-


Dali &









/




 
 

 

                             Βιογραφικ

     Ο σπουδαος γλπτης απ την Προ που ζησε στη σκι του Πραξιτλη. Φιλοτχνησε τη Νκη της Σαμοθρκης, τον να της Αλας Αθηνς στη Τεγα και το Μαυσωλεο της Αλικαρνασσο, που υπρξε να απ τα 7 θαματα του κσμου.
     Ο 4ος αινας ταν η περοδος που ο αρχαιοελληνικς πολιτισμς αναπτχθηκε ραγδαα. Ττε δρασαν οι μεγαλτεροι καλλιτχνες που δημιοργησαν αξιοθαμαστα ργα. Ανμεσα τους ο Παριανς γλπτης Σκπας, στον οποο αποδδονται μερικ απ τα σπουδαιτερα γλυπτ της κλασικς περιδου. Ο Σκπας γεννθηκε στην Προ, στο νησ που προρχονται τα περφημα λευκ μρμαρα της αρχαιτητας.
     Το ταλντο της γλυπτικς κληρονμησε απ τον πατρα του, τον χαλκουργ Αρστανδρο. Η ζω του δεν εναι γνωστ, αλλ τα ργα που ανλαβε, λλοτε με την ιδιτητα του αρχιτκτονα κι λλοτε με του γλπτη, φρουν ακμα και σμερα ανεξτηλο το στγμα του.
     Συνεργστηκε με τον Πραξιτλη κι ανλαβε τη δημιουργα σημαντικν ιερν και ναν της εποχς, πως ο νας της Αρτμιδος στην φεσο και το ιερ της Σαμοθρκης. Εργστηκε ως αρχιτκτονας στο να της Εστας στην αρχαα αγορ της Πρου.
     νας απ τους διασημτερους γλπτες κι αρχιτκτονες, ο Σκπας τανε γιος του Πριου γλπτη Αρστανδρου. Γνρισε μεγλη δξα στον 4ο π.Χ. αι. και θεωρεται, μαζ με το Φειδα, τον Πολκλειτο, τον Πραξιτλη και το Λσιππο, απ τους πιο μεγαλπνοους καλλιτχνες της αρχαας Ελλδας. Αυτς κτισε το 395 π.Χ. το να της Αλας Αθηνς στην Τεγα της Αρκαδας, που θεωρεται απ τους ωραιτερους ναος της Πελοποννσου. ταν περπτερος, εξστυλος, δωρικο ρυθμο, με θαυμαστ αετματα, που το ανατολικ παριστνει το κυνγι του Καλυδνιου κπρου και το δυτικ τη μχη των Ελλνων της τρωικς εκστρατεας με τον Τλεφο, που ταν γιος της Αγης, της κρης του βασιλι της Τεγας Αλου.
     Τα αντγραφα των ργων του που σθηκαν, η Βακχς του μουσεου του Μονχου και το γαλμα του Μελαγρου, του μυθικο ρωα των Αιτωλν, μας δνουν την εντπωση τι ο Σκπας, φρντιζε ν' αποδσει στα ργα του την κφραση του σφοδρο και βαιου πθους. Αυτ την κφραση τη βλπουμε καθαρ στα κεφλια του Μελαγρου και του Αχιλλα, με τα σφιγμνα, καλογραμμνα χελια, τα βαθουλωτ μτια, τα πυκν φρδια κι ιδιατερα τα εξογκωμνα οστ του μετπου, που εκφρζουν την ψυχικ δναμη και την ισχυρ θληση.
     Το 350 π.Χ. μαζ με λλους γλπτες και αρχιτκτονες, εργστηκε για τη διακσμηση και την κατασκευ του μαυσωλεου της Αλικαρνασσο. Στην ριμη τχνη του Σκπα, αποδδουν την αμαζονομαχα, που ξεπερν στη σνθεση κι εκτλεση λα τα λλο γλυπτ του μαυσωλεου, γιατ συνδυζει τη χρη της αθηνακς σχολς με τη δναμη και τη σωματικ αρμονα των πελοποννησιακν εργαστηρων, που αποτελοσαν το χαρακτηριστικ της τχνης του Σκπα, ο οποος δολεψε και στον περφημο Να του Μαυσλου στην Αλικαρνασσ και το 356 π.Χ. στο νο Να του Αρτεμισου στην φεσσο.
     Η Τεγα, η σημαντικτερη πλη της Αρκαδας στην αρχαιτητα (πριν απ την δρυση της Μεγαλπολης), εχε ταραγμνη ιστορα και γνρισε πολλς καταστροφς, με αποτλεσμα σμερα να σζονται ελχιστα μνον χνη των αλλοτινν επιβλητικν τειχν της. Το σπουδαιτερο αξιοθατο της περιοχς αποτελε ο νας της Αλας Αθηνς, που ξεχωρζει απ τους λλους ναος της Πελοποννσου τσο για την κατασκευ σο και για το μγεθς του. Η παρδοση αναφρει πως τον εχε χτσει ο Αλας, εγγονς του Αρκδα. Το 395 π.Χ. ο νας αυτς καταστρφηκε απ πυρκαγι και ξαναχτστηκε το 390 π.Χ., οπτε τον διακσμησε ο δισημος γλπτης Σκπας με διφορες γλυπτς παραστσεις. Στη θση της αρχαας Τεγας βρσκεται σμερα το χωρι Αλα που υπγεται στην επαρχα Μαντινεας του νομο Αρκαδας.
     Tη γλυπτικ του διακσμηση κι αρχιτεκτονικ του κανε ο Παριανς γλπτης κι αρχιτκτονας Σκπας, ο οποος μλιστα καινοτμησε μεταχειριζμενος συγχρνως και τους τρεις ρυθμος Δωρικ, Κορινθιακ και Ιωνικ για να λαμπρνει το εσωτερικ και την εσοδο του ναο. Για την κατασκευ του χρησιμοποησε ντπιο μρμαρο των Δολιανν. Σμερα δεν σζεται παρ το κρηπδωμα απ το νετερο δωρικ να και ορισμνα αρχιτεκτονικ μλη, ργο του Παριανο γλπτη Σκπα. Εξλλου εχε κνει για τη πλη Κνδο να γαλμα του Διονσου, που σ αυτ τη πλη υπρχε κι λλο γαλμα του Διονσου, ργο του Βραξη. Εναι πιτερο γνωστς απ τα αρχιτεκτονικ γλυπτ ναν στην Επδαυρο και τη Τεγα. Του αποδδεται ο κορμς Μαινδας σε βακχικ οστρο. Ο Σκπας ξεχωρζει για την κατκτηση του τρισδιστατου χρου και την απδοση του πθους στις μορφς του. Εξλλου σ' αυτν προσγρφονται αγλματα του ρωτα, του Πθου και του μερου που φτιαξε για τα Μγαρα.
     Ο Τιμθεος κι ο Σκπας συμμετεχαν μαζ με το Λεωχρη τον Αθηναο και το Βραξη (απ την Aθνα την Kαρα) στη διακσμηση του Μαυσωλεου της Αλικαρνασσο. Το γαλμα του Μασωλου στην Αλικαρνασσ, το κατασκεασαν ο Βραξης, ο Σκπας, ο Λεωχρης, ο Τιμθεος και ο Πθις με επβλεψη του Πραξιτλη. χει αποκληθε Μαυσωλεο, απ το νομα του συζγου της κι τσι ονομζεται ακμη και σμερα κθε μεγαλειδης κρατικς τφος σε ολκληρο τον κσμο. Οι στχτες του βασιλικο ζεγους τοποθετθηκαν σε χρυσ αγγεα στον ταφικ θλαμο στη βση του οικοδομματος. Πτρινοι λοντες ανλαβαν τη φλαξη του θαλμου. Επνω απ την ισχυρ πτρινη βση υψθηκε να κτσμα μοιο με ελληνικ να, περιζωμνο απ κονες και αγλματα. Στην κορυφ του κτιρου υπρχε μια κλιμακωτ πυραμδα. Και επνω απ αυτν, σε 43 μτρα ψος, στθηκε το γαλμα ενς ρματος που το σερναν λογα. Μσα στο ρμα υπρχε ενδεχομνως τα αγλματα του βασιλα και της βασλισσας. Δεκαοκτ αινες αργτερα, νας σεισμς ισοπδωσε το Μαυσωλεο.
     Το 1489 οι Χριστιανο Ιππτες του Αγου Ιωννου απσπασαν τα υλικ προκειμνου να οικοδομσουν το γειτονικ φροριο. Ορισμνα τεχη του φρουρου χτστηκαν απ πρσινους ογκλιθους που κποτε πλαισωναν το κριο τμμα του Μαυσωλεου. Μερικ χρνια αργτερα οι ιππτες ανακλυψαν τον ταφικ θλαμο του Μαυσλου και της Αρτεμισας. Αλλ μια νχτα τον φησαν αφλαχτο, με αποτλεσμα να τον λεηλατσουν οι πειρατς και ν’ αρπξουν σα χρυσ κι λλα πολτιμα αντικεμενα περιεχε. Πρασαν λλα 300 χρνια μχρι να ερευνσουν την τοποθεσα οι αρχαιολγοι. Ανσκαψαν τμμα των θεμελων του Μαυσωλεου και βρκαν αγλματα κι λλα γλυπτ, που συνβη να διατηρηθον ανπαφα. Ανμεσ τους εντπισαν και μεγλα αγλματα, που ενδεχομνως παρσταναν το βασιλι και τη βασλισσα. Το 1857 τα μετφεραν στο Βρετανικ Μουσεο του Λονδνου κι εκε βρσκονται μχρι σμερα. Τα τελευταα χρνια πραγματοποιθηκαν κι λλες ανασκαφς κι τσι σμερα μονχα λγες πτρες θυμζουν τη δξα του Μαυσωλεου στην Αρχαα Αλικαρνασσ.
     Φανεται δε, τι κι ο περφημος εκ Πρου αγαλματοποις Σκπας διμεινε κι εργσθηκε στη Σαμοθρκη και σ' αυτν αποδδεται το στο Μουσεο Λοβρου ευρισκμενο σμερα γαλμα της Νκης, αφιερωθν κατ πσα πιθαντητα υπ Δημητρου του Πολιορκητο εις το Ιερν των Καβερων, καθσον νομσματα του βασιλως τοτου φρουν επ' αυτν αποτυπωμνον το ομοωμα της Νκης της Σαμοθρκης. Επσης θεωρεται πως ο Σκπας φιλοτχνησε στο τμενος, το σμπλεγμα της Αφροδτης και του ρωτα, κατ τον Πλνιο.
     Ντια απ το Αρσινειο βρσκεται το Τμενος, περιστοιχισμνη ορθογνια πλακστρωτη αυλ, που χρησμευε σε ιεροτελεστες και θρησκευτικος χορος. Στον χρο αυτν μπαινε κανες απ το επιβλητικ ιωνικ πρπυλο απ θαστικο μρμαρο, που το διακοσμοσε ζωφρος με ανγλυφη παρσταση κοριτσιν που χορεουν, να θμα που αναφρεται στα ιερ δρμενα. Εδ βρισκταν σως το γαλμα της Αφροδτης και του Πθου, που φιλοτχνησε ο γλπτης Σκπας. Το Τμενος κατασκευστηκε το 340 π.Χ. κι τανε πιθαντατα ανθημα του Φιλππου του Β'.
     Το ωραιτερο αγαλμτινο σμπλεγμα Νηρηδων ταν εκενο που φιλοτχνησε, κατ τον Παυσανα, ο Σκπας. Σ' αυτ απεικονιζταν η μεταφορ του νεκρο Αχιλλως για ταφ απ τον Ποσειδνα, τη Θτιδα και τις Νηρηδες. Ακμα, οι δυο μεγλοι λληνες καλλιτχνες εχαν ασχοληθε με αναπαραστσεις του Ερμ, ο Σκπας κι ο Λσιππος. Ο Σκπας θα προτενει νες ιδες. στα ργα του με τις γεμτες πθος εκφρσεις στα πρσωπα που εντυπωσιζουν με τα βαθουλωμνα μτια με τις βαιες εκρηκτικς κινσεις των σωμτων, τη σσπαση των μυνων, λ' αυτ τον οδηγον μακρι απ ης γαλνιες, νηφλιες μορφς των Φειδα και Πραξιτλη, απ τους κλασικος καννες του μτρου και της εξιδανκευσης.
     Τα σημεριν λεψανα προρχονται απ την ανοικοδμηση του ναο τον 4ο αινα εξαιτας της πυρκαγις που ξσπασε το 395, ργο του Παριανο γλπτη και αρχιτκτονα Σκπα, δημιουργο σημαντικν ργων στον ελλαδικ και το μικρα­σιατικ χρο. Η ναρξη της κατασκευς του περλαμπρου ναο της Αλας Αθηνς τοποθετεται το 370, αλλ πρπει να ολοκληρθηκε με αρκετ χρονικ καθυστρηση. Ο Σκπας αναπαρστησε στα αετματα μυθικς σκηνς απ τους Τεγετες ρωες των προστορικν χρνων. λλα γνωστ ργα του εναι ο "Μελαγρος", το χλκινο γαλμα της "Αφροδτης" κ. α. Τα αγλματ του χαρακτηρζονται απ πνευματικτητα και πθος.
     Τα γλυπτ του Μαυσωλεου φιλοτχνησαν απ κοινο ο Σκπας, ο φημισμνος αρχιτκτοντας και γλπτης απ την Προ, ο οποος φιλοτχνησε τα γλυπτ της ανατολικς πλευρς, ο μαθητς και συνεργτης του Βραξης, λληνας ανδριαντοποις απ την Καρα, με τον Λεωχρη, ο οποος ανλαβε την ντια πλευρ, και ο Αθηναος Τιμθεος. Ο Βιτροβιος αναφρει τον Τιμθεο ως αντικατασττη του Πραξιτλη. Το μρος πνω απ την κιονοστοιχα εχε αναλβει να κατασκευσει ο χαλκουργς κι αρχιτκτονας Πθεος, που φρντισε να υπρχει μια βαθμιδωτ πυραμδα με μαρμρινο τθριππο ρμα στη κορφ της και στη βση διακοσμοσε ζωοφρος με τη μχη μεταξ Λαπιθν και Κενταρων.
     νας σεισμς του 13ου αινα, φανεται να καταστρφει την οροφ και τη κιονοστοιχα, αλλ η ολοκληρωτικ καταστροφ ρχεται 2 αινες περπου αργτερα, το 1494, απ τον ανθρπινο παργοντα. Οι Οσπιτλιοι ταν αποφσισαν τι πρεπε να ενισχσουν το οχυρ τους, βρκαν στο Μαυσωλεο λα τα απαρατητα οικοδομικ υλικ. χι μνο τους κυβλιθους που το απρτιζαν, αλλ και τα δια τα γλυπτ κι αγλματα, που κομματιστηκαν και παραδθηκαν στην πυρ να παργουν ασβεστοκοναμα. Επ τριντα σχεδν χρνια το κατεδφιζαν. φθασαν μχρι τα θεμλια και δεν φησαν τποτα ρθιο.
     Με την αποπερτωση ενς ργου ταξδευε σε καινοργιες περιοχς στε να αναλβει να οικοδομματα. Η παρουσα του Σκπα σε σημαντικ οικοδομικ προγρμματα που πραγματοποιθηκαν τον 4ο αι. π.Χ., γνεται φανερ απ τα ιδιατερα χαρακτηριστικ της τχνης του. Τα γλυπτ του ξεχωρζουν απ εκενα της προηγομενης περιδου. Τα πρσωπα  ταν πιο εκφραστικ, εχαν βαθουλωμνα μτια και πιο ρεαλιστικ φος. Οι μες των κορμιν ταν πιο ντονοι και τα ενδματα εχανε κνηση.
     Μερικ απ τα γλυπτ που φρεται να φιλοτχνησε ταν το γαλμα της Υγεας , το γαλμα του ρωτα, του Διονσου κι να απ τα πιο δισημα αγλματα της αρχαιτητας, τη Νκη της Σαμοθρκης.
      ταν επισκφτηκε την Ασα υιοθτησε ανατολτικα στοιχεα που εναι εμφαν στα μετπειτα δημιουργματ του. Ο Σκπας εργστηκε για την ανγερση ενς απ τα 7 θαματα της αρχαιτητας, το Μαυσωλεο της Αλικαρνασσο. Ο τφος δημιουργθηκε στην Αλικαρνασσ της Μικρς Ασας για να στεγσει τα ψυχα σματα του Πρση σατρπη Μασωλου και της γυνακας του Αρτεμισας.
     Ο φαραωνικς τφος εχε δο ορφους, ορθογνιο σχμα και 45 μτρα ψος. Οι λληνες αρχιτκτονες, Στυρος και Πθεος, το σχεδασαν κι λλοι 4 λληνες γλπτες το φιλοτχνησαν. Ο Σκπας ταν ανμεσα τους κι εχε αναλβει την ανατολικ πλευρ του Μαυσωλεου. Εκτς απ το εντυπωσιακ του μγεθος φημιζταν για τα εξαρετης ποιτητας γλυπτ που τον κοσμοσαν, ανμεσ τους η ζωοφρος με την Αμαζονομαχα του Σκπα.
     Ταξδεψε στην Επδαυρο που γνρισε το γλπτη Τιμθεο κι εργστηκε στο πλευρ του στο το Ασκληπιεο της Επιδαρου, που παρουσιζει κοιν στοιχεα με τα μετπειτα ργα του. Αντγραφα των ργων του εκτθενται στο Βρετανικ Μουσεο, εν θρασματα πρωττυπων ργων του απ το να της Αλας Αθηνς εκτθενται στο Εθνικ Αρχαιολογικ Μουσεο στην Αθνα. Ο αναπαυμενος ρης βρσκεται στο Εθνικ Μουσεο της Ρμης. να αντγραφο του κιθαρωδο Απλλωνα βρσκεται στο αρχαιολογικ Μουσεο Καπιτολνι της Ρμης. Η κεφαλ τους Μελαγρου εκτθεται στο Βρετανικ Μουσεο και στο Μουσεο Tχνης του Χρβαρντ (μουσεο Arthur M. Sackler) στις ΗΠΑ. Αντγραφα του Πθου εκτθενται σε πολλ μουσεα.
     Στο Να της Αλας Αθηνς στην Τεγα, σμφωνα με τον Παυσανα εργστηκε ως αρχιτκτονας. Ο νας ανεγρθηκε στα πρτυπα του Ναο του Επικορειου της Φιγαλεας και αποτλεσε απ τους σημαντικτερους της Πελοποννσου. Ο Σκπας εφρμοσε λες τις καλλιτεχνικς καινοτομες της εποχς. Ο νας ταν εξστυλος δωρικο ρυθμο και συνδαζε στοιχεα ιωνικο κι κορινθιακο ρυθμο. τανε διακοσμημνος με καλασθητα αετματα που αναπαριστοσαν σκηνς απ γνωστος μυθικος ρωες. Στο ανατολικ απεικονζονταν το κατρθωμα της Αταλντης και στο δυτικ η μχη του Τηλφου, γιου του Ηρακλ, εναντον των Ελλνων.
     Tα πρτα στδια της καλλιτεχνικς δημιουργας του Σκπα ανιχνεονται στο Πρυτανεο της Πρου, στο οποο εργστηκε, κατ τον G. Gruben, ως αρχιτκτονας. Ο καθηγητς στο Berkeley University A. Stewart θεωρε πως ο Σκπας μετβη στη Πελοπννησο, γρω στο 380 π.Χ., που μαθτευσε στην Επδαυρο, ως γλπτης, στο πλευρ του Τιμθεου. Τη συμμετοχ του στο Ασκληπιεο της Επιδαρου συνυποδηλνει ο αρχιτεκτονικς παραλληλισμς του ναο με τον σκοπδειο να της Τεγας, καθς κι η τυπολογικ-εικονογραφικ ομοιτητα των φιππων Νηρηδων Αρων, ακρωτηρων του Ασκληπιεου, με τη πνδημον Αφροδτη του. Το ργο, κατασκευασμνο απ χαλκ, προσγρφεται στον καλλιτχνη, βσει της μαρτυρας του Παυσανα. Η Chr. Vroster ελογα διατυπνει το ερτημα, αν πρκειται για δημιουργα του Σκπα του 4ου αι. π.Χ. του προγενστερου Σκπα (Ι), καθς ο Σκπας αναφρεται απ τις πηγς αποκλειστικ ως αγαλματοποις. Ο εικονογραφικς τπος του αγλματος χει αναγνωριστε, απ τους μελετητς, σε μα σειρ απεικονσεων σε λλες μορφς τχνης, πως ερυθρμορφα αγγεα, ειδλια, κοσμματα και ανγλυφα. Το ργο εναι επσης γνωστ απ νομσματα της λιδας, των αυτοκρατορικν χρνων.
     Η μαθητεα του Σκπα στην Επδαυρο, πλησον του γλπτη Τιμοθου και λλων σημαντικν καλλιτεχνν, υπηρξε διδακτικ, καθς οι κατακτσεις της αρχιτεκτονικς του πριμου 4ου π.Χ. αι. -υπ το πρσμα της αττικς καλλιτεχνικς παρδοσης- αφομοινονται δημιουργικ στον τεγεατικ να της Αλας Αθηνς. Ο νας αποδδεται στον Σκπα, βσει της μαρτυρας του Παυσανα, ο οποος παρχει να terminus post 395 π. Χ. για τη χρονολγηση του σκοπδειου ναο. Παρ τη μχρι στιγμς εμμον των μελετητν απ την εποχ του Furtwängler κι εξς, ο Σκπας εργστηκε στη Τεγα ως αρχιτκτονας κι χι ως γλπτης. Ωστσο, δεν αποκλεεται να κατασκευστικαν τα ενατια γλυπτ κι οι μετπες απ τους μαθητς του, εφ' σον η κατασκευ του ναο διρκησε νω των 20 ετν κι ο Πριος καλλιτχνης, κατ τη περοδο αυτ, εργαζταν σε λλες περιοχς του ελληνικο κσμου.
     Ο περιηγητς του 2ου αι. μ.Χ. Παυσανας αναφρεται στον τεγετικο να ως εξς: "Τεγεταις δὲ Ἀθηνᾶς τῆς Ἀλας τὸ ἱερὸν τὸ ἀρχαῖον ἐποησεν Ἄλεος χρνῳ δὲ ὕστερον κατασκευσαντο οἱ Τεγεᾶται τῇ θεῷ ναὸν μγαν τε καὶ θας ἄξιον, ἐκεῖνο μὲν δὴ πῦρ ἠφνισεν ἐπινεμηθὲν ἐξαφνης, Διοφντου παρ’ Ἀθηναοις ἄρχοντος, δευτρῳ δὲ ἔτει τῆς ἔκτης καὶ ἐνενηκοστῆς ὀλυμπιδος, ἥν Εὐπλεμος Ἡλεῖος ἐνκα στδιον. Ὁ δὲ ναὸς ὁ ἐφ’ ἡμῶν πολὺ δὴ τι τῶν ναῶν, ὅσοι πελοποννησοις ἐστὶν, ἐς κατασκευὴν προχει τὴν ἅλλην καὶ ἐς μγεθος…. ἀρχιτκτονα δὲ ἐπυνθανμην Σκπαν αὐτοῦ γενσθαι τὸν Πριον...ὁ μὲν δὴ πρῶτος ἐστιν αὐτῷ κσμος τῶν κινων Δριος, ὁ δὲ ἐπὶ τοτῳ Κορνθιος· ἐστκασι δὲ καὶ ἐντὸς τοῦ ναοῦ κονες ἐργασας τῆς Ἰνων.…τὰ δὲ ἐν τοῖς ἀετοῖς ἔστιν ἔμπροσθεν ἡ θρα τοῦ ὑς τοῦ Καλυδωνου. Πεποιημνου δἐ κατἀ μσον μλιστα τοῦ ὑς τῇ μὲν ἐστιν Ἀταλντη καὶ Μελαγρος καὶ Θησεὺς Τελαμν τε καὶ Πηλες και Πολυδεκης καὶ Ἰλαος, ὅς τὰ πλεῖστα Ἡρακλεῖ συνκαμνε τῶν ἔργων, καὶ Θεστου παῖδες, ἀδελφοὶ δὲ Ἀλθαας, Πρθους καὶ Κομτης. Κατὰ δὲ τοῦ ὑς τὰ ἕτερα Ἀγκαῖον ἔχοντα ἤδη τραματα καὶ ἀφντα τὸν πλεκυν ἀνχων ἐστὶν Ἔποχος, παρὰ δὲ αὐτὸν Κστωρ καὶ Ἀμφιραος  Ὀκλους, ἐπὶ δὲ αὐτοῖς Ἱππθους ὁ Κερκυνος τοῦ Ἀγαμδους τοῦ Στυμφλου· τελευταῖος δ ἐστιν εἰργασμνος Πειρθους. Τὰ δὲ ὄπισθεν πεποιημνα ἐν τοῖς ἀετοῖς Τηλφου πρὸς Ἀχιλλα ἐστν ἡ ἐν Κακου πεδῳ μχη…"
     Η θση του ναο επισημνθηκε 1η φορ το 1830, απ τον γγλο αρχαιοδφη, περιηγητ και τοπογρφο William Leake. Πρκειται για επμηκες κτριο με 3μερ διταξη (πρναος, σηκς κι οπισθδομος), κατ τα πρτυπα προγενστερων μνημεων. Η ευθυντηρα του μνημεου χει διαστσεις 49.56x21.20 μ. Το πτερ περιβλλεται απ δωρικ περσταση, η οποα συνδει με το λιτ αρκαδικ τοπο. Ωστσο, η καλαισθησα του Σκπα εκφρζεται εναργστερα στο εσωτερικ, που διαμορφνεται κορινθιακ κι ιωνικ κιονοστοιχα.
Ο Σκπας εναι γνωστς κυρως απ τις φιλολογικς πηγς. Ο αποσπασματικς χαρακτρας των σχετικν αρχαιολογικν μαρτυριν δεν επιτρπει την προσγραφ παρ ελαχστων στον Πριο γλπτη. Απ τα ργα που του αποδδονται με βεβαιτητα, θεωρουνται οι αγαλματικο τποι του Πθου και της πανδμου Αφροδτης. Λατρεονταν σε λη την Ελλδα και, ιδιατερα, στην αρχαα Αθνα και Σικυωνα, φιλοτχνησε ο δισημος γλπτης Σκπας.
     Εν συγκρσει με τους υπολοπους μεγλους γλπτες του 4ου αι. π.Χ., η μελτη του ργου του Σκπα εναι προβληματικ, λγω της απουσας ργων που προσγρφονται με ασφλεια σε αυτν. Η καλλιτεχνικ του δημιουργα χει, δη απ τον Neugebauer, συνδεθε με τα -αποσπασματικ διατηρημνα- ενατια γλυπτ του ναο της Αθηνς Αλας, στην Τεγα. Ωστσο, σμφωνα με την μαρτυρα του περιηγητ Παυσανα, στην οποα βασζεται η σνδεση του Σκπα με το μνημεο, ο Πριος καλλιτχνης εργστηκε ως αρχιτκτονας και χι ως γλπτης, στην Τεγα. Επομνως, τα γλυπτ της Τεγας δεν μπορον να χρησιμεσουν ως ασφαλς τεκμριο για την τεχνοτροπα του Σκπα.
     πως επισημανει ο καθηγητς του Πανεπιστημου του Berkeley Andrew Stewart, οι κριες πηγς για την καλλιτεχνικ δημιουργα του Σκπα εναι τρεις: οι φιλολογικς πηγς, τα αρχαιολογικ realia και οι επιγραφικς μαρτυρες. Οι κριες φιλολογικς πηγς για το ργο του Σκπα εναι η Ελλδος Περιγησις του Παυσανα, και η Naturalis Historia του Πλινου. Στις φιλολογικς πηγς, αναφρεται κυρως ως λιθοποις, αν και εναι γνωστ τι φιλοτχνησε να τουλχιστον χλκινο γαλμα, αυτ της πανδμου Αφροδτης στην λιδα. Ο Σκπας αναφρεται στις πηγς ως αρχιτκτονας μνο στην Τεγα. Ωστσο, νετεροι μελετητς προτενουν την εργασα του Σκπα τσο στο Πρυτανεο της Πρου σο και στον να της Εφεσας Αρτμιδος, στην Αλα της ορεινς Αργολδας, ο οποος ακμα δεν χει εντοπιστε.
     Παρατθενται τα αποσπσματα των σχετικν με τον Σκπα φιλολογικν πηγν:

1. «Τεγεταις δὲ Ἀθηνᾶς τῆς Ἀλας τὸ Ἱερὸν τὸ ἀρχαῖον ἐποησεν Ἄλεος, χρνῳ δὲ ὕστερον κατεσκευσαντο οἱ Τεγεᾶται τῇ θεῷ ναὸν μγαν τε καὶ θας ἄξιον, ἐκεῖνο μὲν δὴ πῦρ ἠφνισεν ἐπινεμηθὲν ἐξαφνης, Διοφντου παρ’ Ἀθηναοις ἄρχοντος, δευτρῳ δὲ ἔτει τῆς ἕκτης καὶ ἐνενηκοστῆς Ὀλυμπιδος, ἣν Εὐπλεμος Ἠλειος ἐνκα στδιον. Ὁ δὲ ναὸς ὁ ἐφ’ ἡμῶν πολὺ δ τι τῶν ναῶν, ὅσοι Πελοποννησοις εἰσν, ἐς κατασκευὴν προχει τὴν ἄλλην καὶ ἐς μγεθος. Ὁ μὲν δὴ πρῶτος ἐστιν αὐτῷ κσμος τῶν κινων δριος, ὁ δὲ ἐπὶ τοτῳ κορνθιος. ἐστκασι δὲ καὶ ἐκτὸς τοῦ ναοῦ κονες ἐργασας τῆς Ἰνων, ἀρχιτκτονα δὲ ἐπυνθανμην Σκπαν αὐτοῦ γενσθαι τὸν Πριον, ὃς καὶ ἀγλματα πολλαχοῦ τῆς ἀρχαας Ἑλλδος, τὰ δὲ καὶ περὶ Ἰωναν τε καὶ Καραν ἐποησε. Τὰ δὲ ἐν τοῖς ἀετοῖς ἐστιν ἔμπροσθεν ἡ θρα τοῦ ὑὸς τοῦ καλυδωνου. Πεποιημνου δὲ κατὰ μσον μλιστα τοῦ ὑὸς τῇ μν ἐστιν Ἀταλντη καὶ Μελαγρος καὶ Θησεὺς Τελαμν τε καὶ Πηλεὺς καὶ Πολυδεκης καὶ Ἰλαος, ὃς τὰ πλεῖστα Ἡρακλεῖ συνκαμνε τῶν ἔργων, καὶ Θεστου παῖδες, ἀδελφοὶ δὲ Ἀλθαας, Πρθους καὶ Κομτης. Κατὰ δὲ τοῦ ὑὸς τὰ ἕτερα Ἀγκαῖον ἔχοντα ἤδη τραματα καὶ ἀφντα τὸν πλεκυν ἀνχων ἐστὶν Ἔποχος, παρὰ δὲ αὐτὸν Κστωρ καὶ Ἀμφιραος Ὀκλους, ἐπὶ δὲ αὐτοῖς Ἱππθους ὁ Κερκυνος τοῦ Ἀγαμδους τοῦ Στυμφλου. Τελευταῖος δὲ ἐστιν εἰργασμνος Πειρθους. Τὰ δὲ ὄπισθεν πεποιημνα ἐν τοῖς ἀετοῖς Τηλφου πρὸς Ἀχιλλα ἐστὶν ἡ ἐν Κακου πεδῳ μχη.» (Παυσ.,8.45.4-7).
   Το αρχαο Ιερ της Αθηνς Αλας κατασκεασε ο λεος. στερα απ ορισμνο καιρ, κατασκεασαν οι Τεγετες μεγλο και αξιοθατο να για χρη της θες. Αυτν τον εξαφνισε πυρκαγι που ξσπασε ξαφνικ, (sc. κατ την περοδο που) ο Διοφντης ταν Επνυμος ρχοντας των Αθηνν, κατ το 2ο τος της 96ης Ολυμπιδας. Ο τωρινς νας υπερχει αρκετ των υπολοπων ναν της Πελοποννσου, σον αφορ την κατασκευ και το μγεθος. Απ την μα πλευρ, η διακσμηση λοιπν του κατωτρου τμματος των κινων εναι δωρικο ρυθμο, εν η ανωδομ κορινθιακο. Απ την λλη, εξωτερικ του ναο, εχαν ανατεθε κονες ιωνικο ρυθμο. Αρχιτκτονας του ναο ταν ο Πριος Σκπας, ο οποος φιλοτχνησε επσης αγλματα σε πολλ μρη της αρχαας Ελλδας, καθς επσης στην Ιωνα και στη Καρα. Στο ατωμα της πρσοψης, απεικονζεται η θρα του Καλυδωνου κπρου. Αφο αποδθηκε βεβαως ο κπρος, στο κντρο του αετματος, απεικονζονται, απ τη μα πλευρ, η Αταλντη, ο Μελαγρος, ο Θησας, ο Τελμονας, ο Πηλας, ο Πολυδεκης, ο Ιλαος,που βοθησε αρκετ τον Ηρακλ, κατ τους θλους του, κι οι γιο του Θεστου, δηλαδ οι αδελφο Αλθαας, Πρθους και Κομτης. Απ την λλη πλευρ, απεικονζεται ο Αγκαος, που εναι δη τραυματισμνος κι χει εναποθσει τον πλεκυ• ο ποχος, που τον υποβαστζει• δπλα σε αυτν, ο Κστωρ κι ο Αμφιραος, γιος του Οικλους• πλι σε αυτν, ο Ιπποθοντας, ο γιος του Κερκονα, γιου του Αγαμδη, γιου του Στυμφλου. Τελευταος χει αποδοθε ο Πειρθους. Στο ατωμα της οπσθιας ψης, χει αποδοθε η μχη του Τηλφου με τον Αχιλλα, στην πεδιδα του Κακου ποταμο.

2. “….rursus (olympiade) LXXXX Polyclitus, Phradmon, Myron, Pythagoras, Scopas, Perellus(floruere).” (Plinius, Naturale Historia, XXXIV, 49)
   …και στην ενενηκοστ Ολυμπιδα ο Πολκλειτος, ο Φρδμων, ο Μρων, ο Πυθαγρας, ο Σκπας κι ο Πρελλος.

   3. “Scopae laus cum his certat. Is fecit Venerem et Pothon, qui Samotrace sanctissimis caerimoniis coluntur, item Apollinem Palatinum, Vestam sedentem laudatam in Servilianis hortis duosque campteras circa eam, quorum pares in Asini monumentis sunt, ubi et canephoros eiusdem. Sed in maxima dignatione delubro Cn.Domitii in circo Flaminio Neptunus ipse et Thetis atque Achilles, Nereides supra delphinos et cete aut hippocampus sedentes, item Tritones chorusque Phorci et pistrices ac multa alia marina, omnia eiusdem manu, praeclarum opus etiam si totius vitae fuisset.nunc vero praeter supra dicta quaeque nescimus Mars etiamnum est sedens colossiaeus eiusdem (Scopae) manu in templo Bruti Callaeci apud circum eundem (Flaminium),praeterea Venus in eodem loco nuda, Praxiteliam illam antecedens et quemcumque alium locum nobilitatura. ” (Plinius, Natura Historia, XXXVI, 25-26)
   O Σκπας συναγωνζεται στον παινο με αυτος(τον Κηφισδοτο, τον Πραξιτλη και τους λλους μεγλους γλπτες του 4ου αινα). Φιλοτχνησε την Αφροδτη και τον Πθο, που τιμονται στη Σαμοθρκη με ιερς τελετουργες• επσης, τον Απλλωνα στο Παλατνο και, στους κπους του Σερβιλου,μα καθιστ Εστα που επαινεται. Πλι της, δο κονες των οποων τα κιονκρανα ευρσκονται στην καλλιτεχνικ συλλογ του Ασινου, στην οποα ευρσκεται και ο κανηφρος του.

4. “Scopas habuit aemulos eadem aetate Bryaxim et Timotheum et Leocharen, de quibus simul dicendum est, quoniam pariter caelavere Mausoleum, sepulerum hoc est ab uxore Artemisia factum Mausolo, Cariae regulo, qui obiit olympiadis CVII anno secundo. Opus id ut esset inter septem miracula, hi maximi fecere artifices. Pater ab austro et septentrione sexagenosternos pedes, brevius a frontibus, toto circumitu pedes CCCCXXXX, attollitur in altitudinem XXV cubitus, cingitur columnis XXXVI, pteron, vocavere circumitum. Ab oriente caelavit Scopas, a septentrione Bryaxis, a meridie Timotheus, ab occasu Leochares, priusque quam peragerent regina obiit. Non tamen recesserunt nisi absoluto, iam di glorie ipsorum artisque monimentum iudicantes ; hodieque certant manus. Accessit et quintus artifex.namque supra pteron pyramis altitudinem inferiorem aequat, viginti quattuor gradibus in metae cacumen se contrahens ; in summo est quadriga marmorea, quam fecit Pythis. Haec adiecta CXXXX pedum altitudine totum opus includit. ” (Plinius, Natura Historia, XXXVI, 30-31)
Ο Βραξις, ο Τιμθεος και ο Λεωχρης ταν ανταγωνιστς και σγχρονοι του Σκπα, και αναφρονται συχν μαζ με αυτν, καθως συνεργστηκαν στο Μαυσωλειο. Αυτς εναι ο τφος που αναγρθηκε απ την Αρτεμισα προς τιμ του συζγου της Μαυσλου, ηγεμνα της Καρας, ο οποιος πθανε κατ το δετερο τος της 107ης Ολυμπιδος(351 π.Χ.) και η θση του μνημεου ανμεσα στα επτ θαματα του κσμου ωφελεται στην εργασα αυτων των καλλιτεχνων. Το μηκος της ντιας και βρειας πλευρας εναι 63 πδια. Oι δο προσψεις εναι βραχτερες και η συνολικ περμετρος του μνημεου εναι περπου τετρακσια σαρντα πδια. Το ψος του Μαυσωλεου εναι εικοσιπντε πχεις και χει τριντα ξι κονες. Η κιονοστοιχα καλειται πτερ. Τα γλυπτ της ανατολικης πλευρας φιλοτεχνθηκαν απ τον Σκπα, αυτ στη βρεια απ τον Βραξι, στα ντια απ τον Τιμθεο και στην δυτικ απ τον Λεωχρη. Η βασλισσα πθανε πριν την ολοκλρωση του ργου, αλλ οι καλλιτχνες συνχισαν τις εργασες τους, θεωρντας τι (sc. το Μαυσωλειο) θα αποτελσει να μνιμο μνημειο της δικης τους δξας και της καλλιτεχνικης κληρονομιας, και ανταγωνζονταν για τη δξα. νας πμπτος καλλιτχνης επσης εργστηκε για το μνημειο. Πνω στο πτερ στηρζεται μα πυραμδα, ισουψς με το καττερο τμμα της κατασκευης(το πδιο), αποτελουμνη απ εικοσιτσσερα βαθμιδωτ σκαλοπτια που υψνονται σε σχμα κνου. Στην κορυφ υπρχει να μαρμρινο τθριππο, ργο του Πυθα. Μαζ με το ρμα, το ψος του μνημεου εναι εκατ σαρντα πδια.

   5. “Universo templo (Ephesiae Dianae) longitudo est CCCCXXV pedum, latitudo CCXXV, columnae CXXVII a singulis regibus factae LX pedum altitudine, ex iis XXXVI caelatae, una a Scopa. Operi praefuit Chersiphron architectus.” (Plinius, Natura Historia,XXXVI, 95)
   Ολκληρο το μηκος του ναου εναι 425 πδια και το πλτος του 225• υπρχουν επσης 127 κονες, ψους 60 ποδιν, καθεμα κατασκευασμνη απ διαφορετικ ηγεμνα. Απ αυτς, οι τριντα ξι εναι ανγλυφες, μα απ αυτς (sc. φιλοτεχνημνη) απ τον Σκπα. Ο επιβλπων αρχιτκτονας ηταν ο Χερσφρων.

   6. “Sunt in Cnido et alia signa marmorea inlustrium artificum, Liber pater Bryaxidis et alter Scopae et Minerva, nec maius aliud Veneris Praxiteliae specimen quam quod inter haec sola memorantur.” (Plinius,Natura Historia, XXXVI, 22)
   Υπρχουν στην Κνδο και λλα μαρμρινα αγλματα απ μεγλους καλλιτχνες, πως νας Δινυσος απ τον Βραξι, λλος νας Δινυσος, και επσης μα Αθην απ το Σκπα, και δεν υπρχει πιο ευχριστος παινος απ την Αφροδτη του Πραξιτλη απ το γεγονς τι ανμεσα σε λα αυτ μνο αυτου διασζεται η φμη μχρι σμερα.

   7. “par haesitatio in templo Apollinis Sosiani, Niobae liberos morientes Scopas an Praxiteles fecerit; item Ianus pater, in suo templo dicatus ab Augusto ex Aegypto advectus, utrius manu sit, iam quidem et auro occultatus.” (Plinius, Natura Historia, XXXVI, 28)
   Εναι σχεδν αββαιο αν ο Σκπας ο Πραξιτλης φιλοτχνησε τα θνσκοντα παιδι της Νιβης στο να του Σωσου Απλλωνος, και επσης ποιος απ αυτος φιλοτχνησε τον Ιαν που μετεφρθη απ τον Αγουστο απ την Αγυπτο και ανετθη στο να του. Το γαλμα αυτ του Ιανου εναι επιχρυσωμνο.

8. “…..neque tu pessuma munerum .
ferres, divite me scilicet atrium
quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,
hic saxo, liquidis ille coloribus
sollers nunc hominem ponere, nunc deum.” (Ορτιος, Carm.,IV, 8, 4-8)

…ουτε θα μπορουσε να φρει την ευτλεια των δρων μου,
αν μουν πλοσιος, στους θησαυρος που ο Παρρσιος παρηγαγε,
ο προικισμνος Σκπας, ο νας σε μρμαρο,
ο λλος σε χρματα, για να απεικονσουν
πτε ναν ρωα, πτε ναν θε.

  9. “Fingebat Carneades in Chiorum lapicidinis saxo diffisso caput extitisse Panisci. Credo aliquam non dissimilem figuram, sed certe non talem ut eam factam a Scopa diceres” (Cic., De divinat., I, 13).
   Ο Καρνεδης συνθιζε να αναφρει μα ιστορα τι, μια φορ, στα λατομεα της Χου, ταν μια πτρα εξορχθηκε, εμφανστηκε σε αυτ η παιδικ κεφαλ του Πνα. Πιστεω τι η μορφ σως ειχε μια κποια ομοιτητα με τη μορφ του θεου, αλλ σγουρα η ομοιτητα αυτ δεν θμιζε ργο του Σκπα.

     Κι να επγραμμα ανωνμου που αφορ στον Σκπα:

-Τς δε;
-Βκχα.
-Τς δ νιν ξσε;
-Σκπας.
-Τς δ' εξμηνε,
Βκχος Σκπας;
-Σκπας.

-Ποια εν' αυτ εδ;
-Η Βκχα.
-Ποιος τη σκλισε;
-Ο Σκπας.
-Ποιος την καμε τρελ,
ο Βκχος ο Σκπας;
-Ο Σκπας.

-----------------------------------------------------------


                      Το Μαυσωλεο της Αλικαρνασσο




  Ο Νας της Αλας Αθηνς σε 2 φωτογραφες, κτω πως εναι σμερα.


Κεφλι της Θες Υγεας, κρης Ασκληπιο (4ος αι.π.Χ.,Αρχαιολογικ Μουσεο)


                            Απλλων Κιθαρωδς


                    Η Αθην με ρπα


            Κεφαλ του Μελεγρου


                   ρης & ρωτιδες




      Η Νκη της Σαμοθρκης σε πρσθια νω και πλγια κτω, ψη


                                         ο Πθος


                               Μελαγρος


        Απ τοιχογραφες των αρχιτεκτονημτων του


                                        Τλεφος


                                   Αθην


                                      Νμφη Μοσα


                                        Μελαγρος


                                                Βακχς

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers