-


Dali &








-

/




 
 

 

:

 

     Η Παλαι Φκαια εναι πλη κτισμνη στο Β.Δ. μρος της Μικρασιατικς χερσονσου. Ιδρθηκε τον 8ο π.Χ. αινα απ αποκους της Φωκδας με αρχηγ τον Αθηναο Φιλογνη. 0ι κτοικοι τανε τολμηρο θαλασσινο και πρτοι κατασκευσανε «πεντηκοντρους ναυς», ελαφρ πλοα με πενντα κουπι. Αποκτσανε πλοτο και δναμη με το εμπριο κι ιδρσανε πολλς αποικες.
     Η Φκαια ταν αρχαα πλη της Ιωνας. Ιδρθηκε στη διρκεια του πρτου ελληνικο αποικισμο απ ωνες. Η Φκαια εξελχθηκε σε μεγλη ναυτικ και εμπορικ δναμη, πρωταγωνστησε κατ τον δετερο αποικισμ στη διρκεια του οποου δρυσε αποικες απ τις ακτς της Μαρης Θλασσας μχρι τις ακτς τις Ισπανας και της Γαλλας. Σημαντικτερες αποικες των Φωκων ταν η Μασσαλα στις ακτς της Γαλατας, η Ελα στην κτω Ιταλα, η Αλαλα στην Κορσικ, η Λμψακος στον Ελλσποντο το Εμπριο και το Ημεροσκοπεον στην Ιβηρικ χερσνησο.
     Η Φκαια ταν η βορειτερη απ τις Ιωνικς αποικες. Βρισκταν στην περιοχ των Αιολικν αποικιν βρεια της χερσονσου της Ερυθραας ανμεσα στην Αιολικ πλη Κμη που ταν χτισμνη βορειτερα και στη Σμρνη που ταν χτισμνη νοτιτερα. Η Φκαια διθετε δο φυσικ λιμνια χρη στα οποα γινε μα μεγλη ναυτικ δναμη και ανπτυξε ιδιατερα το θαλσσιο εμπριο. Πρσφατες αρχαιολογικς ρευνες δεχνουν πως η Φκαια ταν ιδιατερα ανεπτυγμνη κατ την αρχακ περοδο. Ο Ηρδοτος μας πληροφορε για το μγεθος των τειχν της πλης που φταναν σε διμετρο τα 5 χιλιμετρα, με βση τη σημεριν μονδα μτρησης. Αυτ δεχνει πως η Φκαια ταν απ τις μεγαλτερες πλεις του αρχαου κσμου.
     Η Φκαια ιδρθηκε απ Φωκες υπ την ηγεσα Αθηναων πως αναφρει ο Παυσανας. Η κταση στην οποα ιδρθηκε η αποικα τους παραχωρθηκε απ τους Αιολες της κοντινς Κμης. Στη συνχεια εγκαταστθηκαν στην πλη απγονοι του βασιλι Κδρου, οι Κοδρδες. Σμφωνα πλι με τον Παυσανα, μετ την εγκατσταση στην πλη των Κοδριδν η Φκαια γινε δεκτ στο κοιν των Ινων και γινε μα απ τις πλεις της Ιωνικς Δωδεκπολης. Τα ευρματα κεραμικν δεχνουν Αιολικ παρουσα στην περιοχ κατ τις αρχς του νατου αινα π.Χ. και Ιωνικ παρουσα στα τλη του 9ου αινα π.Χ. Απ την αλλαγ αυτ μπορε να προσδιοριστε η δρυση της αποικας περπου στα μσα στου 9ου π.Χ.
     Σμφωνα με τον Ηρδοτο οι Φωκαες ταν οι πρτοι λληνες που πραγματοποησαν πολ μακριν θαλσσια ταξδια. Οι Φωκαες βασστηκαν σε ναν εξελιγμνο τπο αρχαου πλοου την Πεντηκντορο, που τους βοθησε να πραγματοποισουν ιδιατερα μακριν ταξδια. Εξερενησαν τις ακτς της Αδριατικς και της Τυρρηνικς θλασσας και φτασαν μχρι τις ακτς της Ισπανας. Ο Ηρδοτος αναφρει πως ο βασιλις της τοπικς φυλς των Ταρτησσν, ο Αργανθνιος συμπθησε τους Φωκαιες και τους πρτεινε να εγκαταλεψουν την Ιωνα και να μετεγκατασταθον εκε. Εκενοι αρνθηκαν. Παρ'λα αυτ, ταν τον ενημρωσαν τι η δναμη των Μδων αυξνεται, τος χρηματοδτησε για να οχυρσουν τη Φκαια. Στις ακτς τις Τυρρηνικς θλασσας οι Φωκαες δρυσαν τις σημαντικτερες αποικες τους. Ισχυρτερη απ’ λες ταν η Μασσαλα, η οποα δρυσε και αυτ αποικες στην περιοχ με την σειρ της. Επιπλον οι Φωκαες δρυσαν τις πλεις Αλαλα, στην Κορσικ, Ολβα στη Σαρδηνα και Αντπολη δπλα στην Μασσαλα. Η σημαντικτερες αποικες τους στην Ισπανα ταν το Εμπριο και το Ημεροσκοπεον.



     Βρισκμαστε στο 570-560 π.Χ. Οι κτοικοι της Αρχαας Φκαιας, στα παρλια της Μικρς Ασας, τολμηρο θαλασσοπροι, επιχειρον μακριν ταξδια στην Κεντρικ και Δυτικ Μεσγειο. Στο τλος του 7ου αινα π.Χ., χρησιμοποιντας τις θρυλικς πεντηκοντρους, αντ για τα στρογγυλ πλοα των Φοινκων, ιδρουν εμπορικος σταθμος και αποικες κατ μκος των ακτν της Δυτικς Μεσογεου με σκοπ τις εμπορικς συναλλαγς με μακρινος προορισμος στη Δση. Γρω στο -600 οι λληνες απ τη Φκαια ιδρουν την πλη της Μασσαλας κοντ στην εκβολ του ποταμο Ροδανο, που βρσκεται κι η σημεριν πλη της Μασσαλας και την Αλαλα στην ανατολικ ακτ της Κορσικς, για να εξασφαλσουν βσεις για το εμπριο με την Ισπανα κι ακμη μακρτερα. Λγω μως της στρατηγικς θσης της η Μασσαλα αναπτχθηκε σε μα απ τις μεγαλτερες Ελληνικς αποικες της Δυτικς Μεσογεου. Στη περιοχ αυτ, ιδιατερα γνιμη για τις εμπορικς συναλλαγς, οι τολμηρο Φωκαες συνντησαν, προβησαν σε εμπορικς συναλλαγς κι αλληλεπδρασαν με τους ντπιους κελτο-λιγουριανος πληθυσμος. Τα αρχαιολογικ ευρματα της περιοχς αποδεικνουν τι οι ντπιοι κτοικοι της περιοχς εχαν αναπτξει να ιδιατερα οργανωμνο δκτυο διανομς κρασιο απ τους τοπικος αμπελνες, εκμεταλλευμενοι τον Ροδαν ποταμ, ο οποος καταλγει στη Μεσγειο.
     Αυτ τα χνη των κατοκων της ιωνικς πλης Φκαιας καταγρφονται στις πληθυσμιακς ομδες της περιοχς, πως δεχνουν οι γενετικς μελτες του ομτιμου καθηγητ Γενετικς Ανθρπου (τομας Γενετικς Ανπτυξης και Μοριακς Βιολογας) στο ΑΠΘ Κ. Τριανταφυλλδη και της αναπληρτριας καθηγτριας Αναστασα Κουβτση. Σγκριση του γενετικο δεγματος Ελλνων απ τη Σμρνη και τη Φκαια και των Γλλων απ την Προβηγκα και την Κορσικ δεχνει πως νας στους περπου δκα νδρες στη ντια Γαλλα να προρχεται απ αποκους της Ιωνας της αρχακς εποχς. Η κυριτερη νδειξη για αυτ τη γενετικ σχση εναι η απλοομδα Ε -V13, η οποα παρουσιζει τη μεγαλτερη συχντητ της στα ντια Βαλκνια και χει συνδεθε στο παρελθν και με τον αποικισμ της Σικελας.
     Η σγκριση αυτ στχο εχε να διατυπσει τη γενετικ συμβολ και διεσδυση του Ελληνικο αποικισμο στο σημεριν δημογραφικ πρτυπο της ντιας Γαλλας και της Κορσικς. Ο στατιστικς λεγχος των απλοομδων ανμεσα σε εννα πληθυσμιακ δεγματα δειξε τι δεν υπρχει σημαντικ δικριση ανμεσα σε αυτ απ τη Φκαια και τη Σμρνη, εν το δεγμα απ τη Σμρνη διφερε σημαντικ απ το δεγμα που προερχταν απ την Κεντρικ Ανατολα και αυτ της Φκαιας απ τη Δυτικ Ανατολα. Η υπο-απλοομδα Ε V-13 χει θεωρηθε τι αποτελε τη γενετικ ‘υπογραφ’ των πριμων κατοκων της εποχς του Χαλκο των Ελλνων της αποκησης της Ντιας Ιταλας απ τους Αρχαους λληνες. Εναι συνεπς ενδιαφρον τι ποσοστ σο με 19,4% των δειγμτων απ τη Φκαια και 12,1% απ την περιοχ της Σμρνης εχε γενετικ σσταση με την υπο-απλοομδα ΕV-13 που χαρακτηρζει την ηπειρωτικ Ελλδα, εν το 3,9% των δειγμτων απ την Προβηγκα ταν φορες της απλοομδας αυτς. Η στατιστικ ανλυση εκτμησης του ποσοστο επιμειξας δειξε τι ποσοστ 17% των χρωμοσωμτων της Προβηγκας μπορε να αποδοθε στη γενετικ συμβολ αποκων απ τις Ελληνικς πλεις της Φκαιας και της Σμρνης. Χρησιμοποιντας μεγαλτερο δεγμα απ 368 τομα που ζουν στην Προβηγκα και φρουν γαλλικ επθετα, η στατιστικ ανλυση δειξε τι στην ανατολικ Προβηγκα η Ελληνικ γενετικ συμβολ εναι της τξης του 12%, εν η αντστοιχη τιμ για τη δυτικ Προβηγκα εναι 19%”.
     Οι διοι οι μασσαλιτες λνε τη Μασσαλα, La Cité Phocéene η πλη των Φωκαων, τι η πλη τους γεννθηκε απ μα ιστορα αγπης μεταξ το φωκαου Πρτη και της Γρτης της λιγουριανς πριγκπισσας.
     Οι Φωκαες εκτς απ το δυτικ τμμα της Μεσογεου, διεξγαγαν εμπριο με την Ελληνικ αποικα Νυκρατις στην Αγυπτο, εν στον βορ στην περιοχ της Προποντδας δρυσαν την αποικα Λμψακο.
Η Φκαια παρκμασε στα μσα του 6ου αινα π.Χ. ταν βρθηκε κτω απ την εξουσα των Λυδν. Στη συνχεια υποτχτηκε στους Πρσες, ταν ο Κρος κατλαβε τη Λυδα. Κατ τη διρκεια της Περσικς κατοχς πολλο Φωκαες κατφυγαν στη Χο, στην αποικα τους Αλαλα της Κορσικς εν λλοι δρυσαν μα να αποικα στην Κτω Ιταλα που εξελχθηκε σε σημαντικ πλη, την Ελα. Οι Φωκαες συμμετεχαν στην Ιωνικ επανσταση αλλ αδναμοι πλον συνεισφεραν μνο τρα πλοα σε σνολο 353.
     Η μεγλη και πανμορφη σημεριν παραλιακ πλη της Γαλλας, Μασσαλα (Marseille εξ ου και λακ Μαρσλλια), στις εκβολς του ποταμο Ροδανο, δεν εναι παρ να κτσμα των αρχαων Φωκαων, Ελλνων της Ιωνας Μ. Ασας, οι οποοι την οκησαν περ το 630 π.Χ. - αυτ την καθιστ μια απ τις αρχαιτερες πλεις της Δυτ. Ευρπης. Ττε νοιξε η «γραμμ». Και μετ ενισχθηκε με να νο «κμα» Φωκαων περ το 540 π.Χ. ταν η Φκαια πφτει στα χρια των Περσν - 5 μλις χρνια πριν απ την Μχη της Αλαλας. Η πατρδα τους κατακτται απ τον στρατηγ του Κρου, ρπαγο.
     Οι Φωκαες δεν ανχονται να εναι υπ βαρβρων και «θλοντας να αποφγουν την τυραννα του Μεγλου Βασιλι, εγκατλειψαν την Ασα κι εγκαταστθηκαν στην Μασσαλα». σοι Φωκαες μπρεσαν, επιβιβσθησαν σε πλοα, με επ κεφαλς τον Κροαντιδη. Το κμα εξδου των κατακτημνων βανει προς τα δυτικτερα. Και στλνει τους Φωκαες να κατοικσουν δη υπρχουσες πλεις, εν πολλς λλες τις δημιουργον. τσι φθασαν και στις εκβολς του Ροδανο και δρυσαν την Μασσαλα. Και δεν θα πρπει να ταν μια μικρ μορα Φωκαων, αφο «οι Φωκαες, καθ' ον χρνον απκιζαν την Μασσαλαν, ναυμαχσαντες προς τους Καρχηδονους, τους ενκησαν» (Θουκ. Α,13)!
     Κι τσι αρχζει η Ιστορα μιας των σημαντικτερων πλεων-πλεων της Ευρπης. δη η ελληνικ διεσδυση στην μεγλη χερσνησο της Δυτ. Μεσογεου χει αποδειχθε και με ευρματα, που χρονολογονται στα τλη του 7ου και στις αρχς του 6ου αι. π.Χ.: Κεραμικ ελληνικς (κορινθιακς και κυρως ιωνικς) κατασκευς, που χουν ευρεθε στην Ιβηρα (οικισμς Αγ. Μαρτνου), αποδεικνουν τον ισχυρισμ.
     Ττε, ο κυβερντης ενς πλοου των Φωκαων προσπλοντος την ακτ, εδε ναν αλια, ο οποος «εκλευσε μσσαι το απγειον σχοινον». (Οι Αιολες «μσσαι» λεγαν το «δησα»-δσε. Αλλ και σμερα πολλο Μικρασιτες και Μακεδνες λεν «μσσε» και εννοον «μζεψε»). τσι απ το «μσσαι αλια», προκυψε το τοπωνμιο Μασσαλα, τπος που «μσσαν του αλιως» το σχοιν. Αυτ εναι η Γραμματικ ετυμολογα της πλεως. Το τι η Μασσαλα ταν να μικρ ψαροχρι, διακρνεται ως σμερα, απ το ιδιατερο πιτο της, που εναι η «μπουγιαμπς», μια πικντικη ψαρσουπα των ψαρδων της, με ψρια που εν τλει δεν μπρεσαν να πουλσουν.
     Με το διο νομα (Μασσαλας), μως, αναφρεται απ τον Πτολεμαο νας αρχαος ποταμς στην Κρτη! Κι αυτ ενισχει την ποψη πως το τοπωνμιο ονομτισαν Μινωτες Κρτες, στα μεγλα ταξεδια τους προς Β. Ευρπη (Κρτη-Αντικθηρα-Κθηρα-Ιταλα-Σικελα-Μασσαλα), δη απ την 3η χιλιετα π.Χ., κατ τα οποα χρησιμοποιοσαν τις εκβολς του Ροδανο ως εσοδ τους στην ευρωπακ ενδοχρα, για να φθσουν στις ακτς της Β. Θλασσας, προς συλλογ κι εμπορα λεκτρου και χαλκο. τσι, επειδ οι εκβολς του Ροδανο θμιζαν, κατ κποιον τρπο, στους Μινωτες το τοπο στις εκβολς του Μασσαλα ποταμο, σως να ονμασαν τσι τον τπο αυτ. Αυτ εναι η ιστορικο-γεωγραφικ της ετυμολογα.
     Ο Φωκαες κυβερντης Εξενος γινε δεκτς εκε με αγπη, απ τον βασιλεοντα Νανν / Ννο. σως βασιλα των αυτοχθνων Κομμονν Γαλατν. Γρω κατοικοσαν οι Τρικριοι. Και οι Σλυες (> λατ. Σαλλοβιοι, σως οι Σλιοι ιερες εκ Σαμοθρκης), που κατοικοσαν μεταξ Ροδανο και λπεων (νυν Προβηγκα), τους οποους απθησαν οι αρχαοι λληνες, που κατοικοσαν στην Μασσαλα.
Ο Νανν φερε σε επαφ την βασιλπαιδα Γπτιδα Πττα, με τον Εξενο. Η Πττα του φερε το κπελλο, το οποο, κατ την παρδοσ της, θα δινε σε ποιον αυτ επλεγε για σζυγ της. τσι ο Φωκαες νυμφεθηκε την Πττα (που μετονομσθηκε Αριστοξνη) και λαβε ως προκα τον κλπο (που σμερα καλεται «του Λοντος»), στην Δ. ακτ του οποου ο Εξενος κτισε την Μασσαλα. (Παρδοση που υιοθετε και ο νυν Δμος Μασσαλιωτν). Εξενος και Αριστοξνη απκτησαν τον Πρτο, γενρχη των Πρωτιαδν, που ονομτισε Πρτη την νησδα ναντι της Μασσαλας.
     Πραν τοτων, η αλθεια εναι πως οι αρχαοι λληνες αστικοποησαν τους Γαλατο-Κλτες. Και η Μασσαλα ταν η σημαντικτερη ελληνικ αποικα στο δυτικ κρον της Μεσογεου. Στην Μασσαλα ευρθη (τον Μιο του 2006) νεολιθικ κατοκηση. Αρχαιολγοι φεραν στο φως αρχαα τεχη, πινακδες και εργαλεα απ πτρα και στρακα, του 8000 π.Χ. Και χι σε μικρ κταση, αλλ σε 2.300 τετρ.μ., σ' ναν λφο, 3 χλμ. απ την θλασσα, που εχε κτισθε στρατπεδο του Κασαρος!
     λλοι (Γκοσλν) υποστηρζουν πως η αρχαα Μασσαλα κειτο νοτιτερα, επ του ακρωτηρου Croisette, που επσης χουν ευρεθε αρχαα χνη. Οι αρχαοι γεωγρφοι παραδδουν πως Μασσαλα και Βυζντιον (νυν Κωνσταντινοπολη) χουν το διο γεωγραφικ πλτος. Και εναι σχεδν τσι, με τον Πτολεμαο να το υπολογζει καλτερα, με «λθος» μνον 1/4 της μορας! Μλιστα στις 15/10/1899 στις τσσερις προς την θλασσα ψεις του φρουρου του η Γιννη, εντοιχσθηκαν 4 πλκες (στην ελληνικ, λατινικ, γαλλικ και προβηγκιαν) για τα 2.500 χρνια απ κτσεως της πλεως. Η πλκα στα ελληνικ, που συνταξε η Ακαδημα des Inscriptions λγει τα εξς:

   "Εις μνμην του πρτου κατπλου των Φωκαων, των προ XXII ετν εκ της Ιωνας, ενταθα αφικομνων, παρντων των πρσβεων των εκ Φωκαας της μητροπλεως, των Αθηνν, Ρμης, Σμρνης των πλεων των πλαι φλων τε και συμμχων, εκ Ρδης, Ημεροσκοπεου, Μονοκου λιμνος, Θεανης, Αγθης, Αβενινος, Καβελλινος, Κιθαριστς, Ολβας, Αντιπλεως, Νικαας, Αλερας των αποκιν, αποσταλντων, ο δμος ο των Μασσαλιητν, οκταημρους εορτς εορτσας, την δε την στλην ανθηκε, τη πμπτη και δεκτη του μηνς Οκτωβρου του τους Μ.Χ. 1899».

     Την ιδα ημρα, το Δημ. Συμβολιο Μασσαλας μετονμασε την λεωφρο Boul. du Nord, που το Γεν. Προξενεο Ελλδος, σε Λεωφρο Αθηνν! Στις εκδηλσεις αυτς την Ελλδα εκπροσπησε το Β.Π. θωρηκτ «Ψαρ»".
      Στον κλπο αυτν εχαν προσορμισθε και οι Φονικες, και τον εχαν χρησιμοποισει ως νασταθμ τους. Απεδεχθη με επιγραφς, που λθαν στο φως το 1844, κατ την εκσκαφ θεμελων του καθεδρικο ναο και και με τεχνες ανγλυφες παραστσεις φοινικικν θεοττων -Αστρτης, Βαλ- επ πρινων λθων, που βρθηκαν το 1864.
     Οι Φωκαες μως σαν αυτο που κτισαν «την ωραα πλη, επ πετρδους εδφους», ταν εχαν κμει αποικες σε πολλ σημεα της Κορσικς, της Σικελας, της Λυγουρας, κ.α. Την πλη περιβαλαν με ισχυρ τεχος («Τεχη του Κλινα»), και ο θαυμσιος προς Ν. λιμν της εχε στους πρποδς του ορθοπγο[2]. Το λιμνι της αρχαας Μασσαλας ελγετο Λακυδν - ως γνωστν στην αρχαιτητα ο λιμνας μιας πλεως εχε διον νομα, διφορο της πλεως, την οποα εξυπηρετοσε (νυν Port Vieux - λακ στην ναυτικ Πρτο Βκκιο) και εξδωσε μοναδικ στον κσμο νομισματσημο! Σμερα, μως το κρας του αρχαου ελληνικο λιμνος που σζεται, καλεται απ' λους «Αρχαο Λιμνι».
     Στην ακρπολη της αρχαας Μασσαλας κειτο ο νας του Δελφινου Απλλωνος - που λατρευταν κοινς απ' λους τους ωνες - και Εφσιον, δηλ.νας υπρ της Εφεσας Αρτμιδος, μια ηλιακ κφανση της θες. Στην Μασσαλα τιμοσαν την Αρτμιδα τον λιο με μια θηλυκ θετητα! Παραδοσιακς, κθε που οι Φωκαες φευγαν απ την πατρδα τους, παιρναν μαζ τους κποιον απ το Εφσιν τους, ως παρασττη του πλου τους. Στο συγκεκριμνο πρτο ταξεδι προς Μασσαλα, παρασττης ταν η Αριστρχη, επιταγμνη απ τις πλον διακεκριμνες γυνακες της Εφσου, την οποα εχε υποδεξει στο ενπνιον η δια η θε ρτεμις. Μαζ της πρε και αφιερωμνα αγλματα. τσι ταν φθασαν οι Φωκαες και δρυσαν την Μασσαλα και το Εφσιν της, την Αριστρχη ετμησαν ως πρωθιρεια. κτοτε, σες αποικες κανε η Μασσαλα, σε λες λατρεθηκε η ρτεμις ως πατρνα θε.
     Εκτς του Απλλωνος και της Αρτμιδος, στην αρχαα Μασσαλα λατρεονταν ο Ζευς, η Αθην, η Κυβλη, η Λευκοθα κι αργτερα η σις. Σ' αυτν την πλη λειτοργησε και μεγαλοργησε η περφημη αρχαα ελληνικ Ιατρικ Σχολ Μασσαλας, που διδωσε την Ιατρικ Επιστμη στην Δση. λλωστε στην αρχαα Μασσαλα λειτουργοσε σπουδαο Ασκληπιεο, να απ τα 400 που αναφρονται στον αρχαο ελληνικ κσμο. Για χρνια πολλ, το Ασκληπιεο και η Ιατρικ Σχολ Μασσαλας συνλεγε ιαματικ βτανα απ' λη την Μεσγειο. Οι καρπο της σριγγος της κασσας λ.χ. συλλγονταν λγο προ της τελεας ωριμνσες τους κι αποστλλονταν, κατ το δυνατν νωπο, απ την Αγυπτο, στην Ευρπη (σε Λονδνο και Μασσαλα), για ιατρικ χρση.
     Οι Φωκαες κυριαρχοσαν ττε στο εμπριο της περιοχς εκενης. Οι Φωκαες φεραν εδ την καλλιργεια της ελις και του αμπελιο, απ' που διαδθηκε στα ενδτερα της (νυν) Γαλλας. Η Μασσαλα στα αρχακ χρνια επλοτισε (και) απ το εμπριο κρασιο και λαδιο. (Και η μεταφορ οινοτεχνογνωσας απ τους λληνες προς τους Γλλους δεν σταμτησε εδ: Πολλ χρνια αργτερα, ως τα πρσφατα, Κυμαοι καραβοκρηδες μετφεραν τα προντα της Κμης Ευβοας στην Μασσαλα, και δη το φημισμνο μαρο κρασ της, διτι το μοσχοαγραζαν οι Γλλοι να χρωματσουν τα δικ τους κρασι!).
     «Το ποτμι του Ροδανο ταν η εμπορικ οδς, μσω της οποας οι αμφορες με τον ζυμωμνο μοστο, αυτ το πρωτγνωρο ποτ, φθασε στα τραπζια των διφορων κελτικν φλων. Και τους ρεσε πολ. να διατηρσουν οι λληνες την αποικα τους στις εκβολς του Ροδανο πρεπε κπως να εντξουν στο σχδιο και τους Κλτες της γρω περιοχς, της Λιγυρας. ρχισαν λοιπν να νυμφεονται εντπιες κι τσι μσω των μεικτν γμων ρχισαν να περνον στην λλη πλευρ και οι γνσεις της καθημεριντητος, για παρδειγμα πς φτιχνει κανες κρασ. Απ εκενη την εποχ μας διασζονται πολλ τεκμρια αυτς της ελληνικς παραγωγς κρασιο. χνη ετρουσκικο κρασιο δεν βρθηκαν, εν τα στοιχεα για την ρωμακ παραγωγ εναι πολ νετερα» γρφει στο βιβλο του «Αρχαα Ελλδα: Η ιστορα νδεκα πλεων» ο καθηγητς Ελληνικο Πολιτισμο στο Πανεπιστμιο του Καμπριτζ, P. Cartledge. Καλ, λοιπν, θα εναι, οι ξενομανες λτρεις του «γαλλικο κρασιο» στις απθμενες αρδες που ξοδεουν για να το εκθειζουν, να αφιερνουν και λγες λξεις γι' αυτος που μαθαν τους Γλλους να φτιχνουν και να πνουν κρασ, δηλ. τους αρχαους λληνες Φωκαες.

    «Τ πλαγα της Μασσαλας φυλττουν ενθμησιν της ανδραγαθας των πατρων μας»
     Γ. Τερτστης

     Μετ τον Πελοποννησιακ Πλεμο, που αναπτχθηκαν τα αγγειοπλαστικ εργαστρια της Μεγλης Ελλδος, τα αθηνακ απευθνθηκαν σε νες αγορς, κυρως της Μασσαλας, κ.. Οι Μασσαλιανο μαθανουν την αγγειοπλαστικ και την διαδδουν στα ενδτερα της Ευρπης. Αλλ και τα καρβια των Κασσωπαων (της Ηπερου) «ργωναν» απ τον 3ο π.Χ. αι. την Μεσγειο Θλασσα (διακινοσαν προντα της Ηπερου, πως κρασ, λδι, ελις, φροτα, ξηρος καρπος και υφσματα, σε Κρκυρα, Καρχηδνα, Ρμη, Βρινδσιο, Μασσαλα, Ηρκλειες Στλες -Γιβραλτρ, Αδριατικ, Αγυπτο, και φυσικ Αιγαο, Μ. Ασα, Εξεινο Πντο). Η παρδοση εξαγωγν ηπειρωτικν προντων προς την Μασσαλα, συνεχσθηκε ως τα χρνια της οθωμανοκρατας, με τους περφημους Καλαρρυτινος χρυσικος.
     Οι λληνες εδδαξαν εδ την τχνη της οινοποιας και μαθαν απ' εδ για την λεβντα, αφο αυτ «γεννται στις νσους της Γαλατας απναντι απ την Μασσαλα», κατ Διοσκουρδη.
     Οι Φωκαες ταν πρωτοποριακο και τολμηρο θαλασσοπροι. Πρτοι αυτο κατασκεασαν πολυρεις - πλοα με 50 κουπι! Γι’ αυτ ανδειξαν την Φκαια σε μεγλη ναυτικ δναμη! Και πλοτισαν πολ! Η ικαν ναυτοσνη τους μεταλαμπαδεθηκε και στην αποικα τους, την Μασσαλα, η οποα απ την αρχαα ακμ της ανδειξε περφημους ωκεανοπρους, πως:

   * ο Μιδκριτος, ο πρτος που ταξεδευσε στα βρετανικ νησι, με σκοπ να φρει τον «λευκ μλυβο», πως λεγαν τον κασστερο.
   * ο Ευθυμνης Ευθυμνης γεωγρφος και θαλασσοπρος, που περ το 510 π.Χ. εταξεδευσε προς τον Ντιο Ατλαντικ και φθασε ως την Σενεγλη, στις εκβολς του ποταμο Σενεγλη… Εκε εδε κροκδειλους και ιπποποτμους και ενμισε πως φθασε στις… πηγς του Νελου! γραψε ργο ονομαζμενο «Περπλους», που λγει τι ο Νελος πηγζει εκ του Ατλαντικο!
   * ο Πυθας (330-320 π.Χ.), που φθασε ως την Θολη («το σχατον ριον του κσμου» - αινιγματικ πλη του Βορεου Ωκεανο, που κατ’ λλους εναι στην Ισλανδα, κατ’ λλους στην Βαλτικ, κλπ.). Τον εκτιμοσε ιδιαιτρως ο ππαρχος. Ο Πυθας ταν και περφημος αστρονμος. κανε μια μαθηματικ ανακλυψη που τον κατστησε γνωστ στον ελληνισμ: Την μτρηση του γεωγραφικο πλτους ενς τπου! Το πτυχε με την μτρηση του λγου: Γνμων/Σκι, το μεσημρι των Τροπν των Ισημεριν. Η μθοδος αυτ στηριζταν σε δυο παραδοχς: Α. τι η Γη εναι «σφαιροειδς» και Β. τι οι ακτνες του Ηλου φθνουν σ’ λα τα σημεα της επιφανεας της Γης «παρλληλα» (διατπωση του Θαλ). τσι η γωνα φ προσδιοριζταν απ το ορθογνιο τργωνο του γνμονος προς την σκι του, το μεσημρι μιας Ισημερας (ανλογη μτρηση γινταν κατ τις Τροπς). Δια της μεθδου αυτς ο Πυθες υπελγισε το γεωγραφικ πλτος της γεντειρς του, Μασσαλας, με σχεδν απλυτη ακρβεια: 43°3' ναντι της πραγματικς 43°17'… Ο Πυθες, κατ’ εντολν του Δμου Μασσαλας, επιχερησε μια παρτολμη για την εποχ του εμπορικ αποστολ, προς αναζτηση κασστερου, που δσκολα βρισκταν στην Ελλδα. Διπλευσε τις Ηρκλειες Στλες (νυν Γιβραλτρ) και ακολουθντας τις ιβηρικς και γαλατικς ακτς φθασε στο Βελριον (νυν Κορνουλη) και στο Κντιον (νυν Κεντ). Δισχισε λη την ανατολικ πλευρ της Βρετανας και κατληξε στο Ντβερ. Αναφρει τα δυο νησι, το λβιον (Αλβιν, η Αγγλα) και την Ιρνη (η Ιρλανδα). Αυτ εναι η πρτη γραπτ μαρτυρα για επσκεψη Ελλνων στα αγγλικ νησι (Κασσιτερδες Νσους). Εχαν προηγηθε ενωρτερα κι λλες, απ Μινωτες Κρτες, κ.. Απ εκε ο Πυθες εταξεδευσε στην Βαλτικ. κανε τον περπλου των βαλτικν και σκανδιναβικν παραλων. Κατλιπε δο συγγρμματα: «Περ Ωκεανο» και «Γης περοδος», στα οποα περιγραψε τις ταξειδιωτικς εμπειρες του.
   * ο Ευθμιος Ευθυμνης, που εξερενησε τις αφρικανικς ακτς, που εχε παραπλεσει ο Καρχηδνιος στρατηγς ννων (310 π.Χ.).
   * Τλος, η Μασσαλα ανδειξε διφορους ονομαστος πλοιρχους (πως τον Ζηνθεμι, τον Ηγστρατο, κ..).

     Το 1993, κατ την διρκεια εκσκαφν, στην Πλατεα Ι. Βερν στην Μασσαλα, ανακαλφθηκαν δυο… ναυγια! Οι εργασες γιναν απ την τοπικ Αρχαιολογικ Υπηρεσα, συνδρομ της πλεως της Μασσαλας. Απεκλυψαν τμμα της αρχαας ακτς με τις λιμενικς εγκαταστσεις και πλθος ελληνικν και ρωμακν χρνων ναυαγων. Τα δο πλοα ευρθησαν αντικρυστ το να στο λλο.
Περπου 30 μ. απ την αρχαα ακτ. Στο σημεο που εχαν εγκαταλειφθε στα τλη του 6ου αι. π.Χ. – μλλον λγω της κακς τους καταστσεως. Το σωζμενο τμμα, του μικρτερου απ τα δο πλοα, χει μκος 5 μ. και πλτος 1,5 μ. ταν ελαφρ και γργορο σκφος, λεπτ και με στρογγυλ διατομ, αλιευτικ κοραλλιν (ευρθησαν 10 μικρ θρασματα απ κκκινο κορλλι). Το δετερο και μεγαλτερο απ τα δο πλοιρια χει διατηρηθε σε μκος 14 μ. και πλτος 4 μ. Εχε καρνα, στρογγυλ διατομ και πολ μακρστενες κρες. Το παν του ταν τετργωνο και εχε χωρητικτητα φορτου 12 τ. Τυπικ εμπορικ πλοο της Μασσαλας του τλους του 6ου αι. π.Χ. Εχε ξιο λγου σστημα συναρμολογσεως. Ταξεδευε για πολλ χρνια πριν εγκαταλειφθε.
     Ο Ζ. Υ. Κουστ ξω απ την Μασσαλα ανσυρε αρχαο ελληνικ πλοο, ανμεσα σε απολιθματα, που εχε ναυαγσει το 205 π.Χ., μεταφροντας αμφορες με κρασ.
     Τλος, η Οικα Τριανης στην Δλο, που ανκε στον Ελληνορωμαο Μρκο Σστιο -ο οποος γεννθηκε στην Δλο!– μας δωσε πληροφορες για να ακμη αρχαο ναυγιο στην… Μασσαλα! Το 145 π.Χ. ο Μ. Σστιος εφρτωσε απ την Ρμη τον «Δελφινοφρο», να καρβι, με αμφορες κ..αντικεμενα. Το καρβι αυτ εχε περιπετειδες ταξεδι, αλλ εν τλει ναυγησε στο λιμνι της Μασσαλας. Ανακαλφθηκε απ δτες-αρχαιολγους. Στον λαιμ ενς αμφορα υπρχαν τα αρχικ “SES” και πλι τους σχεδιασμνη η τραινα – σμβολον του Ποσειδνος. Αντστοιχα, τα δια αρχικ και το διο σμβολο ευρσκουμε και στην Οικα Τριανης.
     Πντως η λσπη των επιχσεων επειδ προστατεει τις αρχαιτητες, εναι πολ πιθανν, εν γνουν σχετικς εργασες και ρευνες, να βρεθον κι λλοι βυθισμνοι και θαμμνοι θησαυρο στο λιμνι της Μασσαλας.
     Μετ τους Περσικος πολμους η Φκαια γινε μρος της Δηλιακς συμμαχα μαζ με λλες πλεις της Ιωνας. Κατ τη διρκεια του Πελοποννησιακο πολμου, με την υποστριξη της Σπρτης επανασττησε κατ των Αθηναων. Με την ειρνη του Ανταλκδα η Φκαια που ακολοθησε τη λξη του Κορινθιακο πολμου, γινε πλι τμμα της Περσικς Αυτοκρατορας, μαζ με τις υπλοιπες Ιωνικς πλεις. Μετ το 334 γινε τμμα της Αυτοκρατορας του Μεγλου Αλεξνδρου και ακολοθως τμμα των Ελληνιστικν βασιλεων που σχηματστηκαν στην περιοχ της Μικρς Ασας.
     Η Φκαια ταν απ τις πρτες πλεις της αρχαιτητας που κοψαν νομσματα. Τα πρτα νομσματα της πλης ταν απ κρμα αργρου και χρυσο. Στο βρετανικ μουσεο εκτθενται νομσματα της Φκαιας της περιδου 600-550 π.Χ.


Χρυσ νμισμα Φκαιας (1/6 στατρα) παρσταση γρπα 521-478 πΧ

     ταν μια απ τις 12 Ιωνικς πλεις και το εμπορικ της ναυτικ συναγωνιζτανε το ναυτικ των Φοινκων. Πρτοι οι Φωκιανο θαλασσινο ταξιδψανε με τα πλοα τους μχρι το Γιβραλτρ κι χτισαν εμπορικος σταθμος σε πολλ σημεα της Μεσογεου. Απ τον 7ο αινα π.Χ. ρχισαν να ιδρουν αποικες. Σπουδαιτερες εναι: Λμψακος στις ακτς του Ελλησπντου, Ελαα στη κτω Ιταλα, Αλαρ( λ)α το 565  π.
X. με πολ μεγλο λιμνι στη Κορσικ, Tαρτησς στις ακτς της Ιβηρικς χερσονσου. 'Aλλη σπουδαιτερη εναι η Μασσαλα το 600 π.X. που δρυσε νες αποικες πως της Νκαιας (Κυαν ακτ), την Ολβια (ακτ των Υρων). Απ τη Μασσαλα διαδθηκαν τα γρμματα στους γειτονικος λαος κι οι Φωκαες γιναν οι πρτοι φορες πολιτισμο στη δση πριν τους Ρωμαους.

     ταν το 540 π.X. κατακτθηκαν απ τους Πρσες μπκανε στα καρβια τους και ζτησαν ν' αγορσουν τις Οινοσες, νησι της Χου για να εγκατασταθον. Οι Χοι μως αρνθηκαν κι τσι φγανε για τις λλες αποικες τους. Η Φκαια κοψε και χρυσ νμισμα το Φωκακ στατρα. Ο κλπος της χωριζτανε σε δο λιμνια: το Νασταθμο (μεγλο γιαλ) και το Λαμπτρα (Μικρ γιαλ). Ο Πυθας μεγλος λληνας θαλασσοπρος, που πρτος αντκρισε τους παγετνες του Β. Ωκεανο, καταγταν απ τη Μασσαλα. Η Μ. Ασα ταν το μεγαλτερο κομμτι της οικουμενικς Ελλδας. Εναι 530.000 τ. χλμ. εν η μητροπολιτικ Ελλδα εναι 130.000 τ.xλμ. ταν λοιπν την χανε το 1453 και το 1922 με τους διωγμος, χανε οικονομικ δναμη, συρρικνωντανε κατ τα 4/5 της σ' κταση κι οικονομικ ευρωστα.


      Ερεπια απ αρχαο θατρο στη Φκαια της Μ. Ασας

     Στην Ελλδα πλι μανεται ο διχασμς (1915). Ο Βενιζλος παραιτεται για δετερη φορ. Οι κεντρικς δυνμεις (Γερμανα, Αυστρα, Ουγγαρα) κερδζουν. Οι νετουρκοι πιστεουν πως φτασε η μεγλη τους μρα. Το στρατιωτικ πνεμα της Γερμανας που δεν χει καννα δισταγμ, βρσκει στο πρσωπο των νετουρκων τον αδστακτο εκτελεστ των πιο βρβαρων μτρων, στρατολγηση του Χριστιανικο πληθυσμο, νταξη στα περιβητα τγματα εργασας (σημ. θαντου), εκτπιση των παραλιακν πληθυσμν προς την ενδοχρα, εναι τα μτρα των Τορκων που προσυπγραψε ο Γερμανς στρατρχης Liman von Sanders. Αιτα για την ανθελληνικ αυτ στση υπρξε τι η Τουρκα ταν γι' αυτν μια μεγλη πολυπληθς κι εκολη Ασιατικ χρα-λεα για κθε μορφ εκμετλλευσης. Η γεωγραφικ θση της, τα πετρλαια της Μοσολης η ναυσιπλοα ταν οι στχοι της. Οι προσπθειες αυτς ερισκαν αντιμτωπη την Ελληνικ παρουσα που αινες κρατοσε τα ηνα λων των οικονομικν τομων και κυρως της ναυσιπλοας. Στις 14 Μη 1914 ο Υπουργς των Εσωτερικν της Τουρκας Τααλτ αποστλλει τηλεγρφημα προς το Γενικ Διοικητ Σμρνης με το εξς περιεχμενο.
   «...Εναι επεγον δια πολιτικος λγους (λεγαν οι λληνες πως ετοιμζουν επανσταση για την πραγματοποηση της μεγλης ιδας) να υποχρεωθον οι εις τα παρλια της Μ. Ασας κατοικοντες λληνες να εκκενσουν τα χωρα των και να εγκατασταθον εις τα βιλατια Ερζερομ κι λλα. Αν αρνηθον να μεταφερθον εις τα υποδειχθντα μρη, θλετε ευαρεστηθε να δετε προφορικς οδηγες εις τους αδελφος μας Μουσουλμνους, πως δια παντς εδους εκτρπων αναγκσουν τους λληνες να εκπατριστον οι διοι οικεα βουλσει. Μη λησμονσετε να επιτχετε εν τοιατη περιπτσει απ τους μετανστας τοτους πιστοποιητικ βεβαιον τι απρχονται απ τας εστας των εξ ιδας πρωτοβουλας πως μη προκψουν εκ τοτου πολιτικ ζητματα".

     Το σχδιο των εκτρπων, δηλαδ σφαγν και διξεων, εφαρμστηκε με τον πιο γριο κι απνθρωπο τρπο απ τους Τορκους. Η δοκιμ ξεκνησε απ τη Παλαι και Να Φκαια την οποα παρακολοθησε ο Γλλος αρχαιολγος Σαρτι κι η ομδα του Mansier, Καρλι και Δνδριας. Ο Σαρτι καταγταν απ την Μασσαλα κι κανε την εποχ κενη αρχαιολογικς ανασκαφς. Ο Σαρτι στο βιβλο του "Η Λεηλασα Της Φκαιας & Η Εκδωξη Των Οθωμανν Ελλνων Της Μ. Ασας" κι ο Mansier στη περιγραφ του, «Αι Τελευτααι Ημραι Της Φκαιας" διεκτραγωδον τη σφαγ και δωξη των κατοκων της. Σ' γγραφο της Αυστριακς πρεσβεας, στις 3 Απριλου 1917,  διαβζουμε:
  "Ο μγας βεζρης κι υπουργς εξωτερικν παρακλεσαν εμ και το Γερμαν πρσβη να φρομε σε γνση των κυβερνσεν μας τι στρατιωτικο λγοι μγιστης σημασας αναγκζουν την Τουρκικ κυβρνηση να εκτοπσει απ το Αβαλ και τα περχωρα του, πληθυσμ που αποτελεται απ 10 ως 15.000 κατοκους Ελληνικς εθνικτητας. Η Τουρκικ  κυβρνηση δλωσε, πως για την εκτλεση του μτρου αυτο, επιμνει ο στρατρχης Liman von Sanders. Οι κτοικοι θα πρπει να εγκαταλεψουν τα σπτια τους εντς ορισμνης προθεσμας, εναι μως ελεθεροι να εκλξουν στην ενδοχρα τον τπο της νας κατοικας τους".

     Η συνχεια του εγγρφου  εναι περισστερο αποκαλυπτικ. Ο διος ο Sanders βεβαινει:
   "Κτω απ' αυτς τις συνθκες ΕΠΕΒΑΛΑ στο Τουρκικ υπουργεο πολμου, που αντιστεκταν ο Εμβρ πασς καθς και στην κυβρνηση, την εκτλεση των προαναφερομνων  μτρων".
     Κι ακολουθε η καταστροφ του 1922.

     Επαμε τι η Μασσαλα ιδρθηκε απ την Φκαια. Οι κτοικο της δε λησμνησαν τη προλευσ τους σε κθε περπτωση εκδλωσαν ειλικριν την αγπη και τη στοργ τους προς την αρχαα Μητρπολη ταν μλιστα με μεγαλοπρεπες γιορτς γιορτζουν τη τρτη χιλιετα απ την δρυση της πλης τους κλεσαν και το Δμαρχο της Φκαιας τον οποο ανακρυξαν επσημα πρτο πολτη της Μασσαλας. Οι νετεροι κτοικοι της Μικρασιατικς Φκαιας ταν ναυτικο αλλ συγχρνως καλλιεργοσαν τη πλοσια γη της περιφερεας τους. Η κυριτερη πηγ ευημερας ταν οι αλυκς. Οι πλουσιτερες αλυκς της Μεσογεου.
     Η Π. και Ν. Φκαα ταν πλεις με Ελληνικ πληθυσμ κατ το πλεστον. Η Π. Φκαια με 12.000  κατοκους, 9.000 λληνες και 3.000 Τορκους. Η Ν. Φκαια με 7.500 κατοκους, 6.500 λληνες και 1.000 Τορκους. Ο κσμος μιλοσε μνο Ελληνικ, ακμα κι οι Τορκοι. Εχε σχολεα, εκκλησες και πολλ ξωκλσια. Μητροπολιτικς νας ταν η Αγα Ειρνη. 'Αλλη μεγλη εκκλησα ταν η Αγα Τριδα, ο 'Αγιος Νικλαος κι ο 'Αγιος Κωνσταντνος βορειν. Την εκκλησα της Αγας Τριδας την χτισαν οι εργτες των αλυκν. Εκε κνανε μεγλο πανηγρι 7 ημερν. Παζαν ντπιοι οργανοπαχτες βιολι, οτια, σαντορια, οργανκι (λατρνα), τμπανα. ταν μια ζω νοικοκυρεμνη που τη ρμαξαν οι Τορκοι τον Ιονιο του 1914.

     Ο αρχαιολγος Σαρτι γρφει:
   "Πλοσιοι πρκριτοι της πλης φυγαν ανυπδητοι γιατ κι αυτ τα παποτσια, τους εχαν αφαιρσει. Εις τους ναος διεπρχθησαν ανκουστοι ιεροσυλαι".

     Ο Mansier της ομδας των αρχαιολγων λγει:
   "Τη νχτα ρξατο η λεηλασα της πλης. Μας διηγεται μια γυν ετοιμοθνατος διτι εβισθη υπ 17 Τορκων. Απγαγαν κρη 18 χρονν υπ τα μματα της οποας εφνευσαν τους δο γονες. Εις γρων παραλυτικς ευρθη νεκρς επ της κλνης του. Εφνευσαν συνολικ 81 τομα εκ των οποων 17 γυνακες.  Οτω εδομεν ιδοις οφθαλμος, ως εν τοις βαρβαροτροις χρνοις, τα πντα χαρακτηριστικ της καταστροφς μιας πλεως. Ητοι: την κλοπν, την λεηλασαν, την πυρπλησιν, τον φνον και την ατμωση των γυναικν. Χλιοι περπου κτοικοι επβησαν επ αλιευτικν λμβων ιστιοφρων και κατλιπον την Φκαιαν δια την Μυτιλνην.  Αλλοι επβησαν σε μεγλο γαλλικ ιστιοφρο το οποο φρτωνε αλτι απ το λιμνι των Φωκν".

     Ο Ηλ. Ηλιπουλος, Υποπρξενος της Αγγλας, που μετεχε σε μια διεθν προξενικ επιτροπ κι φτασε στην ατυχ πλη δυο μρες μετ την εκκνωσ της, πληροφορθηκε πως στα τσιγγλια των κρεοπωλεων της πλης ταν αναρτημνα τεμχια ανθρωπνου κρατος με τη μακβρια ταμπλα: "Γκιαορ ετισ" δηλαδ ελληνικ κρας. Αλλ η καταστροφ ολοκληρθηκε το 1922. Περισστερο απ 1.500.000 λληνες της οικουμενικς Ελλδας γιναν με την εντολ της Γερμανας, τον ελληνικ διχασμ και την αποτυχημνη προλαση του ττε βασιλι Κων/νου στα ενδτερα της Τουρκας, βορ της Τουρκικς θηριωδας. τσι ατιμρητη μχρι σμερα η Τουρκα πραγματοποησε μσα στον διο αινα τρεις γενοκτονες διαφορετικν φυλν της Μ. Ασας, των Αρμενων, των Ποντων και των Κορδων τρα.

     πως λος ο ελληνισμς της Μ. Ασας τσι κι οι  Φωκαες κατφυγαν στα πλησιστερα νησι την Αθνα και τον Πειραι. Ο αεμνηστος Αθ. Παπουτσς δωσε τις παρακτω πληροφορες στις 20/2/1960 στον κ. Απ. Ανδρεδη:
   "Οι Φωκαες μετ τα 1922 ρθαν στον Πειραι και την Αθνα.  Εκε με υπδειξη του στρατηγο Πλαστρα ιδρσαμε σλλογο με την επωνυμα Παμφωκακς Σλλογος  "ο Πρωτες" και μ' εκλογς εκλξαμε τον κ. Βασλη Τσορο, στρατιωτικ γιατρ, τον Παναγιτη Ζιναν αξιωματικ πεζικο, τον Αθ. Α.Παπουτσ, τον Ευγγ. Πουλοδα, τον Αναστσιο Ανανδη κι  Ιωννη Σταβρα. νας απ τους στχους του η επιλογ περιοχς για εγκατσταση .Πγαμε στην Κασσνδρα Χαλκιδικς με ταλαιπωρα μιας εβδομδας. μως ταν μακρι απ την Αθνα κι ακατοκητο το μρος. Φγαμε απογοητευμνοι. Εμαστε οι Παπουτσς Αθ., Μεταλκης Α. κι ο Χιτης Ν.
   Αρχσαμε να ψχνουμε για την εγκατσταση στην Ανβυσσο που υπρχε μια εταιρεα που διατηροσεν αλυκς. Η εταιρεα ζτησε και βρκε ανθρπους που να ξρουνε καλτερα ,τι αφορ τη παραγωγ του αλατιο. Βρκε τον Χριστολη τον Καραπιπρη, ριστο τεχντη. Πρε μια ομδα απ 20-25 πατριτες κι εργζονταν λοι. Αμσως μετ τον πρτο χρνο εχαν μια διαφορ 2.000 τνων περισστερο αλτι. Η εταιρεα μεινε πολ ευχαριστημνη και ζτησε να προσληφθον σοι Φωκαες υπρχαν. Ο Σλλογος εξλεξε μια επιτροπ απ τον Χατζ Καρποζη, Ιωννη Δδε, Αθ. Παπουτσ να φροντσει για την εγκατσταση.

   Ττε η Αθνα-Λαριο υπρχε τρνο. Η επιτροπ το πρε και βγκε Κερατα. Απ κει με τα πδια κατβηκε Ανβυσσο στις αλυκς. θελε να δει τον τπο. Τα κτματα ταν της Μονς Πετρκη, που μποροσε να εγκατασταθον λοι. Το μρος ταν ακατοκητο και μνο μια εκκλησα υπρχε μικρ του Αγου Γεωργου.

   Ζητσαμε απ το Υπουργεο Γεωργας δεια να εγκατασταθομε στην Ανβυσσο. Μας αρνηθκανε, γιατ η εγκατσταση προοριζταν για την ομδα απ την Αρετσο Κων/πλεως. Τλος μ' εντολ του Υπουργεου Πρνοιας κι να κακι φτνουμε στις αλυκς και μνουμε σε 50 σκηνς. ταν 15 Οκτωβρου 1920. Σε 10 μρες ρχονται κι λλες οικογνειες με τα κακια και παρνουμε 100 σκηνς. Την κταση που εχαμε κτσει τις σκηνς την κατεχαν οι συγγενες απ τα Καλβια. Αρχσαν οι λογοτριβς μαζ μας. Πγαμε στον Υπουργ ζητσαμε να κνει μια δλωση στις εφημερδες, τι οι Φωκαες θα εγκατασταθον στην Ανβυσσο διτι εναι αλατοπκτες που παργουν αλτι. Και διβασαν την δλωση στα χωρι και σταμτησαν τις λογοτριβς. Οι οικογνειες εχαν ρθει απ την Χαλκδα, το Βλο, την Κρτη. Για δουλει πγαιναν στον Πειραι, λλοι καναν κρβουνα και πολλο δολευαν στην αλυκ.

   Αλλ μλις ρθε δετερος χειμνας και βλπαν τι δεν γινταν η αποκατσταση,  αναγκζονταν λγοι-λγοι να φεγουνε στον Πειραι και την Αθνα. Στη παραλα της Αναβσσου οτε δνδρο, οτε νερ υπρχε. Ζητσαμε απ την αλυκ και μας δωσαν εργαλεα κι αμσως ανοξαμε πηγδι. Δυστυχς απ τον Οκτβρη του 1924 ως το Μρτη του 1926 βρισκμαστε σε σκηνς, 19 μνες αγωνας. Κθε τρεις μνες εχαμε αλλαγς Κυβερνσεων. Απ 160 οικογνειες που εχαμε φρει μενανε μνον 90...

     Το Μρτη του 1926 ο Πγκαλος δωσε εντολ να 'ρθει η τοπογραφικ υπηρεσα του Υπ. Γεωργας για να χαρξει τον συνοικισμ. Πρε 7.500 στρμματα απ την Μον Πετρκη 1.000 στρμματα απ  το κτμα Λογοθτη, 400 στρμματα απ την περιοχ του Αγου Γεωργου. Το κακ ταν τι δεν εχαμε εκκλησα. Μας εχε στσει ο κ. Μπης 20 παργκες κι ταν χτσαμε πραμε τα υλικ και κναμε εκκλησα. ταν μουν πρεδρος, στην Αμερικ εχαμε πολλος πατριτες. ρθε ο Πρεδρς τους, Γαρφαλος Παπουτσς τον παρακαλσαμε και μας στειλε 100.000 κι αρχσαμε να χτζουμε το σχολεο. Βοηθσαμε λοι μαζ κι ο εργολβος που το 'χτισε δε πρε δραχμ. τανε καλς νθρωπος, ονομαζταν Ερμς Φιλππου. Το σχολεο χτστηκε το 1932. Επ 4 χρνια πληρναμε μεις δασκλα για να πηγανουν τα παιδι σχολεο.

   Το 1947 που εχαμε λες τις προποθσεις γναμε Κοιντητα».

     Τα πρτα χρνια της προσφυγις κοντ στις λλες δυσκολες που αντιμετπιζαν οι πρσφυγες ταν κι η μη αποδοχ τους απ μρους των ελλνων της Μητροπολιτικς Ελλδας. ταν μια γενικ κατσταση αυτ. Ο χρος της Π. Φκαιας-Αναβσσου ταν ακατοκητος. ταν ιδιοκτησα κατ κριο λγο της μονς Πετρκη. Νοικιαζταν απ τους κατοκους και κτηνοτρφους των γρω χωριν για βοσκ καλλιργεια. Η εγκατσταση των προσφγων φερε αρκετς λογοτριβς μεταξ τους. Η συμβωση μως κι η γνωριμα εχε συνακλουθο την αλληλοεκτμηση, την αποδοχ, τη φιλα κι αυτ πλι τη καλ συνεργασα, τη συνπαρξη, τη προκοπ. Πργματι απ την προπολεμικ ακμα εποχ οι νομδες κτηνοτρφων ρχισαν να εγκαθστανται μνιμα στο χωρι και να προσθτουν με τη δναμη και την εργατικτητ τους ζωτικτητα στη ζω του χωριο. Μετ μλιστα το 1947 που γνεται Κοιντητα  η ζω του χωριο μπανει σε ανοδικ πορεα. Γνονται σημαντικ ργα υποδομς. Το 1954-55 ανογει ο δρμος και συνδει το χωρι με τ' αστικ κντρα . Η πρσβαση προς το κντρο αλλ και προς τα χωρι εναι ευκολτερη. Αρχζει να αναπτσσεται ο τουρισμς. Ηλεκτροδοτεται το 1966. Υδροδοτεται το 1958 κατ' αρχς, το 1971 απ τον λυμπο, το 1977-78 απ την ΕΥΔΑΠ. Το 1932 χτζεται το πρτο σχολεο. Συμπληρνεται με μιαν αθουσα ακμα το 1970 κι ανεγερεται 6τξιο δημοτικ Σχολεο το 1981. Νηπιαγωγεο λειτουργε το 1993. Η εκκλησα χτστηκε το 1948 κι γινε επκτασ της το 1995. Κατ καιρος διαμορφθηκαν οι πλατεες κι οι λλοι χροι (ρματα) κι ασφαλτοστρθηκαν οι δρμοι.

     Απ το 1948 υπρχει ο Αθλητικς Ποδοσφαιρικς Σλλογος "Πρωτας". Το γπεδο χτστηκε το 1970 και την επμενη σχεδν χρονι η ομδα μπκε στη Γ' Κατηγορα Αθηνν. Τρα βρσκεται στην Α' Κατηγορα ΕΠΣΑΝΑ κι εναι απ τους πρωταγωνιστς της. Υπρχουν ακμα νας Εξωραστικς Σλλογος η "Αγα Ειρνη" κι ο Σλλογος Γονων και Κηδεμνων του Δημοτικο Σχολεου κ..

     Οι μνιμοι κτοικοι του χωριο αυξνονται (2051) και δημιουργονται δυναμικο οικισμο γρω, πως το Θυμρι, το Καταφγι, της Αγροτικς Τρπεζας, οι κτοικοι των οποων δραστηριοποιονται κοινωνικ και πολιτικ μσα απ τους δικος τους εξωραστικος και πολιτιστικος Συλλγους. Γενικς η Κοιντητα Παλαις Φκαιας χει γνει παραθεριστικ κντρο με μεγλο αριθμ κατοκων πολλο απ τους οποους τη δετερη παραθεριστικ κατοικα τη μεττρεψαν σε μνιμη. Αυτ οφελεται στη μικρ απσταση της απ το κντρο, στα πολλ προβλματα του αστικο κντρου και κυρως τη λεπτ και γαλνια φυσικ καλλον του τοπου.


                           Παλαι Φκαια Ι (μερικ ποψη του λιμανιο)


                         Παλαι Φκαια ΙΙ (μερικ ποψη λιμανιο σε συνχεια)

--------------------------------------------------------------------------------------------
   Χρησιμοποησα σα μοναδικ πηγ, το site του Αττικο Παρατηρητ αλλ μπορετε να βρετε κι λλα στοιχεα στο Στκι του πατριτη μου Θοδωρ Δαλκογλου (βλ. Συνδσμους μου). σο για τις φωτ, εναι απ το Google Earth.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers