-


Dali &









/




 
 

 

: ,

   "Γεννθηκα σε μια μεγαλοαστικ οικογνεια, γνρισα την οικογενειακ θαλπωρ και μαζ και την οικογενειακ ασφυξα. Απ παιδ ταν κτι που με σπρωχνε πρα απ την οικογνεια, πρα απ τον τπο. Ποιο εναι το πολτιμο στοιχεο της παιδικς ηλικας: το πολτιμο στοιχεο της παιδικς ηλικας θα 'λεγα αυτ η θαλπωρ, για τα παιδι που μπρεσαν ββαια να την γνωρσουν -εκατομμρια παιδι δεν την γνωρζουν- αλλ κι ο κλοις μες στον οποο κλενει τον νον νθρωπο, το παιδ και τον σπρχνει στην εφηβεα". Κ.Α.


                Βιογραφικ

     Ο Κστας Αξελς (26/06/1924-4/2/2010) τανε σγχρονος λληνας στοχαστς, φιλσοφος και καθηγητς φιλοσοφας. χει εκδσει 24 βιβλα και  πλθος κειμνων (γαλλικ, ελληνικ και γερμανικ) που μεταφρστηκαν σε 19 γλσσες. Τον Μρτη του 1992 ανακηρχθηκε διδκτορας του Παντεου Πανεπιστημου. Στις 14/4/2000, αναγορεθηκε επτιμος διδκτωρ Φιλοσοφας του Πανεπιστημου Ιωανννων. Στις 5/3/2009, αναγορεθηκε επτιμος διδκτωρ του τμματος Φιλοσοφας & Παιδαγωγικς του Αριστοτελεου Πανεπιστημου Θεσσαλονκης κι ταν η τελευταα φορ που επισκφθηκε την Ελλδα. Υπρξε Αντιστασιακς ως μλος του ΚΚΕ.

    

     Γεννθηκε στην Αθνα, απ αστικ οικογνεια. τανε γιος του Μιλτιδη Αξελο, παθολγου, διευθυντ κλινικς στον Ευαγγελισμ κι η μητρα του, Κωνσταντνα, καταγταν απ τη παλι αθηνακ οικογνεια Ξηροταγρου. Διδχτηκε απ παιδ γαλλικ και γερμανικ κι η εφηβεα του φωτστηκε απ τα κεμενα των Ηρκλειτου, Πλτωνα, Αριστοτλη, Εμπεδοκλ, Μαρξ, Ντσε, Ντοστογιφσκι και ποιητν πως οι Ρεμπ, Ρλκε, Χλντερλιν κ.. Αποφοτησε απ το Βαρβκειο και στα 18 του ακολοθησε σπουδς Νομικς κι εντχθηκε στη κομμουνιστικ νεολαα και, παρ τις διαφωνες του, πρε ενεργ μρος στην Αντσταση υποστηρζοντας τι:

   "O πραγματικς κομμουνιστς πρπει να κρατ στο να χρι τ' πλο και στ' λλο τα βιβλα του Ρλκε".

      Κατ τη περοδο της ναζιστικς κατοχς, πολμησε στην Εθνικ Αντσταση. Εντχθηκε στην ΟΚΝΕ το 1941 κι γινε αντερο στλεχος του ΚΚΕ και διαφωτιστς σε θματα προπαγνδας. Πολμησε στα Δεκεμβριαν και φυλακστηκε τραυματισμνος στο Χασνι που καταδικστηκε σε θνατο για τη συμμετοχ του και τις πρξεις του στον ΕΛΑΣ. Απδρασε κολυμπντας. Αν κι αρκετ μεταγενστερα καταφρθηκε κατ της δρσης του ΚΚΕ τον καιρ της Κατοχς, εν τοτοις θεωρεται διερευνητος κι ο ρλος που παιξε στην υπθεση Κτσου Μαλτζου εν πρε μρος στην ανατναξη κτιρων στα Δεκεμβριαν. Το 1945 εγκαταλεπει μνιμα την ενεργ πολιτικ και διαγρφεται απ τις τξεις του ΚΚΕ. Λγω των διξεων του απ το κρτος καθς καταζητοταν μετβη με το πορτογαλικ πλοο Ματαρα απ τον Πειραι στο Παρσι, που μελλε να εγκατασταθε μνιμα, μχρι τον θνατ του το Φλεβρη του 2010. Συνεπιβτες σε αυτ το πλοο ο Κορνλιος Καστοριδης κι ο Κστας Παπαωννου, που μαζ με 200 ακμα (ανμεσα τους κι οι Μμος Μακρς, Μιμκα Κρανκη,  Κ. Βυζντιος, Κ. Κουλεντιαν, Ν. Σβορνο κ.α.) εχαν εξασφαλσει, με τη βοθεια του Οκτβιου Μερλι (Octave Merlier), υποτροφα του Γαλλικο Ινστιτοτου απ τη γαλλικ κυβρνηση.
     Παρτι το Κ.Κ.Ε. τον εχε διαγρψει απ τις τξεις του, αναζτησε αμσως επαφ με το P.C.F. (το γαλλικ Κ.Κ.), αλλ σντομα εγκατλειψε τις κομμουνιστικς ιδες. Σποδασε φιλοσοφα στη Σορβνη και δδαξε απ το 1962 ως το 1973 ως καθηγητς κι εργστηκε ως ερευνητς στο C.N.R.S. (Εθνικ Κντρο Επιστημονικς ρευνας). Αρχισυντκτης του πρωτοποριακο ττε περιοδικο Arguments (Επιχειρματα), -που γραφαν ο Edgar Morin, o Henri Lefebvre, o Maurice Blanchot, o Gilles Deleuze κι ο Roland Barthes-, απ το 1956-1962, δρυσε και διηθυνε την ομνυμη φιλοσοφικ σειρ στις «Éditions de Minuit» στην οποα εκδθηκαν επσης και τα περισστερα απ τα βιβλα του. Στη σειρ αυτ βρκαν καταφγιο η φιλοσοφικ σκψη, η ιστορα, η οικονομα, η πολιτικ, η ψυχολογα, η ψυχιατρικ, η γλσσα και οι τχνες.

    

     Με διαμεσολαβητς τους Προσωκρατικος, ο Αξελς προσπαθε να συμφιλισει τον Μαρξ με τους Ντσε, Φριντ και Χιντεγκερ, αναζητντας πολυδναμο παρατηρητριο για την κατπτευση των προβλημτων της μεταμαρξιστικς εποχς. δη με τα πρτα κεμενα, στρφεται προς τη στοιχειοθτηση μιας βιοθεωρας που να καθσταται πρξη στον στβο μιας ελεθερης και δημοκρατικς πολιτεας, στω κι αν ο δρμος που οδηγε σ' αυτν συνεπγεται τη βαιη κοινωνικ διαλεκτικ της επαναστατικς ανατροπς. Δεν αποφεγει τη γοητεα του αποσπασματικο λγου που δισωσε τη σκψη του Ηρκλειτου, με την αξωση πντως να μελετηθε στη συνφει του με το «πνεμα του καιρο του» και να αποτιμηθε με ακρβεια η «ευεργετικ» του επδραση στο ργο του νγκελς και του Μαρξ. Συναφς αιτιολογε το αυξανμενο ενδιαφρον της σγχρονης ρευνας για τους Προσοφιστς και γενικτερα για την αρχαα ελληνικ φιλοσοφα, ορζοντας τη φιλοσοφα ως μθοδο αντικρσματος των νμων της κνησης της φσης, της ιστορας και του πνεματος και θυμζοντας στο σημεο αυτ το Anti-Dühring (1952).
     χει εγκατασταθε στη Γαλλα, ταν για τη προβληματικ σχση του ανθρπου με την ιστορα συμπλησιζει τον νγκελς και τον Μαρξ με τους
Ντσε και Φριντ. Προνομιακ πεδο γι' αυτ τη συνντηση αναδεικνονται τα Οικονομικο-φιλοσοφικ χειργραφα του Μαρξ με ερεθιστικ αιχμ το νημα και τις μορφς της «αποξνωσης». Στην οικονομικ και κοινωνικ σφαρα, εντοπζονται οι επιπτσεις του καταμερισμο της εργασας, της ατομικς ιδιοκτησας και του κεφαλαου, του χρματος και της βιομηχανας, που μεταμφιζει σε «πολιτισμ» την «ωμ κατσταση της βαρβαρτητας των αναγκν». Οι σχσεις των δο φλων, επσης η «εξωτερκευση» του ανθρπου σε μια «ξνη πραγματικτητα», η μετατροπ του «εναι» σε «χειν», η μετβαση απ το «πραγματικ» στο «αφηρημνο» (ενσω η «Λογικ εναι το χρμα του πνεματος») και απ την αλθεια στην «αποξνωση της αυτοσυνεδησης» συναποτελον εκφνσεις της «Entfremdung». Η τελευταα μπορε να αρθε μνο με την οικοδμηση της κομμουνιστικς κοινωνας ως «θετικς αναρεσης της ατομικς ιδιοκτησας». Ττε αναμνεται να ξαναγεννηθε ο «ολκληρος νθρωπος», που θα συνταιριζει την ελευθερα με την αναγκαιτητα του «ατμου και του γνους», τις φυσικς με τις ιστορικς επιστμες, καταργντας τσι τις «ψευδες ιδεολογες και την αφηρημνη φιλοσοφα» (1952).

   

     Ακολουθντας το παρδειγμα του δασκλου του Χιντεγκερ, φιλοσοφε μσω της γλσσας, συχν χρησιμοποιντας μια συνεχ ρο αφοριστικν προτσεων για να υποδηλσει τα σημεα με τα οποα αφουγκραζμαστε το «παιγνδι του κσμου». Με την δια σκευ πλησιζει τους «ορζοντες του κσμου», αποκρυπτογραφε τα «μυθολογικ στοιχεα» του μαρξισμο και ιδως αναγγλλει την λευση της «μεταστορας», που διαχεται προδρομικ στην «τελειωμνη ­ διατηρημνη, μηδενισμνη, ξεπερασμνη, κοινωνικοποιημνη, πλανητικοποιημνη ­ υποκειμενικτητα» (1964). Κατ την εκδοτικ πρθεση του Αξελο, οι δο διδακτορικς διατριβς και το βιβλο του "Προς την πλανητικ σκψη" (1964) αποτλεσαν τη 1η 3λογα των γραπτν του στα γαλλικ με ττλο «Η εκδπλωση της περιπλνησης» («Le deploiement de l' errance»).
     Στους κλπους της σημερινς εποχς η σκψη κι ο κσμος αναδονται πλανητικ, ως ψηλφηση και ως πραγματικτητα ενς «αθατου ορζοντα λων των ενδοκοσμικν πραγμτων» (1964), με αποτλεσμα να στοιχεται η διαρκς περιπλνηση προς τη θρυμματισμνη «ολτητα» που περιβλλει τον νθρωπο και που με τη σειρ της γνεται «ερωτηματικ του παιγνιδιο» μ' αυτν (1964). Την ασθηση ββαια αυτ αποκομζει η 2η 3λογα που τιτλοφορεται «Η εκδπλωση του παιγνιδιο» («Le deploiement de jeu») και περιλαμβνει τις συνθσεις: "Το παιγνδι του κσμου" (1969), "Για μια προβληματικ ηθικ" (1972) και "Συμβολ στη Λογικ" (1977).
     Η 3η 3λογα φρει τον ττλο «Η εκδπλωση μιας ρευνας» κι απαρτζεται απ τα βιβλα: "Επιχειρματα μιας ρευνας" (1969), "Ορζοντες του κσμου" (1974) και "Προβλματα του διακυβεματος" (1979). Τον απασχολε το δπολο Μαρξ και Φριντ, το οποο ο Αξελς ουδποτε αντιμετπισε με την αμεριμνησα του πατροκτνου, απ ττε που διακρυττε τι πρπει να «απελευθερσουμε τις ακμαες δυνμεις» που περιχουν ο μαρξισμς και ο φροδισμς (1964) ως τις «αυτοβιογραφικς» του σημεισεις, στις οποες υπογραμμζει τι «μνει να ξαναρωτσουμε, να προεκτενουμε τις μαρξικς και φροδικς διαισθσεις» (1997). Στο επκεντρο των αναζητσεν του εξακολουθε να βρσκεται το «παιγνδι του συνλου των συνλων», ιδως στη συνρτησ του με το ερτημα για το «τλος της ιστορας». Τοτο αναδιατυπνεται απερφραστα ως εξς: «Δεδομνου τι λα χουν δη ειπωθε και αντικρουσθε, σε μια συγκεκριμνη γλσσα, τη γλσσα κυρως της μεταφυσικς φιλοσοφας και τη γλσσα της αντιφιλοσοφας που ανατρπει τη μεταφυσικ, υπρχει ακμα κτι τι να ειπωθε ­ και σε ποια γλσσα;» (1974).
     τσι, το ερτημα για το «τλος της φιλοσοφας» και συναφς για το «τλος της ιστορας», στο πλασιο της πρακτικς που ανταποκρνεται στο «παιγνδι του κσμου», δεν μπορε παρ να εκφρεται κθε φορ εξαρχς, σ' ναν ορζοντα που θα «διαρκσει αναμφισβτητα ­ για ποιον ξρει να βλπει, να διαβλπει και να προβλπει ­ πολ μεγαλτερο χρνο απ την καθαυτ Ιστορα» (1993). Τι εναι αυτ που απομνει και αναστλλει το «τλος» ως τελεωση και ως τελευτ των σχσεν μας με τον κσμο; Μλλον η «νταση της σκψης που αναθεωρε τα πντα», η «συνντηση μσα στο ργμα του ερωτισμο, η κατκτηση του φευγαλου, η κατπληξη μπροστ σε ορισμνες στιγμς, η οξυδερκς συμβολ στις μχες της πολιτικς πρωτοπορας», γιατ σε κθε περπτωση το «παιγνδι του κσμου» εναι «πιο δυνατ απ τον μηδενισμ» (1969). Το διακβευμα, ως αδιπτωτη παιγνιδης συνεπαφ ανθρπου και κσμου, δεν προεξοφλε κποια αναδπλωση της «σκεπτμενης ομιλας» της «ομιλοσας σκψης», ακμη κι αν θα μποροσε να διερευνηθε μπως στον υπρχοντα κσμο, «που γνεται πολς θρυβος για το τποτα, μια κποια διξοδος θα ταν να μην πομε τποτα». Το «παιγνδι συνεχζεται» στα χρια του «ποιητικο δαμονα της σκψης» απναντι σε μια κοινωνα που διατηρεται «ανυπφορα μτρια και απατηλ» (1979).
     Μετ την ολοκλρωση της 3ης 3λογας δημοσιεεται η Ανοιχτ συστηματικ (1984) ως προκταση των αντιλψεων που εχε εκθσει ως ττε ο Αξελς για τα «ανογματα του κσμου», με ναν τρπο σλληψης και γραφς επσης «διαφορικ και ενοραματικ» που αγκαλιζει το «παιγνδι του κσμου», δηλαδ ,τι δεν υπρχει και ωστσο «κατακλζει κι υπερβανει τομα κι ιστορικς κοινωνες» και με επιπρσθετη τρα την υπογρμμιση του «τρισδιστατου ορζοντα που επιτρπει το «νοιγμα του χρνου παρελθντος-παρντος-μλλοντος» (1984).
     Η ασθηση της ανγκης να γνει το «επμενο βμα», ακμη και πρα απ τους γνριμους ορζοντες της «περιπλνησς» του που κατ το «παιγνδι του χρνου» δεν τον διευκλυναν να «κρυσταλλνει το εναι» να θτει την «ολτητα» (1964), τον ωθε στην αναστοχαστικ προσγγιση του «επαγγλματος του στοχαστ», στην παροχ αποσαφηνσεων ως προς τα θεωρματα που καλλιργησε και ιδως σε μια παιδαγωγικ συνψιση των αναζητσεν του. τσι, στα "Γρμματα Σ' να Νο Στοχαστ" (1996) (απσπασμ του θα παρατεθε παρακτω) προσπαθε να προσφρει "να εδος προσανατολισμο" στην ερωτηματοθεσα για τον «λαβρινθο του κσμου» με κλειδι τις «διιστορικς» λξεις που ενυπρχουν σε μια σκψη χωρς «καμι οριστικ λση» και συνμα χωρς «καμι παρηγορι», μια και το «παιγνδι του κσμου» τρφει και καταστρφει λες τις τελευταες λξεις (1996).

   "Απ τα δεκατσσερ μου χρνια με ενδιφερε χι η μση λογοτεχνα, η μση ποηση, η μση πολιτικ, η μση σκψη, αλλ οι κορυφς στω αν και αυτς δεν μπορε να τις ζει κανες καθημεριν στη ζω του και δημιουργονε μια επδυνη σχση με αυτ που λμε ζω".

     Ανεξρτητα απ το ποιο παρατηρητριο εποπτεει κανες τα κοινωνικ δρμενα της εποχς του και συναφς ανατμνει τη θεωρητικ σκψη που τα προσεγγζει, επιβλλεται να επισημανθε τι η φιλοσοφικ παρουσα του Κστα Αξελο στη διεθν σκην των ιδεν κατκτησε επξια μια ξεχωριστ θση, τσο με την εκφραστικ του σο κυρως με τη σστοιχη επιλογ των θεμτων που αποτλεσαν τον πυρνα της σκψης του. Στο «παιγνδι του κσμου» συμπυκννεται ο πλοτος των παρατηρσεων που προσκομζει η «ενιαα και ενοραματικ σκψη» (1984), κατ την «περιπλνησ» της σε μια «ανοιχτ ολτητα» που συνιστ τη «συνδυαστικ των εξουσιν του κσμου» (1984). Ταυτχρονα, κατ την αδικοπη αναμτρηση με «,τι σκφθηκε ως τρα η ανθρωπτητα» (1993) κατανοε την οφειλ του προς τον Ηρκλειτο, τον Μαρξ, τον Φριντ και τον Χιντεγκερ, για να μενουμε στις κορυφς αυτς της συνντησης. Ως προς την «εσοδ» του στον κσμο της θεωρητικς ζως δωσε ο διος, με την υπμνηση ββαια τι δεν πρκειται για «αιτιακ σχμα», το περγραμμα των προσδιορισμν αυτο του διακυβεματος, στους οποους συγκαταλγονται ο «κοινωνικς περγυρος» και η «ιστορικ στιγμ» (1997).
     Με υφδι τον στοχασμ για τον φιλοσοφικ στοχασμ, το σνολο σχεδν των κειμνων του τακτοποιεται ως νας ιδιογενς μετα-φιλοσοφικς επιλογισμς με την πρθεση να μην «υπομνει παθητικ την εποχ» του: το «κλεσμα που μας χει εκτοξευθε μας επιτσσει να κοιτμε και να βλπουμε απ κοντ και απ μακρι» (1997). Η διακινδνευση λλωστε δεν γρνει προς τη πλευρ νομιμοποησης του υπρχοντος οτε επιτελεται με την αμεριμνησα της αοχλησας: «Το εν λγω παιγνδι εναι οτιδποτε εκτς απ παιγνιδες και ευτρπελο. Οι σκψεις και οι χειρονομες που εκτοξεονται μσα στην περιπτεια του "υπρτατου ανογματος" εναι και παραμνουν παρνομες παρ τις μερικς και μεροληπτικς αναγνωρσεις» (1997). Σε κθε περπτωση, σοι «πλευροκοπον το αδνατο» παραγκωνζουν και τη «θεατρικτητα» για ν' ανοξουν τον δρμο «σε μια ομιλα ποιητικ και σκεπτμενη, σε μια διπυρη ζω» (1997).

   "Η μετριτητα εναι φανεται το πεπρωμνο της μσης ανθρπινης δινοιας".

     Συνδθηκε στεν με διανοομενους μεγλης εμβλειας πως ο Martin Heidegger, ο Jacques Lacan, ο André Breton, και ο Georges Bataille, συγκροστηκε βαια με τον Jean-Paul Sartre, αλλ παρμεινε αχριστος με τους λλους δο μεγλους εμιγκρ λληνες φιλοσφους: τον Κορνλιο Καστοριδη και τον Κστα Παπαωννου. Πασγνωστη η δινεξ του με τον
Σαρτρ, τον εγκαλοσε για μη πρωττυπη σκψη κι κθεση παλαιτερων φιλοσοφικν ιδεν. Ο Σαρτρ με τη σειρ του τονε κατηγοροσε επειδ εχε εγκαταλεψει τον κομμουνισμ.
     Γενικ, η ζω του κινθηκε στον ιδιωτικ χρο, χωρς αυτ να σημανει τι δεν παιρνε θση πνω στα κρσιμα ζητματα της ανθρπινης παρξης και του κσμου.
     Τον Απρλιο 2009 κυκλοφρησε στη Γαλλα απ τις εκδσεις Les Belles Lettres  το καινοργιο βιβλο του με ττλο «Αυτ που επρχεται» και σχετικ πρσφατα απ τις εκδσεις «Νεφλη» το ργο «Το νοιγμα στο επερχμενο και το ανιγμα της Τχνης».
     Σε μα συνντευξ του στο περιοδικ Περπλους (1990) αναφρθηκε στην ενασχλησ του με τη φιλοσοφα:

   "Ορισμνα διαβσματα λογοτεχνικ, δε θα αναφρω πολλ ονματα, θα αναφρω μνο τα μυθιστορματα του Ντοστογιφσκι, ορισμνα διαβσματα κειμνων του Ντσε ιδως, σο μπορε να τα καταλβει νας φηβος, ορισμνα μαθματα στο Γυμνσιο, με οδγησαν να καταλβω τι υπρχει δισταση της σκψης, της αρθρωμνης σκψης, που καλεται εδ και 2.500 χρνια φιλοσοφα. Και μετ ρχιζα να σπουδζω συστηματικ τη φιλοσοφα και μετ δδαξα επ σειρ χρνων στη Σορβννη και συγχρνως γραφα, γιατ η φιλοσοφα εναι κτι που λγεται και γρφεται, γνεται μσα απ τον διλογο και τη γραφ και την επικοινωνα με τον αναγνστη".

     Ο δημοσιογρφος, κος Γεργιος Δουατζς που του πρε συνντευξη στη Θεσσαλονκη επ' ευκαιρας της αναγρευσς του ως Επτιμος Διδκτωρ της Φιλοσοφικς Σχολς του ΑΠΘ, επε για κενον:

   "νας γοητευτικς φηβος ογδντα πντε ετν με μυαλ σπινθηροβλο. Φων και προφορ, υποβλητικς. Η ανθρπινη ζεστασι διχυτη. Το γλιο αβαστο.  Μοναδικ οξνοια δεμνη με παιδικ τρυφερτητα. Κι σο σου μιλει, νιθεις απ τους τυχερος εκενους, που δχτηκαν τα υψηλ ερεθσματα «πετγματος της σκψης» απ ναν απ τους σημαντικτερους στοχαστς του αινα μας".

     Ο Κστας Αξελς πθανε στις 4 Φλεβρη του 2010 στο Παρσι, σε ηλικα 86 ετν.




                       ΕΡΓΑ ΤΟΥ

"Φιλοσοφικς Δοκιμς" (Παπαζσης, 1952)
"Marxpenseurdela Τechnque" (Minuit, 1961)
"Heraclte Εt La Phlosophe" (Minuit, 1962)
ελλ. μτφρ. "Ο Ηρκλειτος & H Φιλοσοφα" (Εξντας, 1974)
Vers la pmsee planetare (Minuit, 1964· ελλ. μτφρ. Προς την
πλανητικ σκψη, Βιβλιοπωλεον της «Εστας», 1985)
Enfii,hnιng n en kunftges Denken (Niemeyer, 1966)
Le Jeu du monde (Minuit, 1969)
Arguments d'une recherche (Minuit, 1969)
Pour une ethque prablematque (Minuit, 1972· ελλ. μτφρ Για
μια προβληματικ ηθικ, Ηριδανς, 1974, Βιβλιοπωλεον
της «Εστας», 1992) '
Entretens (Fata Morgana, 1973· ελλ. μτφρ.Συζητσεις, Νεφλη,
1986)
Horzons du monde (Minuit, 1974· ελλ. μrφρ. Ορι'ζοντες του
κσμου, Δωδνη, 1978)
Contrbuton a la logque (Minuit, 1977)
Problemes de l'enjeu (Minuit, 1979)
Systematique ouverte (Minuit, 1984· ελλ. μτφρ. Ανοιχτ συστηματικ,
Βιβλιοπωλεον της «Εστας», 1989)
«De la mythologie a la technologie» ( Cahers de phlosophe
ancenne, Νο 7, Βρυξλλες, 1989· ελλ. μτφρ. Απ τη μυθολογα
στην τεχνολογα, γρα, 1986)
Metamorphoses (Minuit, 1991)
Απ το εργαστρι της σκψης (Βιβλιοπωλεον της «Εστας»,
1992)
Γιατ σκεφτμαστε; Τι να πρξουμε (Νεφλη, 1993)

--------------------------------------------------

                   Γρμματα Σ' να Νεο Στοχαστ

     (εισαγωγ (ΠΑΡΑΛΗΠΤΗΣ) κι επλογος (ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ)

                             ΠΑΡΑΛΗΠΤΗΣ

     Τα επτ γρμματα που ακολουθον δεν εναι γρμματα με τη συνθη ννοια του ρου και δεν απευθνονται σε κποιον συγκεκριμνα σ' να ειδικ κοιν. Οι παραλπτες τους δεν εναι στοχαστς ντρες γυνακες, νας πολλο, νοι γροι, υποθετικο υπρχοντες, παρντες μλλοντες που θα κρβονταν σε μη τοπολογικος τπους του παιχνιδιο του χρνου, αλλ κυρως σοι διακινδυνεουν να σκεφτον και να επιχειρσουν την εμπειρα της σκψης καθς επσης και του αινγματος που ονομζεται ζω. Διαμσου κι επκεινα του πνεματος του καιρο, ερωτον αυτν για τον οποο, επειδ ριζικ τον αφορ, αυτ που επιβλλεται και
δνεται προς σκψη αποτελε ερτημα. Τα γρμματα αυτ προσπαθον να προσφρουν να εδος προσανατολισμο.

                          ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ

     λα εξαρτνται, διαφορικ, απ τη σχση μας με τον κσμο. Η ιστορα των μεταμορφσεων αυτς της σχσης κι η δια η ιστορα ως ιστορα της περιπλνησης -γιατ χωρς περιπλνηση δεν θα υπρχε παγκσμια ιστορα και χωρς τη παγκσμια ιστορα δεν θα υπρχε περιπλνηση- παραμνουν
σκεφτες, καθτι το σκεφτο μπορε ν' αποδειχτε παραγωγικτερο απ το σκεφτ. Το σνολο των ιστορικν σχσεων βασζεται σε διιστορικς σχσεις, ασφαλς χρονικς κι χι αινιες.
     Ωστσο ο χωροχρνος του «αμετβλητου» δεν επιτρπει να τον τοποθετσουμε. Η ιστορα των γεγοντων περιχεται στην Ιστορα κι αυτ στην ιστορα του κσμου. Μσω του «τλους της ιστορας» και της συνχειας της ιστορας, μπλεης θορβου κι οργς, η οποα δε βλπει να αναδεται μια μεγλη εποχ, η τεχyικ δε μπορε να κινητοποιηθε χωρς κποια σχση με το κεν του κσμου. Ακμη και ταν ευχμαστε μια ποιητικ, αν χι μαγικ, σχση που να εννει τα αποσπσματα του κσμου, το αδριτο δε μας εγκαταλεπει. Μας θυσιζει στις επιταγς των καιρν, αλλ η θυσα μπορε να αφνει χνη που δεχνουν να δρμο τον οποον λλοι θα ξαναπρουν με τον τρπο τους. Εμαστε υποχρεωμνοι να το παραδεχτομε και να το σκεφτομε: δε μπανουμε σε μια εποχ που μεγλες σκψεις, αναγνωρισμνες ως ττοιες κι χι ευνουχισμνες, μορφς τχνης ριζικ πρωττυπες και σημαντικς μετατρεπτικς δρσεις πολιτικο
τπου θα μποροσαν να εκδηλωθον και να αποδειχτον γνιμες. Εμαστε ραγε καταδικασμνοι στην επανληψη και τις μικροκαινοτομες; Η ερτηση δεν τθεται με τους ρους αυτος. Αυτ που συμβανει σ' εμς που εμαστε προορισμνοι για τις πολλαπλς εκδοχς του διου εναι να σχεδ6ν αδιαχριστο μγμα καινοτομιν κι επαναλψεων. Μνον ορισμνοι μετεωρτες, τους οποους θα προσπαθσουμε να οικειοποιηθομε, ταν δε θα μπορομε να τους αγνοσουμε παντελς, θα διασχζουν ακμη τον
ουραν του κσμου.
     Δε θα μπορον σως να ταυτιστον με παραδειγματικς περιπτσεις. Εν δε θα μπορον να απελευθερωθον απ λα αυτ που τους περικλεουν και τους διαπερνον, οι «μετεωρτες» αυτο θα πρπει να διασχσουνε το χρνο, πρα απ τη παρουσα και την απουσα, εκπμποντας να φωτισμ που δε θα πγαζε απ το καθαρ φως. Ταυτχρονα λγος και χειρονομα, ο ερεβδης αυτς φωτισμς θα δισχιζε διιστορικ αυτ που παζει κι αυτ που χει παιχτε. στερα απ τσους αινες ιδεαλιστικς μεταφυσικς σχετικ με το Εναι του ντος, στερα απ το μηδενισμ που μηδενζει και το Εναι και το ον κι αυτομηδενζεται, το παιχνδι θα μποροσε χι να λμψει αλλ να ξεδιπλωθε ως παιχνδι του κσμου, φωτζοντας τα ιδιατερα παιχνδια αλλ παραμνοντας αυτ καθαυτ πιαστο, δηλαδ κρβοντας το σκεφτ του. Αυτ το πλλον παιχνδι που παραμνει πρωττυπο και το οποο προσπαθομε να σκεφτομε διασχζει τις υψηλτερες ννοιες: το Ον, το θε, τη φση, τον νθρωπο, τη κοινωνα, τη τεχνικ. Περιλαμβνοντς τες και τοποθετντας τες, ανογεται, «εναι» το διο το νοιγμα. Συλλαμβνοντς το ως χει κι χι με αφετηρα αυτ το λλο ιδιατερο Κι ενδοκοσμικ παιχνδι, κλενει με το νοιγμ του τη κυριαρχα της παρστασης, της βσης, των ιδανικν και μλιστα την εμπειρικ λατρεα των γεγοντων. Με αφετηρα «αυτ» το παιχνδι εναι δυνατv να σκεφτομε την εποχ που το λον γνεται τποτα. Πρκειται για λλο νομα του ανογματος του χρνου που επιτρπει το φωτισμ του παρελθντος, του παρντος και του μλλοντος, ακμη κι αν το μλλον εναι λιγτερο ανοιχτ απ' ,τι θα εχαμε την τση να σκεφτομε. Ακμη κι αν οι «μαρες» σκψεις, οι ~οκαλομενες απαισιδοξες, απασχλησαν τη σκην περισστερο απ τις αισιδοξες σκψεις, μας χει δοθε -αν
ανοιχτομε στον αστερισμ του κσμου, του παιχνιδιο, του χρνου- να ζσουμε, να σκεφτομε και να δρσουμε πρα απ κθε αισιοδοξα απαισιοδοξα, πρα απ τη τραγωδα και τη κωμωδα. Ανταποκρινμενοι σ' αυτ που καθιστ δυνατ κποια ηρεμα, μια προβληματικ σοφα. Η τεχνικ που εξουσιζει τον ορατ ορζοντα εξακολουθε και θα εξακουλουθσει το ργο της. Πρπει ραγε να επεξεργαστομε την ιστορα της τεχνικς; Αν η «τεχνικ» αναδεται στοιχειωδς απ την προστορα, αν καθορζει λη την ιστορα κι αν εξακολουθε να εναι προορισμνη να γνωρσει μια μεγλη διιστορικ ανπτυξη, ωστσο εναι υπ την ιδιτητα της σγχρονης τεχνικς που υπολογζει και διατσσει, σχεδιζει και προγραμματζει,
ενημερνει και χειρζεται, κνει σχδια και κυβερν κυβερνητικ. μως η τεχνικ χει επσης τις μακρινς της πηγς στο μαγικ κσμο και τους μθους, το ιερ και τις ιεροτελεστες, πριν λα αυτ γνουν θρησκεα. Οι απαρχς πρπει να διερευνηθον ακμη, να ερωτηθον απ τη σκψη κι χι μνον απ την αρχαιολογα και την εθνολογα. Ο κσμος, τον οποο ο κσμος της τεχνικς καλπτει μλλον παρ αποκαλπτει, μπορε να εναι αντικεμενο σκψης κι εμπειρας πως το ιερ; Δεν εναι κοινς σε λους, σε λα, διαφορετικς απ' λα κι απ' λους; Το ιερ, περισστερο κι απ το θεο, αποσρεται εν ανογεται μες στο ανερο. Η εποχ μας θλει να εναι κατηγορηματικ τεχνικοεπιστημονικ.
     Δε παει ωστσο να κυριαρχεται απ τις δυνμεις που προηγονται και που την υπερκαθορζουν. Το μυστικ του ιερο δε διπει την εποχ μας και το θεο φανεται να χει απομακρυνθε οριστικ. Οι μικρς θρησκευτικτητες που φυτρνουν εδ κι εκε, υποκατστατα αυτο που παραμνει απν, μλλον επιβεβαινουν την εν λγω απσυρση. Αντιθτως, αυτ που εξακολουθε το παιχνδι του, εναι η μυθολογικ δναμη, που, στη πλρη εποχ της τεχνικς, χει λο το μλλον μπρος της και γνεται μυθο-τεχνο-λογικ. Υπ την ιδιτητα αυτ αντικαθιστ την οντο-θεο-λογα που χει γνει ανθρωπολογα. Ζητ ραγε μια προσγγιση τυχαα μλλον παρ τυχοδιωκτικ, που ανογει και εναι ανοικτ μλλον παρ τυχαα; Η μυθο-τεχνολογικ εποχ αποτελε ραγε το τελευταο ορατ στδιο του γγνεσθαι-κσμος της σκψης, του γγνεσθαι-σκψη του κσμου; Αυτ δεν
χει ακμη αποφασιστε. να πργμα φανεται σγουρο: μες στην εντητα
και τη πολλαπλτητα του σκεπτμενου και του ποιητικο λγου, μες στην εντητα-πολλαπλτητα του κσμου και των πραγμτων, η ακατπαυστη μεταμρφωση εξακολουθε το ορατ κι αρατο ργο της, πντοτε χωρς
σταθμ, εν ανογεται το χαιχνδι που λα παζουν με λα, παιχνδι αποκαλυπτικ που παραμνει εξσου συγκαλυμμνο.
     Αντ να τρχουμε διαρκς απ το να πργμα στο λλο κι εν εξακολουθομε το δρμο της περιπλνησς μας, θα πρεπε να επιχειρσουμε μια μετατροπ: να μη ξεκινμε απ πργματα -ανθρπινα και μη ανθρπινα- για να καταλξουμε στον κσμο, οτε να ξεκινμε απ τον κσμο -που δεν εναι ποτ μνος- για να επιστρψουμε στα πργματα, αλλ τοποθετημνοι εξαρχς μες στην απαργκλιτη σχση, ν' αναλαμβνουμε ταυτχρονα τη σχση την δια, αυτ που την εγκαθιδρει κι αυτ που την αποτελε. Αυτ που λλοτε εξαρττο απ τη φιλοσοφα το χουν αναλβει ο λογικς θετικισμς, η αναλυτικ φιλοσοφα της γλσσας, η ψυχολογα, η κοινωνιολογα, η ιστορα των ιδεν κι η αισθητικ. Η φιλοσοφα παραδοσιακο τπου, με τους παραδοσιακος της τπους, ζησε κι επιβινει ακμη. Δεν αποκλεεται μετ το «τλος» της να εμφανιστε και πλι κι η δια η μεταφυσικ να γνωρσει μιαν αναγννηση. Αλλ δε πρκειται να διαδραματσουν αποφασιστικ ρλο. Το ργο μιας αναδρομικς και προδρομικς σκψης εναι πολ πιο σημαντικ. Σκφτομαι τον κσμο με αφετηρα αυτ που προσφρει προς σκψη, σκφτομαι τον κσμο και τους αστερισμος του με αφετηρα το σκεφτο, σκφτομαι αυτ που επιδχεται σκψη που προσφρεται κι αποσπται, συνιστ το ργο που επιβλλεται στη σκψη που θα συντριβε, αφο ολοκληρσει λα σα της ταν δυνατ, μπρος στο ερτημα του σκεφτου κσμου.
     Η σκψη δεν αποτυγχνει μνο και κυρως εξαιτας των δικν της ελαττωμτων, αλλ γιατ, πρα απ κθε επιτυχα και κθε αποτυχα, ο
διος ο κσμος, τρπον τιν, δε προσφρεται εξ ολοκλρου σε καμα
σλληψη. Αυτς μας συλλαμβνει περισστερο απ' ,τι εμες τον συλλαμβνουμε. Ακμη κι αν πομε τι νθρωπος και κσμος αποτελον να -που ο νας δεν εναι ο λλος, που ο καθνας δεν εναι χωρς τον λλο που δεν εναι νας λλος- κινδυνεουμε να τους θεωρσουμε σα δο
ονττητες περισστερο λιγτερο ξεχωριστς. Μπορομε να πομε τι επιβλλουν μια μη ταυτολογικ διαμεσολαβητικ ταυττητα; Ποιος
επιβλλεται σε ποιον; Δε πρπει να μιλμε για εντητα; πως και να 'χει,
δε πρπει να πψουμε να βλπουμε πς υπεισρχεται η σχση, μλλον το κντρο της ολκληρης σχσης απ' που αναδονται νθρωπος και κσμος. Τι κρατ, κινε, κνει να αλλζει, μεταμορφνει τον κσμο; σως πρπει να απελευθερωθομε απ αυτ το εδος ερτησης απελευθερνοντς την και την δια. Το μυστικ του κσμου της ερτησης που διατυπνεται ως «τι εναι αυτ;» γκειται στη προετοιμασα μιας μεταμρφωσης.

                                      ΤΕΛΟΣ

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers