-


Dali &








-

/




 
 

 

Dickinson Emily Elizabeth: ,

 

                                                              Κι μως ο Χρνος συνεχζεται
                            -Το λω χαρομενη σ` σους ποννε τρα-
        Θα ζσουν  
                                                                                                                Υπρχει λιος...

Βιογραφικ

     Η μιλι Ελζαμπεθ Ντκινσον (Emily Elizabeth Dickinson, 10/12/1830 - 15/5/1886) ταν Αμερικανδα ποιτρια. Το κορτσι με τ’ σπρα, που εδε το φως της ζως στις 10 Δεκεμβρου 1860, στο μερστ της Μασσαχουστης, μια μικρ πλη δο χιλιδων κατοκων, πλι σε δση απ λατα και σημδες κι φυγε να μαγιτικο απομεσμερο του 1886, σε να σπρο φρετρο για την αθανασα, αν κι ζησε μια ζω κρυμμνη και κλειδωμνη γρφοντας στην κμαρ της, μελλε με τη ποησ της να σημαδψει τους αινες που ακολουθον. Μορφ μυθικ πια της λογοτεχνας, λγο νετερη απ τον Πε, και σγχρονη του Ουτμαν, του Μλβιλ και του Χθορν, γινε διαχρονικ σπρχνοντας πως-πως τον καιρ της. Υπρξε οικουμενικ δχως να ξεμυτσει απ το δωμτι της στη μικρ πουριτανικ πλη του μερστ. γινε δισημη, δχως ποτ να εκδσει βιβλο σο ζοσε. Αν κι χι τσο δισημη σο ταν εν ζω, πλον θεωρεται, μαζ με τον Ουλτ Ουτμαν, απ τους πιο αναγνωρισμνους κι αντιπροσωπευτικος Αμερικανος ποιητς του 19ου αινα. Πρασε το μεγαλτερο μρος της ζως της μνοντας κλεισμνη στο σπτι των γονιν της στο μερστ κι ολκληρη η εργογραφα της παρμεινε κρυμμνη κι ανκδοτη μχρι το θνατ της. Εξαρεση αποτλεσαν μνο 5 ποιματα, απ' τα οποα 3 δημοσιετηκαν αννυμα κι να εν αγνοα της. Προερχμενη απ οικογνεια με ρζες στη Να Αγγλα: οι πργονο της φτασαν στη Αμερικ κατ το πρτο μεταναστευτικ πουριτανικ κμα, η αυστηρ προσλωση της οικογνεις της στον προτεσταντισμ επηρασε και το ργο της.

               
                          Το σπτι της στο μχερστ της Μασσαχουσστης

     Γεννθηκε το 1830 στο μερστ της Μασαχουστης, μικρ πλη 2.000 κατοκων, 3ο παιδ της οικογνειας.  Ο πατρας της ντουαρντ, εχε σπουδσει νομικ στο Πανεπιστμιο Γιλ κι εργαζταν ως δικηγρος στο μερστ, εν αργτερα εκλχθηκε μλος της Βουλς των Αντιπροσπων και της Συγκλτου της πολιτεας και μλος του Αμερικνικου Κογκρσου. Στις 6 Μη 1828, παντρετηκε την μιλι Νρκρος κι καναν 3 παιδι: τον Γουλιαμ στιν, την μιλι Ελζαμπεθ και τη Λαβνια Νρκρος, η οποα ταν κι αυτ που ανακλυψε το ργο της αδερφς της, το συγκντρωσε και το εξδωσε μετ το θνατ της. Τα παιδικ χρνια της αφιερωθκανε σε σχολικς υποχρεσεις, σε οικιακς ασχολες, σε διφορες δραστηριτητες,  στο Κατηχητικ, σε ανγνωση βιβλων και σε μαθματα τραγουδιο και πινο. Μετ το πρας της βασικς εκπαδευσης, με τις επιδσεις της να λογζονται εξαιρετικς, φοιτ στην ακαδημα Mount Holyoke College για 1 τος, που 'ναι και το μεγαλτερο διστημα που λειψε ποτ απ το σπτι της. Η νεαρ μιλι δειχνε αξιοσημεωτη κοινωνικτητα -που θα αποσυρταν ββαια σο ο καιρς περνοσε-, χοντας πολλος φλους και φλες στα πρτα αυτ χρνια της ζως της. Ταυτχρονα, εχε τουλχιστον μα πρταση γμου, με την δια ωστσο να μη παντρεεται ποτ.

         
            Η μιλυ, 1η απ αριστερ, ο στιν στη μση κι η Λαβνια δεξι

     ντας πλον στις αρχς των 20 ετν της ζως της, η συγγραφ αρχζει να διαδραματζει ολονα και πιο σημανοντα ρλο, βρσκοντας στη ποηση ναν νο κσμο ιδεν. Τα ποιματα της εποχς εναι ρομαντικ και σε τελεως λλο τνο απ τα ριμα ργα της. Παρ' λα αυτ, κποια βρσκουν τον δρμο της κδοσης, ετε στην επιθερηση του κολεγου το 1850 ετε σε τοπικ εφημερδα το 1852. Παρ το γεγονς τι η Ντκινσον ρχισε να ασχολεται σοβαρ με την ποηση δη απ την εφηβεα της, θα ταν σε μια σχετικ σντομη περοδο συγγραφικο πυρετο που θα φηνε λογοτεχνικ ργο: στα 1858-1865 γρφει κι αποθηκεει στα συρτρια της εκατοντδες ποιματα, περοδος που συμππτει ββαια με το σημαντικτερο γεγονς της αμερικανικς ιστορας του 19ου αινα, τον εμφλιο πλεμο Βορρ και Ντου. Εναι ββαια και μια περοδος ραγδαων αλλαγν για την δια, με την οικογνεια να επιστρφει στο πατρικ κτμα, τον μεγαλτερο αδελφ της να παντρεεται την καλτερ της φλη και το ζευγρι να μνει μσα στο κτμα. Η δια χει υιοθετσει ωστσο ναν ιδιατερο τρπο ζως, απολαμβνοντας την ησυχα της και περνντας ρες στο κτμα και το θερμοκπιο ασχολομενη με τη μεγλη της αγπη, την κηπουρικ, ταν δεν γραφε βεβαως.

         
                Το σπτι απ λλη οπτικ, σμερα πια μουσεο Ντκινσον

     Παιδ χαρισματικ κι ριμο, μεγλωσε σ’ να σπτι που κυκλοφοροσαν βιβλα, σε προτεσταντικ σχολεα με εξαιρετικος δασκλους, «Εμαι πντα ερωτευμνη μαζ τους», στο μερστ με τη ζωηρ πνευματικ κνηση (Λσχη Σαξπηρ, διαλξεις, ρεσιτλ). Στο σπτι της βρεθκανε 19 ανττυπα της Αγας Γραφς. Τα βιβλα της Παλαις και της Καινς Διαθκης ταν το θεμλιο ανγνωσμα των Νεοεγγλζων κι ο εκκλησιασμς, η προσευχ και τα κηργματα, αναπσπαστο τμμα της κθε μρας. Την ποιτρια που «δεν ταν η αφοσιωμνη μαθτρια κανενς», μονχα η Ββλος και τα ργα του Σαξπηρ τη θρψαν, τη στριξαν και την ενπνευσαν. ζησε απομονωμνη στο δωμτι της μχρι το θνατο. Σπνια βγαινε απ το σπτι κι ερχτανε σ' επαφ μ' ελχιστους ανθρπους, που μως την επηρασαν σε μγιστο βαθμ στη ποηση και το τρπο σκψης της.

                     

     Το 1854, γνρισε τον πστορα Τσαρλς Γουντσγορθ σε να ταξδι στην Φιλαδλφεια. Ορισμνοι κριτικο πιστεουν τι οι ρομαντικο στχοι των ποιημτων της τα επμενα χρνια προρχονταν απ τον πλατωνικ ρωτ της για τον πστορα, ωστσο η δια τον αποκαλοσε "τον πιο κοντιν της νθρωπο πνω στη γη". Τα αδρφια της δεν ταν μνο η οικογνει της, αλλ κι οι σντροφοι στις πνευματικς ενασχολσεις της. Η ποησ της αντανακλ τη μοναξι που νιωθε η δια, αλλ και στιγμς μπνευσης που δνουν σως μιαν ασθηση ευτυχας. Επηρεστηκε σε μεγλο βαθμ απ' το θρησκευτικ συντηρητισμ της οικογνειας, αλλ και του αστικο πουριτανικο περιβλλοντος της πλης που ζοσε, εν φανεται ν' αντλε επιρρος κι απ τους Μεταφυσικος γγλους ποιητς του 17ου αινα. Θαμαζε τον Τζον Κητς και τους Ρμπερτ κι Ελζαμπεθ Μπρετ Μπρουνινγκ.

                  

     Μχρι να κλεσει το 35ο τος της ηλικας της, εχε δη συγγρψει περισστερα απ 1.100 ποιματα που εξερευνοσαν με νηφαλιτητα και σνεση τον πνο, τη θλψη, τη χαρ, τον ρωτα, τη φση και την δια την τχνη. Η δια καθαρογραψε 800 περπου απ αυτ σε ξεχωριστ χειροποητα βιβλιαρκια, τις προσωπικς της «εκδσεις», που δεν φηνε ββαια να δει ανθρπινο μτι. Για την παραγωγικ αυτ 7ετα δεν εναι και πολλ γνωστ, με τους ιστορικος να προσπαθον πλον να ανασυγκροτσουν τα γεγοντα απ τα γραπτ της. Φανεται λοιπν να υπρχει ισχυρ ρομαντικ δσιμο με νεαρ που δεν κατονομζεται ωστσο, αλλ και τουλχιστον να τραυματικ γεγονς στη ζω της, που πλι μως περιβλλεται απ σκοτδι. Η δια αναγνωρζει σε επιστολ της το γεγονς πως θα χρειαζταν ναν «οικοδιδσκαλο» για να χαλιναγωγσει τη δαιμονισμνη πνα της και να της δσει συμβουλς για το πς να εκδσει το ργο της. Οι μετακινσεις που θα κνει το 1864 και το 1865 στη Βοστνη για θεραπεα στο μτι θα εναι μλιστα κι οι τελευταες φορς που θα βγαινε ξω απ το πατρικ κτμα. Επιστρφοντας το 1865 στην αγροικα πειτα απ 6μηνη παραμον στην πλη, σπνια πια θα εγκατλειπε το σπτι.

                            
                                                           Η μιλυ το 1860

     Η ποιτρια εχε πια προσαρμοστε στην απομνωση που η δια επβαλλε στη ζω της, περνντας τον χρνο με τους γονες και την αδελφ της. Συνεχζει να γρφει ποιματα, χι μως με την δια συχντητα και επιμλεια: δεν τα οργαννει πλον σε ποιητικς συλλογς, εν πολλ τα αφνει ημιτελ. Τα χειργραφα της εποχς δεχνουνε πιο πρχειρα γραμμνα απ’ τη περοδο της εντατικς συγγραφς (1858-1865), με πολλ να ‘ναι ντως γραμμνα πνω σ’ οτιδποτε. Στην ψιμη αυτ περοδ της, δεγμα του ργου της περιρχεται στα χρια συγγραφων κι εκδοτν, που δεξαν ενδιαφρον για ενδεχμενη κδοση. Ελχιστα ποιματα βρσκουνε και πλι δρμο για τη δημοσιτητα, αν και στις περισστερες περιπτσεις συνβη και πλι χωρς την γκρισ της. Ο ρωτας θα κνει και πλι την εμφνισ του στη ζω της, αυτ τη φορ με τη μορφ ενς χρου δικαστ, οικογενειακο φλου, με τις επιστολς της Ντκινσον να δεχνουνε πως σκεφτταν ακμα και να τον παντρευτε, αν και δεν το ‘κανε ποτ.
     Τα τελευταα χρνια της ζως της σημαδεονται απ αρρστια και θνατο: ο πατρας της πεθανει το 1874, η μητρα της το 1875, ο ανιψις της το 1883 (σε ηλικα 8 ετν), ο δεσμς της το 1884 κι η καλτερ της φλη το 1885. Απ το 1883 πφτει και η δια ρρωστη, με τα τσα χρνια ασθενειν να χουν επιβαρνει την υγεα της. Παρμεινε σε κακ κατσταση, εξουθενωμνη απ αλλεπλληλους νευρικος κλονισμος, με επσημη αιτα θαντου μια πθηση των νεφρν, τη νσο του Bright, μχρι και το θνατ της στις 15 Μη 1886, φτνοντας σε ηλικα 56 ετν.

                               

     Πρα μακρι, στη κατφυτη κοιλδα του Κοννκτικατ, να μαγιτικο απομεσμερο του 1886, σε λευκ φρετρο, βγζαν απ τη πσω πρτα του σπιτιο, πως η δια εχε θελσει, την μιλυ Ντκινσον. Λγη ρα πριν, στη μεγλη σλα του κτω πατματος, δο φλοι ιερες διβασαν αγαπημνα της εδφια απ τη Ββλο, προσευχθηκαν γι' αυτ, και κποιος που της στθηκε σε δσκολη στιγμ απγγειλε το «Δεν χω εγ δειλ ψυχ» της Εμ. Μπροντ. Μες απ' τα χτματα της οικογνειας και τα λο φτρες μονοπτια 6 Ιρλανδο εργτες του σπιτιο μετφεραν το σμα της κι απ κοντ, οι λγοι κενοι που δθηκαν μαζ της, με προορισμ το κοιμητρι της μικρς πλης. Ανλπιστα, μια εβδομδα μετ, στο δωμτι της, η αδελφ της θ' ανακαλψει εκατοντδες ποιματ της, τα περισστερα σ’ να κλειδωμνο πιπλο απ ξλο κερασις κι λλα στο συρτρι του γραφεου της. Απ τα ποιματα που φησε, 1.100 περπου τα 'χε καθαρογρψει σε αυτοσχδια τεχη απ διπλωμνα φλλα χαρτιο αλληλογραφας, εν λλα 700 βρθηκαν σε διφορες φσεις επεξεργασας πνω σε φακλους, στο πσω μρος λογαριασμν και προσκλσεων. Η Λαβνια ξερε πως η αδερφ της γραφε, αλλ δε μποροσε να φανταστε πως η παραγωγ της τανε τσο μεγλη, αφο, σο ζοσε, μονχα 10 ποιματ της εχανε δημοσιευτε (κυρως σε εφημερδες, με πρωτοβουλες φλων που τη θαμαζαν και χωρς ποτ να το επιδιξει η δια), ανυπγραφα κι αλλαγμνα απ τους εκδτες, στε να συμμορφωθον με τις συμβσεις της εποχς. Η Λαβνια ανλαβε το χρος να φροντσει για την κδοσ τους: ως το τλος της ζως της (1899), δημοσιετηκαν 3 συλλογς και 2 τμοι με γρμματα. Ωστσο, πρεπε να περσουν 70 χρνια απ το θνατ της, για να χουμε, το 1955, απ τον T. H. Johnson, τη 1η συγκεντρωτικ κδοση 1.775 ποιημτων της (variorum edition) και μα κδοση αναθεωρημνη, το 1998, απ τον R. W. Franklin με 1.789 ποιματα. Τα 1.046 γρμματ της τυπθηκαν το 1958, με επιμλεια του T. H. Johnson και της Theodora Ward.
     Οι 1ες ποιητικς συλλογς της σημεισανε σημαντικν εκδοτικ επιτυχα. Η 1η μλιστα επσημη κι επιμελημνη κδοση του ργου της, το 3τομο «The Poems of Emily Dickinson» σε επιμλεια Thomas H. Johnson, δεν θα εμφανιζταν πριν απ το 1955. Παρ τατα, τα περιεκτικ, βασανισμνα και συναισθηματικ φορτισμνα ποιματ της θα επηραζαν δραστικ την αμερικανικ ποηση του 20ο αι., κνοντς τη μια απ τις σημαντικτερες πνες της Αμερικς του 19ου αινα.

                 
                   Η 1η συγκεντρωτικ κδοση των ποιημτων της

     H μιλυ ταν ιδιατερα παραγωγικ στον αριθμ των ποιημτων της, που ξεπερνονε τα 800 και συχν τα στελνε μσω αλληλογραφας σε φλους, ωστσο δεν αναγνωρστηκε ευρως κατ τη διρκεια της ζως της. Ασυμββαστη με την κοινωνα της εποχς,  με ιδιατερη, ξεχωριστ γραφ αδιαφορντας για συντακτικος και γραμματικος καννες εμπνεται απ σκηνς της φσης και καταλγει με ποιματα βουτηγμνα σε βαθ στοχασμ. Αν και δεν ταξδευσε ποτ της και σπνια βγαινε απ το σπτι της εχε μια ενραση που της επτρεπε να ξεφεγει απ το κλειστ και πουριτανικ περιβλλον της εποχς της. Παρλο που δεν βγαινε σχεδν ποτ απ το σπτι της και σο περνοσαν τα χρνια το απεχθανταν λο και περισστερο, επρκειτο για μια γυνακα με χιομορ, εξυπνδα και πρωττυπο πνεμα. Απ τις σπνιες ποιτριες που 'ζησε τη ζω της μσα στον εσωτερικ της, αστερευτο κσμο. Πθανε στο μερστ το 1886, σε ηλικα 56 ετν κι ο 1ος τμος ποιημτων εκδθηκε μετ θνατον το 1890 κι ο τελευταος το 1955.

              
              Ιδιχειρο χειργραφο ποημα της με ττλο: "Wild Nights"

     «Εσαι μεγλη ποιτρια» θα της πει η συγγραφας Ελεν Χαντ Τζακσον το 1898 προφητικ, αλλ ο κσμος δε θα τη μθει παρ μνον αρκετ χρνια μετ το θνατ της. να κλειδωμνο πιπλο απ ξλο κερασις με 2000 ποιματα που θα ανακαλψει η αδελφ της Λαβνια την ρα που κενη ξεκινοσε για το δχως επιστροφ ταξδι, θα 'ναι το χημα που θα αποδεξει για ακμα μια φορ τι η μεγλη τχνη βρσκει τον τρπο κι επιβλλεται στον κσμο, πολλς φορς με τρπο αρκοντως παρδοξο. «Με κλεσαν πσω» πρλαβε κι επε να χαρξουν στον τφο της.
     «Μακρι να ‘μασταν πντα παιδι, δεν ξρω πς να μεγαλσω», το μνιμο γχος και το πρβλημ της. Μοναδικ της βσανο «αν τα ποιματ της ανασανουν». Κι 70 χρνια μετ το θνατ της τα ποιματα και τα γρμματ της θα γνουν «η ποιητικ δωρε της στον κσμο.
     Στα νυχτρια της μοναξις, της γραφς και της μελτης της, συντροφι της η Αγα Γραφ, ο Σαξπηρ και το λεξικ Webster's. Το ζυμωτ ψωμ και τα μικρ γλυκ που φτιαχνε με τα χρια της, τα ζουζονια και τ' νθη του αρχοντικο της. Τα ποιματα που 'γραφε χωρς παραλπτη και δχως σταματημ σε αυτοσχδια τεχη απ διπλωμνα φλλα χαρτιο αλληλογραφας, πνω σε φακλους, στο πσω μρος λογαριασμν και προσκλσεων. Για την εμπειρα της κστασης και για τον ρωτα, για την εγκατλειψη και το θνατο, για τη παντοδυναμα και την ομορφι της φσης, για την αναζτηση το Θεο και την αμφιβολα. Και 1000 γρμματα. Εφμιλλα πολλ απ’ αυτ με την ποησ της. Τα νυχτρια της γραφς και της μελτης σως ταν η αιτα που κατστρεψε η Ντκινσον την ρασ της. Διβαζε με βουλιμα, εχε εποπτεα της παλαιτερης και της σγχρονς της λογοτεχνας. «Οι λξεις… δε ξρω κτι λλο πιο δυνατ», λεγε, μως καννας λλος ποιητς δεν φειλε στα βιβλα τσο λγα. Αν κι γιναν επμονες αππειρες να προσδιοριστον οι πργονο της, οι επιδρσεις που δχτηκε και το λογοτεχνικ κνημα που ανκει, η Ντκινσον αντιστκεται σε ποια κατταξη και μνει μακρι απ κθε μεση εξρτηση. Με κντρο ανγνωσης τη Ββλο και τον Σαξπηρ, μελτησε τους Αγγλους μεταφυσικος του 17ου αινα (Χρμπερτ, Βων, Σερ Τμας Μπρουν) κι λη σχεδν την αγγλφωνη ρομαντικ και βικτωριαν λογοτεχνα.

               
           Ποημ της σε τοχο κεντρικο κτιρου στη Χγη, Ολλανδα.

     Απ τους Αμερικανος: Εμερσον και Θορ, Χθορν, πολ πιθανν Πε και Μλβιλ. (Αρνθηκε, πως φανεται, τη ποηση του Ουτμαν). Απ τους Αγγλους: Κητς και Μπυρον, Γουρντσγουερθ και Τννυσον, Ντκενς. Ιδιατερα, μως, τους Μπρουνινγκ (γραψε τουλχιστον 2 ποιματα για την Ελζαμπεθ), την Τζωρτζ Ελιοτ (2 ποιματα εναι αφιερωμνα στη μνμη της), την Εμιλυ και την Σαρλτ Μπροντ. Πολ να διβασε τη «Μμηση του Χριστο» του Γερμανο μυστικο Thomaw a' Kempis, που της φανρωσε να παρδειγμα ζως ριζικ και απλυτο: "απαρνσου τον κσμο, απδιωξε την ταραχ του, βρες καταφγιο στα μχια της καρδις". Γνριζε σε βθος το ργο του Ρσκιν και του Καρλυλ. Στα βιβλα του σπιτιο περιλαμβνονταν ακμη θρησκευτικ ιστορα, θεολογα, φιλοσοφικ μελετματα, βιογραφες (αγαπημνο της ανγνωσμα).
      σο κι αν λεγε φλακα γγελ της, τη Λαβνια, που κι αυτ μεινε ανπαντρη, «δεν χει Πατρα και Μνα, αλλ μνο εμνα, κι εγ δεν χω Γονες παρ μνη αυτ», ο νθρωπος που γινε η πιστ σκι της ταν το μεγαλτερο απ τα 3 παιδι, ο τολμος στιν, ο «αδερφς Πγασος», που υπρξε για τη Ντκινσον μια σχση ντονα συναισθηματικ και πνευματικ. «Νομζω τι, σο μεγαλνουμε, λεπουμε ο νας στον λλο πιο πολ, γιατ δε μοιζουμε σχεδν με καννα, και γι' αυτ εξαρτιμαστε περισστερο ο νας απ τον λλον, για να βρομε χαρ», του γραφε. "Δεν χω λλο σντροφο στο παιγνδι", εξομολογεται το μυστικ της στον Ωστιν, που σπουδζει νομικ στο Χρβαρντ: «Θα σου πω πως χουν τα πργματα -χω κι εγ τη συνθεια να γρφω». Λγες μρες αργτερα: «Μακρι να ‘μασταν παιδι, δε ξρω πς να μεγαλσω». Και τον επμενο χρνο, στα 23 της: «Δε φεγω απ το σπτι, εκτς κι αν μια πειστικ ανγκη με πρει απ το χρι». Στους σκονισμνους δρμους του μερστ φνηκαν κποιες σκις, νθρωποι μισ πραγματικο μισ γυρνμενοι μες στο μυαλ της, οι λγοι κενοι που σφργιζαν τη ζω της: καλοπια της πραγματικτητας, που στλαξε μσα τους την λη του ιδιματς της. Γιατ στην μιλυ, ακρεστη και δσπιστη καθς τανε μπρος στην ευτυχα, η ερωτικ ιδα ταν αχριστη απ την ποιητικ.
     Γρμματα (το εδος του πεζο λγου στο οποο εκφρστηκε) χει αρχσει να γρφει απ τα 12, και συνχισε χωρς διακοπ μχρι τις τελευταες της μρες (σθηκαν πνω απ χλια, αν και πολλ χθηκαν σκπιμα καταστρφηκαν). σο κυλον τα χρνια, η αλληλογραφα γνεται λο και πιο πολ κομμτι της ζως της, καθς τα γρμματα «αποτελον το μοναδικ μσο διαφυγς απ τον εκοσιο εγκλεισμ της»(Johnson & Ward 1958, xix) -«να Γρμμα εναι χαρ Γινη που οι θεο τη στερονται» (Γ 960). Η συνθεια να ταχυδρομε ποιματα για γρμματα, να ενσωματνει ποιματ της μσα σε γρμματα, η συχν χρση παλας, οι μμετρες προτσεις και οι εσωτερικς τους ομοιοκαταληξες, «λα τενουνε προς την αμφισβτηση μιας αυστηρς ειδολογικς διαφορς ανμεσα στη ποηση και στο πεζ της λγο» (Farr 1992, 16).

            
                        Eδ με μια φλη της (Kate Turner) το1859

     Πυκν κι αποσπασματικ, κατμεστα απ μεταφορς και μετωνυμες, πολλ γρμματα εναι ισοδναμα με τα ποιματ της. Πς αλλις, αφο με την αλληλογραφα της θλησε να επικοινωνσει και να γοητεσει, να ασκηθε ποιητικ και να συστσει τον εαυτ της, να συγκεντρσει γρω της ποιητικ ακροατριο, καθς οι 40 απ τους 99 αλληλογρφους μιας ολκληρης ζως τανε κι οι μοναδικο παραλπτες των ποιημτων της, ορισμνων ποιημτων της, μιας κι ταν ελχιστοι κενοι που λαβαν περισστερα απ να (Juhasz 1984, 170-192· Miller 1968, 29-39). «να Γρμμα το νιθω πντα σαν αθανασα, γιατ εναι μνο ο νους του φλου χωρς το σμα του». «Η Δημοσευση εναι η Δημοπρασα του Ανθρπινου Νου», «Ατμωση της Τιμς», γραφε το 1863. Η ρνησ της να εκδσει μνει ανεξγητη. Η αποθρρυνση απ τον Χγκινσον κι οι επεμβσεις στα 10 ποιματ της που εδε τυπωμνα, ο φβος πως θα 'χανε το προνμιο της μνωσης, η τακτικ να επιστρφει στα ποιματα μετ απ χρνια, η πεποθηση τι οι αλληλογρφοι της τανε το ιδανικ ακροατριο, εναι κποιες πιθανς απαντσεις.
     Απ τους 2 στυλοβτες της αμερικανικς ποησης, ο Ουτμαν επβαλε μεσα τη κυριαρχα του στους μεταγενστερους, εν η Ντκινσον δρασε με τρπο αργ κι υπγειο. Μλις το 1994 ο Harold Bloom, επικυρνοντας καθυστερημνα την εσοδ της στο Δυτικ Καννα, τη θεωρε ως τη «μεγαλτερη ποιτρια της Δσης» (Bloom 1994, 295) κι αναγνωρζει τι «δεν υπρχει καννας κριτικς που να στκεται στο ψος των διανοητικν της αξισεων και οτε πρκειται να υπρξει» (Bloom 1994, 292). Αλλ κι ο Alfred Kazin, στο μεζον ργο του An American Procession, σημεινει τι «ταν η πρτη νεωτερικ συγγραφας που βγαλε η Να Αγγλα» (Kazin 1984, 164).
     Αν κι εναι πιθαν πως ρχισε να γρφει απ το 1845, το 1ο γνωστ ποημ της χρονολογεται τον Μρτη του 1850, στα 20 της. Απ τη παραγωγ των επμενων 8 χρνων κρτησε μνο 4 ποιματα. Το 1858 αρχζει να συγκεντρνει προσεχτικ τα ποιματ της αντιγρφοντς τα σε χειροποητα τετρδια, σα να 'θελε να βλει τξη στη παραγωγ της, που αξανε διαρκς, σα να επιθυμοσε να συνθσει τις συλλογς της. Την εποχ αυτ φανεται πως συμβανει στη ζω της κποιο γεγονς αποφασιστικς σημασας (αντικεμενο εξαντλητικν συζητσεων). Το αποτλεσμα ταν νας εσωτερικς εμπρησμς που την οδγησε στη δημιουργα 1.116 ποιημτων, τα 2/3 του ργου της, σε διστημα 8 χρνων, απ το 1858 ως το 1865. Πρκειται για τη πιο γνιμη περοδο, μιας και το 1862 γρφει 227 ποιματα, το annus mirabilis 1863, 295, σχεδν να τη μρα, το 1865, 229. Θα συνεχσει να γρφει μχρι το τλος της ζως της, «δεν χω λλο σντροφο στο παιχνδι», με ετσιο μσο ρο 26 ποιματα, μως ποτ με την ορμ των αρχν της δεκαετας του 1860.
     Η ποησ της, δραματικ, αμφσημη κι ειρωνικ, αν και θα μποροσε να ταιριξει στο κλμα που καλλιργησε ο μοντερνισμς, παρασιωπθηκε ωστσο απ τον Πουντ και τον λιοτ, τους κορυφαους αγγλφωνους εκφραστς του. Στο περιοδικ του λιοτ, The Criterion δημοσιετηκαν, το 1925, σοβαρς επιφυλξεις για το ργο της. Νωρτερα, η Amy Lowell (1874-1925) την εχε θεωρσει πρδρομο της νετερης ποησης και υπδειγμα για το κνημα του εικονισμο. Ο Allen Tate (1899-1979), στο ιστορικ δοκμι του για τη Ντκινσον (1932), τη προβλλει ως βασικ πρτυπο για τις αρχς της Νας Κριτικς. Ο Archibald MacvLeish (1892-1982) βρσκει τη φων της μεση και δραματικ, «τυπικ νεωτερικ».
     Ποιητς που δχτηκαν βαθτερα την επδρασ της ταν ο Wallace Stevens (1897-1955) και ο Hart Crane (1899-1932), που της απευθνεται στο ποιητικ του κατρθωμα Η Γφυρα (The Bridge, 1930). Ο Robert Frost (1874-1963) ταν απ τους πρτους νθερμους υποστηρικτς της («η σπουδαιτερη γυνακα συγγραφας»), ο William Carlos Williams (1883-1963), αν και μαθτευσε στην ποηση του Whitman, θαμαζε την οικονομα και την ελλειπτικτητα των στχων της, ονομζοντς τη «προσττισσα αγα» του, εν η Marianne Moore (1887-1972) επηρεστηκε απ τις λεκτικς της επιλογς και τις ανατροπς στη σνταξη. Η πεζογρφος Gertrude Stein (1874-1946) ομολογοσε τη πνευματικ της συγγνεια. Μετ το Β Παγκ. Πλ., ταν η ποηση μιλ για τη ψυχικ διλυση και τη πνευματικ αγωνα, το ργο της Ντκινσον θα 'ρθει στο προσκνιο.
     Για τη ζω της δεν εναι λοιπν και πολλ γνωστ, πως δεν θα ταν και το ργο της, αν δεν βρισκε η αδελφ της τα ανκδοτα χειργραφα. Γιατ η πλον αναγνωρισμνη αμερικαν ποιτρια του 19ου αινα δεν δημοσευσε οτε στχο ταν ζοσε, με μια χοφτα ποιματ της που βρκαν τον δρμο της κδοσης να μην χουν καν την γκρισ της. Το μεγλο μυστριο των αμερικανικν γραμμτων γραψε μανιωδς μια σειρ απ ποιματα σε μια σντομη χρονικ περοδο και μετ σγησε για πντα, για να αφσει λες τους στχους της ν' ακουστονε δυναττερα...

                    
                                              Το μρος που αναπαεται...

======================================================

Δεν Υπρχει Φρεγτα Σαν Το Βιβλο

Σαν το βιβλο δεν υπρχει μια φρεγτα
σε χρες μακρινς να μας πηγανει,
Μηδ' ο γοργς ταξιδευτς, μια σελδα
γεμτη στχου καλπασμ, δε προλαβανει.

Η διαδρομ αυτ μπορε να πρει
τον πιο φτωχ και να τον ταξιδψει,
χωρς το φβο να πληρσει ναλα.

Πσο λιτ στ’ αλθεια εναι το ρμα
που ταξιδεει μιαν ανθρπινη ψυχ!

 γριες Νχτες

γριες νχτες-γριες νχτες!
Αν μουν μαζ σου
Οι γριες νχτες θα ταν
Η απλαυση μας

Μταιοι οι νεμοι
Για μια καρδι σε λιμνι
Αρκετ με τη Πυξδα
Αρκετ με τους Χρτες

Κωπηλατντας στην Εδμ
Αχ! η Θλασσα!
Μονχα να προσρμιζα
Σε σνανε Απψε!

Αν Μπορ

Αν μπορ να σταματσω
μια καρδι που πει να σπσει
Δεν θα ζσω μταια.

Αν μπρω να απαλνω
μιας ζως την Οδνη
ηρεμσω λλου τον Πνο
να βοηθσω
να μισολιπθυμο Κοκκινολαμη
Να μπει ξαν μες στη Φωλι του
Δεν θα ζσω μταια.

Σκρπια

1
Μακρι να 'μουνα για σνα καλοκαρι,

ταν οι μρες του καλοκαιριο χουν πετξει!
Και μουσικ σου που να παραμνει,
ταν τα Νυχτοπολια και οι Φλροι, χουν σωπσει!

Θα υπερπηδσω, και θ᾽ανθσω, λον μ᾽ νθη
Θα τον γεμσω απ πνω! Κα μακρι
Να με μαζψεις λη Aνεμνη
Παντοτιν, δικ σου νθος!

Για χρη σου ακμα και στον τφο

2
χω τον ττλο της συζγου, δχως μως
να 'χω την δεια καθς ορζει ο Νμος.
Σκληρ μου δθηκε, πικρ κι δικη μορα.
«Βασλισσα του Γολγοθ» για ττλο πρα.

Κι λα εναι βασιλικ, εκτς το στμμα,
κι ο αρραβνας, δχως λγωμα στο βλμμα
που ο Θες σε κθε θηλυκ χαρζει,
ταν το κρτημα λλου χεριο γνωρζει.

Διαμαντικ με το διαμαντικ ταιριζει
και το χρυσφι, το χρυσφι αγκαλιζει.
Η γννηση, ο αρραβνας και κατπι
δυο-τρα μτρα απ του σβανου το τπι.

Τριπλ μια νκη σε μια μρα να 'ναι, φτνει.
«Ο ντρας μου», λεν οι γυνακες με στεφνι
μ' να σκοπ που κι η ψυχ τους τραγουδει.
Να 'ναι ο τρπος τχα, αυτς; Ποις απαντει;

3
Στ' Αλαβστριν τους Δματα, Ασφαλισμνοι
Ανγγιχτοι απ' το πρω κι απ το μεσημρι
Κοιμονται της Ανστασης οι προι εταροι,
Ατλζινοι Δοκο και Πτρινη η Στγη

Θριαμβικ περνον τα Χρνια πνω τους
μες στο Μισ Φεγγρι και τα Σμπαντα
τα Τξα τους λαξεουν και Στερεματα
κωπηλατον, κατρακυλνε τα Διαδματα
Και Δγηδες σιωπηλ που παραδδονται
σα τα Σημδια, σ’ να Δσκο απ Χινι

4
Τη Δναμ μου στα Χρια πρα
Και κντρα σ' λο τον Κσμο πγα
Δεν ταν πολλ σαν του Δαυδ
Μα μουν εγ διπλ τολμηρ

ριξα το Χαλκι μου μα αυτ
Που 'πεσε χμω μουν Εγ
ταν ο Γολιθ τσο πελριος
μουν εγ τσο μικρ;

5
Μια ψαλιδι νιωσα στο νου
σαν να 'χε χωριστε
πιασα να το ρψω
δεν ταριαζε η κλωστ.

6
ταν η νχτα φεγει κι εναι
το χραμα τσο κοντ
π' αγγζεις πλον τα κεν,
ρα να στρσεις τα μαλλι,

να ετοιμσεις τα λακκκια,
και ν’ απορσεις τι να σαν
τα γηραι, ξεθωριασμνα
μεσνυχτα και σε φοβσαν.

7
Η Φση κνει να διψομε,
στε, πεθανοντας μετ,
λγο νερ εκλιπαρομε
σε δχτυλα περαστικ.

Δηλο τη πιο λεπτ για εμς
ανγκη που εν αφθονα
πληρο το μγα προς δυσμς,
το δωρ, η Αθανασα.

8
Η φμη εναι μλισσα.
χει κεντρ, χει τραγοδι
Α, χει μως και φτερ.

9
Δε χρειζεται κποιος να 'ναι δωμτιο
για να στοιχεισει.
Δε χρειζεται κποιος να εναι σπτι
Το μυαλ χει διαδρμους
που υπερβανουνε τον υλικ χρο.

10
Μπορε τ' απραντα να αιτθηκα
Απ' ουρανος δε θα δεχτ χασορα
Γιατ, στη Πλη που γεννθηκα
πυκννουνε οι Γαες σαν τα Μορα

Tο καλαθκι μου χει μσα μνο τ' πειρα
που λετερα στο μπρτσο μου αιωρονται
Αλλ μικρτερα δεμτια συνωθονται.

11
Πθανα για την ομορφι
και μπανοντας στο χμα
ακοω κποιον ν` ακουμπ'
στο πλαν μου στρμα.

Ψιθρισε «τι φταιξε;»
«η ομορφι» του επα
«για την αλθεια πθανα»
επε «εμαστε αδρφια».

Κι πως μιας νχτας συγγενες
μιλσαμε, σο ποτ κανες
σπου ρθανε στα χελη μας τα κρα,
κι κρυψαν τ` νομ μας, βρα.

12
Κι μως ο Χρνος συνεχζεται
-Το λω χαρομενη σ` σους ποννε τρα-
Θα ζσουν
Υπρχει λιος
Δεν το πιστεουν τρα
Που χασα τα Πντα,
Μ` εμπδισε
Να χσω Πργματα μικρτερα.

Αν δε φαινταν κτι μεγαλτερο
Απ την Εκτροπ ενς Κσμου απ ναν ξονα
απ του λιου τον Αφανισμ
Τσο μεγλο δε θταν ββαια
Πο να σηκσω εγ το βλμμα απ’ τη δουλει μου
Για περιργεια.

13
Υπρχει η μοναξι του χρου
κι η μοναξι των θαλασσν
και μοναξι θαντου, κι λες
μοιζουν εσμο πρωτευουσν

μπροστ στο πολικ τοπο
-μια περατ απερανττης-
εκε που η ψυχ ανογει
και δχεται τον εαυτ της.

14
Δεν πρασα το Χρο να πρω τχα,
και μο 'κανε ο διος τη τιμ.
στην μαξα καθσαμε μονχα
εμες κι η μετ θνατον ζω.

Βραδναμε, εκενος δεν βιαζταν,
κι εγ απ τα ργα και τους κπους
κι απ' την ανπαυλα μου εχα πλον
παραιτηθε, για τους καλος του τρπους.

Περσαμε εκε που τα παιδκια
στο διλειμμα παλεαν του σχολεου,
περσαμε απ' αθα χορταρκια,
και πρα απ τη δση του ηλου.

Κι ο λιος μας προσπρασε. Το ποσι
φερνε παγωνι κι ανατριχλα
αρχνης εχα φρεμα, και τολι
γρω στους μους μου που τρμανε σα φλλα.

Σταθκαμε μπροστ σε κποιο σπτι,
Που μοιαζε μ' εξγκωμα στη γη.
Μλις που διακρινταν η σκεπ του,
το γεσωμ του μπαινε στη γη.

Πει καιρς πολς, μα κενη η μρα
μοιζει πολ μακρτερη για μνα,
που κοταξα και εδα των αλγων
στραμμνα τα κεφλια στους αινες.

Τσο Ανεπασθητα

Τσο ανεπασθητα σα μια μικρολα λπη
Το Καλοκαρι σβησε σαν παρουσα
Τσο ανεπασθητα που απ κοντ μας λεπει,
Χωρς να φανεται πως χει κνει προδοσα.

Παντο σκορπστηκε σιωπ, παντο γαλνη,
Σα ξαφνικ το σορουπο μεγλο να 'χει αρχσει
Σαν να θλει ασυντρφευτη να μενει
Σε δελι απμακρο, μονχη της η φση.

Νωρς, το σθαμπο τη θση του χει πρει
Το πρωιν θολς ανταγειες ξετυλγει
Με ευγενικ κι λο μελαγχολα, χρη,
Σαν επισκπτης που ετοιμζεται να φγει.

Κι τσι χωρς φτερ, κουπι, χωρς τιμνι
Σ’ ονειρικ, παραμυθνια τρυφερδα
Το Καλοκαρι με αναμνσεις μας φορτνει
Και φεγει Θεο, στη στερν του Ομορφδα.

Ρξε Τα Εμπδια Χρε

Ρξε τα εμπδια Χρε, τα κοπδια
Να 'μπουνε τα κουρασμνα,
Που 'χει τελεισει η βσκησ τους
Και πια πψαν να βελζουν.

Δικ σου εν' η πιο γαλνια νχτα,
Δικ σου και το πατρικ μαντρ,
Πολ σιμ 'σαι, να σ’ αναζητομε,
και πρθυμος πολ, σαν σε καλομε.

Ελπδα

Εναι η ελπδα να πργμα με φτερ
που 'χει κουρνισει στη ψυχ μου
και δχως λξεις το σκοπ μου τραγουδ
χωρς ποτ, ποτ, ποτ να σταματ.

Κι ακογεται στη καταιγδα πιο γλυκ,
ντροπ της πρπει ττοια θελλα κακι,
που το μικρ μπορε να διξει, το πουλ,
που ζσταινε καιρ, κσμο πολ.

Το 'χω ακοσει και στη παγωμνη γη,
Και στα πιο αγρια κματα, τα ξνα.
Κι μως, οτε στη χρεα του ποτ,
οτ' να ψχουλο δε ζτησε απ μνα.

Την Ηδον Πρτα Ζητ Η Καρδι

Την ηδον πρτα ζητ η καρδι
κι πειτα την οδνη ν' αποφεγει
Κι στερα κενα τα μικρ παυσπονα
Που ξεγελν τον πνο.

Μετ, να πει να κοιμηθε
Κι αν εν' στο τλος, βολετ,
Με θλημα τ' Αφντη της
Τη λευτερι, τα μτια της να κλεσει.

Χωρισμς

Δο φορς τλειωσε η ζω μου,
πριν τελεισει,
Μνει ακμη να φανε αν η Αθανασα
μου φανερσει
και να τρτο γεγονς
τσο μεγλο,
τσο δυσκολονητο σο αυτ
που δη μου τχαν δο φορς

Ο χωρισμς
εν' τα γνωστ του παραδεσου,
Κι λα τα χρειαζομενα
απ' τη κλαση.

Αντιστθμισμα

Κθε μικρ στιγμ εκστατικ
Πρπει να τη πληρσουμε μ' οδνη
Σ' αναλογα με την κσταση, οξεα
και τρεμαμνη. Για κθε ρα λατρευτ,
χρνια ζως με πενταροδεκρες.

Με τον πικρ αγνα αποκτημνες
Και με σεντοκια δκρυα γιομτα.
               

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers