-


Dali &









/




 
 

 

& : : '

      Πριν ξεκινσω το ρθρο οφελω να πω πω το συγκεκριμνο, δε θα μποροσα να το φτιξω, αν δεν εχα τρομερ βοθεια απ τη Μαρα Αρκουλ, την οποαν ευχαριστ πρα πολ και της εκφρζω το βαθτατο σεβασμ μου! 
     Αφορ σε γλωσσρι απ τους βυζαντινος και κρητικος χρνους, μχρι κποιο σημεο στα τλη 19ου αι. Επσης στο τλος φιλοξεν κι να ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ακμα για τα ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ της εποχς εκενης.

Α

Α,.Σνδ. υποθ.=αν
αβδλλα = η βδλλα
αβοκτος = δικηγρος
βολδορα = ιταλ. awoltura, avvolgere = περιτυλσσω, τυλιγμνος ρουχισμς
βουλα = νευ θελσεως
αγλη (αγλια) = ρεμα, σιγαν
αγαλι = αγλλομαι
αγανκτησι = ταλαιπωρα
αγαφτικς = αγαπητικς
γ(γ)ουρος = νος, νεανας
αγελι (αελι) = αγελδα
αγενζω = υβρζω
αγδκιωτος = ατιμρητος
αγκοσα = στεναχρια, θλψη
αγκουσεγω = στεναχωριμαι
αγνεα = αγντης
αγνωσ = γνοια
γνωστος = αμαθς
αγογιρος = μαινμενος, μανικς
αγριδα = αγριτης
αγριεγω = αγριυω
αγρινιζω = θυμνω, οργζομαι
γωμε = πγαινε, με
αδελφοποιτς = αδελφοποιητς
αδερφομορι = μερδιο αδελφο
αδικοκρτης = δικος κριτς
αδντι = δντι
αδυνατς = ισχυρς
αδυνατεγω = αδυνατζω
αζπης = ταλαπωρος, καημνος
αζουδι = γρουσουζι
αθλη = τφρα, σποδς
αθιβολ = λγος, ομιλα
αθγαλο = ο εππαγος του γλακτος, καμκι
θος = τφρα, στχτη
αθς = ανθς
αθυμ = δυσθυμ, στεναχωριμαι, λυπμαι
αθ = ανθζω
αδα (αδρω) = βοθεια, βοηθ, βεν. aidar
αστησι = ασθηση
ακμωτος = αγνωτος, ανεκτλεστος
ακαρε = ακαριαα, μεσα, αμσως
καρπ = στερα
α(ν) καλ = αν και
ακαρτερ = αναμνω
ακτεχος = πειρος, μη γνωρζων
ακινκης = (αρσ., ο,) μικρ ξφος, σπαθκι
ακλουθ = ακολουθ
ακορδδος = ιταλ. accordo = ζυγοσταθμισμνο, ρυθμισμνο πλοο
ακρανι = κρανι, (εδος δντρου)
ακρμων = ακριαν κλαρ, ακρκλαρο
ακριβς = πολτιμος, προσφιλς, φιλργυρος
ακριβει = φιλαργυρα
ακριβζω = ακριβανω
ακριμτιστος = αναμρτητος
ακρυζ = ζω λγο
κταιρα = τρταρα
αλκερος = ολκληρος
αλργο = μακρν
αλφι = ελφι
αλλματα = μεταβολς του χρνου
λοπια = τα αλεποτμαρα
αμδι = ομδα
αμλαγος = δηλος, αγνς
αμαχεω = οργζομαι, εχθρυομαι, επιτθεμαι
μβρα = (θηλ. η,) εδος αρματος
με = πγαινε
αμμ = αλλ
αμμ = ει δε μη, αλλ, μως
αμιρς-αμρισσα *χαιδ.= ρχων-κυρ
αμνγω - αμνγω = ορκζομαι
μοιαστος = παρλογος, τυπος
αμμολλρω αμολρω = αφνω να πσει. ιταλ. ammollare, mollare
αμπδιστρο = εμπδιο
αμπθω = απωθ
αμπωστι = σπρξιμο
αμφιλαφς = πλατκλωνος
ανβλεμμα - ανμπλεμμα = ο τρπος που προσβλπει κποιος
ανδια = αντκρυ
αναθιβνω = λγω, ομιλ
ανακτωσι = επαφ
ανακπτω = (μτφ.) συνρχομαι, αναλαμβνω
αναλαμπνω = ανβω, καγομαι
αναλιγνω = λινω
ανμελος = αμελς
αναμιγ = ταραχ, θρυβος, αναταραχ
αναμιγζω = θορυβ, ταρσσω
αναμνιζω - ανεμνιζω = θυμμαι
αναμουρδνω = μολνω
αναπεγω = αναπαω
ανπλαγον = πλαγι βουνο
αναπλκομαι - αναπλεμνος = λνω την πλεγμνη κμη
αναπνι = αναπνοη
ανρετος = ο μη ενρετος
αναρρματα = οι κινσεις και τα σχματα του σματος, παρστημα.
ανασπ - ανεσπασμνος = εκριζ
ανστολος = κακστολος
αναχασκζω = ανογω το στμα
αναψηφισμνος = ο υπ' ουδενς λαμβανμενος σοβαρ υπψιν.
αν - ανν = αν
ανεγδκιωτος = ανεκδκητος
ανγλυτος = παρθνος, γαμος
ανγνοιαστος - ανγνοιος = αμριμνος
ανεγνωρι = αγνωμοσνη
ανγνωρος = ο μη γνωρζων, αχριστος
ανεμιγισμνος = τετεραγμνος
ανεμικ = ισχυρς νεμος, θελλα
ανεντρανζω - αναντρατζω = σηκνω το κεφλι, κοιτ
ανεντρνισμα = ανβλεμμα
ανεξεκαστος - αξεκαστος = μγας, υπρμετρος
ανεπαψρης = αδρανς, αμελς
ανεπλπιστος = ανλπιστος, απροσδκητος
ανεργισμνος = ενεργητικς, δραστριος
ανφελος = ανωφελς
ανισωστς = αν σως
νοιξι ( το ) = νοιγμα
ανριστα = νευ ορισμο διαταγς
αντενοκταρτον = ναυτικ λξη = σφηνσκος, πκι
αντρητα = χωρς φβο
αντιβαδιζω = αντενεργ, αντιπολιτεομαι
αντιμεγω = ανταμεβω
αντιμψι = ανταμοιβ
αντιπρτια = πργματα, κυρως ρουχισμς, που παρνει η νφη πηγανοντας στο σπτι του συζγου.
αντιτενω = αντιλγω
αξαζμενος = ξιος
αξαμνω - ξαμνω = σημαδεω, σκοπεω
αξαργιτο - ξαργιτο = επτηδες
αξφτω - ξφτω = εξπτω
αουτρες = συγγραφας
απαρω = απρχομαι, αποχωρ, φεγω, αναχωρ (απρον, αριστος)
απκι = καπνιστ κρας
απακοω - 'πακοω = υπακοω
απανωγραμμνα = τα νω γεγραμμνα
απαραμθητος = απαρηγρητος
απαρθινς - απαρθιν = αληθς, αληθς
απαρκιδος = τοιμος
απατ = βεβαως
απατς ( μου, σου ) = αυτς ο διος
απες - απετις = αφο, αφτου, απ' που, απ τη στιγμ που, απτις
απερν = παρρχομαι
απεταχτς = ιπτμενος
πικνουν = ιταλ. appiccare, appiciare, appicco που σημανει εννω, προσθτω επιπλον, στριμχνω
απιλογι = απντηση, απκριση
απιλογιζω - απιλογομαι = αποκρνομαι
απλικρω = εφαρμζω, προσαρμζω
απογλακ = καταδικω
αποδεκε = απ κει
αποδομνος = καταντημνος
αποζυγνω = καταδικω
αποκαλεμ = η μετ το θερισμ υπολοιπμενη στον αγρ καλμη.
απκεις - απκει = πειτα, μετ
αποκλαμς = παραφυδα ρζα φυτο
αποκολνω = οπισθοχωρ
απκοττα = τολμηρ, θαρραλα
αποκοττι - αποκοττ = τλμη, θρρος - τολμ
αποκουτσουρδα = απερσκεπτη ενργεια
απολιγανω = λιγοστεω
απομαθανω = μαθανω καλ
απομονρης = λοιπς, υπλοιπος
απονματα = απειλς, λγια σκληρ
απονομαι = εχθρεομαι, μνησικακ, απειλ
ποπτος = μη διακριτς, αφανς, μακρινς, απμακρος, η "εν αππτω" σημ: μακρθεν, απ μακρυ
απο = απ
απο = ο οποος
αποσζω - αποσζομαι = τακτοποι - καλλωπζομαι
απσταν - αποστν = αφ' του
αποστματα = αποστματα, πληγς
αποταχι = ταχως, γργορα
αποταχινς = ο προ ολγου εμφανισθες
αποφρσσω = αποξηρανομαι
απχωστος = κοφιος
πραγος = αδας
απρεζενταρισθ = ιταλ. presentare = παρουσιζομαι.
αραδιζω = αρσσω βλ πιο κτω
αρσσω, ('ρσσω) = προσορμζομαι, αγκυροβολ (αλλ κι εφορμ) αρζω
αργατιν = η εσπρα
ργιτα = αργοπορα, βραδτις
αργομεντρω = συμπερανω
αργνω = αργ
αρφνητος = πειρος, αναρθμητος
ρκλα = κτιστς τφος, λρνακα
αρκ = κεραυνς
αρμδα = στλος, ναυτικ δναμη, ιταλ. armata
αρνεγω = ειρηνεω, καταπρανω
αρχι ( τα ) η πρτερη κατσταση
ασβολωμνος = σκοτεινς, δυστυχς
ασκημδι = ψγος, απρπεια
ασκι = σκι
ασοσουμος = αγνριστος, ελεεινς
ασπαρω = σπαρταρ
ασπλαθος = φυτ
ασπδα =φδι
αστοχι = σιτοδεα
σφαλτος - σφαλτα = ασφαλς, σταθερς - βεβαως
αταξδα = αταξα
ατζ = πδι
ατιμζω = κατηγορ
ατιμολογ = υβρζω, κακολογ
ατσετρω = δχομαι
ατυχι = πονηρα, κακα
τυχος = ασθενς, αδνατος,θλιος, πονηρς
αυχμηρς = ξηρς, αποξηραμνος, λιπσαρκος, νυδρος
αφιδαρεω = εμπιστεομαι
αφορμγρα = μανα, τρλλα
αφορμζω = μανομαι
αφουκρομαι = ακροζομαι
αφοσα = κψα, φλγωση
αφριματ = ξεφυσ σα ζο-λογο
φτω,αφτομνος, αφτομενος = ανβω, αναμμνος
αχαμνς = χαλαρς, αδνατος
αχμνωσι = αδυναμα
χριστα = ασεβς
αψ = σντομα
αψθυμος = οξθυμος
αψοφιτ = αθρυβα

Β
βαγτσα = υπηρτρια
βαλιδ-σουλτνα = μητρα σουλτνου, σουλτανομτωρ
βνομαι = βουλεομαι, σκπτομαι
βρα = σως απ το bar=sorta di peso
βαρ = βαρως
βαρνω = δδω βρος, δυσχερανω
βαρσκω = πλτω, χτυπ
βρος = στεναχρια, δυστυχα
βασιλις = βασιλις
βασκεστζω = αλλζω γνμη, μετανινω
βαστλι = αγγεο, λεκνη
βγενει = ευγνεια
βεργαναλεμνος = ψηλς και λυγερς σα βργα.
βρσα = στχοι
βερτνι - βελτνι = βλος
βγλα = σκοπι
βιγλζω = κατοπτεω
βιζρης = βεζρης, υπουργς εσωτερικν
βιλα = βιολτα
βσεκτος = δσεκτος
βλεπτορας = φλακας, φρουρς
βλπω - βλπησι = φυλλτω, προσχω - φλαξη
βολ, βολτσα = φορ
βουηθ = βοηθ
βοκινο = σλπιγγα
βουλ = σκψη, γνμη, συμβουλ, απφαση
βουλ = γκρεμζω
βουλισμνος = γκρεμισμνος
βρσι = θερμτητα, στεναχρια
βουλ - βυθζω, βουλιζω κτι, καταβυθζω
βουτσ = οινοβρελο
βρομνω = σαπζω
βρουχομαι = μουγκρζω
βρμος = κακοσμα, δυσωδα

Γ
γαλαχτι = δοχεο γλακτος
γαληννω = καθσταμαι γαλνιος
γδικι = εκδκηση
γδνω = λεηλατ, διαρμζω, διαγουμζω
γερωμαι = εγερομαι
γεις = εις
γελασιρης = γελαστς
γενοβζε = Γενουτης
γρα = γηρατει, γρας
γρνομαι = εγερομαι
γροντας = προεστς
γη =
γιαγρνω = επιστρφω
γιαμι = μεμις, αμσως
γιαπς = κθε φορ
γιστρα, γκιστρα = κονταροχτπημα
γιοζμπασης = λοχας
γκλφι = εγχειρδιο, μενταγιν
γλκι - γλακ = τρξιμο - τρχω
γλω = γλυτνω, ελευθερνω
γοδουρος = εδος θμνου
γομενα = κλως, σχοιν
γρ = γρι
γρτζια = χρη
γουβερνρω = διοικ
γρινιζω, γρινι = σκυθρωπιζω

Δ
δβνη = δφνη
δαερς = (αρσ. ο,) διαμρισμα 
δαμκι = μικρ, λγο
δαμινς = αμυδρς, λγος
δημησριον = βεν. dimissoria = quello che la donna possiede oltre la sua dote = εξπροικη περιουσα.
δημοτελς = δημοσα δαπνη, ,τι γνεται με ξοδα του δμου
διαβαυκαλζω = εξαπατ, ξεγελ
διγω, διζω = πρττω, ερευν
διακονομαι = υπηρετ
διξι = τρπος, διαγωγ
διρμισι = νοικοκρεμα
διταμα = νουθεσα, συμβουλ
διαφορ = κρδος, ριδα
δδω = πλττω
δπλα (η) = ρυτδα
διχωστς = δχως, νευ
διμα = η καλ εξωτερικ παρσταση
διωματρης = χαριτωμνος
δ(ντο)οβλτι = κρτος, δημσιο, πολιτεα
δολερς = ταλαπωρος, αξιολπητος
δοξρι = τξο
δοξεγω = τοξεω
δσα (τα) = δρα
δτομος = ενλικας, σε ρα γμου
δοδω = δνω, παρχω
δουκτον = νμισμα
δουμν = λγο
δρμω = τρχω
δριμι = οξως, σφοδρα
δριμνω = οργζομαι
δυνζομαι = μπορ
δυναμερς = δυνατς
δσμηνος = ταλαπωρος, δυστυχς, κακμοιρος

Ε
ε - εν = εναι
εγδχομαι = αναμνω
εγδοχ = προσδοκα
εγκορδυλ = τυλσσω, καλπτω επιμελς, (μτφ) κρβω
γνοια = φροντδα, μριμνα
εγνοιανς = σπουδαος, σοβαρς
εγνωριμδι = γνρισμα
εδ = τρα
δε = ιδο, να
εδεπ = ενταθα
εδτσι - εδτις = τσι, ακριβς
εδικιτητα = δκαιο
εδικς = δικς
εις μι = με μις
εκσοβ = εκφοβιζω, εκδικω, απομακρνω
εκχωρ = αποχωρ, φεγω, αδειζω
λαψι = λμψη
ελγος = λγος
ελικι = παρστημα (γενικ η ομορφι)
μβασμα = το μπσιμο, εμπασι
εμιλι = ομιλα
εναβρυντικς = καμαρωτς, περφανος
εναγς = νοχος σε γος, ανοσιοργος, καταραμνος
ναι = εναι
ντρομα = πρχειρα, εκολα
εξ - εξι = εξουσα - προσωπικ ελευθερα
εξαγορα = εξομολγηση
εξαφνζομαι = ξαφνιζομαι, αιφνιδιζομαι
ξοδος - (πληθ) ξοδες = ξοδο, δαπνη, πρξη, περιπτεια, κηδεα
εξοιδ = εξογκνομαι, πρζομαι, (μτφ, φουσκνω, καμαρνω, κομπζω)
επ = εδ
επαρω = εξαρω, δημιουργ παρση, ξεσηκνω, "παρνω τα μυαλ"
επακοομαι = υπακοω
επαρχι = χρα, εξουσα, αξωμα
επαφρδιτον = χρη, θελκτικτητα, υγεα
(ε)πιβουλι = κακ σκψη
επιπροσθ = βρσκομαι μπανω μπρος απ κτι, εμποδζω
ερθυμος = πονηρς
εργολαβα = ερωτικ εξομολγηση, ερωτοτροπα
εσαμεντζρω = ερευν
εσβην = (γ' πρσωπο) μπκε.
εσνφιον = το συνφι, συντεχνα, παρα, συντροφι
στοντας = επειδ, με το να, επειδ συνβαινε/συνβη να (μτχ. αορ. του ρ. εμαι σε θση αιτιολ. συνδ.)
εταστικς = εξεταστικ, διερευνητικ
ετζλι = πεπρωμνο, μορα
τοιο = τοιοτος
ετσ και = αφο
εκαιρος - εκαιρα = πρσκαιρος, μταιος, κενς - μταια
ευδα = καλοκαιρα, αιθρα
ευελπισ(τ)α = εμπιστοσνη, (ευπιστα)
ευομλητος = ευπροσγορος, καταδεχτικς, γλυκομλητος
εφντης = ρχοντας
φορος = ο κομιστς
χει (τα) = πλοτη, περιουσα
χω = θεωρ, πρκειται

Ζ
ζαβγρα = αδεξιτητα
ζαβς = αδξιος, μωρς
ζαβνω = κνω ζαβ, μωρανω
ζλο = βμα
ζαμπτι = ρωμα υκινθου ριδας
ζαπτις = χωροφλακας
ζρι = κβος
ζρω = συνηθζω, συμπαθ, ιταλ. usare
ζαφορζω = βφω με ζαφορ
ζιγανεγω, αζιγανεγω = απατ
ζιμι = ευθς, αμσως
ζο, οζ = ζο
ζουγλανω =πηρ,καθιστ κποιον ανπηρο,ατελ
ζουγλς = ανπηρος
ζυγαρζω =ταλαντεομαι
ζυγκ ( ζεγκ) = το χαλινρι
ζυγνω = δικω, προσπαθ να συλλβω
ζυπνι = επενδτης

Η
γουν = δηλαδ
θος = συνθεια, θιμο
ημπαρκρω = επιβιβζω σε πλοο
ηταρι = σντροφος

Θ
θαρπαψι = εκπλρωση πθου, ευχαρστηση
θαρπειο = ευχαρστηση
θαρεγομαι = εμπιστεομαι
θρρος = πεποθηση
θεσδοτος = δοσμνος απ το Θε
θτω = κατακλνομαι, πλαγιζω
θρη = ψη
θωρι = βλμμα

Ι
ιμμης = μωαμεθανς ιερας
ιμερεις =ποθητς (εκ του μερος)
ιμιτρω = μιμομαι
ιντγια. βενετ. tagia. tagliato, δηλαδ κομμνη.
ιντερογρω = ερωτ
ιππρι = λογο
τις = τσι
ι(χιτς) = επιφνημα ευαρσκειας

Κ
καβαλλιρος = ευγενς
καβδια = μακρς κι ευρχωρος επενδτης περσικς ασσυριακς προλευσης που τα χρνια αυτ θεωρονταν νδυμα προυχντων (καβδιον, καφτνι). Στη βυζαντιν περοδο τσι ονομαζταν το εδος φαρδιο επενδτη που τον φοροσαν οι στρατιτες. καβδιον.
κβος = μτρο μκους με σχοιν, ιταλ. cavo = καλδιο, σχοιν
καβοκι = κλυμμα κεφαλς, κουκολα
κηλα, κημα = κψα, θρμη, φλγωση
καδγλα = καρκλα
κθα = καθνας
καθεργω = φυλακζω
κακαποδομνος = ο χων κακ κβαση
κακβιος = κακοζωισμνος
κακοδιαρμστρα = κακ νοικοκυρ
κακομζαλος = κακορζικος, τυχος
κακωσυνεγω = γνομαι φανομαι κακς
κακωσνη = χθρα, οργ
καλ και = αν και
καλ(λ)ιβνω καλ(λ)ιγνω = πεταλνω, βζω πταλα
καλλι = καλτερα
καλοπδαρος = ευτυχς, ασιος
καματερ = εργσιμη ημρα
κμερα = κμαρα
καμμυ = μισοκλενω τα βλφαρα, μισοκοιμμαι
κμνω = κουρζομαι (απκαμνα)
καμουκς = πολυτελς φασμα φρεμα
καμποσκι = λγο
κανισκεω - κανσκι = δωρομαι - δρο
κποθεν = κποτε
κπονας = ευνοχος πετεινς
καπονρα = ρνιθα καπνων
καπουδν-πασ = νααρχος, αρχηγς στλου καπετν-πασ τουρκ.
καποτσο (το) = σκοφος, κουκολα των φραγκοκαλγερων
καρδιοφλογζομαι = στεναχωριμαι
κασσιδιρης = ψωριρης
καταδκη = καταστροφ
καταλυμς = φθορ, καταστροφ
καταλυ - καταλ = φθερω, αφανζω
καταντανω = κλενω, αποβανω
καταπεδουκλνομαι = εμπλκομαι
καταρδινιζω = ετοιμζω, παρασκευζω
κατρθε = κατπεσε, κατντησε
κατασκεπαστς = απκρυφος, αφανς
κατασπ = σπζω, τελεως
καταστανω = φρνω εις πρας, καθσταμαι, γνομαι
κατατσσω = ησυχζω, ηρεμ
κατχερα = μλις
κατχωστα = κρυφ, αφανς
κτεργο = γαλρα, καρβι
κατεχρης, κατεχρα = ειδμων, μπειρος - η
κατηγορομαι - κατηγορημνος = εξασθεν - εξασθενημνος
κατνες = αλυσδες
κατν = σως απ το ιταλ. catino = λατ. cattinus = γλαυκς, το γκρζο χρμα το γκριζωπ.
καυκ (του γιαλο) = η θαλσσια λεκνη
καυκομαι = καυχιμαι
κεμρι = το πουγκ, κρυφ τσπη για χρματα, βαλντιο, κομπδεμα
κεντ = κεντρζω, καω, κατακαω
κεν = αδειζω, εκκεννω
κιαουλις = καθλου
κις - σκις = καν, τουλχιστον
κιαχαγις = γραμματες
κιβρι = τφος
κιντινρι = εκαντοντδα
κιρκλι = κρκος
κισμτ(ι) = τυχερ, πεπρωμνο, μορα
κλαδοτσμπαλον = μουσικ ργανο, κλειδοκμβαλο
κλημα = κλμα
κλιντοι = πελτες
κλινρι = κλνη
κλιτς = κατηφς, θυμος, ταπεινς,  επρρ. κλιτ = ταπειν, με συντριβ
κλιττη = ταπειντητα, σεβασμς
κνογελ = μισοχαμογελ
κβγομαι = προαισθνομαι, μαντεω, καταπονομαι
κοιτωντης = νυχτικ, πυζμα
κκκαλος = το ισχο, ο μηρς
κοκκιζω = τοποθετ το βλος στο τξο για να τοξεσω
κοκκιαστς = ο χων τοποθετσει το βλος στην εντομ του τξου για τξευση
κοκκινδι λοπια = τομρια αλεποδων χρματος κκκινου.
κοκκινζομαι = φτιασιδνομαι
κμπωμα = απτη, προσποηση
κομπνω = απατ, πλανμαι
κονσγιο = συμβουλ
κονταρ = βολ κονταριο, ακντισμα
κοντρεμα = κονταροχτπημα
κοντετρω = ευχαριστ
κοντυγομαι = βραχνομαι
κοντ = ραγε
κορτζα = θρακας
κουκλνω = σκεπζω, καλπτω
κουκουβζω = κουρνιζω
κουκορης = νθρωπος του βουνο, αγροκος
κουλουμουντρζω = κουτρουβαλ
κουμπανι (η) = τρφιμα
κουνενς = πλινο αγγεο
κοντουρος = βραχς, κοντς
κουρδι = κοπδι
κουρμπνι = εξιλαστριο θμα
κουρνς = ο χων το χρμα της κουρονας
κουροπι = πυθρι
κουρφαναδακρυνω = κρυφοδακρζω
κουρφανεντραντζω = προσβλπω κρυφ
κουρφεγω = κρβω
κουρφς, κρουφς = κρυφς
κοτομαι = νομζω
κουτρολης = κουρεμνος, φαλακρς
κοφτ = σκαλιστ
κοχλς = βλκας, ηλθιος
κρατημνος = υπχρεος
κρδω = πιστεω
κρις = το κρας
κριγις = κριρι
κριματζω = κολζω
κριμνη = βασανιστικ, βασανισμνη
κρσι = απβαση, βσανο
κριτριο = βσανο, βασανιστριο, δικαστριο
κροβγομαι = κρβομαι
κρουσεγω = λεηλατ
κρυγανω - κρυγις = ψχομαι, απθαρρνομαι - ψυχρς
κτσσομαι = διανοομαι, σκοπεω
κρις = πατρας

Λ
λαβρζω = φλγω, καω
λαγκ (το) = λαγκδι, κοιλδα, φαργγι
λαγοτο = βρβιτος
λανι = αγγεο
λλος = κελαρυστς
λμνω = κωπηλατ
λαμπνω = καγομαι
λαντουρ = ραντζω
λρι = κριθαρκι ( ασθνεια του ματιο )
λαχανω = πετυχανω
λεβδα = αποπλει, (φρση: κνει λεβδα), ανοιχτ λιμνι βεν. levada
λει = δυαλω, αναλω
λεμεντστρα = γκρινιρα, παραπονιρα
λεμεντρομαι = παραπονιμαι
λευχεμων = φορν λευκ ροχα, λευχειμον = φορ λευκ
λιγανω = λιγοστεω, αδυνατζω
λιγφθογγος = υψφωνος, καλλφωνος
λιγνομαι = λιποθυμ
λιμινας = λιμνι
λμπρο = βιβλο
λινξυλα = τα ξλα (φργανα) που απομνουν μετ τη σπθιση του λιναριο.
λιντας,λεντρι = λιοντρι
λογρι = θησαυρς
λογομαι = θεωρομαι
λουμπρδα - λυμπαρδι = καννι - κανονι
λοντζρω = διαμνω, καταλω, εγκαθσταμαι,  βεν. lozar
λοπης = αρπακτικ ρνεο, εδος γερακιο
λουχτοκισμα = λυγμς
λουχτουκι = κλαω με λυγμος
λχη = γλσσα πυρς, φλγα
λυγερ = κρη
λμη = φθορ
λυσκομη = με λυμνα μαλλι, αχτνιστη
λω = καταστρφω
λωφ = παω

Μ
μαγρι = μακρι
μαγατζς = αποθκη, κατστημα, εργαστριο
μαγληνς = μαλακς, λεος
μαγνι = φασμα, λεπτ και αραι
μα(γ)ονα = φορτηγδα
μαδ = το χρμα
μθημα = συνθεια
μαστρα κνναβα = μαστρα = κριον ιστο, μεγλα πανι απ κνναβι.
μαλκα = εδος τυριο, μυζθρα
μαλι (η) = πλεμος
μλλιος - μαλλιοστς = μλλον - μλιστα
μαλοκοπιμαι = καυγαδζω, μαλλνω, φιλονικ
μανρι = πλεκυς
μανζω = οργζομαι
μνιτα = θυμς
μανιφστο = προκρυξη
μαντρτο = εδος σπαθισμο, χτπημα σπαθιο (ρος ξιφασκας)
μαργνω = παγνω, κρυνω, μαρανομαι
μαρτυρεω = βασανζω
μαστζω = μαστιγνω
ματοπναι = βρυκλακες ,(δηλ. οι Τορκοι)
μελισταγς = μελιστλαχτος, γλυκομλητος
μελλτικο = πεπρωμνο
με(ι)ντρι = ανκλιντρο, καναπς, χαλ, στρμα
μεντζαρλα = κλεψδρα
μερχαμτι = λεος, χρη, συγχρεση
μεσοξετρουμισμνος = πανικοβλημνος
μεταθεμς = μεταβολ, τροποποηση
μετζτι = χρος προσευχς
μτρο = κατσταση, περσταση
μηττο = τυροκομεο
μικινι = χρος διαμονς, δρα, τπος στθμευσης
μισοφορμρης = σχεδν τρελλς
μισσεω = αναχωρ, φεγω
μσσος (το) = μερδα φαγητο
μιστς = μισθς
μιτσς = μικρς
μνγω, μνγω = ορκζομαι
μνημορι = μνμα
μδος = τρπος
μνιος = μνος
μονιτρου = εξ ολοκλρου, εντελς
μονπλατο-ες = σιδερνια μανκια
μορπ (το) = φεση, επιθυμα
μοσκολαντουρομαι = λοζομαι με αρματα
μουγκομαι, μουγκζομαι = μουγκρζω,  βγζω γριες φωνς βογγ
μουλνω = σκβω, ζαρνω
μουχαγιρι = απ την αραβικ mukhayyar = φασμα ελαφρ μλλινο (αγγλ. mohair), απ μαλλ κατσκας angora
μοχαλεμπ = γλκισμα ανατολτικο
μπακρα = χτρα, καζνι
μπαρικι = μπαρκι, σημαα / μπαριακτρης = μπαρακτρης, σημαιοφρος
μπαστολοζω = δρνω, ραβδζω
μπης = αξιωματοχος, τουρκ. bey
μπιτρω = γεμζω, εποικζω, ξε-μπιτρω = ερημνω, απομακρνω με βα τους κατοκους

μπομαδνιος = λουστραρισμνος
μπορ = μπορε...να
μπουκονι = εκλεκτ φαγητ
μπουμπρδα, μπουμπαρδι = καννι, κανονι
μπουρκι = εδος γλυκο, εδος φαγητο
μπουφονα = υβρ.επθ. γυναικς

Ν
νασκε = ναι, μλιστα
νκαρα = σωματικς δυνμεις
ντο (το) = σχμα , κομψ κνηση του σματος
νειδζω = κατηγορ, μμφομαι
νεκατωμνος = ανακατωμνος, ανμικτος
ννα = τροφς
νετζεσριο = βθρος
νφαλο = νεφλη
νικαρη = μουσικ ργανο, σλπιγγα
νκος (το) = η νκη
νιψδι = φτιασδι
νοστιμζω = αρσω
ντελγ(κ)ο = πραυτα, αμσως
ντεσποτα = συζτηση
ντεσπιεζρω ντεσπιαζρω = απαρσκω, δυσαρεστ ιταλ. dispiagere
ντετρος - ντεντρες = ιατρς - δικηγρος
ντρησι = φβος, δειλα
ντηρομαι = δειλιζω
ντισκορρω = συζητ
ντνια = η επικρτεια, ο ντουνις, ο κσμος
ντσια = η λξη μλλον προρχεται απ τη γαλλικ dos=πλτη και την ιταλικ dosso, dorso, dorsum. Εδ προκειμνου για νδυμα, χει τη σημασα του επενδεδυμνου ροχου και μλιστα ττοιου που να καλπτει τη πλτη
ντουλαμδια = νδυμα μακρ, κνδυς, επανωφρι.
ντουναλμς ντουνανμς = στλος , τουρκ. donanma
νυχτοπαρωρ = αγρυπν και περιφρομαι τη νχτα
νμος = μος

Ξ 
ξβνου = ξαφνικ
ξζω, ξιζω = αξζω
ξαμνω = σημαδεω, σκοπεω
ξαναγιαγρνω = επιστρφω πλι
ξανασζομαι = διορθνομαι εκ νου
ξανογω = βλπω, παρατηρ
ξαργιτο, αξαργιτο = επτηδες, απ σκοπο
ξαρρωστικ = αναρρωτικ δεσμα
ξαφορμζω = τρελλανω με φωνς, αποδοκιμζω θορυβωδς ,τρελλανομαι.
ξφτω = εξπτομαι, θυμνω, εκ του εξπτομαι 
ξεβγνω = φονεω
ξεβουρβουλ = πηγζω, αναβλζω
ξεγκουσεμς = απαλλαγ
ξεγκουσεγω = απαλλσσω απ στεναχριες
ξειδωτν = ονος φτιαγμνος με γουρα σταφλια
ξεκαθαρζω = διατζω, ορζω
ξεκιν - ξεκινημς = παρακιν - παρακνηση
ξεκοκκινζω = γνομαι κκκινος, ερυθρανομαι
ξεκουτρουμζω = τρομζω
ξλαμπρος = υπρλαμπρος
ξελιγνομαι = συνρχομαι απ λιγοθυμα
ξεμιστεγω = διαχωρζω
ξενζομαι = παραξενεομαι
ξεπεριορζομαι = αποβλλω τας φρνας
ξεσειρζω = βγανω απ τη σειρ
ξσκλισμα = ξσκισμα
ξεστχου = απ στθους
ξεσφανω = σφλλομαι, λησμον
ξετραχηλισμνος = ατημλητος, ρακνδυτος
ξετρχω = δικω, αναζητ
ξετρουμζω - ξετρουμισμνος = εκπλττω, τρομζω - παρφρων
ξετουλουμιζω = γδρνω
ξεχνω = λησμον
ξλαμπρος = περλαμπρος
ξιππζω = τρομζω
ξιφτρι = γερκι
ξδι = κηδεα
ξμπλι = παρδειγμα
ξομπλιζω = εξετζω, παρατηρ προσεχτικ
ξορζω = φυγαδεω
ξλο = πλοο
ξωμνω = μνω ξω, διανυκτερεω κπου
ξφαλσος, ξφαρσος = επιπλαιος

Ο
ογι, ογ = αλμονο
ογορι = ρεξη, κφι
οδεγω = περπατ
οζ, οζ = ζο, ζα
οκ = εκ, απ
οινρι = ονος
οκπου = κπου
ολοτενις = ολτελα, παντελς
ολπδα, ορπδα = ελπδα
ολπζω = ελπζω
ολωνομπρς = πρτιστα
ομδι = μαζ
ομνγω = ορκζομαι
ομπεδρω ομπιδρω = υπακοω, ιταλ. obbedire obbidire
ντε(ν), ντες = ταν
ντις-ντινας = καθνας
ορανς = ουρανς
οργιν = βυζαντιν μτρο γης αντιστοιχοσε με 9 σπιθαμς 27 γρνθους, το μτρο που ισοδυναμοσε με την απσταση των εκτεταμνων βραχινων
ργιτα = χθρα, μσος
ορδινι = τξη, ετοιμασα, διαταγ
ορδινιζω = διευθετ, συμβουλεω, διατζω, προετοιμζω, ορμηνεω
ορθνω = τακτοποι
ορζω = διατζω, κυβερν
ορ(γ)υκι = ρυκι
σταλιν = ιταλ. ostale = φιλοξενα, συλο (ospitai, hôtel), η κατπιν αδεας παραμον του πλοου σε λιμνι.
φκαιρος = δειος, μταιος
οφτ = ψητ
οχ = εκ, απ
οψς = χθες
οψς αργς = χθες βρδυ

Π
παβνα = εδος χορο
παβινι = σκην, στρατπεδο
παγουνντζα = paonazzo, pagonazzo=colore tra azzuro e nero
παιγνδι = πολεμικ  μουσικ ργανο
παδα = βσανο, στεναχρια
παιδογγον, παδοκομ = αποκτ απογνους
παιδωμ = ταλαιπωρα
παλαμζω = ορκζομαι
παλτσα = εδος χονδρο στρματος
παλλδα παλδα= βολ σφαρας,  συγχρονισμνο χτπημα κουπιν, ιταλ. palada palata
πανγλυκες = παρθνες
πντα = εδος σπαθισμο
παντχω = συναντ
παραβγανω = πφτω σε παρπτωμα
παραγδικινω = εκδικομαι υπερβολικ
παραγροικ = εννο εσφαλμνα
παραζιγανεω = αδικ, απατ
παραθεσμι - παραθεσμ = αναβολ, βραδτης - αναβλλω
παραθεσμιρης = αναβλητικς και αδρανς
παραμανζω = οργζομαι, θυμνω
παρασυνηφρω = συνρχομαι λγο, αναλαμβνω λγο
παρταξι = διασκδαση, θεραπεα, νεση
παρχωστος = απκρυφος, αδρανς
παρτδο = μρος, μερδα
παρτολογ = μεροληπτ υπρ κποιου
πρωρα = πολ αργ
πσκω = προσπαθ
πασπλη = σκνη
πασστα = εδος σπαθισμο
παστικ = σματα εγκωμιαστικ των νυμφων
πατρω = υποφρω, υφσταμαι
πατοχα = πατοσα πλμα
πεδουκλνω = συμπλκομαι
πελελδα = ανοησα
πελελς = μωρς
περαζμενος (καιρς) = παρελθν
περγλια = εμπαιγμο, περιπαγματα
περιδιαβζω = διασκεδζω
περιδιβασι = ψυχαγωγα
περιλαμπνω = περιλαμβνω, περιπτσσομαι
περιμπλματα = εναγκαλισμο
περιτρχει = συμβανει
περιλαμπαστς = αγκαλιασμνος
περμαζνω = συναθροζω
περιορζομαι = στεναχωριμαι
περκολο = κνδυνος
περιτοπλις = ναι μλιστα, ιδως, προπντων
πρπυρα = εδος νομσματος
πτουμαι = περηφανεομαι, κομπορρημον
πηλ (τα) = λσπη
πηντα = στμνα, δοχεο πλινο
πιλαλ = τρχω, πηλαλ
πιναρς = ακθαρτος, βρμικος
πιπιρζω = τρζω, πιπζω ( στα πτην )
πιστιοκαπλδετα = δερμτινοι ιμντες που στερενουν το σαμρι στο μεταφορικ ζο
πσω (τα) = μλλον
πιτμιον = επιτμηση, τιμωρα
πιττκι = επιστολ
πλαντ = αποπνγομαι, στεναχωριμαι
πλσος, πλσιος = φθονος, πλοσιος
πλσκω = πλττω, βαριμαι
πλι = πλον
πλουσιοφραμνος = ο απολαμβνων φθονα
ποδι = κλπος
ποδζαλα = τα χνη των ποδιν
ποτα = ο ποιητς
ποδτης = πρωρες, πιλτος
ποθεμπο = απ που
ποθς = κπου
πκος = δρμα προβτου, μαλλ κουρεμνου αρνιο
πολλ = πολ.
πολιτικ = γυν ελαφρν ηθν
πολυταρχνω, πολταρ = ρχνω μακρι, απορρπτω
πορπατ (η) = το βδισμα
πορτζω = πινω λιμνι, ξε-πορτζω = αφνω το λιμνι
πρτο = λιμνι
ποταμδα = εντομοφγο πτην
ποτσσω = κτμαι, κατχω
ποτορι = εδος παντελονιο
πουναλι = μαχαιρι
πουνιλο = μαχαρι
πουργ = βοηθ
πορι = λοιπν, βεβαως, εν τοτοις, ραγε, αρκε μνο
πουσονιν = πετστα
πρσσω = ενεργ, φοιτ
πρζα = λφυρο
πρεζντιο = φρουρ της πλης
πρεκτσο = φελος
πρικανω - πρκα,πρικς = πικρανω - πκρα, πικρς
πρικορρζικο (το) = πικρ μορα
πρχου = πριν
πρζα = πεζς λγος
προθυμερς = πρθυμος
προπονρω = προτενω
προσεργομαι = ευχαριστιμαι
προσττα = στιχοργημα
προυκ, προυκι = προκα
πρωτοφθαστης = πρωτατιος
πρωτινς = προηγομενος
πυροβολικ = τσακμακπετρα για ναμμα φωτις

Ρ
ραθυμ = στεναχωριμαι, αδημον
ρζον = εδος υφσματος πολ λεπτο και λεου.
ρασ = μλλινο φασμα
ρσσω = επιτθεμαι, ορμ
ρεμδιο = γιατρικ
ρμπεμαι = υπερηφανεομαι
ρετρικα = ρητορικ
ρετρτο ριτρτο = εικνα, πορτρτο, προσωπογραφα ιταλ. ritratto
ρηγτο = βασλειο
ριζικρης = ευτυχς
ριζιμι = ριζωμνο, φυσικ
ριμρω = στιχουργ
ρφι = ερφιο
ροβρσο = εδος σπαθισμο
ργα = μισθς
ροζονρω = κουβεντιζω

Σ
σζω = διορθνω, διακοσμ
σλαγος = θρυβος, ταραχ
σσμα = διρθωση
σαψλης = οκνηρς, τεμπλης, ανεπρκοπος
σβγα = τροχς
σγαλεμπρττο = εδος σπαθισμο
σγευρς = ολκληρος
σεκστρα: μεγλα καλθια μπαολα βεν. secchia = ο μεγλος κδος.
σεκρτο = μυστικ
σελαμλκι = διαμρισμα ανδρν, ανδρωντης
σεπτι = σεντοκι
σερασκρης = αρχηγς, στρατηγς, / σερασκρατο = αρχηγεο, στρατηγεο
σερβτα = το σαρκι
σερνομενο = ερπετ
σρνω = αποσρομαι, απομακρνομαι
σιγανεγω = ηρεμ, ησυχζω
σιγαντητα = ηρεμα
σκαλρι = βαθμδα, σκαλοπτι
σκανζω = βρωμζω
σκννι = σκαμν, εδλιο, θρανο, γραφεο ιταλ. scanno
σκμμα = σκψη, διανημα
σκεντζεω = ταλαιπωρ, βασανζω, τυρανν
σκιανδα = σκι
σκιανς (ο) = σκι
σκμπους = σκαμνκι
σκολρος = μαθητς
σκονδι = ηθικ μομφ, ελττωμα
σκοζα = συγνμη
σκοταρι = ασπδα
σκουτλι = πλινο σκεος
σκριτριο = γραφεο
σμαδα = τζαμ
σμξι = γμος
σθεμα = σθεμα, η τξη του σματος, συμμετρα
σοθτω = τακτοποι
σοκκρσο = βοθεια, ενσχυση, ιταλ. soccorso
σολ(ν)τδος = στρατιτης
σοναδρος = μουσικς
σονρε (το) = η μουσικ
σονρω = παζω ργανο
σοπτι = ισπατο, ισπεδο
σουβαρς = μλος καταδιωκτικο αποσπσματος
σουρμαλζομαι = βφομαι με μαρο χρμα
σουρτοκης = ακατστατος, ανοικοκρευτος, αλτης
σουσομι = σημεο, γνρισμα, τπος
σουσουμιζω = παρομοιζω
σοφτς = μουσουλμνος ιεροσπουδαστς
σπαλιρα = εσρπα απ την ιταλ. spalla = ρχη, πλτη.
σπεδρω, σπιδρω = στλνω (βοθεια) ιταλ. spedire
σπρματα = τα σπαρτ
σποδνω = διαφθερω, βλπτω, εμποδζω
σποδα = σπεση, βιση
σπουδζω = βιζω, ταχνω
σπουδαχτικς = επεγων, σπεδων
σπορδα = φαρτρα
σταλρω = σταματ
στανικς = με το ζρι, παρ τη θληση
στνιος = ιταλ. stagno, προκειμνου για πλοο, το καλ καλαφατισμνο
στνω = στκομαι, σταματ, προσηλομαι (επι οφθαλμο)
στερεγω = φυλω, κρατ,φεδομαι
στερδιον = προφανς απ το ρμα στερρ, αποστερρ, χει τη σημασα του υπλοιπου.
στοιχζω = υπηρετ ως δολος
στοναχ = αναστεναγμς
στερι = στρεα
στομνομαι = ακονζομαι
στρησι = ζωγραφι, εικνα
στραβοθωρ = προσβλπω απειλητικ
στρεπιτρω = θορυβ
στρπιτο = θρυβος
στρηνιδης = αλαζονικς
στρουφταλζω = αστρφτω, γυαλζω
συβζω = συμβιβζω
σβασι - συβαστικς = συμφωνα - σμφωνος, συμβιβαστς
συγκεραστικς = ανμικτος, πιος
σγκλυση = πλημμρα
σγκρατος = συγκρατος, μετα του κρατος
συνβασι = συμφωνα
συνηφρνω = συνρχομαι
συντηρ = παρατηρ, βλπω
σνωρος = πρσφατος, νος
συργουλι , συργουλιστ = θωπεα, κολακευτικ
συργουλζω = θωπεω, καλοπινω
συστανω = διευθετ, τακτοποι
συχνανεντρανσματα = το συχν ανβλεμμα
σφανω, σφνω = σφλλομαι, αμαρτνω
σφκα = πικροδφνη, ροδοδφνη
σφκελα = αλμονο
σφαρσσω = σπαρταρ
σφονδλια λουπν = εδ τρχηλοι, λαιμο, αυχνες αλεποδων.
σφορ = συμφορ
σω = σεω, σεομαι
σνω =φτνω

Τ

τακρω = επιτθεμαι, συγκροομαι
τακρρι = απφαση, ετυμηγορα
ταμποκι = τουμπελκι, μικρ τμπανο, ανακαρς
ταρκσσι = φαρτρα
τσσιμο = υπσχεση
τσσω = υπσχομαι
ταχι = αριο, πρω
ταχιν = πρωα
ταχτικς = κσμιος
τεζιχιο = ο πγκος
τρνο = τρα
τετραλγιστος = ευλγιστος, λυγερς.
τεφζα = μιλλα διαξιφισμο
τζκο = αλυσιδωτς θρακας
τζαμεντνι = εδος υπενδτη, γιλκο
τζαντουνι = πολυτελ υφσματα
τζπα = τσπα, μαδρι, επιγκενς, ζωστρ, λυσξυλο
τζτζαλα = κουρλια, φλυαρες
τζελδα = ασπδα 
τζλεγος = στρουθο, σπουργτι
τζεντδια = πολτιμα, ελαφρτατα, μεταξωτ φασματα (zendado)
τζλοτζα = διχτυωτ καφσι
τζισβς = το μπρκι του καφ
τζτερα = κιθρα
τζγια = στεφνι, κσμημα
τζυκλι = τσουκλι
τβετας, τβετσι, τβοτσι = τποτα, τι
τιπελδικος = θολωτς, υψηλς
το(υ)ζλοκι = εδος γκττας
τοκρω = αρμζω, πρπει
τμου = ευθς, ως, μλις
τονθορζω = μιλ χαμηλφωνα, ψιθυρζω
τπακας = σωματδης, ογκδης
τρνεσι, πληθ. τορνσα = νμισμα, χρματα
τορντζα = ιταλ. tornicolo = attrezo navale (ναυτικ εξρτημα)
τομβα = ψωμα, λφος
τρα = τρα
τρβα (η) = δοκς
τρατορι = δλος , επιβουλ
τρλα = σκοτοδνη, ζλη
τρντα = τριντα
τρατρω (λγια) = λω, θεωρ
τρφος = φρχτης με ξερολιθι
τρχαπτον = λεπτ καλπτρα
τροπνω = ρβω
τργουσα = ασθνεια
τσακπνι = πονηρς, κατεργρης, απατενας
τσαμαρδαρς = ρακνδυτος
τσαπρζ-ντιβν = καναπς με κρσσια
τσαρδνια = εδος υποδημτων
τσαρσ = αγορ, το παζρι
τσ(ζ)ελτης = εκτελεστς, μλος εκτ. αποσπσματος, δμιος
τσιμρι, κιμρι = κορυφ, λφος κρνους
τσιρκι = παραγυις, βοηθς, μαθητευμενος, αρχριος, πρωτρης, υπηρτης, οπαδς, ακλουθος
τυχανω = αρμζει, εναι ανγκη

Υ
υποσκζω = κουτσανω
στερα (τα) = η τελευταα στιγμ


Φ
φδι = το υφδι
φαλλιρζω = σφλλω

φλσο μνκο = τχνασμα της ξιφασκας
φμα (η) = φμη
φαμγιος = υπηρτης
φανζομαι = φνηκε, κρθηκε καλ
φαντς = υφαντς, υφασμνος
φαρ (το) = λογο
φασκουλολουδο = νθος πικροδφνης
φεγγαροκοτελος = ευρυμτωπος
φγγος = φεγγαρφωτο
φεραρλι (το) = ο επενδτης των αστν
φρνω (το νου) = συνρχομαι
φιαοτο = φλουτο
φιλι = φιλα, ερωτικ φιλα
φιλιζομαι = γονιμοποιομαι (στα δντρα)
φλακ = φυλακ
φλακιζω = φυλακζω
φλμπουρο = σημαα
φλγα = φλγα
φτισι, φρσι = σως
φορνδος, φουρνδι = ιταλ. Fornire, γαλ. Fournir = προμηθεω, χορηγ, εφοδιζω, δση, τοιμο πργμα, εφδιο.
φρος = αγορ, πλατεα
φσσα = τφρος
φομη = φμη
φουνταλαμς = καλλωπισμς με καινοργια φορματα
φουσστο = στρατς
φοσκωσι = θυμς
φρα, φρρος = ο φραγκοκαλγερος
φρσσω = ξηρανω, στερεω
φτσι = πτση

Χ

χαβσι = το κφι
χανης = αποσττης, προδτης, χανετεγω = προδδω, γνομαι προδτης

χαροκοπζω = διασκεδζω
χχαρα = χχανα
χειλοπταμο = χθη
χερικ = αρχ ργου κποιου
χιλιδα βενετικ = μτρο βρους, 10 καντρια 1000 λτρες βαρις
χιτς = επιφνημα ευαρσκειας
χρεα, χρει = ανγκη
χρζω = χω ανγκη
χρσις = τιμ, υπληψη
χρσινος = χρυσ νμισμα
χουλοζης = ελαττωματικς
χτσσομαι = διανοομαι, σκοπεω, επιδικω
χωστς = κρυφς

Ψ
ψαρδα = γκρζα τρχα
ψγω = κατηγορ
ψειρομασκλα = υβριστικ επιθ. γυναικν
ψη = ψυχ
ψαμος = η ψθα
ψμα - ψοματινς ψμμα = ψμα - ψευδς
ψγω = μαρανω, ξηρανω
ψυχρι = ο λυχνοσβστης, χρη, ψυχικ

Ω
ωγι = για
ωγιντα = γιατ
ωριπλουμος = περικαλλς
φου = ιμε, αλμονο

=================

             ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΝΟΜΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

     Το σπρον (akçe) ταν αργυρ νμισμα κι επσημη νομισματικ μονδα της Οθωμανικς Αυτοκρατορας ως τον 17ο αι., οπτε κπηκε το γρσι (gurus, πιστρο, δολλριο). Κπηκε επ της εποχς του Σουλτνου Ορχν (1324-1359) ως αντστοιχο νμισμα του βυζαντινο μιλιαρεσου (πρπυρον). 50 σπρα ισοδυναμοσαν μ’ να δουκτο. Το σπρο υποδιαιρονταν σε τσσερα χλκινα (magir). λλη υποδιαρεση του σπρου, πως αποκαλπτει το γγραφο, ταν τα τορνζια. Μλλον εδ πρκειται για τα tornesselli del Levante, χλκινα νομσματα που κπηκαν απ τους Βενετος επ της εποχς του Δγη Ανδρα Δνδολου (1343-1354) κατ' απομμηση των φργκικων τορνεζων, τα που ταν ασημοχλκινα κι εχανε κοπε στο νομισματοκοπεο της Γλαρντζας, σως πριν σως μετ τη συνθκη του Βιτρμπο (1267), απ τον ηγεμνα Γουλιλμο Β'. Τα φργκικα τορνζια αποτλεσαν το βασικ νμισμα συναλλαγν στον ελληνικ χρο κι η παρουσα τους μαρτυρεται μχρι τα μσα του 15ου αι. Η κοπ των torneselli συνεχστηκε μχρι τα χρνια του Δγη Φραγκσκου Βενιρ (1554-1556), αλλ η κυκλοφορα τους συνεχστηκε για ναν ακμη αινα επειδ προτιμονταν απ το εμπορικ κοιν ως μικρ κι εχρηστα στις καθημερινς συναλλαγς.
     Το νμισμα εξλλου, πως η ονομασα του υπονοε, εξυπηρετοσε αποκλειστικ και μνο το εμπριο της Ανατολς. Σε πνακα του νομισματικο συστματος των Ιπποτν της Ρδου, 1 σπρο ισοδυναμοσε με 16 torneselli κι αντστοιχα το δουκτο με 20 σπρα και 320 torneselli. Ωστσο δεν μπορομε να υπολογσουμε αντστοιχα, με βση αυτν τον πνακα, τα νομσματα της εποχς για την οποα μιλμε, οπτε το δουκτο στην Κρκυρα ισοδυναμε με 50 40 σπρα, γιατ τα νομσματα χουν υποστε διαδοχικς υποτιμσεις, διατιμσεις, αναπροσαρμογς και νοθεες. τσι θα στηριχτομε στον πνακα του νομισματικο συστματος της Κρτης αυτ την εποχ, υπολογζοντας τι αφο 1 δουκτο=7,20 λρες και 1 λρα=240 tornesi (torneselli), ρα 7,20 λρες αντιστοιχοσαν με 60 σπρα 1730 tornesi περπου.
     Το σπρο λοιπν ισοδυναμοσε με 30-35 περπου tornesi. τσι λοιπν τα 18 τορνζια (τουρνσια) του εγγρφου ισοδυναμοσαν περπου με μισ και κτι παραπνω του σπρου. Το ποσ ββαια θα μποροσε να θεωρηθε πολ μικρ αν κρνει κανες απ την τιμ των αγαθν στην Κωνσταντινοπολη 80 χρνια αργτερα (1600) ταν δηλ. το δουκτο αντιστοιχοσε με 120 σπρα, τα διπλσια δηλαδ και με το 1 σπρο αγραζε κανες 200 δρμια ψωμιο. Την εποχ για την οποα μιλμε που η αντιστοιχα τζεκινιο - σπρου ταν 1/60 η δια ποστητα ψωμιο ετιμτο με μισ σπρο. Δεν μπορομε ωστσο τα πργματα να τα δομε τσι, αφ' ενς γιατ υπρχει απσταση χρνων κι αφ' ετρου γιατ μεσολβησαν διφορες διατιμσεις, αναπροσαρμογς, ανατιμσεις, ανατροπς ισοτιμιν και νομισματικν αντιστοιχιν, υποτιμσεις με διαφορετικ ρυθμ απ τπο σε τπο και με μεγλες, ως εκ τοτου, διακυμνσεις στην κνηση των τιμν.
     Η αντιστοιχα του σπρου και του υπρπυρου, σμφωνα με τις ενδεξεις των αρχειακν εγγρφων που χουμε υπψη, εναι 1/2 για τις 2 πρτες, τουλχιστον 10ετες του αινα αυτο. Στα μσα μως περπου του αινα αυτο η αντιστοιχα αυτ διαταρσσεται και παρατηρεται τι χει διαμορφωθε στη τιμ 1/5 το 1549. Στα δο παραπνω τελευταα γγραφα υπρχει για το υπρπυρο ο προσδιορισμς των Κορυφν, πργμα που μας οδηγε σε προηγομενη ποψη, που διατυπθηκε εδ, τι στην Ανατολ κυκλοφοροσαν υποτιμημνα νομσματα. Αλλ ββαια εκε που κυρως πρπει να αποδοθε η ανατροπ αυτ των δο παραπνω νομισματικν αντιστοιχιν εναι στο πολεμικ γεγονς που τραξε το Μεσογειακ κσμο εκενη την εποχ, δηλαδ στον Γ' βενετοτουρκικ πλεμο (1537-1541).
     Με τον εκλακευμνο ρο φλουρ φλωρ(ον) χαρακτηρζεται στο νεοελληνικ κοιν, πως εναι γνωστ, κθε χρυσ νμισμα. Τα βασικτερα χρυσ νομσματα του ελληνικο χρου την εποχ που μιλμε, ταν το ducato d'oro zechino της Βενετας και το fiorino d' oro, το αντστοιχο του δουκτου χρυσ νμισμα της Φλωρεντας, το οποο εχε κοπε το 1525 και απ το 1422 περπου εχε αρχσει να κυκλοφορε, με δεια του Σουλτνου, και στην Ανατολ. Στο γγραφο μας εξ αιτας βεβαως της βενετικς επικυριαρχας αλλ και της επιβεβαιωμνης ονομασας του zechino ς φλωρου φλωρνιου πρκειται πιθανς για το βενετικ χρυσ δουκτο τζεκνι.
     Το δουκτο κπηκε στη Βενετα το 1284 κατ’ απομμηση του fiorino d' oro και κυκλοφρησε ευρως στην Ανατολ και τη Δση μχρι τη πτση της Βενετικς Δημοκρατας με μικρτερη ββαια κνηση στις εμπορικς συναλλαγς στους 2 τελευταους αινες εξ αιτας της εμφνισης του γροσου και του σκοδου στους δο κσμους. Την εποχ που εξετζουμε το δουκτο ισοδυναμοσε με 7,20 λρες, σμφωνα με διατμηση της 12/11/1515, εν το fiorino σταθερ απ το 1502 ως το 1530 με 7 λρες. Υποπολλαπλσια του δουκτου στη Κρτη, για το νομισματικ σστημα της οποας, το 16ο αι. υπρχει δημοσιευμνο υλικ, εκτς απ τη λρα ταν η πρπερα (υπρπυρον), τα σολδνια και τα τορνσια (1 δουκτο zechino = 24 ½ πρπερες = 784 σολδνια = 313 τορνεσλλι). Τα υποπολλαπλσια του fiorino αντστοιχα στη Φλωρεντα, τον διο αινα, ταν εκτς απ τη λρα, τα soldi και τα dennari piccioli δηλ. 1 fiorino = 7 λρες =140 soldi = 1680 dennari piccioli. Οι τιμς ωστσο αυτς θα ‘τανε διαφορετικς για την αγορ της Ανατολς. Στη Κρκυρα, οι πληροφορες αναφρουν, την παρξη χρυσν κι αργυρν τζεκινων τον 16ο αι.
     Για την ισοτιμα του αργυρο τζεκινιο με λλα νομσματα της εποχς δεν χουμε, αυτ τουλχιστον τη στιγμ, στοιχεα, αφο οι πηγς δεν προσδιορζουν αντιστοιχες του. Εκενο που μπορε να σημειωθε σχετικ και μλλον προς σγκριση εναι τι με 5 αργυρ τζεκνια στη Κρκυρα το 1573 αγραζε κανες 10 μτρα κρασ εν με τρα, 6 ξστες λδι. Οι πηγς αποκαλπτουν τι 4 τζεκνια το 1581 ισοδυναμοσαν με 36 λρες, δηλ. το 1 τζεκνι ταν σο προς 9 λρες και λγο αργτερα το 1601 (24 Ιουνου) 2 χρυσ τζεκνια προς 111/2 σπρα το καθνα. Για τη 2η περπτωση μπορομε, νομζω, ανεπιφλακτα να θεωρσουμε τι πρκειται για χρυσ τζεκνια παλαις κοπς ρα υποτιμημνα, σο για τη 1η η υπερτμηση αυτ μπορε να οφελεται σε διφορους παργοντες. Πντως το ποσ των 13 χρυσν νομισμτων (φλωρων) του χρους, που γνεται λγος στο γγραφο μας, δεν εναι ευκαταφρνητο, αν κρνουμε απ το γεγονς τι ο μισθς του δημοσου διδασκλου της Κρκυρας, λγα χρνια αργτερα, το 1546, αντιστοιχοσε σε 80 δουκτα το χρνο.
     Απ διφορα γγραφα του ΙΑΚ που αναφρονται σε χρηματικς συναλλαγς, συνγεται τι στη Κρκυρα τον 16ο αινα, εκτς απ τα βενετικ νομσματα (τσεκνια δουκτα), κυκλοφοροσαν και βυζαντιν (υπρπυρα), φργκικα (τορνσια), φλωρεντιν (φλωρα φλωρνια), τουρκικ (σπρα) κι ευρωπακ (σκοδα, τλληρα). Η αξα των νομισμτων αυτν καθοριζταν απ επσημες διατιμσεις στις οποες προβαινε κατ καιρος η εξουσα και ββαια δεν ταν δια με τα αντστοιχα νομσματα της μητρπολης. τσι συχν στα γγραφα υπρχουν οι χαρακτηριστικς μνεες υπρπυρα τνΚορυφν\ δουκτα των Κορυφν. Το αργυρ υπρπυρο, πως ειπθηκε παραπνω, που αντικατστησε το 13ο αινα το βυζαντιν ασημνιο μιλιαρσι, ταν υποδιαρεση του «χρυσο ιστμενου». Κατ το 16ο αι. στη Κρτη το νμισμα αποκαλεται perpera, αποτελε το τρχον νμισμα του νησιο κι εναι ασημνιο. Η παρξη του διου νομσματος στη Κρκυρα μαρτυρεται σε πολλ αρχειακ γγραφα με τη διαφορ τι εδ η βυζαντιν ονομασα διατηρεται τουλχιστον δεν υπρχει παραφθορ στη λξη. Πναξ με τις τιμς κι υποδιαιρσεις καθς και τις αντιστοιχες του με λλα νομσματα, αργτερα στα τλη του 16ου αι. και για το νησ της Κρτης, δδεται απ τον ΧΑΤΖΙΩΤΗ.
     Δεν εναι γνωστ πσον οι τιμς αυτς αποκλνουν απ τις τιμς του νομσματος στη Κρκυρα την δια εποχ κι αν η απκλιση αυτ εναι αμελητα χι. Ελλεψει μως λλων στοιχεων και με την επιφλαξη τι οι τιμς δεν αποκλνουν πολ απ’ τη πραγματικτητα, θα προσπαθσω να υπολογσω την αξα των 60 υπερπρων του εγγρφου με βση τον παραπνω πνακα, αξιολογντας ταυτχρονα τις πληροφορες της τελευταας χρονολογικ διατμησης επ της ισοτιμας των κυκλοφοροντων νομισμτων που εκδθηκε απ τη Βενετα στη Κεφαλλονι στις 12/10/1515. Το υπρπυρο υποδιαιρονταν σε σολδνια και τορνσια. τσι τα 60 πρπυρα του εγγρφου ισοδυναμοσαν με 1.920 σολδνια και 7.680 τορνσια 32 λρες 4,4 περπου zechini.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers