσθεῖναι, ὡς τῆς μὲν ὑπερβολῆς καὶ ἐλλείψεως φθειρούσης τὸ εὖ, τῆς δὲ μεσότητος σῳζούσης, οἱ δ' ἀγαθοί τεχνῖται, ὡς λέγομεν, πρὸς τοῦτο βλέποντες ἐργάζονται), ἡ δ' ἀρετὴ πάσης τέχνης ἀκριβεστέρα καὶ ἀμείνων ἐστὶν ὥσπερ καὶ ἡ φύσις, τοῦ μέσου ἂν εἴη στοχαστική. Λέγω δὲ τὴν ἠθικήν· αὕτη γάρ ἐστι περὶ πάθη καὶ πράξεις, ἐν δὲ τούτοις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον.

     Αν κάθε επιστήμη εκπληρώνει έτσι σωστά το έργο της, αποβλέποντας στο μέσο 
και σ' αυτό οδηγώντας τα έργα (γι' αυτό συνηθίζουν να λένε στο τέλος για τα καλά έργα ότι δεν είναι δυνατό ούτε ν' αφαιρέσει ούτε να προσθέσει κανείς τίποτα, επειδή η υπερβολή κι η έλλειψη καταστρέφουν το τέλειο, ενώ η μεσότητα το σώζει κι οι καλοί τεχνίτες, όπως λέμε, εργάζονται αποβλέποντας σ' αυτό) κι η αρετή, που είναι ακριβέστερη και καλύτερη κάθε τέχνης, όπως ακριβώς κι η φύση, μπορεί να 'χει για στόχο το μέσο. Εννοώ την ηθική· γιατί αυτή είναι για τα πάθη και τις πράξεις και σ' αυτά υπάρχει η υπερβολή κι η έλλειψη και το μέσο.

Εντητα 9η Β6 10-13

     Οἷον καὶ φοβηθῆναι καὶ θαρρῆσαι καὶ ἐπιθυμῆσαι καὶ ὀργισθῆναι καὶ ἐλεῆσαι καὶ 
ὅλως ἡσθῆναι καὶ λυπηθῆναι ἔστι καὶ μᾶλλον καὶ ἧττον, καὶ ἀμφότερα οὐκ εὖ· τὸ δ᾿ ὅτε δεῖ καὶ ἐφ᾿ οἷς καὶ πρὸς οὓς καὶ οὗ ἕνεκα καὶ ὡς δεῖ, μέσον τε καὶ ἄριστον, ὅπερ ἐστί τῆς ἀρετῆς. ῾Ομοίως δὲ καὶ περὶ τὰς πράξεις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον. ῾Η δ᾿ ἀρετὴ περὶ πάθη καὶ πράξεις ἐστίν, ἐν οἷς ἡ μὲν ὑπερβολή ἁμαρτάνεται καὶ ψέγεται καὶ ἡ ἔλλειψις, τὸ δὲ μέσον ἐπαινεῖται καὶ κατορθοῦται· ταῦτα δ᾿ ἂμφω τῆς ἀρετῆς. Μεσότης τις ἄρα ἐστίν ἡ αρετή, στοχαστική γε οὖσα τοῦ μέσου.

     Για παράδειγμα, είναι δυνατό να αισθανόμαστε και φόβο και θάρρος κι επιθυμία 
κι οργή κι ευσπλαχνία και γενικά ευχαρίστηση και λύπη σε βαθμό μεγαλύτερο ή μικρότερο και τα δυο αυτά όχι καλά. Το να αισθανόμαστε όμως τη στιγμή που πρέπει και σε σχέση με τα πράγματα που πρέπει και σε σχέση με τους ανθρώπους που πρέπει και για το λόγο που πρέπει και με τον τρόπο που πρέπει, αυτό είναι το μέσο κι άριστο πράγμα που είναι χαρακτηριστικό της αρετής. Μ' όμοιο τρόπο και στις πράξεις υπάρχει υπερβολή κι έλλειψη και μέσο. Η αρετή αναφέρεται στα συναισθήματα και στις πράξεις που η υπερβολή κι η έλλειψη αποτυγχάνουν και κατακρίνονται, ενώ το μέσον επαινείται κι είναι το σωστό· και τα δυο αυτά ανήκουνε στην αρετή. Η αρετή, λοιπόν, είναι μια μεσότητα αφού στοχεύει στο μέσο.

Εντητα 10η Β6 14-16

     Ἔτι τὸ μὲν ἁμαρτάνειν πολλαχῶς ἔστιν (τὸ γὰρ κακὸν τοῦ ἀπείρου, ὡς οἱ Πυθαγόρειοι εἴκαζον, τὸ δ᾿ ἀγαθὸν τοῦ πεπερασμένου), τὸ δὲ κατορθοῦν μοναχῶς (διὸ καὶ τὸ μὲν ῥᾴδιον τὸ δὲ χαλεπόν, ῥᾴδιον μὲν τὸ ἀποτυχεῖν τοῦ σκοποῦ, χαλεπὸν δὲ τὸ ἐπιτυχεῖν)· καὶ διὰ ταῦτ᾿ οὖν τῆς μὲν κακίας ἡ ὑπερβολὴ καὶ ἡ ἔλλειψις, τῆς δ᾿ ἀρετῆς ἡ μεσότης· ἐσθλοὶ μὲν γὰρ ἁπλῶς, παντοδαπῶς δὲ κακοί. Ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική, ἐν μεσότητι οὖσα τῇ πρὸς ἡμᾶς, ὡρισμένῃ λόγῳ καὶ ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν. Μεσότης δὲ δύο κακιῶν, τῆς μὲν καθ᾿ ὑπερβολὴν τῆς δὲ κατ᾿ ἔλλειψιν· καὶ ἔτι τῷ τὰς μὲν ἐλλείπειν τὰς δ᾿ ὑπερβάλλειν τοῦ δέοντος ἔν τε τοῖς πάθεσι καὶ ἐν ταῖς πράξεσι, τὴν δ᾿ ἀρετὴν τὸ μέσον καὶ εὑρίσκειν καὶ αἱρεῖσθαι.

     Άλλωστε η αποτυχία μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους (γιατί το κακό και το άπειρο πάνε μαζί, όπως οι Πυθαγόρειοι υπέθεταν, το αγαθό όμως με το πεπερασμένο), ενώ το να πράττει κανείς το σωστό μ' ένα μόνο τρόπο (γι' αυτό και το ένα είναι εύκολο, το δε άλλο δύσκολο, είναι εύκολο ν' αποτύχουμε στο σκοπό μας, δύσκολο δε να τον πετύχουμε). Γι' αυτούς τους λόγους, λοιπόν, η υπερβολή κι η έλλειψη είναι ιδιότητες της κακίας και η μεσότητα της αρετής· καλοί μπορούμε να γίνουμε με έναν μόνο τρόπο, κακοί όμως με πολλούς τρόπους. Είναι, λοιπόν, η αρετή συνήθεια που επιλέγεται ελεύθερα από το άτομο, και είναι μια μεσότητα αναφορικά με μας, που καθορίζεται από τη λογική και συγκεκριμένα με τη λογική που καθορίζει ο φρόνιμος άνθρωπος. Είναι όμως μεσότητα ανάμεσα σε δυο κακίες, που η μια βρίσκεται από τη πλευρά της υπερβολής κι η άλλη από την πλευρά της έλλειψης. Κι ακόμα είναι μεσότητα διότι άλλες μεν κακίες υπολείπονται κι άλλες υπερέχουν από το πρέπον και στα συναισθήματα και στις πράξεις, ενώ η αρετή και βρίσκει κι επιλέγει το μέσο.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers