Πεζά

Ποίηση

Παραμύθια

Θέατρο-Διάλογοι

Δοκίμια

Ο Dali & Εγώ

Διαδικτύου

Εκδοθέντες

Κλασσικά

Λαογραφικά

Διασκέδαση

Πινακοθήκη

Εικαστικά

Λογο-Παίγνια

Σχόλια/Επικοινωνία

Φανταστικό

Ερωτική Λογοτεχνία

Γλυπτική

 
 

Λαογραφικά 

Ισπανοί Ποιητές (15ου-17ου αιώνα): έΡΩΤΑΣ ΣΤo ΠΑΡΑΘύΡΙ...

 

Ρομανθέρο (1450-1550)

     Η ισπανική παράδοση αρχίζει από το 1400 μ.Χ. με τους θαυματοποιούς που φαίδρυναν τα λαϊκά πανηγύρια κι ακολουθούσανε τις πορείες των προσκυνητών, εξιστορώντας με στίχους τ' ανδραγαθήματα του Σιντ, που αμέσως τα 'παιρνε ο λαός και τα διέδιδε σ' όλη τη χώρα. Έτσι, τραγουδώντας με συνοδεία ενός εγχόρδου (λαγούτο κατά προτίμηση), διαμόρφωσαν μιαν από τις πιο ισχυρές κι ιδιότυπες ευρωπαϊκές ποιητικές παραδόσεις. Ο ζονγκλέρ Μεντισανέλι, που όπως λέγεται, ο στίχος του ήταν "μισός τελεσίδικο ξίφος και μισός μαυριτάνικο γιαταγάνι", όταν εξιστορούσε περιπέτειες ιπποτών και λαϊκών παλικαριών του Μεσαίωνα. Έτσι τραγούδησε ο Γκιλ Βιθέντε τη ζωή και τα βάσανα του λαού της εποχής του. Έτσι ο Ξαν Ζόρρο, ο ερωτευμένος τροβαδούρος, που εκσφενδόνιζε τις μουσικό-στιχουργικές του σαΐτες μες στην οχλοβοή των καραβανιών των προσκυνητών και των αγροτικών πανηγυριών. Έτσι τραγούδησε ο Μαθίας Ελ Ιναμοράδο κι όλοι οι Ισπανοί τροβαδούροι και ζονγκλέρ, που τα τραγούδια τους μάζεψε στον "Κασιονέρο" του ο Χουάν Ντε Μποένα, εργασία συλλεκτική, που ολοκληρώθηκε με το Ρομανθέρο.
     Mε την ονομασία Ρομανθέρο, -το μνημείο αυτό της ισπανικής λογοτεχνίας- είναι γνωστή η μεγάλη κι ατέλειωτη συλλογή από ένα πλήθος ποικίλλες ισπανικές ρομάντσες, που πρωτοεμφανίστηκαν μ' αυτό το όνομα στον Μεσαίωνα, για να μπουν αμέσως στις ευρωπαικές χώρες (ιδιαίτερα σε Γερμανία, Γαλλία κι Αγγλία), όπου το είδος αυτό καλλιεργήθηκε κι εξελίχθηκε στις μπαλάντες. Όταν στις αρχές του 15ου αιώνα είχε πια σβήσει η παράδοση των πλανοδίων ποιητών, (αφηγητές επικών γεγονότων, όπως οι τροβαδούροι της Γαλλίας), άρχισαν πια να κυκλοφορούν και να διαβάζονται στο λαό από χειρόγραφα ή και ν' απαγγέλλονται σε διάφορες ευκαιρίες οι ρομάντσες, σύντομες επικολυρικές αφηγήσεις, εμπνευσμένες ιδιαίτερα από τους κύκλους των ιπποτών του Μεσαίωνα (Καρολίγγειος και Μπρετόνους) ή από τον πόλεμο κατά των Μαυριτανών της Ισπανίας ή ακόμα κι από φανταστικά λαϊκολυρικά θέματα. Ο στίχος του, με ρίμες, ήταν 8σύλλαβος κι εύηχος, καθαρά λαϊκός, έτσι που η μνήμη μπορούσε να το συγκρατήσει μα που, ωστόσο, θύμιζε την αραβική κουσσιντάχ.
     Μετά τη περίοδο 1450-1550, που βλέπει να διεξάγεται ο τελευταίος επικός αγώνας των Ισπανών κατά των Μαυριτανών (η Αλχάμα αλώθηκε το 1482 κι η Γρανάδα το 1492) και την ακτινοβολία της αυτοκρατορίας του Καρόλου 5ου, οι ρομάντσες είχανε γίνει το ψωμί του λαού και πολλαπλασιάζονταν ανώνυμα, αποκτώντας μιαν όλο και πιο καλλιτεχνική μορφή, μέχρι που από τις αρχές του 1550 άρχισαν να τυπώνονται συλλογές από ρομάντσες (Ρομανθέρι), που τις χωρίζαν ανάλογα με τα θέματα. Από τότε η ρομάντσα (στην αρχή φυσικά απλοϊκή) γίνεται η πιο λαμπρή και πολύτιμη λογοτεχνική κληρονομιά των Ισπανών και γρήγορα απ' αυτό το λαμπρό ποιητικό υλικό θα βγει για να σπιθοβολήσει από τα χέρια των Γκόνγκορα και Λόπε Ντε Βέγκα, η έντεχνη πια ποίηση. Όλα τα πιο γνήσια, τα πιο γενναία αισθήματα (θάρρος, πάθος, προδοσία, μίσος, έρωτας, ζηλοτυπία, χαρά, πίστη) εμπνέουνε το Ρομανθέρο κι εκφράζονται με απλή καθαρότητα. Για τούτο ο ισπανικός λαός βρήκε και βρίσκει σ' αυτό τον καθρέφτη του, ένα καθρέφτη που έσκυψαν ακόμα και προικισμένοι Ισπανοί ποιητές, όπως έγινε στην Ελλάδα με το πλούσιο δημοτικό τραγούδι. Η Ευρώπη του ρομαντισμού σε συνέχεια, θεώρησε κι ανακήρυξε το Ρομανθέρο, σαν τον ιδανικό κόσμο του Μεσαίωνα.

H Ρομάντσα Του Φρέσκου Ρόδου


 -Φρέσκο ρόδο, φρέσκο ρόδο
γλυκό ρόδο ερωτικό,
μια μέρα σ' είχα στο στήθος
και δε σου 'πα "σ' αγαπώ".
Σήμερα που σε γυρεύω
να στο 'πω, δε σ' έχω πια.

-Καλέ μου φίλε, γω δε φταίω
φταις εσύ, μονάχα συ,
μου 'στειλες να μου μιλήσει
δούλο σου προξενητή
κι ήτανε στραβά τα λόγια
που 'ρθε ο έρμος να μου πει:
"Στα τσιφλίκια του Λεόνε
της αγάπης σου η φωλιά
η γυναίκα ήταν αστέρι
και λουλούδια τα παιδιά
".

-Θε μου, ο βρωμουπηρέτης
φταίει για τη συμφορά.
Της Καστίλιας τα τσιφλίκια
δεν τα είδα γω ποτές
από τότε που 'μουν ένα
αθώο παιδί, λουλούδι πες
και δεν ήξερα γι' αγάπη,
ούτε και για προξενιές.

Η Λευκάντρα Τ' 'Αη Γιάννη

Κίνησα για τον 'Α-Γιάννη
λίγο πριν ήλιος φανεί
μάνα, στο γιαλό τί βλέπω;
Μια κοπέλλα μοναχή.

Πλένει, στίβει, ρουχ' απλώνει
πάνω σε τριανταφυλλιά
κι όσο ήλιος τα στεγνώνει
η λευκάντρα τραγουδά:

-"Πού 'ν' η αγάπη μου, ο καλός μου
πού να πάω να τον βρω
";
Κύμα πάνω, κύμα κάτω.
-"Θάλασσα, τον λαχταρώ"!

Χρυσό χτένι 'χει στα χέρια
και χτενίζει τα μαλλιά.
-"Πέσμου ναύτη, συ λεβέντη,
που να σε φυλά ο Θεός,
την αγάπη μου μην είδες
να περνάει κατά δω
";

Η Ρομάντσα Της Αρχόντισσας Μπλάνκα

-Είσαι πιο λευκή κυρά μου
κι απ' τον ήλιο την αυγή.
Θες να κοιμηθούμ' απόψε
σα δυο αγαπητικοί;
Θώρακα λουριά και κράνος,
δε τα βγάζω χρόνια εφτά
κι είν' τα κρέατά μου μαύρα
σάμπως κάρβουνου δαυλιά.

-Αχ τον έρωτά σου θέλω
για μια νύχτα να γευτώ!
Στο κυνήγι πάει ο Κόντες
στα τσιφλίκια του Λεόν.
Λύσσα ας σκίσει τα σκυλιά του
γέρακας το συνοδό!

-Τί έκανες Μπλάνκα, γυναίκα,
κόρη Γιούδα, πέσμου ευθύς!

-Τα μαλλιά μου μια χωρίστρα
κι είν' ο πόνος μου βαθύς,
που ο άντρας μου μ' αφήνει
για κυνήγι στα βουνά.

-Ψέμματα, τρέμ' η φωνή σου,
μίλα, πες αληθινά.
Στην αυλή άλογο βλέπω,
καβαλλάρη πουθενά.

-Είναι τ' άτι που σου στέλνει
ο γονιός μου δώρο, νά...

-Τίνος είναι το τουφέκι
που 'ν' στο έμπα κουμπιστό;

-Είναι τ' όπλο τ' αδερφού μου
δώρο στέλνει σου κι αυτό.

-Και το δόρατο που λάμπει
η αιχμή του μέχρι 'δω;

-Αχ καλέ μου Κόντε, πιάστο
κι άγρια χτύπα στη καρδιά.
Φταίω κι αξίζει να πεθάνω
με χτυπήματα βαριά.

Η Πτώση Της Αλχάμα

Σεριανούσε στη Γρανάδα
ο Μαυριτάνος βασιλιάς
κι απ' τη πύλη Βιβαρράλμπα
φτάνει η είδηση πως να,
κυριεύτηκ' η Αλχάμα.
Αχ Αλχάμα μου, Αλχάμα!

Στη φωτιά ρίχνει το γράμμα,
σφάζει και τον ταχυδρόμο
και τραβούσε τα μαλλιά του
και ξερρίζωνε τα γένεια.
Ξεπεζεύει απ' τη φοράδα,
γερό άτι καβαλλάει.
Τον ανήφορο αψύς παίρνει
του Ζακάτιν κι άψε-σβήσε
έξω απ' την Αλάμπρα φτάνει.
Αχ Αλχάμα μου, Αλχάμα!

Βάζει ευτύς ν' αχολογήσουν
οι τρουμπέτες κι οι ψηλές του
σάλπιγγες, οι ασημένιες
οι Μαυριτανοί ν' ακούσουν
σκορπισμένοι στα χωράφια.
Αχ Αλχάμα μου, Αλχάμα!

Πέντε-πέντε, έξι-έξι
εσυνάχτη πλήθος μέγα
κι ένας γέροντας μιλούσε,
σοφός μ' άσπρη γενειάδα!
-Τί συμβαίνει ω βασιλιά
και μας φώναξες δω να;
Συ δε φώναξες ποτέ σου.
-Για να μάθετε, ω φίλοι,
τη μεγάλη συμφορά μας:
Πάει χάθηκ' η Αλχάμα.
Αχ Αλχάμα μου, Αλχάμα!

-Τα 'θελες καλέ μας Ρήγα,
καλά τώρα τα παθαίνεις.
Σκότωσες τους Μπενσεράγιες
που 'ταν της Γρανάδας άνθος.
Μάζεψες τους αποστάτες
Κόρδοβας της ξακουσμένης.
Βασιλιά, γι' αυτό σου πρέπει
τιμωρία πιο μεγάλη:
Να γκρεμίσει το βασίλειο
και μ' αυτό κι εσύ μαζί του
και να χάσεις τη Γρανάδα.
Αχ Αλχάμα μου, Αλχάμα!

-----------------------------------------------------------------------------------------

  
                       Fray Luis Ponce de León    

              Φράι Λουίς Πόνσε Ντε Λεόν (1527-1591)

     Μοναχός του δόγματος του Αγίου Αυγουστίνου, καθηγητής της θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα και ποιητής, ήταν από τα υψηλά κι ανοιχτά πνεύματα της ισπανικής Αναγέννησης του 16ου αιώνα. Στις καλλιτεχνικές και θεωρητικές του προσπάθειες, μπόρεσε να εναρμονίσει και να συνταιριάσει την ιταλο-ισπανική κουλτούρα, με την ελληνο-λατινική κι εβραϊκή. Έτσι, οι στοχασμοί του στα έργα "Ονόματα Χριστού" (1586), "Εισήγηση Στο Βιβλίο Του Ιώβ" (τυπώθηκε μετά θάνατον) κι η ποίησή του, στηρίζονται σε βάσεις από γρανίτη.
     Γεννήθηκε στο Μπελμόντε της Αραγωνίας από πλούσια οικογένεια. Μετέφρασε θαυμαστά Βιργίλιο, Οράτιο, Πίνδαρο, Πετράρχη και Μπέμπο. Η μετάφρασή του στο "'Ασμα Ασμάτων" κι οι ερμηνείες του στις Ιερές Γραφές, που πηγάσαν από τη μελέτη του στα πρωτότυπα εβραϊκά κείμενα, μα στη πραγματικότητα η μεγάλη του φήμη σα μύστη και ποιητή, του δημιούργησαν μες στους εκκλησιαστικούς κύκλους, αντιδράσεις, ενοχλήσεις, μνησικακίες και φθόνο.
     Η Ιερά Εξέταση τον έκλεισε στη φυλακή για 5 χρόνια κι ύστερα τον απάλλαξε από κάθε κατηγορία. Στη φυλακή έγραψε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του και τα ποιήματά του. Αυτά είναι γραμμένα σε καθαρή γλώσσα και με σκέψεις κρυστάλλινες και μπορούν να θεωρηθούνε σαν ωραιότατοι καρποί της Ευρωπαϊκής Αναγέννησης. Ο αδελφός Λεόν αναθερμαίνει τέφρες αρχαίες και μέσα από σχήματα προσευχών κι ομιλίες θρησκευτικές προς το ποίμνιο, εκδηλώνει τη γεμάτη δέος συγκίνησή του μπρος στο Σύμπαν, που αποτελεί και την ειλικρινή μορφή του μυστικισμού του. Πέθανε στη Μαδρίτη, στις 23 Αυγούστου 1591.

      Agora Con La Aurora...

Με την αυγή σηκώνεται το φως μου,
πλέκει τα πλούσια μαλλάκια της κοτσίδια,
τα στήθη, το λαιμό της, -ο άγγελός μου-
στολίζει ανελέητα με στολίδια.

'Αγια κι αγνή, στον ουρανό κοιτώντας,
τ' όμορφα χέρια της σηκώνει ψηλά
Για τη δική μου θλίψη, ίσως, πονώντας
κι ασύγκριτα έπειτα, παίζει και γελά.

Λέω. Κι από γλυκειά πλάνη χαμένος,
-γω που με πίστη τη λατρεύω ταπεινά-
θαρρώ πως τη θωρώ 'δωνα, μπροστά μου.

Μα η ψυχή μου π' απατήθηκε, με μένος
συνέρχεται απ' τη πλάνη της ξανά
κι ώρα πολλή τρέχουν τα δάκρυά μου...

-------------------------------------------------------------------

 Luis de Góngora y Argote *

                   Λουίς Γκόνγκορα Υ Αργκότε  (1561-1627)

     Η Αναγέννηση που 'φτασε στον 16ο αιώνα στη μεγαλύτερη λάμψη της, αναζητώντας νέους τρόπους στις διάφορες τέχνες, σιγά-σιγά κι ανεπαίσθητα πέρασε στο Μπαρόκ, του 17ου αιώνα. Το φαινόμενο αυτό παρουσιάστηκε σ' όλη την Ευρώπη. Ο Γκόνγκορα, Ισπανός ποιητής της εποχής, γεννημένος στη Κόρδοβα από οικογένεια ευγενών, στις 11 Ιουλίου, κληρικός, κέρδισε γοργά την εύνοια της Αυλής. Προικισμένος με πλούσια φαντασία κι εύκολα ρέουσα μουσική φλέβα, έγραψε σονέτα, ερωτικά τραγούδια, σάτιρες. Μα οι μορφικές αναζητήσεις του Φερνάνδο Ντε Χερρέρα κι εκείνη η ανάγκη για το νέο που φτερούγιζε σ' όλη την ατμόσφαιρα της ευρωπαϊκής τέχνης, τον ωθούσαν όλο και περισσότερο να βρίσκει ιδέες, εικόνες κι αυτή τη γραμματική διάρθρωση να τη προχωρήσει πέρα κι έξω από τα υπάρχοντα πλαίσια.
     "Ο Μύθος Της Γαλάτειας Και Του Πολύφημου" (το αριστούργημά του) κι η "Μοναξιά", που γράφτηκαν στα 1611-13, δείχνουν αληθινά τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του Γκονγκορισμού, που ξεκινώντας από την Ισπανία, επηρέασε όλη τη ποιητικήν έκφραση της Ευρώπης μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα. Ο Γκόνγκορα υμνήθηκε σα νέος Όμηρος από τους συγχρόνους του κι είναι ασφαλώς μεγάλος ποιητής. Ανανέωσε και πλούτισε το ισπανικό λεξιλόγιο κι αν σήμερα οι πιο περίεργες αλληγορίες του μας κάνουν να χαμογελάμε, μες στους στίχους του κινείται και δρα φαντασία με τόσην άφθονη θέρμη, αδιάκοπα εφευρετική κι ανανεούμενη, με μια τόσον ανόθευτη κι ουσιαστική μουσικότητα, που να προκαλεί αληθινά θαυμασμό. Πέθανε στην αγαπημένη του Κόρδοβα στις 24 Μάη 1627.

                Στο Ρόδο

Χτες εγεννήθης κι αύριο θα πεθάνεις.
Τη λίγη ποιός σου δώρησε ζωή;
Φέγγος λαμπρό, η ψυχή σου φυλλοροεί,
μα κι έτσι τη περφάνεια σου δε χάνεις.

Τη μάταιη ομορφιά σου δε προφτάνεις
να τη χαρείς πριν σβήσει σα πνοή
μια κι η ίδια της αγνότητα αναζητεί
την ευκαιρία πριν να ζήσεις, να πεθάνεις.

Κι αν κάποιο χέρι δύστροπο σε λυώσει
αφού τ' αγρού 'ναι νόμος να χαθείς
βαρυοστενάζοντας η μοίρα σου θα τελειώσει

Μη προς στον άκαρδο εβγείς τον τύραννό σου.
Διαλύσου ακόμα πριν να γεννηθείς.
Ζωή σου δίνει κι είναι ο θάνατός σου...

   Ανθοσυλλέκτρια Νύμφη

Στο δειλινό η Νύμφη μου πλανιέται
κι άνθη στον πρασινόκαμπο συνάζει,
μα όσα κι αν κόβει τ' όμορφό της χέρι,
τόσα στα πόδια της η γη λουλούδια βγάζει.

Λάμπουνε τα μαλλιά της, θαρρείς είναι
χρυσαφιού γνέμα, ριγηλό στ' αγέρι,
πράσινη φυλλωσιά φτελιάς που τρέμει
κυματιστά σε κάθε αλλαξοκαίρι.

Όταν στολίζει τους λευκούς κροτάφους
-ορόσημο του χρυσαφιού και του χιονιού-
με τ' άνθια που 'ναι ξέχειλη η ποδιά της

πιότερο, σας ορκίζομαι, φως βγάζει
η ανθένια της γιρλάντα, απ' τα στεφάνια
των αστεριών που λάμπουν στα ουράνια.


--------------------------------------------------------------------

    Félix Lope de Vega y Carpio *

                 Λόπε Φέλιξ Ντε Βέγκα Υ Κάρπιο  (1562-1635)

     Ο Ισπανός αυτός ποιητής, είναι ένας από τους πιο σπάνιους σε ιδιορρυθμία και πιο γόνιμους δημιουργούς της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ανανέωσε το ισπανικό θέατρο και το 'φερε σ' ένα προχωρημένο σχεδόν σύγχρονο στάδιο, με το ελισαβετιανό. Το ουσιαστικό γνώρισμα της ιδιοσυγκρασίας του είναι ο λυρισμός και μ' αυτή την έννοια, έχει τοποθετηθεί πλάι στον Γκόνγκορα και τον Κουεβέδο και θεωρείται ο μεγαλύτερος ποιητής του ισπανικού χρυσού αιώνα. Ελάχιστα επέδρασε στο πνεύμα του, ο Γκονγκορισμός. Στο τραγούδι του προέχει ο αυθορμητισμός και το άμεσο, που πηγάζουν από στιγμές που 'ζησε στην ευαίσθητη σαν κεραία, ζωή του. Γι' αυτό κι η ποίησή του μπορεί να ονομαστεί νεότερη.
     Γεννήθηκε στη Μαδρίτη 25 Νοέμβρη. Μορφώθηκε μες στο χρυσό αιώνα της ισπανικής λογοτεχνίας. Eκρηκτική προσωπικότητα που περιπλανιέται διψασμένος για ζωή. Από κληρικός γίνεται υπόδικος κι εξόριστος. Από πολεμιστής εραστής με αμέτρητες περιπέτειες. Γράφει 1800 έργα (σώζονται 480). Λάτρης του αυτοσχεδιαστικού θεάτρου μεταβάλει τα έργα του ανάλογα με τη σκηνική έμπνευση των ηθοποιών. Πέθανε στη Μαδρίτη, στις 27 Αυγούστου 1635.
     Τα τραγούδια του είναι πλούσια σε θερμά χρώματα και μουσικούς ήχους, ("Ρίμες", "Θείοι Θρίαμβοι", "Θείες & Ανθρώπινες Ρίμες"), μα προπάντων δονούνται από απλή και φλογερήν ανθρωπιά. Σ' όλη του τη ζωή βράζει στο αίμα του η πατρίδα του, η αγάπη προς τη γυναίκα, το Θεό, τη φύση. Ύστερα από μια ζωή ανήσυχη, ταραγμένη, γεμάτη περιπέτειες, στο τέλος εντάχθηκε στο Σώμα των Φραγκισκανών μοναχών, ελπίζοντας να ηρεμήσει η ψυχή του κάτω από το σκοτεινό, τρίχινο ράσο. Ο Λόπε Ντε Βέγκα, η περηφάνεια της Ισπανίας, είναι γνωστός σ' όλο τον κόσμο.

     Va No Quiero Mas Bien Que...

Tίποτ' άλλο δε θέλω παρά να σ' αγαπώ.
Ούτ' άλλη ζωή, απ' όση δίνεις για να ζω.
Έχω γλυκειάν ελπίδα να στη δώσω πίσω.
Των ματιών σου το φως μου φτάνει να φωτίσω...

Ζωής μου αιτία είναι ότι σου 'χω τόσο πόθο.
Ότι σε ξέρω, άλλη καλύτερη χαρά δε νιώθω.
Τον κόσμο σα θαυμάζω, εσέ θαυμάζω
κι Ηρόστρατος νιώθω σαν σ' αγκαλιάζω...

Η πένα μου κι η γλώσσα μου σ' υμνούνε,
στους ουρανούς εγκώμια για σε υψώνουν,
εκεί που τα πιο αγνά πνέματα ζούνε.

Έτσι, μέσα σε τόσα πλούτη που σε ζώνουν,
οι στίχοι μου, τα δάκρυα, οι στεναγμοί μου,
χάρη σ' εσέ, από τη λήθη θα σωθούνε...

--------------------------------------------------------------------
* Οι πίνακες-πορτρέτα των 2 αυτών ποιητών, είναι του Βελάσκεθ κι υπάρχουνε στο Στέκι.
   Οι αποδόσεις των ποιημάτων είναι από τη
Ρίτα Μπούμη-Παππά, τον Γιάννη Β. Ιωαννίδη και τον 'Αρη Δικταίο
"Νέα Παγκόσμια Ποιητική Ανθολογία"
Ρίτας Μπούμη & Νίκου Παππά
επιμέλεια Διονύση Τσουράκη
Εκδόσεις Διόσκουροι

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers