-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

, , , , : (.)

                                      Εισαγωγ

     Το παρν ρθρο ρχεται να συμπληρσει εκενα τα 2 προγενστερα, των δημιουργν απ λα τα εδη της Αρχαας Ελληνικς Ποησης και μπανουν ξεχωριστ, γιατ εναι απ τα μεγαλτερα σε γκο, στε τα υπλοιπα να μη πισουνε μεγαλτερο χρο απ' σο δη κατχουνε, γιατ εναι ακμα πρα πολλο Δημιουργο απραστοι. Δεν χω να πω λλο, αφνω να μιλσει περαιτρω η ανγνωση. Π. Χ.

==============


   Αρχλοχος

     O Αρχλοχος (~680-630 π.Χ.) ταν αρχαος λυρικς ποιητς. Συνθεσε ελεγεες, μνους και ποιματα σε ιαμβικ και τροχακ μτρο. Θεωρεται ο δημιουργς του λγιου ιμβου και της χρσης του με σκοπ τη στιρα. Ιδιατερα γνωστς μεινε ο στχος του "Πολλ' οδ' ἀλπηξ, ἐχῖνος δ ν, μγα". Η αλεπο ξρει πολλ κι ο σκαντζχοιρος να, μεγλο. Η ΠΑ περιλαμβνει 2 επιγρμματ του (VI 133 και VIΙ 441). Γεννθηκε στη Προ περπου το 680 π.Χ. και γνρισε τη μεγαλτερη του ακμ περπου το 650. Ο πατρας του, Τελεσικλς, καταγταν απ αριστοκρατικ οικογνεια κι υπρξεν αρχηγς της αποικιστικς εκστρατεας στη Θσο. Απ' αυτν κληρονμησε το ριψοκνδυνο χαρακτρα και το θαρραλο αποικιστικ πνεμα. Μητρα του ταν η δολα Ενιπ, η οποα τονε προκισε με τη γνση της λακς γλσσας και την ευαισθησα της ταπεινς της καταγωγς.
     Σαν νθρωπος και ποιητς, τανε παρορμητικς, αθυρστομος κι εκδικητικς. Εναι προφανς πως ο πατρικς ξονας τς καλλιτεχνικς προσωπικτητς του εναι ο μηρος. Εν λεκτικ βασζεται κατ πολ στο πος, αισθητ εναι επσης η παρουσα μιας σειρς νετερων λξεων κι ιδιωματισμν. Επινησε τον αμβο και την επωδ, επιφροντας σημαντικς τεχνικς αλλαγς στο ηρωκ ποιητικ ιδωμα που κυριαρχοσε μχρι κενη την εποχ. Τα περισστερα σωζμενα ποιματ του εναι ολιγστιχα κι εμφανζουν μεγλη μετρικ ποικιλα. Πρκειται για ελεγειακ δστιχα, ιαμβικ τρμετρα, τροχακ τετρμετρα, επωδος κι λλους στροφικος συνδυασμος. Τα θματ του τανε συχν ερωτικ, συμποτικ, πολιτικ.
     Κεντρικ φυσιογνωμα της λογοτεχνας του 7ου αι. και για τους αρχαους σος με τον μηρο, υπρξεν ο κορυφαος εκπρσωπος της ιαμβικς ποησης. Στο ργο του εκφρζει την αμηχανα του εφμερου ανθρπου μπρος στη παντοδυναμα των Θεν, αναγνωρζει τον αινιο νμο της εναλλαγς που κυβερν τον κσμο, εν απ τον πλεμο αφαιρε κθε στοιχεο μεγαλοπρπειας, απεικονζοντας με ρεαλισμ μνο την αβεβαιτητα και την αθλιτητ του. Με την ποηση του Αρχλοχου συντελεται η 1η λυρικ ανατροπ του ηρωκο ιδεδους. γνωστο πτε, τονε σκτωσε κποιος Καλλνδης Κρακας, σε μχη με τος Ναξους. Μαρτυρεται πς ο φονις δεν γινε δεκτς απ τη Πυθα.



     ζησε πολυτραχη ζω κι αναγκστηκε να γνει μισθοφρος. Πολμησε στην Ιωνα, στη Θρκη, στη Μακεδονικ Τορνη και στην Εβοια. Σκοτθηκε πολεμντας τους Νξιους, χωρς να γνωρζουμε ακριβς αν ο Νξιος Κρακας τον σκτωσε στη Νξο στην αποικα της, που βρισκτανε στη Θρκη. Ο αριστοκρτης Κριτας κατηγορε τον Αρχλοχο πως ο διος ο ποιητς εναι υπεθυνος για σα του προσπτουνε και τη κακ φμη που απκτησε. Σημαντικ βιογραφικ μαρτυρα για τον ποιητ αποτελε κι η επιγραφ απ τη Προ, που δημοσευσε 1ος ο Ν. Κοντολων. Για το χρνο της ζως του ποιητ διατυπωθκανε κατ καιρος διφορες απψεις. Εναι σμερα ββαιο πως ζησε κι γραψε στα μσα του 7ου αι. π.Χ. Εκε μας οδηγονε κι οι εσωτερικς ενδεξεις απ τους διους τους στχους του. τσι στο απσπασμα 122 W., που γνεται λγος για κλειψη Ηλου, εναι βασικ τεκμριο, διτι η χρονολγηση της κλειψης αποτελε νδειξη και ξρουμε σμερα τι οι στχοι αναφρονται στην κλειψη της 6ης Απρλη 648. Οι περισστεροι μελετητς, βασισμνοι σ' εσωτερικς μαρτυρες, πως εναι η αναφορ στον Γγη (687 - 652, βλ. απσπ. 19W), τα βσανα των Μαγνησων (650) κι η κλειψη ηλου του 648, τονε χρονολογονε στο 1ο μισ του 7ου αι.. Πρκειται για τη παλαιτερη ακριβ χρονολογα που χουμε στην αρχαα ελληνικ λογοτεχνα.
     Ο Αρχλοχος ταν ιαμβογρφος, γραφε δηλαδ ιαμβικ ποιματα, χι σον αφορ στο μτρο τους, αλλ στη γλσσα. Τα ποιματ του τανε γραμμνα σ' επιθετικ και χλευαστικ γλσσα κι αποτελοσανε πρωτοτυπα για την εποχ τους και τα μχρι ττε ιδανικ που προβλανε τα πη του Ομρου. Σατρζε πολλος, ακμη και τον εαυτ του.



     Η ημερομηνα γννησης του εναι μλλον σγουρη καθς μιλ για την κλειψη του 648 π.Χ. στα χρνια της βασιλεας του Γγη, επομνως την δια εποχ περπου θα 'ζησε κι ο διος. Η εποχ αυτ, ταν εποχ αποικισμο, ανακατατξεων, αμφισβτησης της αριστοκρατας κι εμφνισης των τυρννων. Αμφισβητε την αριστοκρατα και τις παραδοσιακς αξες κι σως επειδ τανε παιδ αριστοκρτη και δολης. Αυτ σμαινε πως εχε πολιτικ δικαιματα, αλλ δε μποροσε να πρει μρος της περιουσας. Ο πατρας του καταγταν απ αριστοκρατικ γνος κι υπρξεν αρχηγς της αποικιστικς εκστρατεας στη Θσο. Η μητρα του πως προαναφρθηκε μλλον τανε δολη. Δε μπορομε ωστσο να 'μαστε σγουροι γι' αυτ αφο το διο το νομ της προρχεται απ τη λξη "ενιπ" που σημανει σκευασμς, λοιδορα. σως επομνως ταν να πλαστ νομα που εφηρε ο διος ο ποιητς για τη μητρα συσχετζοντας το νομ της με το περιεχμενο της ποησς του που 'τανε χλευαστικ (αμβος). Οι πληροφορες αυτς παρατθενται απ το ρτορα και σοφιστ Κριτα και μοιζουν αυθεντικς, ωστσο επειδ προρχονται απ τον διο τον Αρχλοχο δε μπορομε να εμαστε σγουροι πως εναι αληθες κι χι πλαστς. Πντως πως και να 'χει ζησε μσα στη φτχεια.
     Ενδιαφρουσα εναι η ιστορα με τον προπππου του Αρχιλχου, τον Τλλη και τη προγιαγι του Κλεβοια, που εχαν απεικονιστε σμφωνα με τον Παυσανα, απ τον Πολγνωτο, σε μια εικνα που 'χε ζωγραφσει στους Δελφος στη λσχη των Κνιδων. Η εικνα αυτ αναπαριστοσε τον ντρα και τη γυνακα στον δη καθς περνοσανε τον Αχροντα. Οι μορφς αυτς αποτελοσανε κομμτι της τοπικς ιστορας κι η Κλεβοια ταν αυτ που μετφερε σε κουτ τα ργια της Δμητρας απ τη Προ στη Θσο. Εναι πολ σημαντικ το γεγονς τι ο Αρχλοχος καταγταν απ ττοιο θρησκευτικ περιβλλον, ειδικ αν αυτ συνδεθε με το εδος της ποησς του. Η ιαμβικ ποηση εχε ως χαρακτηριστικ της τη βωμολοχα κι η λατρεα της Δμητρας αντστοιχα σχετιζταν με την αισχρολογα και τη γονιμτητα.



     Ο Αρχλοχος υπρξεν ο 1ος ποιητς που στρεψε την ποηση απ το πος και τη μυθικ παρδοση στην ανθρπινη μορα, στο εδ και στο τρα, ο 1ος ποιητς που κατρθωσε ν' αποδεσμευτε απ τη βαρτατη ποιητικ κληρονομι του επικο κσμου, ενσω βρισκταν μλιστα κτω απ την μεση επδρασ του. Το ργο του συνιστ τη 1η αποφασιστικ τομ στην αρχαα ποηση. Αναλει την εππονη ζω του ανθρπου, ερμηνεει την ανθρπινη μορα, που 'ναι και προσωπικ του. Οι σωζμενοι στχοι του απηχονε βιματα της προσωπικς του ζως, εκφρασμνα με δηκτικτητα και γλωσσικ καθαρτητα. χι μνον απαρνεται τα παλαι, καθιερωμνα ιδανικ του πους, αλλ συχν τα διασρει, προβλλοντας καινοριες θσεις κι αξες, που προκπτουν απ τις νες απαιτσεις του βου κι απ τη να αντληψη για τη ζω και τον νθρωπο. Στχοι με χλευαστικ κι αντιηρωικ χαρακτρα αναιρονε σταθερς παραδσεις κι υποτιμονε κληρονομημνες πεποιθσεις.
     Διαβζοντας τα ποιματ του βλπουμε πως παρουσιζει τον εαυτ του με ως υπηρτη βασιλι του πολμου και δηλνει πως γνωρζει καλ το αξιραστο δρο των Μουσν. Αυτς ταν νας κοινς τπος στην αρχαα ελληνικ λογοτεχνα και ποηση, να παρουσιζεται δηλαδ η ποιητικ ικαντητα ως δρο των Μουσν (για παρδειγμα στον μηρο και στον Ησοδο).
Στο ποημα για την ασπδα, χρησιμοποιε λξεις και θματα απ τον μηρο για να τα ανατρψει στη συνχεια. Το ποημα αφορ τη ριψασπα του ποιητικο υποκειμνου. Η ασπδα αυτ ταν ν αψεγδιαστο πλο που το ποιητικ υποκεμενο εγκατλειψε κοντ σε κποιο θμνο χωρς να το θλει. λο το 1ο δστιχο εναι σοβαροφανς αφο αυτ που το ακολουθε, ρχεται με συνεχες αντιθσεις ν' αναιρσει σα ειπωθκανε στην αρχ. Το ποιητικ υποκεμενο χαρεται που κατφερε να σωθε κι αδιαφορε για την ασπδα που χασε αφο ξρει τι μπορε να αποκτσει πλι κποια καλλτερη εν η ανθρπινη ζω ταν χαθε δε μπορε να γυρσει πσω. Για το ποημα αυτ δχτηκε δριμτατη κριτικ απ τους συγχρνους και τους μεταγενστερος του, αφο η ιδα της ριψασπας πως εκφρζεται στο ποημα ρχεται σε πλρη αντθεση με τον ομηρικ κσμο και τα ομηρικ ιδεδη. Για τους ομηρικος ρωες η εγκατλειψη ενς αψεγδιαστου πλου φερε τερστια καταισχνη. Ο ομηρικς ρωας μποροσε να τρξει, να γυρσει πσω, να πληγωθε, ποτ μως να πετξει τα πλα. Γνωστ εναι επσης το αρχαο δωρικ ρητ που λεγαν οι Σπαρτιτισσες μητρες στους γιος τους πριν απ κθε μχη " ταν επ τας", δηλαδ να επιστρψεις με την ασπδα σου αλλις νεκρς πνω σ' αυτν. Δε γνωρζουμε ωστσο αν η πληροφορα για τη ριψασπα αφορ τον διο πρκειται απλ για λογοτεχνικ μοτβο. Για ριψασπα εχεν επσης κατηγορηθε και ο λυρικς ποιητς Αλκαος στη μχη των Αθηναων με τους Λσβιους.
     Την εποχ του γνωρζουμε τι δημιουργθηκε η οπλιτικ φλαγγα που εχε μια τερστια στρογγυλ ασπδα, η οποα κλυπτε απ τον μο μχρι τους μηρος τον πολεμιστ. Καταλαβανουμε επομνως πσο δσκολο ταν να τρξει κανες με μια τσο μεγλη ασπδα. Αν δεχτομε ωστσο τι το ποημα αφορ τον διο τον ποιητ δε μπορομε να τονε κατηγορσουμε για δειλα μη συνειδειτοποηση της ευθνης του στη μχη αφο γνωρζουμε τι τελικ πθανε σε μχη υπερασπιζμενος τη πατρδα του απ τους Νξιους. Μα παρδοση σχετικ με το θνατ του διηγεται πως η Πυθα διωξε αυτν που εχε σκοτσει τον Αρχλοχο, τον Κλωνδα απ το να του Απλλωνα. Επιπρσθετα η ριψασπα αυτ δε συνβη σε μχη υπερσπισης της πατρδας του, της Πρου, αλλ σε επεκτατικ πλεμ της εναντον της Θσου, που βρισκτανε λγω φτχειας σα μισθοφρος.
Εναι επσης γνωστ πως η Θσος δεν τανε καθλου αρεστ στον Αρχλοχο. Λγω του εδφους της και των αγρων δασν που τη καλπτανε, τη παρομοαζε με ρχη νου και γι' αυτ "δεν ταν καθλου ωραος οτε θελκτικς οτε αξιραστος ο χρος που βρισκτανε στις ρος του Σιρου ποταμο", δηλαδ η Θσος. Σρις ονομαζταν επσης μια αποικα στη περιοχ του Τραντα, ωστσο δεν υπρχαν μαρτυρες τι εχε ταξιδψει εκε, οπτε μλλον επρκειτο για ποτμι κοντ στη Θρκη που χυντανε στη Προποντδα. Εκτς απ τον τπο, αντιπαθοσε και τα τομα που εχανε συγκεντρωθε στη Θσο για να πλουτσουν εκολα και γργορα απ τα ορυχεα χρυσο που εχε το νησ. πως χαρακτηριστικ λει ο ποιητς εχανε συγκεντρωθε οι χειρτεροι των Ελλνων.
     Για τον Αρχλοχο επσης, η υστεροφημα και το κλος που αποτελονε βασικς ιδες στον ομηρικ κσμο, εναι ουτοπα. Θεωρε τι κανες ανμεσα στους συμπολτες του δε γνεται σεβαστς μετ το θνατ του αφο επιδικουμε περισστερο την ενοια των ζωντανν οι ζωντανο και τα χειρτερα συμβανουν πντα στον πεθαμνο. Παρμοια ποψη χει κι ο Σημωνδης που υποστηρζει πως αν χουμε φρνηση δεν εναι δυνατ να σκεφτμαστε το νεκρ πνω απ μια μρα. Θεωρε τι τον μισθοφρο τον εκτιμον μνον σο καιρ πολεμ και με καυστικ τρπο στηλιτεει την οικειοποηση ξνης δξας απ ανξιους πολεμιστς. Λει πως για 7 νεκρος εμφανζονται χλιοι φονιδες, μιλντας για το γεγονς τι πολλο μετ τις μχες χωρς να χουνε σκοτσει κανναν βαζαν αμα στα χρια και στα σπαθι τους και ζητοσαν τιμς απ τους στρατηγος τους. Ανατρπει επσης την ποψη περ σχσης εξωτερικν κι εσωτερικν χαρακτηριστικν πως αυτ εμφανζεται στον μηρο. Οι ρωες του Ομρου εναι μορφοι εξωτερικ, πργμα που συνδει με τον καλ κι ενρετο χαρακτρα τους κι οι σχημοι εξωτερικ χουνε και αντστοιχο χαρακτρα. Δο ττοια χαρακτηριστικ παραδεγματα, εναι στη θετικ πλευρ ο βασιλις Αγαμμνονας και στην αρνητικ ο ασχημτατος Θερστης.
     Στο ποημ του για το στρατηγ ο Αρχλοχος δηλνει πως δεν τον ενδιαφρει η μορφη εξωτερικ εμφνιση του στρατηγο αλλ προτιμ να εναι σχημος εξωτερικ διαθτοντας μως θρρος κι εμπιστοσνη στις δυνμεις του. Πρκειται για πρωττυπη ποψη την εποχ εκενη που σως υποδεικνει πως κι ο διος ο ποιητς δεν ταν καλς εξωτερικς εμφνισης καθς δεν θα κορδευε να ιδανικ στο οποο θα ανταποκρινταν ο διος. Δε μπορε επσης να παραλεψει κανες το αλληγορικ ποημ του για τη θαλασσοταραχ και τη καταγδα. Ο ποιητς βλπει απ μακρυ τα νφη και τη ταραχ της θλασσας, πριν ακμα ξεσπσει η καταιγδα και κυριεεται απ φβο πως ακριβς πριν ξεσπσει νας πλεμος.
     Χαρακτηριστικ δεγμα της καυστικς γλσσας του εναι το προπεμπτικ ποημα που χει βρεθε αλλ δεν εναι σγουρο αν ανκει στον διο στον Ιππνακτα αφο τανε κι οι δο ιαμβογρφοι με ανελητη επιθετικ γλσσα. Προπεμπτικ τανε τα ποιματα που γρφονταν για το καλ κατευδιο αυτν που φεγανε για ταξδι, απ τους διους απ τους φλους τους. Στο ποημα αυτ ο δημιουργς του, χι μνο δεν εχεται καλ ταξδι σε αυτν που φεγει, αλλ του εχεται να ναυαγσει! Να πιαστε απ τους Θρκες, οι οποοι ταν ποικοι των Παρων και βρσκονταν συνεχς σε πλεμο με τους Θσιους που βρισκταν ο Αρχλοχος ως μισθοφρος. Κι χι μνο αυτ αλλ να υποφρει, να βρσκεται γυμνς κι αβοθητος, πεσμνος μπρομυτα σαν το σκλο. Να υφσταται δηλαδ την οποιαδποτε ταπενωση προκειμνου να τραφε, αφο εναι γνωστ πσο προσβλητικ τανε για κποιον να χαρακτηρζεται κων στην αρχαιτητα. Κι αυτ λγω της ακρεστης σεξουαλικς ρεξης των σκλων και του τι κνουν ο,τιδποτε προκειμνου να τραφον. Στο τλος μως του ποιματος δικαιολογονται λα τα σκληρ λγια του ποιητ αφο σχεδν με πνο ομολογε πως αυτς που προηγουμνως τανε φλος του πτησε τους ρκους του και γι' αυτ του αξζει ττοια τιμωρα.


                                    Σπραγμα της Πριας επιγραφς

     Η βαρτητα της επιορκας εμφανζεται και σ' λλα ποιματ του που απευθυνμενος στο Λυκμβη λει τι του γρισε τη πλτη πατντας τους ρκους που του εχε δσει εν προηγουμνως τρωγαν μαζ ψωμ κι αλτι, πργμα που δεχνει τις καλς σχσεις που εχαν. Η επιορκα επσυρε το γλιο και τον εξευτελισμ στα μτια των συμπολιτν τους, πως κατηγορε ο Αρχλοχος το Λυκμβη τι του συνβη.
Και πλι η σκληρτητα του Αρχιλχου κι η επιθυμα του πως και στο προπεμπτικ να ανταποδδει το κακ που κποιος μπορε να του κανε, ανταποκρνεται στην αντληψη των αρχαων Ελλνων περ ανταπδοσης μιας κακς πρξης. Αυτ φανεται ξεκθαρα στο ποημα που λει πως αυτν που τον βλαψε θα τον ανταμεψει με κακ. Παρμοια αντληψη υπρχει και στο Σλωνα ο οποος ζητ απ τους θεος να του δσουνε τη δναμη να εναι γλυκς στους φλους και πικρς στους εχθρος.
     σον αφορ τη σχση της ποησης του Αρχιλχου με τους θεος, εχε συνθσει ποιματα για το Δινυσο και τη Δμητρα κι ναν μνο στον Ηρακλ. Ξεκθαρη εναι κι η ποψη περ παντοδυναμας των θεν που ανλογα με τη θλησ τους υψνουνε τον νθρωπο τον γκρεμζουνε συθμελα, πως ακριβς απαντ η ποψη αυτ και στο ργα & Ημραι του Ησιδου για τη παντοδυναμα του Δα. Θεωρε επιπρσθετα πως οι θεο δνουνε στους ανθρπους τη τλημοσνη, δηλαδ την υπομον με θρρος, σα φρμακο για τα κακ που συμβανουνε στη ζω του κθε ανθρπου.
     Εξχουσα σημασα στη θεματικ του χει κι ο ρωτας, που παρουσιζεται σαν ασθνεια που ταρζει τον νθρωπο συθμελα, κλβει το μυαλ του και τονε τυφλνει. Χαρακτηρζει τον ρωτα λυσιμελ, δηλαδ λει πως λνει τις γνοιες του μυαλο πως χαρακτηρζεται στην Ιλιδα και στην Οδσσεια ο πνος που λει, χαλαρνει τα μλη του σματος και το μυαλ. Γνωστ εναι και η ιστορα με το Λυκμβη, που του 'χεν υποσχεθε πως θα του δινε για νφη τη κρη του Νεοβολη πργμα μως που τελικ δε συνβη, εξοργζοντας τον ποιητ. (Σμφωνα με την αρχαα παρδοση, ο ποιητς αντδρασε διασροντας τον πιστο πεθερ. Η δναμη των σκωπτικν στχων του ταν τσο μεγλη, στε ο Λυκμβης κι οι 2 του κρες αυτοκτονσανε. Πιθανς αποπλνησε και την αδελφ της Νεοβολης.) Σμφωνα μλιστα με μια διγηση, οι οργισμνοι στχοι του για την επιορκα του Λυκμβη οδηγσανε σε θνατο τον διο το Λυκμβη τη κρη. Ο ρωτς του για τη Νεοβολη εκφρζεται λλοτε με τρυφερς ειδυλλιακς εικνες, που περιγρφεται η κμη της κρης, τα παιχνδια της με κλαδι μυρτις και τριαντφυλλα, το γγιγμα του χεριο της απ τον ποιητ κι λλοτε πλι με περισστερο τολμηρς περιγραφς.
     Συνοψζοντας λοιπν, ο Αρχλοχος ταν ο ποιητς που πτησε πνω στους μους της παρδοσης των επν, στους μους του Ομρου για να προχωρσει την αρχαα ελληνικ σκψη και να στρψει το ενδιαφρον απ το μακριν, στο κοντιν, απ το ττε, στο τρα, απ τους θεος και τους ρωες στον διο τον νθρωπο της αρχακς εποχς και στα προβλματα που αντιμετπιζε. Πρασε στη ποησ του ιδανικ, σκψεις κι απψεις για τους ρκους, τον ρωτα, τον πλεμο, το θνατο και κατ' επκτασην λα σα αφοροσανε στον νθρωπο την εποχ εκενη, μια εποχ αλλαγν κι ανακατατξεων. Θεωροσε τλος, πως ψγοντς τον ο νθρωπος γνεται καλτερος και προτιμοσε να συγκρουστε με παραδοσιακς αξες πως στο ποημ του για την ασπδα, παρ να πολεμσει παρτολμα, προτσσοντας τσι σε λες τις πτυχς της ζως του το μτρο, το υψηλτερο ιδανικ των αρχαων Ελλνων.
    Στη πραγματικτητα ο Αρχλοχος εναι 3 100δες αποσπσματα κι ορισμνα στοιχεα ανεπιβεβαωτα. Πρκειται για πρσωπο-σκι που κινεται πσω απ κθε σημαντικ ποηση.

Tα Ποιματα

1
Ποτ δε ζλεψα του Γγη τ' αγαθ,

ργα της τχης δε μου 'ν' επιθυμητ
και δε φθον, οτε ποθ παλτια
τοτα κρατ μακρυ απ' τα δικ μου μτια.

2
Στα χρια της κλαρ μυρτις κρατοσε

και ρδον μορφο τη κμη της κοσμοσε.
π' μους και ρχη σκπαζε, μρα σκορποσε.
Το γουρο στηθκι της μερους διαλαλοσε,
που κι νας γρος σα τρελλς, θα τη ποθοσε.

3
Mτε καννας, Περικλ, απ τους χωρατες,
που κλαει το πολυστναχτο κακ, με τα τραπζια
θα βρει χαρ, ουδ η χρα μας. Γιατ φουρτουνιασμνου
πελου το κμα σκπασε ττοιους καλος πατριτες
κι χουμε απ τον πνο μας πρησμνα τα πλεμνια.
Mα για τ' αγιτρευτα κακ, φλε, οι θεο θερπιο
δωκαν την υπομον τη δυνατ. Kι χει λλος
λλοτε αυτς τις συμφορς μα τρα εμς ευρκαν
κι' απ τη ματωμνη μας πληγ μοιρολογομε
κι λλων θα 'ρθε πλι σειρ. Mα παρηγορηθετε
γλγορα διχνοντας μακρυ τη γυναικσια λπη.

4
Με το κοντρι χω ψωμ, κρασι Ισμαρικ
μ' αυτ επσης, και πνω πνω του γερμνος τακτικ.

5
Εμαι πιστς στον Ενυλιο, της μχης βασιλι,
ξρω καλ επσης και τα δρα των Μουσν τα μαγικ.

6
Ω, ψυχ κατατρεγμνη, θρρος πρε τρομερ,
για να διξεις τους εχθρος σου, βλ' τα στθη σου εμπρς,
στο δικ τους το αντιστλι πδι πτησε γερ
και μτ' αν νικσεις, γλα φανερ, προκλητικ,
μτ' αν νικηθες, οδρου μες στο σπτι σου σκυφτς.
Μα για τα καλ σου χαρου και λυπο για τα κακ
με το μτρο! Ξρε πντα πως ο κσμος εν' αυτς.

7
Στρατηγ ψηλ δεν θλω, που ν' ανογει τσα σκλη,
να 'χει χτνισμα της ρας, ξορισμα και μυρωδι.
κλλια να 'ν' κοντς για μνα, στραβοκνης σο θλει,
μα στα πδια του να στκει σειστος, λο καρδι.

8
Καννα πργμ' ανλπιστο,  κι οτ' αν κανεςς
ωρκστη πως δεν γινε, μηδ παρξενο εναι,
μιας κι ο πατρας των θεν, Δας, στο μεσημρι
φερε νχτα, αφο 'κρυψε το φως του λαμπρο λιου
και τους ανθρπους πιασεν ο κρος φβος. λα
πια τρα πιστευτ κι λα να τ' αναμνουν
οι νθρωποι. Κανες να μη θαυμζει, αν βλπει
πως τα θερι, θαλασσιν μονι με τα δελφνια
αλλξαν και τα κματα τα βροντερ τος γναν
πιο αγαπημνα απ' τη στερι κι τι και το βουν
εναι πια και για τα δελφνια πιο γλυκ.

9
Βλπεις εκε ψηλ, αυτ το βρχο,
τον κακοτρχαλο και κοφτερ;
Κθομαι 'δω, σε παρνω στο 'λαφρ
και τις επιθσεις σου εδ τις γρφω.

10
Βγζει το ιερ μαντλι απ' τα μαλλι της
η Αλκιβη, στην ρα τ' αφιερνει, τη θε της
και πει να δσει συχη, τη παρθενι της.

11 (λλη εκδοχ του 2)
Κρατοσε να τρυφερ κλαδ μυρτι
κι να ωραο ρδο.
Τς ρεσε: Χαμογελοσε. Τα μαλλι
στζανε πσω πθο.
Μοσχοβολοσαν τα μαλλι της και τα στθη.
Μχρι και γρο ξλλαζαν σε εραστν αθη.

12
Πνω στο κφι πινε κρασι
σαν Θρκας, μονοκοπανι,
ξεχελισε σα Φργας τελικ
κι πεσε ξερς σα θηλυκι.

13
Κι εγ απντησα σ' αυτ:

Μη σε φοβζει η γλσσα των ανθρπων.
Η υπληψη; Λξη νυχτεριν.
Σκψου για μνα κτι φωτειντερο.
Τλειωσα μπως, λλαξα δελιασα ποτ;
Ακμα χω τη δναμη να ξεχωρζω
αγπη στην αγπη, μυρμγκι μες στο μσος.

θα φροντσω σχετικ μικρ.
Εξ' λλου, αυτ η επιστροφ σου
ταν και παραταν αιχμηρ
στη πλη που δε γνρισε ποτ καταχτητς.
Επβαλες ομφωνα τη τυραννα με μιμητς.
Τρα κυβρνα την ατρμονη ρητορικ της πεθυμις των.

14
Μη σου τχει αητς με μαρη ουρ
κι ντρας με κωλομρια τριχωτ!

15
Ποντικομορα πλστρα κουτσομπλα,
πρστυχη, μισητ και χοντροκλα.

16
Ὁ πνος του πουλὶ,
κλεισμνο σε κελλ.

17
Μια παρθνα κθε σπτι,
κθε πρτα του παλοκι.

18
Xρνος, σκληρ δουλει κι υπομον
λ' ακουμπνε στις πουτνας το μουν.

19
Η σρκα του οργωμένη,
αγρος καρπίζει τρα.

20
Στο Βασιλι το Δινυσο,
διθραμβου γλυκ σκοπ
ξρω καλ ν' αρχσω 'γω,
αφο μως πρτα το μυαλ
μου κολυμπσει στο πιοτ.

21
Εγ τσα της λεγα και τη παρθνα πρα.
Τη πλγιασα σιγ-σιγ στα χρτα τ' ανθισμνα,
τλιξα το γυμν κορμ στη μαλακ μου χλανη,
η αγκαλι μου σφλισε τριγρω στο λαιμ της.
Κι τρεμε απ' το φβο της σα το μικρ λαφκι,
που τρχει και το κυνηγον οι κυνηγο στο δσο.
Και τα βυζκια απαλ τ' γγιξα με τα χρια,
μ' αυτ αμσως ναψε η τρυφερ της σρκα
και φλογισμνη πρβαλε πρωτγνωρη βη,
ναι! τ' μορφο κορμκι της το γιμιζα λο χδια,
καθς στις τρχες τις ξανθς τριβμουν με λαχτρα,
χθηκεν σπρο με ορμ το σπρμα σα το γλα
κι εμπκα στην απανεμι μετ την γρια κβλα.

22
Κι η πεθυμι του ρωτα σφγγοντας τη καρδι
σα σννεφο πελριο μου τλιξε τα μτια
κι κλεψεν απ' τα στθια μου τη πιο γλυκι πνο.

23
Εφτ στη χμα πσαν σκοτωμνοι
κι στερα χλιοι οι φονιδες εμαστε...

24
Μπρος, ντε στ' αμπρι του γοργο
μας καραβιο βαστντας τη καντα,
βγλε τη τπα απ' λα τα βαρλια,
το κκκινο κρασ, το γιοματρι τργα,
γιατ εμες στεγνο στη τρικυμα,
τη βρδια τοτη δε τη βγζουμε...

==============

Ηρνδας:

    Ο Ηρνδας Ηρδας Ηρδης, γεννθηκε πιθανν στη Κω, που την εποχ εκενη εχε στενος δεσμος με την Αλεξνδρεια, τανε ποιητς κυρως μμων κι ακμα κυριτερα μιμιμβων, καθς αυτς ουσιαστικ τους σχημτισε και τους προσδωσεν υπσταση. Η συγγραφικ του δραστηριτητα τοποθετειτα πιθανν γρω στα 275 - 240 π.Χ., σγχρονος των Καλλιμχου και Θεοκρτου. Τ' νομα του παραπμπει σε καταγωγ απ δωρικ περιοχ. 3 απ τους μιμιμβους διαδραματζονται στη Κω (2ος, 4ος μιμαμβος) και την Μ. Ασα (7ος μιμαμβος). Φανερνει σχση με τους Πτολεμαους και την Αλεξνδρεια ο 1ος μιμαμβος στ.26 κι ο 2ος στ. 22. νας ππυρος που ανακαλφθηκε το 1891 κανε γνωστος 9 (οι 7 πλρεις) σντομους μμους του σε ιωνικ διλεκτο (ονομζονται και μιμαμβοι, επειδ εναι γραμμνοι σε μτρο ιαμβικ), που αποκαλπτουνε τη προτμησ του για την απεικνιση μιας θλιας κι ακλαστης ζως, περπτωση δη γνωστ απ τη ποηση του Ιππνακτα. Οι μμοι αυτο θεωρθηκαν υποδειγματικ πρτυπα ρεαλιστικν σκτσων, εν πρκειται για ψυχρ φιλολογικ ντοκουμντα, μες στα οποα κινονται πρσωπα χωρς ατομικτητα.
    Οι μμοι θεωρθηκαν υποδειγματικ πρτυπα ρεαλιστικν περιγραφν, εν πρκειται για ψυχρ φιλολογικ ντοκουμντα, μσα στα οποα κινονται πρσωπα χωρς ατομικτητα. Παρλο που περιχουνε διλογους και περιγρφουνε σκηνς απ τη καθημεριν ζω, οι μμοι δεν προορζονταν να εκτελονται απ ηθοποιος, αλλ εκφρζονταν απ ναν μνο καλλιτχνη, που πρεπε να αποδσει τους διφορους χαρακτρες χρησιμοποιντας διαφορετικς φωνς κι εκφρσεις του προσπου. Μπορομε να υποθσουμε πως οι ερμηνευτς σαν επαγγελματες ηθοποιο των συγκεκριμνων κωμωδιν και τραγωδιν στις οποες ο ηθοποις πρεπε να υποδυθε πολλος ρλους. Η διαφορ εναι τι σε μα παρσταση, ο ηθοποις μποροσε να χρησιμοποισει διαφορετικς μσκες, κτι που πιθανς δεν συνβαινε σε μια μμηση. Οι εν λγω μμοι θεωρθηκαν υποδειγματικ πρτυπα ρεαλιστικν περιγραφν, εν πρκειται για ψυχρ φιλολογικ ντοκουμντα, που μσα τους κινονται πρσωπα χωρς ατομικτητα.
     Επειδ στην αρχαιτητα σπνια αναφρεται μνημονεεται, φταει που τα περισστερα ποιματ του χθηκαν, εκτς απ 20 στχους. Ωστσο το 1891, ανακαλφθηκε στον τφο ενς Σραπι (λληνο-Αιγυπτιακς θες της αρχαιτητας) ππυρος που περιλμβανε περπου 700 στχους. Συνολικ, υπρχουν περπου 8 πλρεις μμοι, πως λγονται τα ποιματ του κι αποσπσματα απ λλους 3. πειτα οι μμοι τανε σντομες κωμικς περιγραφς ακλαστων περιστατικν του καθημερινο βου με στοιχεα αυτοσχεδιασμο (φρσες). τσι κι επειδ αρχικ το συγκεκριμνο εδος λογοτεχνας δεν αναγνωριζταν απ τους ιστορικος και φιλοσφους, οι πρτες αναφορς σε αυτ εμφανστηκαν τον 4ο αινα π.Χ.
     Οι ασφαλες πληροφορες για την εποχ που ζησε ο ποιητς Ηρνδας εναι λιγοστς, το διο κι αυτς που αφορονε στον τπο της καταγωγς του, το πο πρασε τη ζω του κι λλα σχετικ με τη ταυττητα του προσπου του, ακμα και για το νομ του. Εσωτερικ στοιχεα απ το ργο του οδηγονε στο τι τα χρνια περ το 270 π.Χ. σηματοδοτονε την ακμ του, οπτε η γννησ του δεν θα τανε λθος να τοποθετηθε κοντ στο 300 π.Χ. γραψε μμους, λογοτεχνικ εδος προορισμνο για απαγγελα, που το κλμα που κυριαρχε εναι αυτ των καθημερινν σκηνν σε αστικ κατ καννα περιβλλον, με ρεαλισμ, με ολοκληρωμνους τους χαρακτρες των λακν ανθρπων του, που εκδηλνουν σταθερς συμπεριφορς μσα απ την εικονογρφηση υποθσεων της προσωπικς ζως τους, με δεδομνα μοτβα στα οποα επανρχεται, ζωντανος διαλγους, συχν ελχιστα ευπρεπες, πως τουλχιστον το εννοομε σμερα -μια πιστ, εν τλει, καταγραφ της ζως, τοιχογραφα ηθν και προσπων, με ειρωνικ ματι, με πολλ στοιχεα παρωδας, δχως μως εκζτηση.
     Ο αμβος ταν εδος ποιητικο μτρου απ ιαμβικος στχους (∪ – ∪ – ∪ – κ.λπ.) ιδιατερα δημοφιλς στα νησι του Αιγαου απ τον 7ο αι., π.Χ. Τα ιαμβικ ποιματα σαν προσωπικ και μποροσαν να εναι τραγοδια αγπης και τραγοδια μσους. Αδιαμφισβτητος κυραρχος ταν ο Ιππναξ, που φανεται να αποτελε πρτυπο για αυτν. Τα ιαμβικ ποιματα του Ιππνακτα ενπνευσαν τσο το μτρο σο και τη διλεκτο (Ιωνικ) αρκετν διαδχων, αλλ ο Ηρνδας δεν κατφερε να τη τελειοποισει. Στην Ελληνιστικ εποχ, πριν τον Ηρδα, οι μιμαμβοι, χρησιμοποιθηκαν κυρως απ το Θεκριτο.


     
     Απ τους μμους που διασθηκαν ολκληροι, ο 1ος τιτλοφορεται Προκυκλς Μαστροπς. Αποτελεται απ 90 στχους και παρουσιζει τη νεαρ Μητρχη, ο σζυγος της οποας απουσιζει εδ και 10 μνες στην Αγυπτο. Την επισκπτεται η γρι Γρυλλς και της προτενει γι' αντικατσταση του συζγου της ναν αθλητ, τον Τρλλο· η Μητρχη μως αρνεται να απατσει τον σζυγ της. Στο 2ο μμο, τον Πορνοβοσκ (102 στχοι), ο μτοικος Βτταρος, τπος ανασχυντος αλλ και κωμικς, κατηγορε στους δικαστς της Κω τον σιτμπορο Βαλ, που παραβασε τον ανθικο οκο του. Στον 3ο μμο, που τιτλοφορεται Διδσκαλος (97 στχοι), η Μητροτμη, η οποα χει γρο σζυγο, οδηγε στο σχολεο του δασκλου Λαμπρσκου τον τακτο κι αμελ γιο της Κτταρο -που προτιμ τα παιχνδια απ τα μαθματα- και παρακαλε τον παιδαγωγ να τονε συνετσει. Ο δσκαλος, για να συνετσει τον μικρ, τον υποβλλει σε γριο ξυλοδαρμ. Ο 4ος μμος ονομζεται Ασκληπι ανατεθεσαι και θυσιζουσαι (95στχοι) κι εμφανζει την Κυνν και την Κοκκλη να επισκπτονται το ιερ του Ασκληπιο στη Κω για να προσφρουνε θυσα. Στον 5ο μμο, τον Ζηλτυπο, που αποτελεται απ 85 στχους, η Βτυννα ζηλεει το δολο της, Γστρωνα, επειδ ερωτοτροπε με την Αμφταια, τονε βρζει και διατζει τον λλο της δολο να τον οδηγσει δσμιο και γυμν στον ρμωνα για να τον μαστιγσει· τελικ μως τονε συγχωρε, υποχωρντας στις παρακλσεις της δολης της, Κιδλης. Ο 6ος μμος χει τον ττλο Φιλιζουσαι Ιδιζουσαι (94 στχοι). Η Μητρ επισκπτεται τη φλη της Κοριττ και συζητνε για διφορα θματα. Στον 7ο, τον Σκητα, που χει 192 στχους, υπρχουν αρκετ χσματα. Παρουσιζεται η Μητρ να οδηγε στο υποδηματοποιεο του Κρδωνα φλες της, που ρχονται να αγορσουν υποδματα. Ο 8ος, το Ενπνιον (79 στχοι), χει επσης μεγλα κεν. νας γαιοκτμονας ξυπν πολ νωρς τις δολες του για να φροντσουνε τα ζα του κτματος και τις λλες αγροτικς εργασες. Διηγεται σε μα απ αυτς το νειρο που εδε τη νχτα. Ο 9ος ονομζεται Απονηστιζμεναι, αλλ χουνε διασωθε μνο 13 στχοι. Οι μμοι του Ηρνδα εναι το σπουδαιτερο δεγμα του λογοτεχνικο αυτο εδους που χει διασωθε.
     γραψε τα ργα του σε χωλαμβους, χοντας ως πρτυπο τον Ιππνακτα, δηλαδ σε αμβους που εναι "κουτσο" στο τλος του μτρου για να ταιριζουν περισστερο στον πεζ -και μλιστα κωμικ- λγο. Οι μμοι εναι δηλαδ σαν τα σκετς για επιθερηση. Γι' αυτ κι ονομστηκαν απ κατοπινος σχολιαστς μιμαμβοι. Ο μμος, ως θεατρικ εδος, εναι μια παλι παρδοση γνωστ απ τα ργα του Συρακοσιου μιμογρφου Σφρονα που φερε ο Πλτωνας στην Αθνα. Απ αναφορς τρτων γνωρζουμε πως το περιεχμενο τανε σατιρικς μιμσεις ζων κι επνυμων προσπων με μπλικα αισχρ και ακατονμαστα σχλια. Θεατρνοι ( μμοι) γυρζανε στα χωρι της Αττικς και δνανε μπουφνικες παραστσεις, αλλ παζανε και στα συμπσια. Ψγματα απ τους μμους θα βρομε και στον Αριστοφνη, με απομιμσεις γνωστν προσπων και ζων. Εναι πιθανν ο Ηρνδας να 'γραψε τους μιμαμβος του για να διαβαστονε κι χι για να παιχτονε. Τους γραψεν μως "κατ μμηση" του θεατρικο αυτο εδους. Σμερα θα μποροσαμε να τους πομε σκετς μονπρακτα. χουν αρχ, μση και τλος, θμα, πλσιμο χαρακτρων, συγκροσεις και δρση. Και πριν απ' λα, μας δνουν εικνες απ τη καθημεριν ζω, τη συμπεριφορ και τα θη της εποχς. Σπνια δεγματα ελληνικο μιμοθετρου, που διατρησαν τη διαχρονικτητ τους.
    Στον μιμαμβο εκβλλουν, πως δηλνει και το διο το νομα, δυο παλαιτερα εδη, ο μμος, κορυφαος εκπρσωπς του υπρξεν ο Σφρων ο Συρακοσιος (5ος αι. π.Χ.) κι ο αμβος -κυριτεροι εκπρσωποι ο Αρχλοχος κι ο Ιππναξ. Οι μιμαμβοι του Ηρνδα εναι σντομα διαλογικ ποιματα -τα εκτενστερα μλις που υπερβανουνε τους 100 στχους- γραμμνα σε ιωνικ διλεκτο και σ' να μτρο που το χρησιμοποησε ιδιατερα ο Ιππναξ, το χωλαμβο, δηλ. σε ιαμβικ τρμετρο που χει μακρ τη (κανονικ βραχεα) προτελευταα συλλαβ. Παρουσιζουνε με ρεαλιστικ τρπο και λγο που διανθζεται με πολλς παροιμες συνηθισμνα πρσωπα ( τπους) σε καταστσεις της καθημεριντητας, που κατ καννα δεν εναι ,τι πιο ανεπληπτο θα μποροσε να συναντσει κανες. μφαση δνεται στη διαγραφ του χαρακτρα των προσπων, ν απ τα οποα συνθως κατχει δεσπζουσα θση.

Τα Ποιματα

                   Οι Κολλητς Φλες
(...)
ΜΗΤΡΩ: Αλθεια, πες μου καλ μου Κορριτ, σε ικετεω, ποις σου ραψε καλ τον βαυβνα (δερμτινος φαλλς); Τον κατακκκινο1;
ΚΟΡΡΙΤΩ (εμβρντητη): Και που τον εδες εσ, Μητρ;
ΜΗΤΡΩ: Η Νοσσς, της Ειρνης η κρη, τον εχε τις προλλες. Ττοιο ωραο δρο, μλιστα!
ΚΟΡΡΙΤΩ: Η Νοσσς επες; Και που τον βρκε αυτ;
ΜΗΤΡΩ: Δε θα με κνεις βοκινο, αν σου πω...
ΚΟΡΡΙΤΩ: Να μου βγουν τα μτια, Μητρ μου, αν μου ξεφγει τποτα. Βγανει χνα απ' της Κορριτς το στμα; Λγε.
ΜΗΤΡΩ: Η Ευβολη του Βιττου τς τον δνεισε και την ρκισε να μη βγει παραξω.
ΚΟΡΡΙΤΩ: Γυνακες παιδ μου! Αυτ το γναιο θα με στελει στον τφο μια μρα των ημερν! 'Επεσε στα πδια μου και με παρακαλοσε, δστον μου και δστον μου, και τη λυπθηκα και της το δνεισα, Μητρ μου, πριν ακμα κνω χρση εγ η δια! Αυτ βοτηξε το κελεπορι κι ρχισε να το χαρζει απ δω κι απ κει, στην πρτη τυχοσα... Ωραα φλη! Στο καλ και χαιρετσματα, ττοια που εναι! Να πει να βρει κποιαν λλη, εμνα δε θα με ξαναδε! Ακος εκε να τον δσει στη Νοσσδα, να μη σου πω τι γνμη χω και για δατηνε -θα πω μια βαρι λξη που δεν κνει, μη μ' ακος εσ, Αδρστεια! Και χλιους αν χω αριο απ δατους, δεν πρκειται να χαρσω οτε ναν, ας χει και ρζους απνω του2!
ΜΗΤΡΩ: Μην κνεις τσι, Κορριτ μου. Δεν εναι ανγκη να χολοσκς για κθε κουτσομπολστικη σαχλαμρα που θα φτνει στ' αυτι σου. Μια γυνακα καθς πρπει πρπει λα να τα υποφρει. Εγ φταω, με τα τσα που σου αρδιασα. Θα πρπει να μου κψουν τη γλσσα. Αλλ' ας ξαναγυρσουμε στην ερτηση που σου κανα. Ποις στον ραψε καλ; Αν μ' αγαπς, πες μου. Γελς; Τι με κοιτς; Εμαστε κολλητς φλες δεν εμαστε; Σ' εξορκζω, Κορριτολα μου, μη μου το κρβεις, ποις σου τον ραψε;
ΚΟΡΡΙΤΩ: Καλ τι μ' εξορκζεις, ο Κρδωνας τον ραψε.
ΜΗΤΡΩ: Ποις Κρδωνας, για πε μου, γιατ εναι δυο: Ο νας εναι εκενος ο ξανθς, ο γετονας της Μυρταλνης -τη ξρεις, της Κυλαιθδας η κρη. Αλλ' αυτς, οτ' να λουρ για το πλκτρο της λρας δεν ειναι ικανς να ρψει. Ο λλος μνει κοντ στην πολυκατοικα3 του Ερμδωρου, μλις περσεις τη πλατεα. Αυτς κποτε τανε κτι, αλλ τρα γρασε. Η Κυλαιθς η μακαρτισσα αρκετ του φαγε -αιωνα της η μνμη, τουλχιστον για τους συγγενες!
ΚΟΡΡΙΤΩ: Κανες απ' αυτος που μου λες, Μητρ μου. Ο δικς μου εναι απ' τη Χο νομζω, απ τις Ερυθρς, καλ-καλ δεν ξρω. Εναι κοντς και φαλακρς. Στην ψη τον παρνεις για τον Πραξνο. Καννα σκο δεν μοιζει τσο πολ για σκο. Μνο ταν αρχσει και μιλει αντιλαμβνεσαι πως εναι ο Κρδωνας κι χι ο Πραξνος. Στο σπτι του τους φτιχνει και τους πουλ κρυφ -γιατ τους εφοριακος σμερα τους τρμουνε κι οι πρτες4. Αλλ τι αριστουργματα εναι αυτ που φτιχνει, καλ! Απ' της Αθηνς τα χρια νομζεις πως βγκανε κι χι απ του Κρδωνα. Εγ δε -γιατ ξρεις, δο μου φερε να δω, Μητρ- μλις τους εδα τρελθηκα, μ' πιασε ργος, μου πετχτηκαν τα μτια ξω! Ττοια πη σε στση καννας ντρας δεν μπορε να συναγωνιστε! Και δεν εναι μνο αυτ. Μαλακ, σαν ανλαφρος πνος! σε τη ζνη τους. 'Επιανες μαλλ καλ, χι δρμα! 'Οσο και να ψξεις, εξυπηρετικτερο βυρσοδψη δε θα βρεις...
ΜΗΤΡΩ: Πως και δεν πρες και τον δετερο;
ΚΟΡΡΙΤΩ: Μητρ μου, και τι δεν κανα για να μου τον αφσει! Ποι μσο δε μεταχειρστηκα για να τον πεσω; Τον φλησα, τη φαλκρα του εκθεασα, του 'δωσα να πιει γλυκ κρασ, νζια του 'κανα, μνο το κορμ μου που δεν του δωσα, να το απαυτσει!
ΜΗΤΡΩ: Αν στο ζταγε, πρεπε να του το δσεις κι αυτ.
ΚΟΡΡΙΤΩ: Και ββαια πρεπε. Αλλ τι να σου κνω, για κακ μου τχη μσα λεθε η δολα του Βιττου. Αυτ νχτα-μρα στο δικ μας μλο ρχεται ν' αλσει, τσι που χει καταβρομσει τη πτρα. Κι αυτ για να μη δσει να τετρβωλο να καθαρσουνε το δικ τους.
ΜΗΤΡΩ: Και πως ρθε και σε βρκε στο σπτι σου αυτς ο Κρδωνας, Κορριτ μου; Πες μου τα λα και μη μου κρβεις τποτα!
ΚΟΡΡΙΤΩ: Τον στειλε η Αρτεμες του Κανδτα του βυρσοδψη. Αυτ του δωσε τη διεθυνση.
ΜΗΤΡΩ: Αχ, αυτ η Αρτεμες! Πντα κτι καινοργιο βρσκει. 'Εχει ξεπερσει κατ πολ και τη Θαλεα τη μαστρωπ... Αλλ, για πες μου, αφο δεν κατφερες να του αποσπσεις και τους δο, πρεπε τουλχιστον να μθεις ποι του χει παραγγελει τον δετερο!
ΚΟΡΡΙΤΩ: Τον εκλιπρησα, Μητρ μου, αλλ ορκστηκε να μη μου πει λξη γι' αυτ. Γιατ τσι θα μενουμε, λει, καλο φλοι!
ΜΗΤΡΩ: ρα με συμβουλεεις να πω να βρω την Αρτεμενα για να μθω επιτλους ποις εναι αυτς ο Κρδων. Γεια σου, Κορριτολα μου, εναι ρα να του δνω γιατ ο ντρας μου θ' αρχσει να πεινει.
ΚΟΡΡΙΤΩ (ξαναγυρζει στη δολα της): Κλεσ' τη πρτα εσ! Και πγαινε να μετρσεις τις κττες να δεις αν λεπει καμμα. Δστους να φνε. 'Οχι τποτα, αλλ οι ορνιθοκλφτες ρχονται και τις βουτνε μες απ' το σπτι σου!
________________
 1. Κατακκκινος, γιατ ο βαυβν ( βουβν) ταν επεξεργασμνος απ δρμα σκλου. Τον ραβε ο σκυτες, δηλαδ ο βυρσοδψης τσαγκρης, ο τεχντης που δολευε το δρμα των ζων (σκτος) κι φτιαχνε τσντες, ζνες και παποτσια.
 2. Ρζους, γιατ νας δερμτινος φαλλς που εναι λεπρς (αυτς ειναι ο ρος στο κεμενο), δηλαδ με ρζους, με ατλειες, δεν θα γλυστρει ακνδυνα.
 3. Συνοικα εναι η λξη στο κεμενο. Στις πλεις της Ιωνας τουλχιστον συγκατοικοσανε πολλς οικογνειες σε συμπλγματα κατοικιν που εχαν μεστοιχο και συχν κοιν στγη.
 4. πως συνγεται απ το διλογο, ο Κρδωνας απφευγε να πληρνει φρους (και το επαγγελμ του μλλον ταν επικερδς, εξ ου το νομα που του δωσε ο Ηρνδας, Κρδων). Δεν εχε ανοξει sex-shop, χι γιατ το απαγρευε κανες, αλλ για να μη τονε κυνηγ η Εφορα, που, πως φανεται απ το δηκτικ σχλιο του Ηρνδα, ταν αβσταχτη και ττε. Ο ΦΠΑ της εποχς ταν τα επνια, που σημανει, περπου πως και σμερα, Φρος Προστιθεμνης Αξας!


==============


Ησοδος:

     Ο Ησοδος υπρξε ο 2ος σε σπουδαιτητα αρχαος ποιητς μετ τον μηρο, αλλ ο 1ος που αναφρει τ' νομ του και παρεμβλλει προσωπικ θματα στη ποησ του. Γεννθηκε στην σκρη της Βοιωτας γιος του Δα και της Πυκιμδης, να μικρ χωρι κοντ στις Θεσπις, στις πλαγις του Eλικνα, που εγκαταστθηκε ο πατρας του προερχμενος απ την αιολικ πλη Κμη, που ασχολιτανε με το εμπριο και τη ναυσιπλοα, ζοσανε καλ, αλλ πτχευσε. Οι γονες του πλον ντας φτωχο ξενιτευτκαν εκε και καλλιεργοσαν ν αγρκτημα, η οικονομικ τους μως κατσταση δε βελτιθηκε σημαντικ, γιατ κι εδ ο τπος τανε φτωχς κι επιπλον εχε βαρ κλμα. Η σκληρ αγροτικ ζω στο βοιωτικ χωρι, πως εξομολογεται ο διος, σκησε αποφασιστικ επδραση στο χαρακτρα και στη ποησ του. Ο Ησοδος ονομζει την σκρα "δυστυχισμνο χωρι, το χειμνα κακ, το καλοκαρι ανυπφορο, ποτ καλ". Με πολ πιο λαμπερ χρματα περιγρφει τη περιοχ ο Παυσανας: "Aνμεσα στα βουν της Eλλδας ο Eλικνας ξεχωρζει για την ευφορα του και για την αφθονα των καρποφρων δντρων κι οι θμνοι της ανδρχνου (βατομουρις) παρχουνε στις γδες πιο ευχριστο καρπ παρ σ' οποιοδποτε λλο τπο". Ο Ηγησνος επσης εξυμνε στα ποιματ του "τη τοποθεσα της σκρης που κατχει τα ριζ του πλοσιου σε πηγς Eλικνα".
     ταν πθανε ο πατρας του, ο αδερφς του Πρσης θλησε ν' αρπξει τη περιουσα ολκερη. Μαζ με τον αδελφ του, βρεθκανε λοιπν μπρος στους 7 ρχοντες, που καταδυνστευαν το λα και δικζανε σμφωνα με το γραφο δκαιο, για να λσουνε τις διαφορς τους σχετικ με τη πατρικ κληρονομι. Εκε κρδισε ο Πρσης αφο δωροδκησε τους δικαστς και πρε μεγαλτερο μερδιο απ τον Ησοδο. Επειδ μως ταν οκνηρς και κακς, αφο κατφαγε την περιουσα του, απελησε με νες δκες να αρπξει και το μερδιο του αδερφο του. Με αφορμ τα περιστατικ αυτ γραψε το ποημα ργα Και Ημραι, που μετ την επκληση των Μουσν απευθνει το λγο προς τον Πρση, τον οποο προσπαθε ν' αποτρψει απ τη δικομανα και να τονε κατευθνει προς την εργασα, γιατ η εργασα και το κρδος που προρχεται απ αυτν ωφελε, εν χωρς ιδρτα καννα αγαθ δε δνουν οι θεο στον νθρωπο και καταλγει με το περφημο γνωμικ: "ργον δ' ουδν νειδος, αεργη δε τ' νειδος". (Η δουλει δεν εναι ντροπ, ντροπ εναι η τεμπελι).  Αυτ το ρητ παρλο που εξπληξε την εποχ, καθς δεν διναν οι νθρωποι ττε ττοια τερστια σημασα στην εργασα, μεινε κι γινε σως το γνωσττερο στην αρχαιτητα. Με μια φρση προσπερν μ' αδιαφορα τις αρετς της αριστοκρατικς τξης και προβλλει ως αρετ την εργασα, που ως ττε εχε αξα μνο για τους δολους.


                       Γκυστβ Μορ: Ησοδος & Μοσα

     Λγεται πως σε ποιητικ διαγωνισμ στη Χαλκδα (Ἀγὼν Oμρου καὶ Ἡσιδου), στους επικδειους αγνες για το βασιλι Αμφιδμαντα, νκησε ακμη και τον μηρο και κρδισε το 1ο βραβεο, χρυσ τρποδα, που τον αφιρωσε στις Μοσες του Ελικνα, εκε που, καθς λει ο διος, φτωχς νος βοσκε τα πρβατ του κι οι Ελικωνιδες θετητες του φανερθηκαν και του μθανε τη ποηση. ταν βοσκε τα πρβατ του στις πλαγις του Ελικνα, του συνβη κτι το παρδοξο: του εμφανστηκαν οι Μοσες που του δωσαν να κλαδ δφνης και του δδαξαν να τραγουδ μορφα, τσι στε να μιλει με θεσπσια φων για τα περασμνα και τα μελλοντικ. Ακολοθησε το κλεσμ τους, παρουσιστηκε ως τραγουδιστς ραψωδς, πως για παρδειγμα στους αγνες προς τιμν του νεκρο βασιλι Αμφιδμαντα στη Χαλκδα της Εβοιας, που κρδισε να χλκινο τρποδα, τον οποο αφιρωσε ως ευχαριστα στις Μοσες. πειτα απ' αυτ γινε το πιο φημισμνο τκνο της πλης κι οι κτοικοι, για να εκφρσουνε την ευγνωμοσνη τους, ανγειραν αργτερα προς τιμ του ναν ανδριντα του στο ιερ των Μουσν. Ο ανδριντας ωστσο δεν τον απεικονζει με κλαδ δφνης παρ με μια κιθρα στα γνατα, παρλο που αυτς δεν απγγελλε τα ποιματ του με μουσικ συνοδεα αλλ κρατντας το κλαδ δφνης στο χρι.
    Σε επισκπτες, πως ο Παυσανας, που 900 χρνια αργτερα επισκφθηκε τη κοιλδα των Μουσν ψχνοντας τα χνη του Ησιδου, οι κτοικοι δειχναν τον τρποδα που λεγταν πως κρδισε ο Ησοδος ως παθλο στη Χαλκδα, παρουσιζοντς τον ως τον αρχαιτερο τρποδα απ τους εκε βρισκμενους. Επιπλον, τους επιδεκνυαν στην πηγ του Περμησσο μια φθαρμνη απ την πολυκαιρα, μολβδινη πλκα, με το κεμεν του ργα και Ημραι. σο για τον ποιητικ αγνα μεταξ Ησοδου κι Ομρου, στον οποο νκησε ο 1ος, φανεται χωρς αμφιβολα πως εναι δημιοργημα φανταστικ, που γεννθηκε στο σχολικ περιβλλον του 5ου αι. π.Χ., που διεξγονταν συζητσεις για την αξα του διδακτικο και του ηρωικο πους, που 1ος ξεκνησε ο Αριστοφνης στην Ειρνη. Διτι ο Ησοδος τανε σαφς οπωσδποτε μεταγενστερος του Ομρου. Τλος, εναι μεταφρασμνος σ' λες τις γλσσες του κσμου.
     Στα βιογραφικ στοιχεα του ποιητ αναφρεται πως πθανε στη γεντειρ του· ο τφος του μως σμφωνα με αρχαα μαρτυρα, υπρχε στην Αγορ του βοιωτικο Ορχομενο. Σμφωνα με τον Αριστοτλη, πθανε στην σκρα, ταν η πολχνη καταστρφηκε απ τους Θεσπιες κι οι κτοικοι εχανε καταφγει στον Ορχομεν. Οι Ορχομνιοι αναζητσανε τα οστ του ποιητο, τα μεταφρανε στον Ορχομεν και τα θψανε στο κντρο της αγορς τους, πλι στον τφο του τοπικο τους ρωα Μινα. Ο βιογρφος του Ησιδου, Πρκλος, στηριζμενος σε σχετικ μαρτυρα του Αριστοτλους, γρφει τι στην αγορ του αρχαου Ορχομενο εχαν μετοικσει παλαιτερα κι οι συμπατριτες του Ησιδου, οι κτοικοι της σκρης. Η μετοκηση μως των Ασκραων εχε γνει αναγκαστικ, επειδ η κμη τους εχε καταστραφε απ τους γετονς τους, τους Θεσπιες. Για τον τρπο που βρκαν τα οστ, τα υποτιθμενα οστ του και για τη κρια αιτα της μεταφορς τους ειδικ στο βοιωτικ Ορχομεν, ο Παυσανας αναφρει την ακλουθη βοιωτικ παρδοση: "ταν μα επιδημικ λοιμδης αρρστια εχε πσει στον Ορχομεν σε ανθρπους και ζα, στελαν αντιπροσπους στον θε Απλλωνα κι η Πυθα δωσε χρησμ πως πρπει να μεταφρουνε τα οστ του Ησιδου στον Ορχομεν κι τι λλος τρπος θεραπεας δεν υπρχει γι' αυτος. Αφο τα βρκαν, τα πγαν με ευλβεια. Κι ο λας του αρχαου Ορχομενο πρε θρρος κι ρχισε να πιστεει τι η μεγλη συμφορ θα περσει πολ γργορα". Σμφωνα με τις περισστερες πληροφορες, στον, επ του Ορχομενο, τφο ανεγρφη το γνωστ εκενο ως "επιτφιον εις Ησοδον", επγραμμα:

σκρη μεν πατρς πολυλιος, αλλ θανντος
στα πληξππων γ Μινυν κατχει
Ησιδου, του πλεστον εν ανθρποις κλος εστν
ανδρν κρινομνων εν βασνω σοφης.

Πατρδα του Ησοδου η ηλιλουστη σκρη,
σαν πθανε, η γη των εξαρετων ιππων Μινυν
δχτηκε τα οστ του, μεγλη θα χει δξα,
ταν στους ανθρπους επικρατσει σοφα.

    Κατ τον Αριστοτλη μως, υπρχε το εξς παρδοξο επγραμμα, το οποο εχε συντεθε απ τον Πνδαρο:

Χαρε δις ηβσας και δις τφου αντιβολσας,
Ησιδ’, ανθρποις μτρον χων σοφης

Χαρε διπλζωε και δισθαμμνε Ησοδε
που 'χες σοφα πρα απ τα συνθη.

     Απ' που διαφανεται κι η παρδοση για διπλ βη (ζω) και διπλο θαντου του, παρδοση που μως αντιτθεται προς μιαν λλη περιλλητη παροιμα που λγεται για τους μακρβιους: "Ησιδειο γρας", τι δθεν ζησε σε βαθ γρας. Αλλ' λ' αυτ εξηγονται απ την υπθεση για τατιση των 2 ποιητν τσο των ργων σο και της Θεογονας.



     Η χρονολογα της γννησς του δεν εναι γνωστ. Η επικρατστερη απ' τις πολλς απψεις που διατυπθηκαν, με βση το λεξιλγιο που χρησιμοποιε και τις αναφορς του σε γνσεις της εποχς του, ιδως αστρονομικς, εναι κενη που ανγει την ακμ του γρω στα 850 π.Χ. Στη χρονολογα αυτ μας παραπμπει κι ο Ηρδοτος, ταν λει πως μηρος κι ο Ησοδος τανε περπου σγχρονοι κι τι τανε παλαιτεροι απ' αυτν 400 και πλον τη. Επειδ μεγλωσε σε αυτ το ιερ κι αγροτικ περιβλλον τα ποιματα του χουν διδακτικ και θρησκευτικ περιεχμενο, εν με τον Ησοδο η Ελλδα βγανει απ το πεδο του μθου αποκλειστικ, αφο ο διος αντλε τα θματα του χι μνο απ τη φαντασα, αλλ και απ τη ζω φρνοντας τσι την ποηση πιο κοντ στον νθρωπο. Ο τρπος και χρνος θαντου του εναι συγκεχυμνος. Μα παρδοση θλει τον τφο του Ησοδου στον Ορχομεν Βοιωτας, εν σμφωνα με μια λλη, το μαντεο των Δελφν βγαλε χρησμ τι ο Ησοδος θα πθαινε στη Νεμα, οπτε εκενος κατφυγε στη Λοκρδα, που μως σκοτθηκε στον τοπικ να του Νεμαου Δα κι ετφη εκε. Τλος μια λλη εκδοχ λει τι φονεθηκε στη Λοκρικ Οινη απ τους Αμφιφνη και Γανκτορα, αδελφος της Κρυμνης, την οποαν εχε διαφθερει.
     Στους αρχαους χρνους αν και πολλ ποιματα φρανε τ' νομ του, 3 ποιματα σθηκαν απ το χρνο. Τα ποιματ του περιεχανε τις 1ες προσπθειες για λυρικ, ιαμβικ κι ελεγειακ γραφ:
     ργα και Ημραι: (828 6μετροι στχοι) κνει λγο για τα ηθικ διδγματα που πρπει να ακολουθον οι νθρωποι. Εναι το γνωσττερο διδακτικ επικ ποημα κι αφορμται απ τη φιλονικα του ποιητ με τον αδελφ του εξαιτας δικαστικς διαμχης για τη πατρικ κληρονομι. Βασικ θματα των Ἔργων εναι η ἔρις (= διχνοια) με τις δο ψεις της, καλ και κακ, το δκαιο κι η εργασα, θεματικ που υπαγορεει και τον ττλο του πους. Το ποημα αρχζει με την επκληση των Πιερδων Μουσν (για να τον εμπνεσουν) και τον μνο στον ψιστο θε, το Δα· στη συνχεια, στο 1ο μρος, το θεωρητικ (στ. 11-382), απευθυνμενος στον αδελφ του, Πρση, με μυθικς διηγσεις (μθοι του Προμηθα, της Πανδρας, των 5 γενν) προσπαθε ν' απαντσει σε ερωτματα σχετικ με τη δομ της κοινωνας των ανθρπων, τις ηθικς υποχρεσεις, τη προλευση του κακο στον κσμο. Υπογραμμζονται ιδιατερα οι αρετς που εναι χρσιμες στον αγνα της ζως (οικονομα, προνοητικτητα, μτρο και τξη, κοινωνικτητα). Στο 2ο μρος, το πρακτικ (στ. 383-828) δνονται θρησκευτικς κι ηθικς συμβουλς για τις ανθρπινες σχσεις μεταξ συγγενν, φλων και γειτνων, καθς και συμβουλς για τη γεωργα, τη ναυτιλα και το εμπριο, τις ασιες και θερεστες ημρες του μηνς. Επσης δνει συμβουλς στους αγρτες για τη καλλιργεια της γης κι αναφρει πως η εργασα εναι ο μνος δρμος που εξασφαλζει επιτυχα. Στο διο ργο δνει ακμα συμβουλς για ναυτιλιακ, εμπορικ και γεωργικ ργα, καθς και για το γμο, την ανατροφ των παιδιν, προσπαθντας να προτρψει τον νθρωπο να γνει πιο καλς και πιο ενρετος.
    Ο Ησοδος παρουσιζει τον εαυτ του στο ποημα αυτ, σα χωρικ, που με τη γυνακα του, τα παιδι του και τους υποτακτικος του καλλιεργε να δικ του αγρκτημα. Δεν μπορε να ειπωθε με σιγουρι το αν ανκε ο διος σ' αυτ τη τξη των χωρικν αν στο ργο αυτ διλεξε τον κσμο των χωρικν ως θμα του, παρατηρντας τον απ μιαν αντερη κοινωνικ θση. Ωστσο, κνει εντπωση το τι το 2ο μεγλο ργο του, η Θεογονα, δε χαρακτηρζεται απ' αυτ το αγροτικ υπβαθρο.



     Θεογονα: Εναι πος, δηλαδ μεγλο αφηγηματικ ποημα αποτελομενο απ 1.022 6μετρους στχους. Αναφρεται στις τοπικς λατρεες των Θεν και στην απαρχ του κσμου. Εναι μια σημαντικτατη πηγ πληροφοριν για την ελληνικ μυθολογα. Εναι χωρισμνο σε 5 μρη : α.Προομιο, β.Κοσμογονα-Θεογονα,γ. Τιτανομαχα δ. 2η φση της Θεογονας κι ε. Ηρωγοωνα. Στο Προομιο υμνε τις Μοσες και τις παρακαλ να του δσουν μπνευση. Μας αφηγεται πς δημιουργθηκε ο κσμος κι οι θεο κι αναφρει πως λα ξεκνησαν απ το Χος. Στη συνχεια γεννθηκε η Γη, ο Τρταρος κι ο ρωτας. Απ το Χος γεννθηκε το ρεβος κι η Μαρη Νχτα που γεννσανε τον Αιθρα και την Ημρα. Αργτερα η Γη γννησε τον Ουραν κι απ την νωση αυτν των 2 δημιουργθηκαν ο Ωκεανς, οι Τιτνες, οι Κκλωπες κι οι Εκατγχειρες. νας απ τους Τιτνες, ο Κρνος κανε παιδι με τη Ρα, φοβομενος μως μη χσει την ηγετικ του θση, που εχε σφετεριστε απ τον πατρα του τον Ουραν, ρχισε να καταπνει τα παιδι του. ν απ αυτ τανε κι ο Δας, που μως γλτωσε. στερα αφηγεται πως ο Προμηθας κλεψε τη φωτι απ τους θεος και την δωσε στους ανθρπους. Οργισμνος ττε ο Δας διταξε τον φαιστο να πλσει τη Πανδρα, τη 1η γυνακα στον κσμο, για να φρει δυστυχα στους ανθρπους εν δεσε τον Προμηθα μ' λυτα δεσμ σ' να βρχο στον Κακασο κι στειλε ναν αετ να του τρει το συκτι, που κθε μρα ανανεωντανε. Στη συνχεια αναφρεται στους Εκατγχειρες που τους εχε δσει ο Κρνος στο λλο κρο της Γης. Στη Τιτανομαχα ο Δας τους ελευθρωσε στε να τους χρησιμοποισει ως συμμχους στη μχη εναντον των Τιτνων, που εν τλει νκησαν οι θεο. Στη 2η Θεογονα μας διηγεται πως μετ απ αυτ τη νκη οι θεο αναγνωρσανε σα κυραρχο το Δα, εν στην Ηρωογονα αναφρει τους ημθεους ρωες που γεννθηκαν απ θνητος πατρες κι αθνατες γυνακες.
     Ασπς, η μονομαχα του Ηρακλ και του Κκνου. (480 στχοι, ψευδο-Ησιοδιακ). Περιγρφει τον αγνα του Ηρακλ εναντον του Κκνου, γιου του ρη, ληστ που εμπδιζε τη μετβαση των πιστν του Απλλωνα στους Δελφος. Ο Ησοδος στη περιγραφ της ασπδας του Ηρακλ μιμθηκε τον μηρο (Σ Iλιδας, ασπδα του Αχιλλα). Η διαφορ, μως, στις 2 περιγραφς εναι φανερ· στην ασπδα του ομηρικο ρωα οι εικνες προβλλουνε τη πολυμορφα της ζως, εν στην ασπδα του Ηρακλ αποκαλπτουνε τη φρκη του πολμου και τους δαμονες της καταστροφς, προβλλοντας τσι, αντιθετικ, την ειρηνικ πλευρ της ζως.
     Κατλογος Γυναικν Ηοαι, απ τον τρπο με τον οποο αρχζανε τα γενεαλογικ κεφλαια του ποιματος (ἤ οἵη= πως εκενη η γυνακα που...), ως τρπος μετβασης σε λλη ηρωδα, (θεωρεται ψευδο-Ησιοδιακ), που εξυμνονται θνητς που καναν θνητ παιδι απ αθνατους θεος. Το ργο αποτελοσε συνχεια της Θεογονας και σγκριση ηρωδων αν 2. Περιεχε κατλογο γυναικν οι οποες απ θεος γννησαν ρωες. Στον Ησοδο αποδδονται και μερικ λλα ποιματα, πως Μεγλαι Ἠοῖαι, Μελαμπδεια, Εἰς ᾍδου Κατβασις (Θησως και Πειρθου), Χερωνος Υποθῆκαι, Γῆς περοδος, Ἀστρονομα κ.. χουνε σωθε μνο αποσπσματα.



     Αντθετα με το ηρωικ πος, που αναφρεται σε να απτερο παρελθν, το διδακτικ πος χει αντικεμενο το παρν κι ασχολεται με τα καθημεριν προβλματα του ανθρπου. Με το πος αυτ ο ποιητς αποτυπνει τις ιδες του για τη ζω και τις αξες της και προβλλει τη σοφα και τις εμπειρες του λαο. τσι, αν το ηρωικ εναι το πος του πολμου και της περιπτειας, το διδακτικ εναι το πος της ειρνης και του πολιτισμο. Εναι η προβολ μιας κοινωνας που αποστρφεται τον πλεμο κι επιλγει ως ιδανικ την ειρηνικ ζω. Tα πολεμικ κατορθματα αντικαθστανται απ τα επιτεγματα της καθημερινς ζως και του μχθου. Με το ηρωικ πος συνδεται το νομα του Ομρου, εν με το διδακτικ το νομα του Ησιδου. Με τον Ησοδο η Ελλδα του 8ου & 7ου αι. π.Χ. βγανει απ' το σκτος του μθου κι αρχζει να φωτζεται ιστορικ. Τις γνσεις αυτς τις εχε μεταφρει απ τη πιο προοδευμνη Ιωνα, απ' που μετανστευσε ο μπορος πατρας του αφο πτχευσε.
     Ο Ησοδος εναι η 1η ποιητικ φων της ηπειρωτικς Ελλδας, το ργο του μας διευκολνει να γνωρσουμε καλ τις ιδες της εποχς του και τις αντιλψεις σχετικ με τη φση, τη γεωργικ κι αγροτικ ζω, την οικονομικ κατσταση, τη κοινωνικ διαστρωμτωση.
Γεωγραφικ και κοινωνικ εναι ριζωμνος σ' εποχ τελεως διαφορετικ απ τον ομηρικ κσμο. Τα κοινωνικ θματα απασχολονε κατ κριο λγο τη σκψη του. Ο ποιητς, αρνομενος τη βα, προβλλει τη δικαιοσνη, που εναι αντερος τρπος για τις σχσεις με τους λλους. Eξαρεται η ιδα της Δκης (δικαιοσνης), εκπροσωπομενης απ το Δα, που κατανικντας την Ὕβριν (καταπτηση δικαου απ τους δωροφγους βασιλες), τελικ υπερτερε. Ο μθος, Το Γερκι Και Το Αηδνι του εικονογραφε τη σγκρουση ανμεσα στη δναμη και τη δικαιοσνη. Θεωρεται ως ο πιο σημαντικς, μετ τον μηρο, επικς ποιητς της Προκλασσικς Περιδου και μαζ σα κορυφαοι ποιητς της πριμης αρχαιτητας.
     Επιχειρε να δσει μια 1η γενεαλογα του πολιτισμο, διακρνοντας 5 γνη ανθρπων (χρυσ, αργυρ, χλκινο, ηρωικ, σιδερνιο), που ζσανε διαδοχικ πνω στη γη και πορετηκαν απ την ευτυχισμνη ζω ως τη μεγλη παρακμ, απαισιδοξη αντληψη που εικονογραφεται με την κπτωση του ανθρπου απ την παραδεσια θση στον επμοχθο βο. Η αρετ επσης τον απασχολε πολ ("Μακρς κι ανηφορικς ο δρμος που οδηγε σ' αυτν", Ἔργα, 290). Ξεχωριστ θση στο ργο του κατχει η εργασα που φρνει πλοτο, αρετ και τιμ. Η ποψη αυτ προκλεσε κπληξη στην εποχ του, γιατ ττε δεν αναγνωρζανε την εργασα ως ηθικ αξα.


     Η πρωτοτυπα του αναγνωρστηκε πολ στην αρχαιτητα: η ποησ του διακρνεται για την ατομικτητα, τη δναμη της φαντασας, τη θεματικ ποικιλα, θεωρθηκε πρδρομος του αρχακο λυρισμο και προγγελος του θετικο κι επιστημονικο πνεματος, αποτελε την αφετηρα για το μεταγενστερο φιλοσοφικ στοχασμ, που οδγησε στον εξορθολογισμ της ελληνικς κοσμογονας και κοσμολογας. Οι θρησκευτικς και κυρως οι ηθικς αντιλψεις του για κοινωνικ δικαιοσνη επηρεσανε βαθι τους προσωκρατικος φιλοσφους, κυρως τον Hρκλειτο, τον Παρμενδη και τον Eμπεδοκλ, καθς και τους λυρικος ποιητς της αρχακς εποχς, οι οποοι επηρεασμνοι απ τις νες πολιτικοκοινωνικς συνθκες θα προβλουν το τομο και τις αξες του. Η εξατομκευση της ησιδειας ποησης ασκε επδραση κατεξοχν στον Aρχλοχο. Ιδιατερα εκτιμθηκε στους ελληνιστικος χρνους (Καλλμαχος, Aπολλνιος ο Pδιος). Τα ργα του σκησαν μεγλη επδραση στη βουκολικ ποηση (Θεκριτος ) και στη ρωμακ λογοτεχνα (Μεταμορφσεις του Οβιδου, Γεωργικὰ και Ἐκλογαὶ του Βιργιλου). Ο Ασκραος ποιητς γινε πανελλνιος και πανανθρπινος. Η επδρασ του συνεχζεται ως τις μρες μας (πχ.. Κωστς Παλαμς, Ασκραος).

Ρητ

 * Η δουλει δεν εναι ντροπ, ντροπ εναι η τεμπελι.

 * Θαμα ιδσθαι.

 * Η σκηση ββαια τα ργα ενισχει.

 * Το τλος σου να εναι ανδυνο.

 * Το χειρτερο εναι να εσαι αδας και κωφς στη σοφα του λλου.

Τα Ποιματα

(ργα & Ημρες, ο Μθος του Αετο και του Αηδονιο, στιχ. 202-249)

...Μθο θα πω στους βασιλες, ας εν' σοφο κι οι διοι.
Επε στ' αηδνι με τον μορφο λαιμ, να γερκι,
που το 'χε αρπξει με τα νχια του και πταγαν ψηλ.

κλαιγε κενο τρυπημνο απ᾽ τα νχια τα γαμψ
και το γερκι αυτ τα λγια του ᾽πε αλαζονικ:
"Δλιο, τ σκοζεις τσι; Αντερς σου σε κρατ,
κι ας εσαι και τραγουδιστς, που σε πω πας,
αν θλω δεπνο μου σε κνω σ᾽ αφνω.

μυαλος στις με τους δυνατος θλ' αναμετρηθε.
Χνει τη μχη κι εξν τη λπη χει και ντροπ".
Επε το μαυροφτρουγο γερκι, το γορτφτερο πουλ.

Πρση, στο δκιο υπκουε 'σ,  στην αδικα μη πας.
Εναι κακ για ταπειν, μα και ο ευγενς θνητς
ν' αντξει εκολα μπορε, μα καταβλλεται εξ αυτς,
ταν τον βρσκουν συμφορς. μως υπρχει κι λλη οδς
καλλτερη να τη περσεις, που στο δκιο οδηγε.
Κι αυτ νικει πντοτε στο τλος σαν εμφανιστε,

την αδικα. Σαν πθει πια μαθανει κι ο αφελς,
γιατ με τις κακοδικες ρκος αμσως τρχει ευθς
και ταραχ, σαν η Δικιοσνη σορνεται στη γης
απ τους δωρολπτες που ασκον κρσεις στρεβλς
κι εκενη κλαγοντας κει που συχνζουνε τα πλθη,
ντυμνη ομχλη φρνοντας κακ σ' αυτος και λθη,
που τη διχνουν και δεν τη μοιρζουνε σωστ.

Μα κι σοι δκαιες κρσεις σ' λους απονμουν
κι απ' του δικαου την οδ δεν παρεκβανουν,
ακμζει η πλη τους κι ο λας σε τοτη ανθε.
Ειρνη που τα νιτα τρφει χουνε στη γη τους και ποτ
ο βροντοφρος Δας πλεμο σκληρ γι' αυτος ορζει,
οτε λοιμς αυτος που κρνουν δκαια, τους πινει,
οτε κακ, μα δρπουνε καρπος απ' τα χωρφια που φροντζουν.
Πλοτος πολ τους φρνει η γη και τα μελσσια στα βουν.
κρατ στην κρη των κλαδιν σαν τα τσαμπι, βελανιδι,
και τα παχι πυκντριχα αρνι απ᾽ το μαλλ λυγζουν,
γεννν παιδι οι γυνακες τους που μοιζουν στους γονες τους.

Με τ' αγαθ τους συνεχς, χωρς τα πλοα ευδαιμονον,
δεν ταξιδεουνε, γιατ τους δνει η σιτοδτρα γη καρπ.
Σε κενους μως που με θλια ργα, κκιστ' αδικον
τους τιμωρε ο Δας βροντερ με το το μακρ του χρι.
Πολλκις απ νθρωπο κακ λη η πλις υποφρει,
αν μηχανεεται ανσια  ργα κι αμαρτνει αυτς.
Στλνει μεγλη συμφορ σ' αυτους, του Κρνου ο γιος
κι ανθρπους αφανζει στλνοντας λιμ μα και με λοιμ.
Παιδι οι γυνακες δε γεννν κι η οικογνεια φθνει

μ' απφαση του Δα. Κι λλοτε μια στρατι τους σβνει
το τεχος τους γκρεμζει τα πλοα τους καταπνει...

==============

Κρατνος:

     Ο Κρατνος (ο πρεσβτερος*) ταν νας απ τους σημαντικτερους κωμωδιογρφους της αρχαας Ελλδας κι ειδικτερα της αρχαας αττικς κωμωδας. Γεννθηκε το 1ο τος της 4ετας της 65ης Ολυμπιδας, το 520 π.Χ., και πθανε (λγεται απ το μεθσι, καθς τανε μγας πτης) σε προχωρημνη ηλικα τη 4ετα της 89ης Ολυμπιδας, το 422 π.Χ., τανε γιος του Καλλιμδους και φρονταν αρχηγς της Οινηδος φυλς. Αυτς πως κι ο Αισχλος ανπτυξαν τον αριθμ των υποκριτν στις κωμωδες. Δημιοργησε, κατ τον Αγουστο Μινεκε 24 θεατρικ μεταξ των οποων ταν οι Στυροι, (το 424 π.Χ.), που λαβε το 2ο βραβεο, (το 1ο εχε πρει ο Αριστοφνης με τους Ιππες), οι Χειμαζμενοι (425 π.Χ.), που μαζ με τους Αχαρνες του Αριστοφνη λαβαν το 2ο βραβεο, ο Διουσαλξανδρος του οποου η υπθεση αποκαλφθηκε σε ππυρο που βρθηκε το 1903, καθς κι η Πυτνη την οποα και φρεται να δδαξε ο Κρατνος σε μεγλη ηλικα, περπου 97 ετν, που λαβε το 1ο βραβεο, εν την δια χρονι ο Αριστοφνης με τις Νεφλες λθε τελευταος. Σημεινεται τι το 1ο του ργο φρεται να το δδαξε στα 67 του. Συνολικ βραβετηκε 9 φορς. Τα πολυριθμα αποσπσματα του Κρατνου διασθηκαν απ τον Αθναιο και φρονται παρ του Μινεκε (Poetarum com gr. fragm.), καθς κι υπ του Kock (Fragm Com Att.).
     Γενικ θεωρεται υπερβολικ δηκτικς κι ορμητικς και το φος του εμφαντικ κι επσημο. Ακολουθοσε το λυρικ τνο, τα δε χορικ του υπρξαν ιδιατερα δημοφιλ και λμβαναν μρος σε πολλς γιορτς. Λγονταν πως ταν μυημνος στον Ορφισμ κι ταν οπαδς του Βκχου. Θεωρεται ο δημιουργς της πολιτικς στιρας. χουνε σωθε αξιλογα αποσπσματα 24 κωμωδιν του, εν εναι γνωστο οι ττλοι 28 ργων του. Υποστριζε το συντηρητικ κμμα, γι' αυτ και καταφρθηκε, μσω των ργων του, με σφοδρτητα εναντον των σοφιστν (Πανπται), των ξνων λατρειν (Θρσσαι) και προπντων του Περικλ, τον οποο θεωροσε επιπλαιο πολεμοποι (Διονυσαλξανδρος). Εξφραζε τη νοσταλγα του για το παρελθν (Χερωνες) και κατκρινε τα συμπτματα διαφθορς που σημεινονταν στην Αθνα της εποχς του. Στο ργο του Πυτνη (κρασοκαντα) παρουσαζε στη σκην τον διο του τον εαυτ με τις αδυναμες του, εν εμφνιζε τη νμιμη γυνακα του, τη Κωμωδα, να τον μμφεται, επειδ συναναστρεφταν μα ανθικη γυνακα, τη Μθη, και κυνηγοσε το Οινριον (το καινοργιο κρασ, που το φανταζταν παιδ). Με την κωμωδα αυτ, στην οποα εξρε τον θε Δινυσο, κρδισε το 423 στα Μεγλα Διονσια το 1ο βραβεο, μολοντι εχε να συναγωνιστε τις Νεφλες του Αριστοφνη. Οι αρχαοι εκτιμοσαν ιδιατερα το ργο του, το οποο χαρακτριζαν ιστιμο με εκενο του Αριστοφνη.
     Ουσιαστικ, τελειοποησε τα χαρακτηριστικ της κωμωδας, αφνοντας ελχιστες εκκρεμτητες για τους νετερους του εδους. δωσε επσης μια καινοργια δισταση στη κωμωδα, στα πλασια της οποας επικριντανε κθε πρσωπο της πολιτικς και πνευματικς ζως της Αθνας, πως επσης θη και δοξασες της εποχς. Θεμελιωτς της Αρχαας Αττικς Κωμωδας, γιος του Καλλιμδη απ' την Οινηδα φυλ της Αττικς. Πτε ακριβς γεννθηκε παραμνει γνωστο. Αν δεχτομε την πληροφορα του Λουκιανο (Μακρβιοι, 25) τι ζησε 97 χρνια κι επειδ ο θνατς του τοποθετεται το 422 π.Χ. ττε θα πρπει να γεννθηκε το 519 π.Χ. Για τη ζω του δεν χουμε πληροφορες. Απ γνμες που χουμε του αντζηλο του Αριστοφνη γι' αυτν κι απ διφορους λλους κριτικος και της Σουδα μαθανουμε τι του ρεσε η πολυτλεια, η καλοφαγα και το κρασ.
     ταν ιδιοσυγκρασα πληθωρικ, γιατ τον παραβλλουν με χεμαρρο που παρασρει τα πντα (Αριστοφνη Ιππς 526-528) κι ο διος μιλντας για τον εαυτ του λει τι οι λγοι του εκχνονται ως κματα εκ δδεκα στομων αντ ενς στματος (Αποσπ. 186). Απ’ την Πυτνη (δοχεο κρασιο) που εναι η προσωπικ του απολογα και τη μιμθηκε ο Λουκιανς στο ργο του Δις κατηγορομενος, βγζουμε το συμπρασμα τι ο Κρατνος, παρ' λα σα λει ο Αριστοφνης γι' αυτν, μχρι το τλος της ζως του παραμνει πολ αγαπητς στο λα. Υπρξε τολμηρς και πολλς φορς απτομος επικριτς και σκληρς στις επιθσεις του κατ των ανντιμων ανθρπων.  Οι κωμωδες του με τον πειραχτικ τους χαρακτρα, την επινοητικ του δναμη, το ελευθερστομο και γνιμο πνεμα τους, τη δυνατ φαντασα, την ορμ των συναισθημτων, τον πλοσιο λυρισμ και τον μεγαλπρεπο ποιητικ του οστρο, γναν πολ αγαπητς στο λα και μερικ απ’ τα τραγοδια τους τραγουδινταν απ' λους.
     Το μτρο των κωμωδιν του Κρατνου εναι ανλογο με τη προσωπικτητ του, γιατ πολλς φορς χρησιμοποιε αυτ που ονμασε ο διος Κρατνειο μτρο που απαρτζεται απ 2 ημιστχια, απ' τα οποα το 1ο εναι Γλυκνειο και το 2ο τροχακ 4ποδα καταληκτικ.  Ως προς τις πολιτικς του ιδες, ταν συντηρητικς, κατηγοροσε τη μαλθακτητα των νων ηθν, καταφερταν κατ της ακολασας του πλοτου, καυτηραζε τις ξνες λατρεες και τις δεισιδαμονες συνθειες και κατηγοροσε τους σοφιστς σαν διαφθορες της παλις πειθαρχας. κανε επιθσεις κατ των αντρν της δημοκρατικς μερδας και κυρως κατ του Περικλ, αποκαλντας τον εχινοκφαλον Δα, υιν της Στσεως και του πρεσβυγενος Κρνου και κεφαληγερτην, παρωδντας τις ονομασες Ολμπιος και νεφεληγερτης που ο λας της Αθνας απδιδε στο μεγλο πολιτικ. Φανεται πως ταν ψηφστηκε το 440 π.Χ. νμος με τον οποον απαγορευταν η προσωπικ στιρα, δοκμασε να λλο εδος κωμωδας που δεν κατονμαζε κανναν, οτε κι ασχολιταν με τη πολιτικ, περιορισμνος τσι στη λογοτεχνικ παρωδα. Ττοιο, σως να ταν και το ργο του Οδυσσες που πως λει ο αρχαος κριτικς Πλατνιος τανε διασυρμς της Οδσσειας του Ομρου. ταν καταργθηκε ο νμος μετ απ λγο, ξαναγρισε στην μεση προσωπικ στιρα.
     Το γεγονς εναι τι στα ργα του Κρατνου γνεται φανερ η ολοκληρωμνη ανπτυξη λων των στοιχεων της κωμωδας. Παρουσιζονται πρα πολλς φρσεις που απ δω και πρα θα εναι συνδεδεμνα με την απατηση για μια ελεθερη κφραση γνμης κι ελευθερστομη κριτικ προσπων και καταστσεων σ’ λους τους τομες της δημσιας ζως με κντρο βρους την πολιτικ.  Καννα ργο του δε μας σθηκε ολκληρο. Σε μας φτσαν 28 ττλοι και 450 περπου αποσπσματα που μως δε μας δνουνε πντα τη δυναττητα για μια σαφ ιδα για το ργο του. Οι ττλοι των ργων του σε πληθυντικ δεχνουν κθε φορ σ' αυτ τη σνθεση του Χορο: Στυροι, Χειμαζμενοι (425), Δηλιδες, Ιδαοι, Δραπτιδες, Ευνεδαι, Θρτται, Βουκλοι, Πλοτοι, ραι, Λκωνες, Μαλθακο (κατ της θηλυπρπειας), Νμοι (ο Χορς τους εκπροσωπεται απ αδναμες γρις), Πανπται (η 1η γνωστ επθεση κατ των σοφιστν), Σερφιοι. μως εναι πιο συχνς οι περιπτσεις που με ττλους σε πληθυντικ παρουσιζονται μεμονωμνα τομα με ακολουθα: Δινυσοι, Αρχλοχοι (να σνολο απ μεγλους ποιητς με τον μηρο, τον Ησοδο και τον Αρχλοχο που εναι ο ξεχωριστς του Κρατνου), Χρωνες (με τον Χρωνα, τον παιδαγωγ του Αχιλλα, που παρουσιαζταν κι ο Σλων), Κλεοβουλναι (ργο με αινγματα σχετικ με τη κρη του Κλεβουλου του Λνδιου), Οδυσσς (ο Οδυσσας με τους συντρφους του, σως παρωδα μθων). Πολλ απ' τα ργα αυτ αν κι εχαν μυθολγικ θματα σημαδεανε πολιτικος στχους που ο πιο σημαντικς απ' αυτος ταν ο κρομμυδοκφαλος, ο Περικλς (Διονυσαλξανδρος 430, Νμεσις, Χρωνες.
     Ο Κρατνος σκησε κριτικ και κατ των πολιτικν που γνανε πλοσιοι απ' την πολιτικ (Πλοτοι), κατ της εισαγωγς καινοργιων λατρειν (Θρτται γρω στο 443 π.Χ.), κατ των μαντεων (Τροφνιος), κατ συγχρνων του φιλοσφων και σοφιστν (Πανπται), τλος κατ του διου του εαυτο του. Στη Πυτνη', να κλασικ υπδειγμα αυτοσαρκασμο, εκθτει ο διος τον εαυτ του σαν φλασκ μ' λες του τις αδυναμες στο σκμμα των θεατν. Με το ργο του αυτ νκησε το 423 π.Χ. τον μεγλο του αντπαλο Αριστοφνη. Μια διαρεση των ργων του με βση τα σατιρικ, μυθοπαρωδητικ λλα χαρακτηριστικ τους δεν οδηγε πουθεν, επειδ χρησιμοποιοσε πολ τη μυθολογικ επνδυση για ιδιατερους σκοπος π.χ. τη κρση του Πρη (στον Διονυσαλξανδρο) για να σκψει τον Περικλ, τον μθο της Λδας (Νμεσις) για τον διο σκοπ. Στις περιπτσεις αυτς γνεται φανερς ο πλοτος των ιδεν του που συχν αποβανει σε βρος μιας οικονομικ σμμετρης και ισρροπης δμησης της υπθεσης. Στις παρατιθμενες σκηνς των ργων του που μεταξ τους χουν μια μλλον χαλαρ σνδεση παζουνε ρλο τα παραμυθνια θματα (Νμοι, Πλοτοι), οι στιγμς κορφωσης των συγκροσεων (Αρχλοχοι, Πυτνη), οι παρωδες με τη βοθεια του λγου. Πντα οι προσωπικς επιθσεις του ποιητ γνονταν με δηκτικ σκμμα και με σκληρ ειρωνεα. Οι επιθσεις αυτς χαρακτηρζουν τον Κρατνο σαν laudator temporis acti που βλεπε τα θαυμαστ πρτυπ του στα παλι καλ χρνια (Θεμιστοκλς, Κμων).
     Στη γλσσα της παλις Αττικς του Κρατνου, η παρωδα παιζε τον πιο σπουδαο ρλο. ξερε επσης να γνεται χονδροειδς και χυδαος στις εκφρσεις του. Δε λεπουνε τα χτυπητ και δυνατ αποφθγματα. κανε μεγλη χρση παροιμιν, στις παρομοισεις και μεταφορς ταν ριστος. Ανμεσα στους στχους που χρησιμοποιοσε, ο 6μετρος παζει σπουδαο ρλο στις παρωδες του. Κατ τ' λλα επικρατον οι ιαμβικο κι οι τροχακο στχοι. Για τις μεγλες επιτυχες του Κρατνου μας μιλ ο Αριστοφνης δεχνοντας σεβασμ κι εκτμηση γι' αυτν στη παρβαση των Ιππων του. Παρ την κμψη της δημοτικτητς του ο Κρατνος φτασε λλη μια φορ στην επιτυχα με τη διακωμδηση του διου του εαυτο του το 423 π.Χ. Στα χρνια που ακολουθσαν χανε συνχεια δαφος μπροστ στον Επολι και τον Αριστοφνη, με τους οποους αποτλεσε την κλασσικ τριδα των κωμικν ποιητν.
     *  Κρατνος. ο νετερος (α' μισ 4ου αι. π.Χ.). Αθηναος κωμωδιογρφος, της Μσης κωμωδας. Ο Διογνης Λαρτιος δισωσε να απσπασμα απ μα κωμωδα του με τον ττλο Ψευδοποβολιμιαος. Στο ργο αυτ διακωμωδε τη διδασκαλα του Πλτωνα περ ψυχς. Απ αυτ το στοιχεο προκπτει το συμπρασμα τι ταν σγχρονς του. Ο Αθναιος, επσης, δισωσε αποσπσματα απ μερικς κωμωδες του που φρουνε τους ττλους Γγαντες, Θηραμνης, Ομφλη, Τιτνες και Χερων. Σμφωνα με πληροφορες που προκπτουν απ τον Διογνη Λαρτιο, εκτς απ τον Πλτωνα, διακωμδησε και τον Πυθαγρα σε 2 κωμωδες του (Πυθαγορζουσα και Ταραντνοι). Σε μια κωμωδα του, της οποας ο ττλος εναι γνωστος, αναφρεται στο γνωμικ "εγγα πρα δ’ τα" (η εγγηση φρνει καταστροφ) που εναι γραμμνο στους Δελφος. Απ τα διασωθντα αποσπσματα εικζεται πως ασχολθηκε με τη προσωπικ στιρα, στην οποα ανμιξε στοιχεα της Νας κωμωδας.
     Τποτε λλο δεν χω για τον ποιητ αυτν.

==============

Πνδαρος:

     Ο Πνδαρος (522 π.Χ. - 445 π.Χ.) υπρξε λυρικς ποιητς της Αρχαας Ελλδας και μεγλος λτρης του θεο Απλλωνα. Γεννθηκε το 522 το 518 π.Χ. στις Κυνς Κεφαλς, συνοικισμ της Θβας (πολ κοντ στη Θβα -7 τη περπου μετ τη γννηση του Αισχλου στην Αθνα). τανε γιος του Δαφαντου και της Κλεοδκης. Δε γνωρζουμε πολλ για τους γονες του (η αρχαα παρδοση δνει διφορα ονματα στον πατρα του -Δαφαντος, Σκοπελνος, Παγνδας Παγωνδας-, εν στις σωζμενες βιογραφες του ποιητ, πως συμβανει τις περισστερες φορς, πολλς εναι οι φανταστικς, ψετικες ιστορες). αλλ ο διος επαρεται για την νδοξη κι αριστοκρατικ γενι του, τους Αιγεδες που πρπει να εχανε δεσμος με τη Σπρτη, τη Θρα και τη Κυρνη. Ενδιαφρον παρουσιζουνε διφορα ανκδοτα σχετικ με τη ποιητικ του μεγαλοφυα που εκδηλθηκε απ νωρς. τσι, σε μια αρχαα βιογραφα του διαβζουμε πως παιδ ακμη, καθς κυνηγοσε στον Ελικνα, κουρστηκε κι πεσε να κοιμηθει. Εκε που κοιμταν να μελσσι κθισε στο στμα του κι φτιαξε κερθρα, νδειξη πως απ' το στμα του θα ρει λγος μελρρυτος. Πντως τα 1α ποιητικ μαθματα τα πρε απ το θεο του Σκοπελνο.



     Τα θιμα κι οι παραδσεις της οικογνεις του αφσανε το αποτπωμ τους στη ποησ του και παζουνε σημαντικ ρλο στην αποτμηση των σχσεων του ποιητ με τους συγχρνους του. Η φυλ των Αιγιδν βαθι ριζωμνη γενεαλογικ στον μθο του Αιγα, ανκε στο Κδμειο στοιχεο των Θηβν, δηλαδ στη πρεσβτερη ευγενικ τξη της πλης που αναζητοσε τη προγονικ της κληρονομι στις μρες του ιδρυτ των Θηβν Κδμου.
Ο διος αναφρει πως η γννησ του συνπεσε με τη γιορτ των Πυθων, αλλ δεν εναι σγουρο αν πρκειται για τα Πθια του 522 του 518 π.Χ. γνωστη εναι κι η χρονολογα θαντου του. Απ τη χρονολγηση του τελευταου σωζμενου ποιματος οι ερευνητς καταλγουνε στο συμπρασμα τι πθανε γρω στο 445 π.Χ.
     Ολοκλρωσε τη ποιητικ του εκπαδευση τσο στη Θβα σο και στην Αθνα. Μαθτευσε κοντ στο Λσο τον Ερμιονα και στο Λαμπρμαχο στην Αθνα,  στη δε ποιητικ τχνη τη Μρτιδα κι απ τη νεανικ του δη ηλικα γινε γνωστς ως ποιητς στους αριστοκρατικος κκλους αρχικ της Θβας, της Θεσσαλας και της Αγινας, κατπιν της Σικελας και τελικ ολκληρης της Ελλδας. Τη ποιτρια Κριννα την εχε μλλον σαν ανταγωνστρια, λγεται δε πως σ’ να διαγωνισμ τον νκησε. Το 476 πραγματοποιε το ταξδι του στη Σικελα, που θα αναπτξει τις σχσεις του με τα εκε αριστοκρατικ γνη. Στο πνεμα της πανελλνιας εντητας των αγνων που ο διος εξμνησε, επανεσε το πολτευμα διαφρων πλεων, ετε αριστοκρατικ ετε τυραννικ ετε δημοκρατικ, πργμα που κατ καιρος το προκλεσε σοβαρ προβλματα. Πθανε στο ργος γρω στο 445 π.Χ.
     Παροιμιδης υπρξεν ο ανταγωνισμς του με τους μεγλους επσης λυρικος Βακχυλδη και Σιμωνδη, για την ενοια κυρως των τυρννων της Σικελας.
Εξαιτας της φμης του, το σπτι του γινε να απ τα αξιοθατα των αρχαων Θηβν κι ο Αρριανς αναφρει τι ο Μ. Αλξανδρος, ως νδειξη τιμς προς τον ποιητ, το εξαρεσε απ τη καταστροφ με την οποα τιμρησε το 335 π.Χ. την υπλοιπη πλη, καθς ο Πνδαρος εχε συνθσει εγκμια για τον Αλξανδρο Α+' της Μακεδονας. Ασχολθηκε με τη χορικ λυρικ ποηση. Απ τα σωζμενα ργα του τον μεγαλτερον γκο αποτελονε τα Επινκια, χορωδιακ σματα που ψλλονταν στη πατρδα του νικητ κατ τον εορτασμ της επιτυχας του ακμα και στον χρο διεξαγωγς των αγνων.
     Η πστη του εναι ιδιτυπη πως κι η μεταφυσικ του. Ασφαλς εναι θρησκευτικς ποιητς, η θρησκευτικτητ του μως χει οντολογικ χαρακτρα, βρσκεται σε κρα αρμονα με τον κσμο. Ζει πριν απ τη δισπαση ανθρπου και κσμου. Πριν απ την οδυνηρ τοποθτηση του υποκειμνου απναντι στο αντικεμενο. Ο σγχρονος νθρωπος ζει εκεθεν του ργματος, ο Πνδαρος εντεθεν και διαθτει την υπσταση του προγνωσιακο ανθρπου. Στον κσμο του λα εναι ιερ. Το θεο δεν ενοικε στο επκεινα. Οι θεο διασχζουνε τον αιθρα, αλλ κατοικονε στον λυμπο. Οι ποταμο, οι πηγς, τα σπλαια, οι πλαγις κι οι πεδιδες εναι ενερα. Θεο και Νμφες ενοικονε παντο. Εναι απ τους μεγλους κι οριστικος εκενους ποιητς που, ερχμενοι στο τλος μιας περιδου, ανακεφαλαινουν λα σα προσπαθσανε και κατκτησαν οι προκτοχο τους, αναχωνεμνα σε μια προσωπικτατη δημιουργα και δνουνε στον κλδο της Τχνης που εργζονται το υπεροχτερο και τελευταο νθισμ του. Πριν απ αυτν, η Λυρικ που την ανεβζει στο ψηλτερο σκαλ της, στερα απ' αυτν, το Αττικ Δρμα, λλο εδος της ποιητικς τχνης. Θεωρεται πως εναι ο μεγαλτερος λυρικς ποιητς της ελληνικς αρχαιτητας. Οι επνικο του, τα ποιητικ αυτ συνθματα που γραψε για Ολυμπιονκες, για Πυθιονκες, για Νεμεονκες και για Ισθμιονκες, εναι κεμενα που συνδονται με περιστασιακος νικητς πανελλνιων αγνων, αλλ με τη ποιητικ χρη τους διατηρονε διαχρονικ την αξα τους.
     Οι επνικοι, εδος της ποησης που το καλλιργησε για να υμνσει τη νκη ενς αθλητ σε κποιον απ τους 4 μεγλους πανελλνιους αγνες, χουνε δημσιο χαρακτρα, γιατ η τιμ δεν ανκει μνο στον νικητ αλλ και στη πατρδα του. Τα Πθια, που μας ενδιαφρουν εδ, κατεχαν τη 2η σε σημασα θση μετ τα Ολμπια και διοργαννονταν, τον 3ο χρνο κθε ολυμπιδας κατ το μνα Βουκτιο, που αντιστοιχε στον αθηνακ μνα Μεταγειτνινα (Αγουστος-Σεπτμβριος). Φανεται τι θεσπιστκανε σ' ανμνηση της δολοφονας ενς μυθικο δρκοντα, του Πθωνα, απ τον Απλλωνα και την ανληψη της εξουσας στον ιερ χρο των Δελφν απ τον θε. Αρχικ οι αγνες τελονταν κθε 8 χρνια, αλλ απ το 582 π.Χ. κι εξς η διοργνωσ τους γινταν κθε 4 χρνια απ τη δελφικ Αμφικτυονα. παθλο για τον νικητ ταν να στεφνι απ δφνη, το ιερ φυτ του Απλλωνα. Ο Αριστοτλης σε συνεργασα με τον μαθητ του Καλλισθνη συνταξε ναν κατλογο Πυθιονικν εμπλουτισμνο με ιστορικς πληροφορες (Πυθιονικν Αναγραφ).
       Ο Πνδαρος υπρξε ο 2ος μεγλος ποιητς που χρισε η Βοιωτα στον ελληνικ κσμο, στον ελληνικ πολιτισμ, μετ τον Ησοδο. Απ καλλιτεχνικς και κοινωνικς ποψης πρρω απχει απ τον ποιητ της Θεογονας, μως υπρχουνε 2 στοιχεα που τονε συνδουνε με αυτν: αφενς η απλυτη σοβαρτητα μιας θρησκευτικτητας που αγκαλιζει λες τις εκδηλσεις κι αφετρου η αυστηρτητα της κφρασης, που αποφεγει κθε συμβιβασμ. Μπορομε να δεχτομε τι καταγταν απ αρχοντικ οικογνεια της Θβας, καθς κι τι, ταν στλθηκε στην Αθνα σε παιδικ ηλικα, απκτησε μουσικ μρφωση και συνδθηκε με τη παλαι αριστοκρατα της πλης, που εξακολουθοσε να κυριαρχε στον πολιτικ στβο. Η παραμον του νεαρο στην Αθνα θεσε τα θεμλια των στενν σχσεν του με τους Αλκμεωνδες, αριστοκρατικ γνος που διαδραμτισε ναν ιδιατερα σημαντικ -αν κι χι πντα ευεργετικ- ρλο στην ιστορα της πλης. Το μοναδικ επινκιο που γραψε ο Πνδαρος για Αθηναο, το 486 π.Χ., αφοροσε τον Αλκμεωνδη Μεγακλ, ανιψι του Κλεισθνη, που λγο πρωττερα εχε εξοστρακιστε.
    Η ποιητικ δραστηριτητα του Πινδρου τον συνδεσε με πολλ απ τα ττε κντρα δναμης και παιδεας. μως, τα ταξδια που πραγματοποησε για την εκπλρωση των υποχρεσεν του δεν τον καναν να αποστασιοποιηθε απ τη πατρδα και τους συγγενες του, πως εχανε πρξει αρκετο περιπλανμενοι ποιητς των Αρχακν Χρνων.



     Εγκαταλεπει λοιπν τη πατρδα του κι εγκαθσταται στην Αθνα. Εδ θα επιδοθε στη μελτη και στην ρευνα της ποιητικς παρδοσης, στη σπουδ των γλωσσικν ιδιωμτων και κυρως, των ποικιλιν της μουσικς, δεδομνου πως η ποηση την εποχ εκενη ταν αναπσπαστα συνδεδεμνη με τη μουσικ. Ως διδσκαλοι του μνημονεονται ο Αγαθοκλς κι ο Απολλδωρος. 20 μλις ετν γρφει, πως φανεται, τον 1ο του μνο, που διασζεται εν μρει στο απσπασμα 29 και το οποο οι Αλεξανδρινο προτσσουν στο Βιβλο των μνων. Αλλ εκτς αυτο συνθεσε στην ηλικα αυτ και το 10ο Πυθιονκη για να υμνσει τη νκη του Θεσσαλο Ιπποκλα, πειτα απ σχετικ παραγγελα του Θρακος, ενς απ τους τρεις αδελφος Αλευδες, κυραρχους και κυβερντες θεσσαλικν πλεων. Η ανθεση ενς επινκου, υμνητικο ενς αριστοκρτη αθλητ στους Πυθικος αγνες, ταν για τον Πνδαρο χωρς υπερβολ ττλος τιμς. Βαθμιαα η φμη του εξαπλνεται.
    Τα μεγλα κατορθματα των Ελλνων κατ των Περσν περιργως δεν τονε συγκινσανε πνευματικ, πως τον Αισχλο και τον Σιμωνδη. Αργτερα μως εξμνησε τις λαμπρς υπηρεσες των Αθηναων σ' ολκληρη την Ελλδα, οι δε Αθηναοι τον τιμσανε και του δωρσανε το ποσ των μυρων δραχμν. Ταχως η φμη του ποιητ διαδθηκε, για να λβει το χαρακτηρισμ του εθνικο ποιητ, πως ο Σιμωνδης. Σ’ αυτ συντλεσαν οι μεγλοι πανελλνιοι αγνες, στους οποους συνθιζε να παρευρσκεται, και χρις στους οποους συνψε σχσεις με τους ευγενες οκους λων των πλεων. Πολλς φορς μλιστα συνδευσε και τους νικητς αθλητς στη πατρδα τους, για να διευθνει εκε ο διος τη νικητρια πομπ της υποδοχς. Εορταστς, νικητς, πενθοντες, αναθτουνε στον περινυμο πλον ποιητ τη σνθεση μνων, επινκων, θρνων. Ακμη και ναο και πολιτεες κι ιερ προστρχουνε και ζητονε τη σνθεση διθυρμβων, παρθενων, υπορχημτων, παινων, προσοδων, με μια φρση: παντς εδους χορικν ποιημτων. Κι ο Πνδαρος, εναι, πντοτε, πρθυμος. Εναι λλωστε σε κατσταση διηνεκος εμπνεσεως σε κατσταση συνεχος βακχεας. Εξαπολει λοιπν τα βλη της απολλνιας τχνης του και διασπερει τους στχους και τη μουσικ του παντο.
     Η πατρδα του Βοιωτα εθεωρετο παροιμιδες σμβολο του στενο τοπικισμο, της επαρχιτικης νοοτροπας και των καθυστερημνων ιδεν. Τποτα απ τα συνταρακτικ γεγοντα της εποχς δεν επηρασε τους Θηβαους, που ταν εχθρο σε κθε νο πνεμα κι εξακολουθοσαν να πιστεουνε πως η καταγωγ τους ανγεται στους θεος και πως ο λας τανε κτι ξιο περιφρονσεως. Μεγαλωμνοι με ττοιες παραδσεις, οι μεγαλοκτηματες επιδδονταν σε θεματα, αγωνσματα, διασκεδσεις και τελετς. Αρετ γι' αυτος ταν η σωματικ δναμη, η ομορφι, ο πλοτος. Αυτ λα διγραψαν ασφαλς και το χαρακτρα του ποιητ. Γι’ αυτ και προπντων οι λαμπρς εκδηλσεις βρκανε στον Πνδαρο τον πιο κατλληλο υμνωδ.
     Η περοδος της ακμς του θα διατηρηθε ς το 446. Βεβαως, η φμη του ως ποιητ και μουσικοποιο δεν παει να συγκινε. Επισκφθηκε τη Σικελα, φιλοξενθηκε στην Αυλ του Ιρωνα, κι ψαλλε τη μεγαλοπρεπ κρηξη της Ατνας του 472. Εχε πντα στενς σχσεις με τα Ιερατεα κι ιδιατερα με τους ιερες των Δελφν, τη σοφα των οποων εξυμνοσε στ' σματ του. Ο Πνδαρος πθανε σε βαθ γρας, πιθανς στα 448, στο ργος κι, ως λγεται, μσα στο θατρο και στην αγκαλι του αγαπημνου του Θεοξνου. Στη Θβα, που μετακομσθηκαν τα οστ του, οι κτοικοι, μχρι την εποχ του Παυσανα, δειχναν περφανοι τον τφο του ποιητ τους, καθς και τα ερεπια της οικας του, την οποα και μνο εξαρεσε ο Αλξανδρος απ τη γενικ καταστροφ της πλεως. τανε ττε 80 ετν.
    Η μοσα του Πινδρου εξμνησε θεος, ρωες και αθλητς, με επινκια, εγκμια και θρνους. Οι αρχαοι γραμματικο συγκντρωσαν και κατταξαν την ποησ του σε 17 βιβλα. Εν τοτοις, απ' αυτ σθηκαν μνο τα επινκια, μερικ αποσπσματα ενς διθυρμβου για την κλειψη του ηλου το 463 και 2 χαριτωμνα τραγοδια για τις ιερδουλες της Κορνθου και τον ωραο Θεξενο.

     Η κρια εκπαδευσ του γινε στην Αθνα, μια πλη με την οποα συνδθηκε πολ στεν, μολοντι οι σχσεις των Αθηναων με τους Θηβαους δεν τανε πντα ιδανικς. Σμφωνα με λλο ανκδοτο, οι Θηβαοι επβαλαν στον Πνδαρο να αρκετ υψηλ χρηματικ πρστιμο επειδ συνθεσε ναν επαινετικ διθραμβο για την Αθνα. Ο μηδισμς των Θηβν στα χρνια των Περσικν πολμων πρπει να υπρξε οδυνηρ γεγονς για ναν ποιητ που εξεθεαζε σε λη τη ζω του τη πολεμικ αρετ και τις αγωνιστικς κι ηρωικς αξες. σως αυτ να τανε κι η αιτα για την οποα ο ολιγαρχικς Πνδαρος ζησε κποιο διστημα στην αυλ του δισημου τυρννου των Συρακουσν και Μαικνα της εποχς, Ιρωνα. Ασχολθηκε με τη ποηση πνω απ μισν αινα. Η 1η ωδ του, ο 10ος Πυθινικος, γρφτηκε το 498 π.Χ., ταν ταν 20 ετν κι η τελευταα, ο 8ος Πυθινικος, το 446 π.Χ. Τις ωραιτερες ωδς του τις συνθεσε στις 10ετες 480-460 π.Χ..
     Η αρχαιτητα εχε κατατξει το σνολο του πινδαρικο ργου σε 17 βιβλα, δηλ. σε 17 παπρινους κυλνδρους που περιελμβαναν λα σχεδν τα εδη της χορικς ποισεως: μνους, παινες, διθυρμβους, θρνους, εγκμια, παρθνεια (χορικ σματα για παρθνες, που εκτελονταν απ χορ παρθνων), προσδια, υπορχματα κι Επινκους (σε 4 βιβλα). Οι Επνικοι εναι οι περφημες ωδς που γρφτηκαν, στερα απ παραγγελα, για να τιμηθε η νκη περινυμων αθλητν στους πανελλνιους αγνες στην Ολυμπα, στους Δελφος, στον Ισθμ, και τη Νεμα. Απ λον αυτν τον γκο της πινδαρικς παραγωγς διασζονται ακραιοι 44 Επνικοι: 14 Ολυμπινικοι, 12 Πυθινικοι, 11 Νεμενικοι και 7 Ισθμινικοι. Απ το υπλοιπο ργο διαθτουμε μνο αποσπσματα. Σζονται επσης και αρκετ Σχλια στους Επνικους. Η δισωση των Επνικων οφελεται σε λγους εκπαιδευτικος. Κποια στιγμ (γρω στον 2ο μ.Χ. αι.) μεταγρφονται τα 4α βιβλα των Επνικων σε κδικα για ευκολτερη σχολικ χρση.
     Το χορικ λυρικ σμα -που ο Πνδαρος υπηρετε αριστουργηματικ- φτνει στην ακμ του το α' μισ του 5ου α.. Αντθετα το μονωδικ λυρικ σμα, πως αναπτχθηκε απ τη Σαπφ, τον Αλκαο, τον βυκο κ.., ακμζει στον 6ο. Η μεγλη ανπτυξη του χορικο σματος την εποχ αυτ σχετζεται προφανς με τις κοσμοστορικς αλλαγς που αρχζουν να συντελονται προς το τλος του 6ου. Με τη κατσχυση του θεσμο της πλης και της δημοκρατας, με τη συνακλουθη εκλμπρυνση των μεγλων δημσιων αθηνακν εορτν, των Παναθηναων και των Διονυσων, με τις πατριωτικς νκες εναντον των Περσν, πως και με την νοδο ισχυρν αρχντων στη Σικελα. Υμνοι, παινες, διθραμβοι, παρθνεια εκτελονταν σε δημσιες γιορτς, τοπικς πανελλνιες, στις αυλς μεγλων δωρητν, σε οκους καλλιεργημνων τυρννων που προσττευαν κι ενεθρρυναν αυτς τις πρωτοβουλες. Εναι η εποχ που οι πλοσιοι και καλλιεργημνοι προσττες της ποησης παραγγλνουνε σε ποιητς εγκμια, θρνους, γαμλια τραγοδια (υμναιοι) και κυρως επινκιες ωδς. Επ πληρωμ, φυσικ. Πολλ λγονται για τις απολαβς του Πινδρου και τη φιλαργυρα του. Τα περισστερα εναι δικα, μως δεν πρπει να μας διαφγει η φανερ οικονομικ συναλλαγ που υπρχει ανμεσα στον παραγγελιοδτη μιας εγκωμιαστικς ωδς και στον ποιητ που αναλαμβνει τη σνθεσ της.



     Ο διος ποτ δεν κρυψε αυτ τη δραστηριτητα που προφανς τανε κοινωνικ καθιερωμνη κι αποδεκτ απ τους πλοσιους παραγγελιοδτες κι απ τους ποιητς. μως θα τανε λθος μας (βαρημνοι απ τα θη της εποχς μας) να υποπσουμε στο αμρτημα της κακογλωσσις, προβλλοντας μλιστα τη δθεν πνευματικ και καλλιτεχνικ μας ανιδιοτλεια. μποτες να υπρχανε και σμερα τσο ξιοι δημιουργο και τσο ανοιχτμυαλοι παραγγελιοδτες, στε οι μεν να καλλιεργον με νεση τη τχνη τους κι οι δε να την αποτιμον σο πρπει. Η μεγλη διαφορ ανμεσα στις σημερινς χορηγες (ακμη κι ταν η ποια χορηγα εναι καλοπροαρετη και η επιχορηγομενη τχνη ξια) και στη Μοσα του Πινδρου που συμφωνε να δδει τη φων της με ασημωμνη γλσσα (Μοσα, το δε τεν, ει μισθοο συνθευ παρχειν φωνν υπργυρον, 11ος Πυθ., 41-2), γκειται σ' να απλ γεγονς που συχν μας διαφεγει. Η πινδαρικ ποιητικ συναλλαγ χει να κνει με την αξα και τη λειτουργα της ποησης σαν αναγνωρισμνου κοινωνικο αγαθο, ως πολτιμου πνευματικο και κοινωνικο προντος. Η ποηση δεν εναι να περιττ χρηστο προν που παργεται χωρς να καταναλνεται. χει ονομαστικ αξα πνω στην οποα ο παραγγελιοδτης μπορε να επενδσει χι μνο για τρα αλλ κυρως για το μλλον.
     Η ποψη που επικρατε εναι πως ο πλοτος δεν πρπει να σωρεεται, αλλ να επενδεται στην υστεροφημα.
Ο Πνδαρος αναφρεται επανειλημμνα στην αξα της ποησς του και φανεται απλυτα ββαιος πως οι νθρωποι θα τονε διαβζουν εσαε. Δεν πεσε ξω. Αυτ μως η ποιητικ αθανασα σημανει πως και το κλος των ανυμνομενων αθλητν θα μενει στους αινες. Τα αγλματα χνονται, τα υλικ μνημεα καταστρφονται, η ποηση παραμνει πντα δραστρια και ζωνταν. Δεν πνει απ το ποτμι της Λθης. Ποιοι νικητς των σγχρονων Ολυμπιακν Αγνων μπορον ραγε, πρα απ την τυπικ καταγραφ των επιδσεν τους, να επαρονται για αθανασα μνημειωμνη σε στχους αθνατους; Ομως για να μνημειωθε κθε Επνικος και μσα απ αυτν να απαθανατισθε ο ευγενικς νικητς (στο ρμα, στο δρμο, στη πλη, στην πυγμαχα, στο πνταθλον κι που λλο) ο ποιητς της ωδς, ο Πνδαρος εν προκειμνω, πρα απ την αρωγ των Μουσν, θα χρειασθε να επιστρατεσει το ποιητικ του δαιμνιο, τη μεγαλοσνη του πνεματς του, πως λει ο Λογγνος, αναφερμενος στον ποιητ. Προκειμνου λοιπν να διατηρηθε νας Επνικος στην αιωνιτητα, ο ποιητς πρπει να ακολουθσει κποιους καννες που επιβλλει η παρδοση της τχνης του.
     Η αρχαα ελληνικ ποηση, κι η αρχαα ελληνικ τχνη γενικτερα, εναι προν ενς συνδυασμο: στηρζεται σε να παραδεδομνο πργραμμα που ο καλλιτχνης κι ο ποιητς οφελουν να το ανατρπουνε κθε στιγμ. Ο δημιουργς οφελει να ακολουθε μια σειρ απ παραδοσιακς φρμες, ταυτχρονα μως οφελει να τις ανατρπει και να τις υπερβανει. Ο Επνικος στηρζεται σε ακατλυτο σχδιο, με βασικ 3μερς σχμα: αρχζει με τον παινο του νικητ, διαφεγει στη συνχεια στο μυθικ παρελθν, συναφς με την οικογνεια του τιμωμνου κι στερα επανρχεται στο παρν κι επαναλαμβνει τον παινο. Αυτ το σχμα τρα-ττε-τρα, παινος-μθος-παινος εμφανζεται στον Πνδαρο αλλ πντα σε ποικιλα παραλλαγν. Μια πινδαρικ ωδ εναι σα μουσικ συμφωνα που ο συνθτης ακολουθε τη παραδεδομνη συμφωνικ μορφ, αλλ την δια στιγμ την εμπλουτζει με αλλεπλληλες παραλλαγς.
     Αυτ η ιδιζουσα συσσρευση ποικλων θεματικν στοιχεων μσα σε μια πινδαρικ ωδ δημιουργε συχν προβλματα ερμηνεας. Το κυριτερο, κνει την ωδ να φανεται, εκ πρτης ψεως, πως δεν χει εντητα. Ακριβς αυτ η αναζτηση εντητας σε μια πινδαρικ ωδ υπρξε χρνια το κριο μλημα των πινδαριστν. λλοι βρσκουν εντητα στο περιεχμενο της ωδς καθς διακρνουνε κεντρικ ενοποιοσα σκψη (Grundgedanke) μια ιδα, λλοι βασζονται σ' εξωτερικ κριτρια, σε σειρ απ τυπικς (λογοτυπικς) συμβσεις που διπουν μιαν ωδ. Ωστσο ο πινδαρικς Επνικος, (Charles Segal, νας απ τους ευφυστερους μελετητς του), εναι κτι παραπνω απ μια προσεκτικ δομημνη αλληλουχα εγκωμιαστικν μοτβων. Παρλο που κνει σαφς χρση λογοτυπικν αλληλουχιν και παραδοσιακν θεμτων κι εκφρσεων, η εντητ του εναι πιο πολ οργανικ παρ μηχανικ. Η προδος της σκψης κι η σημασα σε μια ωδ βασζεται χι απλς στο οριζντιο γραμμικ ξεδπλωμα μερικν προγραμματικν θεμτων, αλλ επσης σε μια κθετη, μεταφορικ συσχτιση εικνων και συμβλων κι να παραλληλισμ μεταξ μεταφορς και πραγματικτητας, μθου και ιστορικο παρντος.
     Σε κθε πυκνοφασμνον Επνικο πολλ και φαινομενικ ετερκλιτα στοιχεα συνερονται και δημιουργονε το απλυτο, ολοκληρωτικ κεμενο. Τποτε δεν εναι τυχαο περιττ. Ο εγκωμιαζμενος ρωας εντσσεται χι μνο στη κοιντητα που τονε γννησε, αλλ και σ' να μυθικ σστημα. Δεν εμφανζεται μνο ως τομο αλλ κι ως μλος της τρχουσας ιστορας, ζει και στον παρντα και στον παρελθντα χρνο, εναι λατρεμμνος των θεν αλλ την δια στιγμ αποτελε στχο διαβολς και φθνου. Εν κατακλεδι, λ' αυτ τα στοιχεα που συνιστονε πινδαρικ ωδ (γλσσα, μτρο, εικνες και μεταφορς, ιδες, ιστορικς αναφορς, φση, τχνη, πολιτισμικ στοιχεα, ανθρπινος πλοτος και δναμη πολιτικ, μυθολογα και θεολογα, γνωμικ γενκευση κι ειδικ λεπτομρεια κ.λπ.) ορζουνε και προβλλουνε το απλυτο ιδεδες. Ωστσο, πρπει να τονσουμε πως ο Πνδαρος δεν εξυμνε μσα απ τους Επνικους κι ειδικτερα μες απ τους 14 Ολυμπινικους ν αφηρημνον ιδεδες. Τουναντον, με αφορμ κποιο συγκεκριμνο πρσωπο συστνει και προβλλει την ασθηση μιας ακατλυτης ηρωικς ηθικς την οποα ο τιμμενος νικητς φρει οφελει να φρει.
     Μολοντι, πως αναφραμε παραπνω, διασθηκε για λγους σχολικος, σμερα ελχιστα διδσκεται στα σχολεα. Μολοντι ο ποιητς εναι φορτωμνος με τερστια φμη πολ λγοι εναι κενοι πο τονε γνωρζουν πως θα 'πρεπε. Εναι πολ πιθαν πως αυτ η γνοια των Ελλνων για τον Πνδαρο οφελεται στον απρσιτο, σχεδν σκοτειν, ειδικ για τους αμητους, ποιητικ λγο του, στη περτεχνη και πεποικιλμνη σνθεση των ωδν του και στη βαθτατη και συνμα αντισυμβατικ σκψη του. Εναι αλθεια επσης τι, γενικ μιλντας, κακοτχησε στις νεοελληνικς μεταφρσεις του.
     Το αρχαιτερο απ τα σωζμενα επινκι του, ο 10ος Πυθινικος, φανερνει τη σχση του ποιητ με τη Θεσσαλα: στα Πθια του 498 π.Χ. ο Ιπποκλας απ τη Πλιννα (Πελινναον) επικρτησε στο δαυλο των παιδιν, και ο Θραξ, ο πρεσβτερος της μεγλης γενις των Αλευαδν, παργγειλε το τραγοδι για τον επινκιο πανηγυρισμ στον Πνδαρο, το νο ποιητ με τον οποον τον συνδεαν δεσμο φιλοξενας. Στην πριμη περοδο του Πινδρου τα λατρευτικ ποιματα τανε, κατ τα φαινμενα, πιο πολλ, κι επειδ αυτ χαθκανε στη συντριπτικ πλειοντητ τους, δεν ξρουμε αρκετ για τη δημιουργα του σε αυτ τα χρνια. Ωστσο, γνωρζουμε τι το 490 π.Χ. συνθεσε παινα για τη γιορτ των Θεοξενων στους Δελφος, στον οποον πλεξε το εγκμιο της Αγινας -επικνδυνης αντιζλου της Αθνας, πολιτικ δεμνης με τη Θβα- και τραγοδησε για τον Νεοπτλεμο, απγονο του αιγιντη ρωα Αιακο. Την δια εποχ υμνε με τον 6ο και το 12ο Πυθινικο 2 νδρες απ τον Ακργαντα της Σικελας, το Θρασβουλο, ανηψι του τυρννου Θρωνα, και τον αυλητ Μδα.
     Η πατρδα του Πινδρου, η Θβα, βρθηκε σε κρσιμη καμπ μετ την ναρξη των Περσικν Πολμων, καθς υπρξε μια απ τις ελληνικς πλεις που μδισαν κατ την εκστρατεα του Ξρξη εναντον των Ελλνων. Ο κνδυνος εξολθρευσς της απ τους λληνες νικητς αποσοβθηκε μνο μετ τη παρδοση των σπουδαιτερων φλων των Περσν. Ο Πνδαρος, που 'χε σχσεις με τη περσφιλη αριστοκρατα της πλης του κι μνησε επανειλημμνα διφορα μλη απ κενες τις γενις που εχανε συνεργαστε με τους Πρσες, επιχερησε, στα τη που ακολουθσανε τη νκη των Ελλνων, να εξιλεωθε για το πολιτικ λθος του αναπτσσοντας ιδιατερες σχσεις με την Αγινα κι αναζητντας την υποστριξη των Αιγινητν.
     Πντως, αποφασιστικς σημασας για τη καταξωσ του σε πανελλνιο εππεδο ταν οι σικελικς επιτυχες του. Απκτησε στενς σχσεις και με τους 2 ισχυρος νδρες εκενης της περιδου στη Σικελα, τον Ιρωνα Α', τραννο των Συρακουσν, και το Θρωνα, τραννο του Ακργαντα. Στα τη 476-4 π.Χ. ζησε αρκετ διστημα στις αυλς και των 2 βινοντας τη δναμη και τη λμψη του ελληνισμο της Δσης. Στη Σικελα πρπει να βρεθκανε στο δρμο του, οι δο Κεοι, ο Σιμωνδης κι ο ανηψις του Βακχυλδης. Σμφωνα μλιστα με την ποψη ορισμνων, αρκετο στχοι του στρφονταν εναντον των 2 ποιητν, που επιχειροσαν να εξασφαλσουν την ενοια των σικελιωτν δεσποτν.
     Μεγλα τανε τα οικονομικ αλλ και τα καλλιτεχνικ οφλη που αποκμισε απ τη παραμον του στη Δση, στις αυλς των ισχυρν ανδρν της Σικελας. Ακολοθησε μια εξχως δημιουργικ περοδος για κενον, καθς απ' λα τα μρη του ελλαδικο χρου υπρχε ντονο ενδιαφρον για τα ργα του, που μποροσε πλον να διεκδικε τη 1η θση ανμεσα στους χορικος ποιητς της εποχς του. Βεβαως, δεν λειψαν και τα ζηλφθονα σχλια για τα επιτεγματ του, πως κι οι κατηγορες τι τανε φλος των δικτατρων και παραμελοσε τη πατρδα του. Στα τλη της 10ετας 480-470 π.Χ., στον κολοφνα της δξας του και μσα στο κλμα αισιοδοξας που 'χε καλλιεργηθε μετ τη νκη επ των Περσν, ο Πνδαρος μνησε το μεγαλεο της Αθνας: "Ω ται λιπαρα και ιοστφανοι και αοδιμοι, Ελλδος ρεισμα, κλεινα Αθναι, δαιμνιον πτολεθρον". Σμφωνα με την αρχαα παρδοση, οι μεν Θηβαοι τονε τιμρησαν με πρστιμο χιλων δραχμν γι' αυτν τον παινο της μισητς πλης, οι δε Αθηναοι τον αντμειψαν με προξεναν (προνομιακ φιλικ σχση μεταξ της αθηνακς πολιτεας κι ενς πολτη λλης πλης) κι να μεγλο τιμητικ ποσ.
     Στα κατοπιν χρνια, οι νες σχσεις του Πινδρου δεν χουν τελειωμ. Ανμεσα στους νικητς των αγνων που θελαν να εξασφαλσουν να μνημεο της επιτυχας τους με το τραγοδι του συγκαταλγονται Ρδιοι, Κορνθιοι, αλλ κι ο Αρκεσλαος Δ', βασιλις της Κυρνης, της ακμαας ελληνικς πλης της Λιβης. Ο τελευταος εχε νικσει με το ρμα του στους Δελφος το 462 π.Χ., κι ο Πνδαρος μνησε το γεγονς με 2 ωδς: η μια (5ος Πυθινικος) προοριζτανε για τον πανηγυρισμ της νκης στη Κυρνη, στη γιορτ του δωρικο Καρνεου Απλλωνα, κι η λλη (4ος Πυθινικος) τραγουδθηκε στη γιορτ που λαβε χρα στο παλτι. να ξεχωριστ κεφλαιο αποτλεσε η σταθερ φιλικ σχση του Πινδρου με την Αγινα. μνησεν επανειλημμνως αιγιντες νικητς κι οι τελευταες λξεις που ακοσαμε απ αυτν -8ος Πυθινικος, το 446 π.Χ.- αφοροσανε στο αγαπημνο του νησ.
     Στη τελευταα περοδο της ζως του πρπει να παρακολουθοσε ανσυχος τις πολιτικς εξελξεις, καθς η αντθεση ανμεσα στην Αθνα και τη Σπρτη γιγαντωνταν. Μνο 2 επινκια, ο 4ος Ολυμπινικος κι ο 7ος Ισθμινικος, εναι δυνατν να τοποθετηθονε σ' αυτ τη περοδο, που στη διρκει της ζησε τη καταθλιπτικ κυριαρχα της Αθνας στη Βοιωτα (μετ τη μχη των Οινοφτων, το 457 π.Χ.), αλλ και την αποκατσταση της βοιωτικς ελευθερας (μετ τη μχη της Κορνειας, το 447 π.Χ.). Δυστυχς, τα υπολεμματα που χουμε στη διθεσ μας για τον Πνδαρο εναι πενιχρ σε σχση με τα 17 που εξδωσε την εποχ των Αλεξανδρινν ο περφημος γραμματικς Αριστοφνης ο Βυζντιος. 11 βιβλα ποιημτων εχανε σχση με τη λατρεα (μνοι, Παινες, Διθραμβοι, Προσδια, Παρθνια, Υπορχματα), εν σζονταν ακμη Εγκμια και Θρνοι, απ να βιβλο για το κθε εδος, καθς και 4 βιβλα Επινικων.
     Οι Αλεξανδρινο κατταξαν τα Επινκια του Πινδρου σε Ολυμπιονκους, Πυθιονκους, Νεμεονκους κι Ισθμιονκους, βσει των πανελληνων αγνων στους οποους πραγματοποιθηκαν οι νκες που εξυμνε ο ποιητς. τσι, εκδοθκανε 4 βιβλα Επινικων, δηλαδ απ 1 τσο για τους μεγλους αγνες της Ολυμπας και των Δελφν, που διεξγονταν κθε 4 χρνια, σο και για τους μικρτερους της Νεμας και του Ισθμο της Κορνθου, που επαναλαμβνονταν κθε 2 χρνια. Ο χορς τραγουδοσε αυτ τα τραγοδια με αυλ και λρα στον εορτασμ της νκης στη πατρδα, σπανως δε στον τπο της επιτυχας. Καμμι φορ τα Επινκια εκτελονταν μονωδικ με συνοδεα λρας, στερα απ τη γιορτ. Ο Πνδαρος γραψε χορικς αρκετν τπων. Σμφωνα με τους βιογρφους της στερης αρχαιτητας αυτς οι ωδς ταξινομθηκαν απ τους λγιους της Βιβλιοθκης της Αλεξνδρειας σε εδη:

μνοι, 1 βιβλο
Παινες, 1 βιβλο
Διθραμβοι, 2 βιβλα
Προσδια[3], 1 βιβλο
Παρθνια, 3 βιβλα, (περ των νεαρν γυναικν)
Υπορχματα 1 βιβλο, (υποστηρικτικ χορο)
Εγκμια, 1 βιβλο
Θρνοι, 1 βιβλο
Επινκια, 4 βιβλα

     Απ αυτ το εκτενς corpus μνον οι επινκιες ωδς χουν διασωθε πλρεις. Οι υπλοιπες εναι γνωστς μνον απ παραπομπς λλων συγγραφων σπαργματα παπρων που ανακαλφθηκαν στην Οξρρυγχο της Αιγπτου.

Ολυμπινικοι
Νεμενικοι
Πυθινικοι
Ισθμινικοι

Ρητ

Ο νθρωπος εναι τ' νειρο μιας σκις.

Καλλτερα να σε φθονον παρ να σε λυπονται.

Λγοι μνουν πιστο την ρα του πνου.

Ο Χρνος εναι ο πατρας λων.

Μικρς ανμεσα σε μικρος, θα γνω μεγλος ανμεσα σε μεγλους.

Το ριστον εναι το νερ.

Η κινητρια δναμη του πολμου εναι ο χρυσς.

Εναντον του εχθρο, αφο εναι εχθρς, θα ορμσω σαν λκος.

Γιατ πολλ, για πολλ λγονται.

Τα λγια ζονε περισστερο απ τις πρξεις.

Τλειωνε γργορα.

Ο πλεμος φανεται γλυκς σ’ αυτος που δεν χουν την εμπειρα του.

Γνε αυτ που ξρεις πως εσαι.

Ακνιζε πντοτε τη γλσσα σου στο ακνι της αλθειας.

Απατται ο νθρωπος, ταν ελπζει τι οι πρξεις του θα ξεφγουν της προσοχς του Θεο.

Η αρετ που επαινεται μεγαλνει σαν δντρο.

Κανες απ τους ανθρπους δεν εναι απαλλαγμνος απ τις δουλεις της ζως. Οτε και θα 'ναι ποτ.

Ο Θες παρακολουθε και τον δκαιο και τον κακ, και καννας ασεβς ποτ δεν ξφυγε την προσοχ του.

Οι ελπδες εναι τα νειρα σων δεν κοιμονται.

Το θιμο εναι ο βασιλις λων.

ποιος βρει το δρμο της αλθειας με τη δικ του προσπθεια, θα χει την ευλογα των θεν. Ανλογα με τις εποχς υπρχουν ρεματα βαιων ανμων. ταν η ευτυχα του ανθρπου εναι υπερβολικ, δεν βαστει πολ καιρ.

Φρντιζε να μη παραχαιδεεις τις λπες.

Να εσαι παιδ με τα παιδι, νδρας με τους νδρες, γρος με τους γρους και να προσαρμζεσαι σ' λες της ηλικες της ζως, αυτ εναι το ταλντο του σοφο ανθρπου.

Ο φθνος της ευτυχας δεν εναι μικρς.

ταν η καρδι χαρεται, το πρσωπο λμπει.

Η αρετ λμπει με διαγεια.

Εναι αδνατον να αλλξει ο μφυτος χαρακτρας της αλεπος του λιονταριο.

Να αρκεσαι στην τχη του παρντος.

λα γιατρεονται, φτνει να μη χαθε η ελευθερα.

Τα Ποιματα

Ισθμιονκων

Κλενδρω Αιγιντη, παγκρατω

Στον Κλαντρο και στη νιτη του
ας πμε, νοι, τ' ξια των μχτων του λτρα
και μπρς στα λαμπρ του πατρα του
του Τελεσρχου τα πρθυρα
το γιορτιν το τραγοδι ας του υψσομε,
πλερωμ για τη νκη του τα σθμια
και για τ' θλα που στα Νμεα κρδισε.
Γι' αυτν κι απο μνα ζητον,
αν κι χω βαρι πληγωμνη καρδι,
τη χρυσ να καλσω τη Μοσα.
Μ' αφο απ' τα μεγλα γλιτσαμε πνθη,
σε στεφνων ορφνια ας μην πσουμε
μην παραχαδεεις τις λπες
σε ανφελους βζοντας τλος καημος
και μετ απο τον πνο
χαρομενο ας βγλουμε κτι στη μση,
μια και την πτρα του Τνταλου
που στο κεφλι μας κρμονταν,
την απστρεψε κποιος θες απο πνω μας,
για την Ελλδα να μχτον ατλμητο.
τσι για μνα, κι ο φβος που πρασε
απ' τη σκληρ μου την γνια με λτρωσε
Κλλιο το τ 'ναι στα πδια σου μπρος
ν'χεις κθε φορ να κοιτς
γιατ πιστος κρμεεται ο Χρνος στον νθρωπο επνω
και της ζως κλωθοστρβει τους δρμους
μα τ' λλα εκενα γιατρεουνται, φτνει
να μη χαθε η λευτερι.
Ο ντρας, του αξζει να θρφει γενναες ελπδες
κι εγ της εφτπυλης γννημα Θβας,
την ανθοκορφ των Χαρτων χρωστ
να προσφρω στην Αγινα πρτα,
γιατ' απ 'να πατρα γεννθηκαν δδυμες
του Ασωπο θυγατρες νετερες
κι απ' το Δα πατρα το διο αγαπθηκαν,
που τη μι στης καλλροης τις χτες της Δρκης
την κατστησε δσποινα πλης φιλρματης
και σνα, ω Αγινα, φρνοντας
στο νησ της Οινπιας μαζ σου κοιμνταν
και κε του θεο του βαρβροντου γννησες
τον θεκν Αιακ, που καννας
σαν κι αυτν δε γεννθηκε κι λλος στη γη,
που ως κι αυτν των θεν εξεδιλυνε δκες.
Κι τσι ισθεοι γιο του και παιδιν του παιδι
ξεχωρζαν απ' λους, μαντρεα πολεμχαρη
να κυβερνονε χαλκβροντες
πολυστναχτες μχες
και μαζ 'χανε γνση και φρνηση νο.
λ' αυτ των μακρων θυμνταν η Σναξη,
ταν ο Δας κι ο λαμπρς Ποσειδνας
για το γμο της Θτιδας μλωσαν,
που κι οι δυ των την θελαν,
δαμασμνοι απ' τον ρωτα,
να την χουν ωραα των γυνακα.
Μα δεν τους αφσανε οι αθντες
βουλς των θεν να τελεισουν το γμο,
ταν ακοσαν τα θσφατα
που τους επε η βαθβουλη Θμη στη μση:
Πς ταν γραμμνο
ρχοντα γι να γεννσει του πντου η Θε
κι απ' τον πατρεα του ακμα καλτρο,
που θα τινζει το χρι του βλος τραντερο
κι απο τον κεραυν
κι απο την τερστια την τραινα,
αν κοιμηθε με το Δα
με καννα του Δα αδερφ.
"Μ πασατε αυτ και κρεβτι ας της λχει θνητο
και το γι της να δει σκοτωμνο σε μχη,
γι, που δετερος ρης θε ν'ναι στα χρια
κι αστραπ στα γοργ του τα πδια.
Εναι η γνμη μου εμνα, στον Πηλα την τιμ
του θεοχριστου αυτο γμου να κμουμε,
στον Πηλα του Αιακο, που η χρα, πως λγουν,
της Ιωλικς ευσεβστατο θρφει.
Κι ας παν τα μηνματ' αμσως
στου Χερωνα τ' φθαρτο το ντρο,
μηδ' ας βλει ξαν του Νηρα η θυγατρα
της αμχης τους ψφους στα χρια μας
μα ταν θα φτσει η ολοφγγαρη νχτα,
στον ρωα ας λσει
της παρθενις το χρυσ χαλινρι".
Αυτ επε η θε στους Κρονδες
και κενοι τα δχτηκαν μ' να
απ' τ' αθνατα βλφαρα νεμα
κι ουδ χαμνος των λγω της πγε ο καρπς,
γιατ σμφωνοι, λγουν οι δυ βασιλιδες
της Θτιδας το γμο φρντισαν μαζ.
Κι τσι απ' το στμα σοφν ποιητν
κι οι μαθοι μθαν του νιο του Αχιλλα την αντρεα,
που ρανε με το Τηλφου το μαρο το αμα
τ' αμπλια του Μσιου του κμπου,
και στους Ατρεδες γεφρωσε
του γυρισμο των τους δρμους
και την Ελνη λευτρωσε, κβοντας
με το σπαθ του της Τροας τα νερα,
που τνε μπδιζαν κθε φορ που στον κμπο
πολνεκρη αρμτωνε μχη,
ττοιοι, σαν τον αντρεο το Μμνονα
και τον αγρωχον χτορα
κι λλοι πολλο πολεμρχοι
που λους αυτος προβοδντας
στα δματα της Περσεφνης
των Αιακιδν το καμρι ο Αχιλλας
την Αγινα λμπρυνε και της γενις του τη ρζα.
τσι κι οτε σαν πθανε του'λεψαν οι μνοι
μα οι Ελικνιες παρθνες
στην πυρ του σταθκανε γρω
και με πολφημους θρνους τον ραναν
γιατ' οι αθνατοι θλησαν
και νεκρ τον υπροχον ρωα
με θεν να τιμσουνε μνους.

Γι' αυτ ρχεται ο λγος και τρα
κι ορμ των Μουσν το ρμα παρνει, να ψλομε
του Νικοκλ του πυγμχου τη μνμη.
Φρετ του τιμ που στου Ισθμο την κοιλδα
των δωρικν αξιθηκε τ' θλα σελνων
γιατ και κενος τους περοικους νκησε
μια φορ, με τα χρια ταρζοντας τ' φευχτα.
Μ δεν τον ντροπιζει
και τ' ξιου η γενι πατραδρφου του
κι ας πλξουν λοιπν για τον Κλαντρο
οι συνομλικοι οι φλοι του
στεφνι μυρτις ζηλευτ για τη νκη του
γιατ και πριν του Αλκαθου ο αγνας
και στην Επδαυρο η φλαθλη νιτη
με θραμβ του τον δχτηκε
κι τσι χουν να υμνον τ' νομ του οι καλο,
που δεν θαψε μες σε μια τρπα τα νιτα του
στου καλο τον αγνα αδοκμαστος.
μτφρ.: Γιννης Γρυπρης

                                 Τ  Ε  Λ  Ο  Σ

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers