-


Dali &









/




 
 

 

:



                                             Βιογραφικ

     Ο Παναγιτης Κονδλης υπρξε λληνας φιλσοφος, συγγραφας και μεταφραστς. γραψε κυρως στα γερμανικ και μετφραζε ο διος τα βιβλα του στα ελληνικ. Το ργο του τον τοποθετε στη συνχεια της παρδοσης των Θουκυδδη, Νικολ Μακιαβλι και Μαξ Βμπερ.
     Γεννθηκε στις 17 Αυγοστου 1943 στο χωρι Δροβα του νομο Ηλεας, κοντ στην Αρχαα Ολυμπα. ζησε απ τα 6 του, στη Ν. Ερυθραα, καθς η οικογνεια μετακμισε κει. Στην Ερυθραα τλειωσε το Δημοτικ, στη Κηφισι το Γυμνσιο κι απ τη Φιλοσοφικ Σχολ Πανεπιστημου Αθηνν πρε το πτυχο του. Το πατρικ του σπτι τανε στην οδ Ηρων Πολυτεχνεου. Τρα στη θση του βρσκεται κι ευδοκιμε μια ψαροταβρνα! τανε παιδ της γειτονις κι παιζε και ποδσφαιρο πολ συχν πσω απ το παλι κτριο του ΙΚΑ, σε μιαν αλνα ανμεσα στα πεκα Εχε μεγλο ταλντο και στο ποδσφαιρο. Σεμνς με νηφλιο βλμμα και με κενο το χαρακτηριστικ του υπομειδαμα.
     Στα χρνια της ωριμτητς του, ολοκληρωμνος πλον φιλσοφος κι επιστμων με γενικν αποδοχ, επισκεπττανε συχν την Ερυθραα (εχε κι να μικρ στκι στη Κηφισι), για να μελετ απερσπαστος και για να γεμζει τις μπαταρες του, καθς λεγε. Δριζε μλιστα βιβλα του (στα Ελληνικ) σε φλους με θερμς αφιερσεις. Τα βιβλα του μως τανε δυσπρσιτα, καθς αφοροσαν μυημνους κι ειδικος. ταν μως πντα διακριτικς και δε ρωτοσε αν αρσανε. Κτι ξερε!
     Το ερος των γνσεν του ταν απραντο. Μελετοσε ταυτχρονα λες σχεδν τις ανθρωπιστικς επιστμες. Κατεχε κι αντιμετπιζε λα τα βασικ θματα του συνταγματικο και διεθνος δικαου, εν διαχειριζταν με νεση τη φιλοσοφα και την κοινωνιολογα του Δικαου.



     Σποδασε κλασικ φιλολογα και φιλοσοφα στο Πανεπιστμιο Αθηνν. ταν πρε το πτυχο κλασσικς φιλολογας, στρατεθηκε αμσως κι υπηρτησε με την ειδικτητα του μουλαρ (!). Προφανς επειδ τανε γνωστς για προοδευτικς και ρηξικλευθες ιδες. ταν τλειωσε τη 2ετ θητεα-τιμωρα, κατφυγε στη Χαιδελβργη και συνχισε τις σπουδς στη φιλοσοφα της μεσαιωνικς και σγχρονης ιστορας και πολιτικς επιστμης στα Πανεπιστμια Φρανκφορτης και Χαδελβργης. Το 1977 του απονεμθηκε ο ττλος του διδκτορα απ το πανεπιστμιο της Χαδελβργης για την -υπ την επβλεψη του Νττερ Χνριχ- διδακτορικ διατριβ του με ττλο «Η Γνεση της διαλεκτικς: Ανλυση της πνευματικς εξλιξης των Χλντερλιν, Σλινγκ & Χγκελ ως το 1802». Η εργασα θεωρθηκε πρωτοποριακ για την εποχ της καινοτμα και ρηξικλευθη εν συνμα διαφτισε τη προστορα του μαρξισμο και των κοσμοθεωρητικν προποθσεων της μαρξιστικς φιλοσοφας της ιστορας. Εξαιρετικο Γερμανο ιστορικο πως ο Βρνερ Κνζε κι ο Ρινχαρτ Κσελεκ υπρξανε σημαντικς καθοδηγητικς επιρρος κατ τη περοδο διαμρφωσης της σκψης του στη Χαδελβργη.
     Περνοσε τα πρωιν στην Πανεπιστημιακ Βιβλιοθκη της Χαδελβργης κρατντας σημεισεις σε αναρθμητα δελτα. Τις νχτες κοιμταν στη σοφτα του φλου του Henning, αρχιτκτονα παντρεμνου μ’ Ελληνδα. Ανμεσα στη δουλει και στην ανπαυση καθταν στο οινοπωλεο Florian για να πιει και να συζητσει με τους φλους: δικηγρους, εκδτες, δημοσιογρφους, χι μως φιλοσφους. Με τα χρνια, τα δελτα γνονταν βιβλα κι οι συναναστροφς στρεες φιλες. Συνδαζε τους τρπους ενς ευπατρδη με την ανεμελι ενς μπομ, την επιβαλλμενη απ τις ποιες περιστσεις φιλοφροσνη με μια διαπεραστικ δηκτικτητα.
     Πσο βολη του φαινταν η γραβτα που εχε αγορσει ειδικ για τη τελετ απονομς του μεταλλου Goethe στη Φραγκφορτη το 1991. Απεχε συνειδητ των πανεπιστημιακν κυμων, στω κι αν υπρξε διαπρεπς ιστορικς των ιδεν στον γερμανφωνο χρο. Προτιμοσε να συρρικννει την ανθρπινη κι επιστημονικ παρουσα του σε μα μνο λιτ βιογραφικ αναφορ: «Συγγραφας. Ζει στη Χαδελβργη και στην Αθνα». Κι ταν του ζτησαν μια φωτογραφα για τα Πεπραγμνα του Ινστιτοτου Ανωτρων Σπουδν στο Βερολνο, του οποου υπρξε εταρος τη χρονι 1995-96, τους στειλε τη σημεωση: «Ποτ δεν μπρεσα να καταλβω ποια σχση χει η εξωτερικ εμφνιση ενς ερευνητ με το αποτλεσμα των ερευνν του».
     Ο αιφνδιος θνατς του φησε το τελευταο ργο του ανολοκλρωτο και τους φλους αποσβολωμνους. Ο 1ος τμος της ατελος κοινωνικς οντολογας του, να χειργραφο χιλων σελδων, θα πρπει να φθσει τρα στον γερμαν εκδτη του χωρς τη συνοδεα του συγγραφα.
     ταν στις αρχς της 10ετας ’70 ο Κονδλης εγκαταλεπει την Ελλδα για να εγκατασταθε στη Γερμανα, ταν δη κτι περισστερο απ νας νος αξιοπρσεκτος συγγραφας. Φοιτητς ακμη εχε στρατευθε στην υπθεση της κομμουνιστικς Αριστερς. Γργορα μως θα της στρψει την πλτη, χωρς διλου να αποπειραθε να την αντικαταστσει με να λλο ιδεολγημα.
    «ταν κοψα τα ναρκωτικ, τα κοψα ριζικ και τελειωτικ», θα πει πολλ χρνια αργτερα. Παρ’ λ’ αυτ, η στρτευση κι ο αγνας, ως υπαρξιακ βιματα, θα σταθονε καθοριστικ για τη μετπειτα εξλιξ του. Ο αναγνστης μπορε να το διαισθανθε στον δριμ πολεμικ, τον σχεδν εριστικ τνο των κειμνων του. Αλλ και στις βασικς φιλοσοφικς του θσεις. Οι ιδες εναι πλα, θα γρψει, λη η σκψη εναι απ τη φση της πολεμικ.
     Το διστημα 1970-1978 θα παρουσισει μεγλη σειρ μεταφρσεων απ τα αγγλικ, τα γαλλικ, τα γερμανικ και τα ιταλικ. 16 συνολικ τμοι με κεμενα συγγραφων πως ο Μαξ Χορκχιμερ, ο ρνολντ Χουζερ, ο Ερνστ Κασσρερ, ο Νικολ Μακιαβλλι. Εκενη η 2τομη κδοση των ργων του Φλωρεντινο περιλαμβνει και το 1ο σημαντικ δημοσευμα του νεαρο Κονδλη (1971-72), να εισαγωγικ δοκμιο διακοσων σχεδν σελδων.
     Το 1977 υποστηρζει στη Χαδελβργη τη διατριβ του επ διδακτορα. Θμα της η Γνεση της διαλεκτικς στο πριμο ργο των Χαλντερλιν, Χγκελ και Σλλινγκ. Απ τη διατριβ αυτ, θα προκψουν τα δο πρτα ογκδη βιβλα του. Ο ομτιτλος τμος (1979) κι ο «Ευρωπακς Διαφωτισμς» (1981). Ο 2ος θα χαρακτηριστε ργο κλασσικ και παραμνει ς σμερα το βασικ ργο αναφορς για την ιστορα των διαφωτιστικν ιδεν στη γερμανφωνη βιβλιογραφα. Τα βιβλα που θα ακολουθσουν για τη «Κριτικ της Μεταφυσικς» (1983), τον «Συντηρητισμ» (1986), τη «Θεωρα Πολμου» (1988), τη «Παρακμ του αστικο τρπου ζως» (1991) θα συμπληρσουν την εικνα του συστηματικο στοχαστ κι ιστορικο των ιδεν. Κποια απ’ αυτ θα πυροδοτσουν ντονες συζητσεις κι αντιπαραθσεις.
     Με τα διεθνοπολιτικ του γραπτ της 10ετας ’90, την επαριο της αμερικανικς νκης στον Ψυχρ Πλεμο, ο Κονδλης θα στρψει το ερμηνευτικ του βλμμα σ’ να πεδο καινοργιο γι’ αυτν, την πλανητικ συγχρονα κι επικαιρτητα. Μνο που αντ για τις δυτικς θριαμβολογες περ του τλους της ιστορας και των συγκροσεν της, που τανε ττε του σειρμο, κενος θα μιλσει για τη να, ανεξλεγκτη επτασ τους. Στις διακηρξεις περ οικουμενικς κατσχυσης των ανθρωπνων δικαιωμτων, δεν θα δει παρ τα κενλογα κι ιδιοτελ ρητορεματα της μνης πλον Υπερδναμης, που κανες δε μπορε να πρει στην ονομαστικ τους αξα. Και στις πομφλυγες για τη τελειωτικ επικρτηση του δυτικο φιλελευθερισμο, θ’ αντιτξει τη πρβλεψη της επικεμενης κατρρευσς του, υπ το βρος της σπνεως των αγαθν και των οξυμνων περιβαλλοντικν, κοινωνικν και γεωπολιτικν εντσεων. Τα κεμεν του για τη σγχρονη Ελλδα, που ανκουν στην αυτ κατηγορα, λοιδωρθηκαν και διαστρεβλθηκαν συχν σε βαθμ πρωτγνωρο. Παραμνουν ωστσο μνημεα ατομικς εμβρθειας και συλλογικς αυτογνωσας.
     τανε μσα 10ετας ’70 ταν ο δισημος εγελιανς Dieter Henrich, καθηγητς Φιλοσοφας στο Πανεπιστμιο Χαδελβργης, παρελμβανε ταχυδρομικ εκτενς κεμενο για τη γνεση της διαλεκτικς με την υπογραφ Παναγιτης Κονδλης. Οτε του περνοσε απ το μυαλ πως νας Ελληνας θα τανε σε θση να διαφωτσει τις σκολις οδος του γερμανικο ιδεαλισμο. Πρε παρ’ λα αυτ το χειργραφο μαζ του στις διακοπς του στην Ελλδα. Απ τις πρτες κιλας σελδες μεινε κθαμβος με την ουσιαστικ γνση του φιλοσοφικο αντικειμνου, την ριστη χρση της γερμανικς και τη συνδυαστικ ικαντητα του νεαρο επιστμονα. Ο Κονδλης σποδασε τελικ στη Χαδελβργη και το χειργραφο κενο εξελχθηκε στη διδακτορικ διατριβ του, που εκδθηκε λγο αργτερα με τον ττλο «Η γνεση της διαλεκτικς. Ανλυση της πνευματικς εξλιξης των Holderlin, Schelling και Hegel ως το 1802».
     Με την εμβρθεια της γνσης του μως και τη σαρκαστικ δειντητ του ο Κονδλης δεν εχε ενθουσισει μνο, εχε ενοχλσει κιλας τους ιεροφντες του γερμανικο ιδεαλισμο στη Χαδελβργη. Η συνπεια ταν να βαθμολογηθε η διατριβ του απλς με magna cum laude. Η δημοσευσ της ωστσο το 1979 στον εκδοτικ οκο της Στουτγρδης Klett-Cotta, με τη βοθεια του καθηγητ της Ιστορας Werner Conze, τον καθιρωσε πανηγυρικ στην επιστημονικ κοιντητα. Οι αντιδρσεις που εχε προκαλσει στη Χαδελβργη η εξαιρετικ περπτωση Κονδλη, διαφανονται ακμη πσω απ τις ξεθυμασμνες φωνς των επιφανν γερντων στο τηλφωνο.
     Ο καθηγητς Dieter Henrich ζει σμερα στο Μναχο κι επε:

   «Ο Κονδλης δε μου συγχρησε ποτ τη μτρια βαθμολογα, πστευε τι ταν ο καλτερος. Στη πραγματικτητα, η δναμ του δεν βρισκτανε στην ανπτυξη ενς αυτνομου φιλοσοφικο στοχασμο σο στον εντοπισμ συναφειν στη σκψη λλων, στη διγνωση τσεων και στη δημιουργα συνθσεων. Στα προφορικ εξλλου εχε εξετασθε στον Πλτωνα και δεν εχε πει καλ. Οσο κι αν φανεται παρδοξο, κατεχε τη γερμανικ φιλοσοφα καλτερα απ την ελληνικ».

     Ο καθηγητς Michael Theunissen ζει σμερα στο Βερολνο και θυμται:

   «Ο Henrich δεν συμφωνοσε καθλου με την νταξη του Schelling στην ιστορα της διαλεκτικς. Αργτερα μως ασπσθηκε την ποψη του μαθητ του. Θαμαζα τον Κονδλη χι μνο για τις φιλοσοφικς συλλψεις του αλλ και για τη συνπεια με την οποα απαρνθηκε το πανεπιστμιο».

     Το πιθαντερο εναι πως η απφαση του Κονδλη να δρσει ξω απ το πανεπιστμιο συνιστ την εκλογκευση της απογοτευσς του απ’ αυτ. Λγο μετ τις αμυχς της Χαδελβργης απορρφθηκε η υποψηφιτητ του ως τακτικο καθηγητ της Ιστορας της Φιλοσοφας Πανεπιστημου Αθηνν. Η παραπομπ του στις ελληνικς καλνδες γινε με πιο τρπο, πως αναφρεται στα πρακτικ της συνεδρας 19 καθηγητν της Φιλοσοφικς Σχολς στις 27 Μαρτου 1981. Εν η εισηγητικ κθεση του δινε το προβδισμα ναντι πντε συνολικ υποψηφων, η λη συζτηση εστισθηκε στην ανατροπ αυτς της υπεροχς. Με εξαρεση τον Θεφιλο Βικο, ο οποος τον υπερασπζεται, η εξαιρετικ ποιτητα των εργασιν του Κονδλη ξενζει και δημιουργε αντιστσεις. Οι πιο ζηλτυποι καθηγητς κνουν λγο για μικρ ργο κι επικνδυνα παρατεινμενη νεανικ τση, οι πιο ψχραιμοι επικαλονται το γεγονς τι το επιστημονικ του ργο δεν καλπτει το περιεχμενο της δρας, οι πιο αββαιοι παραπονονται τι δυστυχς δεν χομεν ακμη κριτικς ξνων δι την διατριβν αυτν. Οι πιο ευσυνεδητοι, τλος, επιφυλσσονται να τονε ψηφσουν κποτε λλοτε ως κτακτο καθηγητ. Τα προσχματα σζονται με την απρριψη λων των υποψηφων. Για τον Κονδλη νοιγε χωρς αυταπτες πλον ο στβος της ελεθερης πνευματικς δημιουργας.
     Η 10ετα ’80 τανε για τον Κονδλη η περοδος των μεγλων ιστορικν αναδιφσεων και συνθσεων. Το 1981, 2 μλις χρνια μετ τη δημοσευση της διατριβς του, ακολουθε ο «Ευρωπακς Διαφωτισμς», μια να συνολικ παρουσαση της επλασης του ορθο λγου στη νετερη σκψη, που ο συγγραφας τη περιγρφει ως παλινρθωση της αισθητηριακς εμπειρας και βαθμιαα κρση των ως ττε παραδεδεγμνων αξιν. Αναδεικνει την ικαντητ του να σκηνοθετε δραματικ την ιστορα των ιδεν και στη Γερμανα το ργο του αυτ τοποθετεται δπλα στην αισιδοξη σλληψη του Διαφωτισμο απ τον Ernst Cassirer και την πιο σκεπτικιστικ των Horkheimer κι Adorno. Παρλληλα, ο Κονδλης υπερισχει πια οριστικ ναντι των ποιων πανεπιστημιακν αμφισβητιν του.
     Η Frankfurter Allgemeine Zeitung κλεινε ττε ως εξς τη βιβλιοκρισα της:

   «Γιατ εναι νας λληνας εξωπανεπιστημιακς συγγραφας που παρουσιζει αυτ τη μεγλη σνθεση για τον Διαφωτισμ; Μπως το καθημεριν μας πανεπιστημιακ γγνεσθαι με την υπερβολικ εξειδκευση παρεμποδζει τη συνθετικ σκψη; Οι πνευματικς επιστμες οφελουν να καταδεξουν τις συνφειες των επιμρους γνσεων και να υποδεξουν νες εννοιακς προοπτικς. Μνον τσι θα τανε συνεπες προς την κληρονομι του Διαφωτισμο».

     Στο μεταξ ο Κονδλης εξελισσταν λο και σαφστερα σ’ να κριτικ, σ’ να σκεπτικιστ της διας της φιλοσοφας· ενδεικτικ αυτς της πορεας ταν το βιβλο του «Ισχς & Απφαση» (1984). Μαθητς του Διαφωτισμο με την ευρεα ννοια, κατευθνει το βλμμα χι στο εσωτερικ των κοσμοειδλων αλλ στους ρους γνεσς τους, για ν’ αποκαλψει τσι τη συγκεκριμνη λειτουργα τους και ν’ αμφισβητσει τις αποφσεις που ελφθησαν στο νομ τους. Ανγει τις υποτιθμενες αντικειμενικς κοσμοεικνες σε συμφεροντολογικ κι υποκειμενικ κνητρα, για να καταλξει στο συμπρασμα τι «κυραρχος εναι αυτς που χει τη δυναττητα να μεθερμηνεει κατ τρπο δεσμευτικ για τους λλους τους αντικειμενικος, υποτθεται, θεσμος».
     Στη συνχεια, το διαφωτιστικ νυστρι του, αναλαμβνει να φρει κποια τξη στη χρση ρων πως συντηρητικς και φιλελεθερος σοσιαλιστς και δημοκρτης, ταν χουν εκλεψει πια οι κοινωνιολογικς κι ιδεολογικς προποθσεις της παραγωγς τους. Με την ογκδη μελτη του «Συντηρητισμς. Ιστορικ περιεχμενο και παρακμ» (1986) τοποθετε το γερμανικ συντηρητισμ στα ιστορικ πλασι του και στα ευρωπακ συμφραζμεν του. Το συμπρασμ του: ο συντηρητισμς ταν η αντδραση των ευγενν τξεων στη βαθμιαα προθηση της αστικς, οι τελευταοι συντηρητικο συνασπσθηκαν με τους φιλελευθρους μετ την επανσταση του 1848 σε μια κοιντητα ιδιοκτησιακν συμφερντων. Στη Γερμανα η εργασα αυτ του Κονδλη προκλεσε εντπωση ως προσπθεια να τοποθετηθον οι γερμανικς εξελξεις μσα στο ευρωπακ πλασι τους και να περιγραφε η Γερμανα ως χρα που μνο προσωριν ακολοθησε ναν λλο δρμο απ αυτν της υπλοιπης Δσης.
     Το βιβλο του που δχασε κυριολεκτικ τη κριτικ στη Γερμανα ταν η «Θεωρα Πολμου» (1988), μια να ερμηνεα των απψεων του πρσου στρατηγο Clausewitz για τον πλεμο, με προσπθεια ν’ απαλλαγε η κατανησ του απ μεταγενστερες αξιολογσεις για τη σημασα της ειρνης, απ επκαιρες κρσεις για το απευκταο ενς πυρηνικο πολμου. «Σμερα τον πλεμο μπορε κανες να τον σκεφθε αλλ χι να τον διεξαγγει», εχε συμπερνει ο Raymond Aron στη δικ του μελτη για τον Clausewitz «Penser la Guerre». Η εκδοχ του Κονδλη, βσει της οποας πολιτικ και πλεμος υπακοουνε στην δια εσωτερικ νομοτλεια της δινεξης, συζητθηκε σε αντιπαρσταση με την εκδοχ του Aron για να επευφημηθε ως επανσταση στην ερμηνεα του Clausewitz, αλλ και να απορριφθε ως φιλοπλεμη ανγνωση, απογοητευτικ για τη γραφδα ενς απ τους πολλ υποσχμενους νους ιστορικος της φιλοσοφας.
     Στη πραγματικτητα, ο Κονδλης συνεπς με τη μθοδ του, εχε προσπαθσει ν’ αποκαταστσει τη θεωρα του Clausewitz και να την απελευθερσει απ τις εκ των υστρων παρεμβσεις εναρμνισς της με το πολιτικς ορθν, προκαλντας τσι τους θεματοφλακες μιας ευρτερης, αριστερζουσας κι ειρηνιστικς συνανεσης. τανε σαφς τι ωθονταν στη 2η φση της δημιουργας του, στη διγνωση του παρντος, στω κι αν το 1990 μεσολβησε να ακμη πνημα ιστορικς σκληραγωγας, η «Κριτικ της μεταφυσικς στη νετερη σκψη». Ο συγγραφας αμφισβητε τη βεβαιτητα τι η κριτικ της μεταφυσικς εναι προν του 19ου αινα κι αναζητε τις ρζες της πολ πριν, στον νομιναλισμ και στον ανθρωπισμ απ τον 14ο ως τον 16ο αι..
     Η 10ετα ’90 εναι η κατ’ εξοχν πολιτικ φση στη δημιουργα του, μεταξ λλων και με την τακτικ αρθρογραφα του απ τις στλες της Frankfurter Allgemeine Zeitung. Εναι περοδος των διαγνωστικν συνθσεων του σμερα: της «Παρακμς του αστικο πολιτισμο» (1991) και της «Πλανητικς πολιτικς μετ τον Ψυχρ Πλεμο» (1992). Περιγρφει το τλος της αστικς εποχς ως κπτωση ενς συνθετικο-εναρμονιστικο σχματος που εξισορροποσε την ατομικτητα μες στο σνολο και διαγρφει τη κατσχυση της μαζικς δημοκρατας ως επικρτηση του νου αναλυτικο-συνδυαστικο σχματος. Η ποηση χειραφετεται απ το νημα, το μυθιστρημα διαλει τη προσωπικτητα στα συστατικ της, η λογικ ηττται απ τις δυνμεις του ασυνεδητου, η ζωγραφικ αποσυνθτει χρματα και μορφς στα ελχιστα στοιχεα τους, ως ελεθερες παραλλαγς, η μουσικ παραδδεται στο αλεατορικ παιχνδι. Η τεχνολογα εκτινσσει τη παραγωγ σε δυσθερητα ψη, η κοινωνα για 1η φορ χει να αντιμετωπσει χι την λλειψη αλλ τη περσσεια αγαθν και για τη κατανλωσ τους οι μζες παραδδονται σ’ να πρωτοφαν ηδονισμ. Οι μζες των δυτικν κοινωνιν εννοεται. Γιατ οι μζες του Τρτου Κσμου καιροφυλακτον να απολασουν και αυτς το υλικ ανττιμο των καθολικν ανθρπινων δικαιωμτων που τους προπαγανδζει η πλοσια Δση. Πσω απ τη φαινομενικ ψυχρν εξταση των δεδομνων κοχλζει η δυσφορα του Κονδλη για τη κοινωνα του anything goes. Το απσταγμα αυτς της ενδιθετης πικρας του το κατθεσε και στη πολιτικ αρθρογραφα του των τελευταων χρνων, καταγγλλοντας ως φενκη τους κοπετος της Δσης για τα ανθρπινα δικαιματα, προοιωνιζμενος για τον επμενο αινα σκληρς συγκροσεις για την ανακατανομ του επγειου πλοτου, στηλιτεοντας τη γερμανικ Αριστερ για επιπλαιο κοσμοπολιτισμ, εν επ της ουσας χει συμβιβασθε απλυτα με τις επιταγς της ελεθερης αγορς και τη γερμανικ Δεξι για αθερπευτο επαρχιωτισμ. Συνολικ, ο τομας δρσης του σε, φιλοσοφικ, ιστορικ και πολιτικ εππεδο ταν η αναντιστοιχα ανμεσα στο εναι και στο δον, ανμεσα στη πραγματικτητα και στις αυταπτες της σκψης.



     γραψε πλεστα βιβλα, στα ελληνικ και στα Γερμανικ. Για το σνολο της εργασας του τιμθηκε με βραβεα κι αναγορεθηκε εταρος του Ιδρματος Ανωττων Σπουδν του Βερολνου! μως, ο κολοσσς αυτς της διανησης δεν γινε αποδεκτς απ το Πανεπιστμιο Αθηνν. Οι ζηλτυποι καθηγητς της Φιλοσοφικς Σχολς σε συνεδρα τους (27 Μαρτου 1981) απρριψαν την υποψηφιτητ του με το αιτιολογικ πως «το ργο του εναι μικρ» κι «τι πσχει απ μια επικνδυνη παρατεινμενη νεανικ τση». Απογοητευμνος κατλαβε τι πρεπε να μπει στο στβο της ελεθερης πνευματικς δρσης, απερσπαστος και μακρι, πως λεγε, απ τον μικρψυχο ελληνικ ακαδημακ χρο.
     Η παρουσα του στα ελληνικ γρμματα υπρξε εξαιρετικ γνιμη κι κρως εντυπωσιακ. ταν ακματος μεταφραστς (απ πολλς γλσσες) κι επιμελητς κειμνων. Ο γκος κι η ποιτητα του ργου του προκαλονε κατπληξη, απορα και δος. Ενδεικτικ αναφρεται η 2τομη κδοση των ργων του Μακιαβλλι (Κλβος 1971), τη μετφραση με σχολιασμ της διατριβς επ διδακτορα του Marx, τη μετφραση σε συνεργασα με τον Κ. Παπαγιργη, του περφημου ργου του Μοντεσκι «Το Πνεμα Των Νμων». Επ 15 χρνια διεθυνε εκδοτικς σειρς φιλοσοφικν και πολιτικν κειμνων στους εκδοτικος οκους Νεφλη και Γνση. Σειρ Νετερος Ευρωπακς Πολιτισμς στη 1η και σειρ Φιλοσοφικ & Πολιτικ Βιβλιοθκη, στη 2η.
     Το 1981 δημοσιεει το ργο ο «Ευρωπακς Διαφωτισμς». Το βιβλο αυτ αποτελε ουσιαστικ παρμβαση του ορθο λγου στη νετερη σκψη με καθοριστικ κριτικ στις ως τρα παραδειγμνες αξες. Με το ργο αυτ, οι ποιοι  πανεπιστημιακο αμφισβητες της Ευρπης τον αποδχθηκαν αμαχητ. Αναρωτθηκε ο γερμανικς τπος:

   «Πς νας λλην εξωπανεπιστημιακς παρουσασε ττοιο συνθετικ ργο; Μπως υστερον τελικ τα πανεπιστμι μας με την υπερβολικ εξειδκευση»;

     Απεβωσε απ ιατρικ λθος στην Αθνα στο Απολλνειο Θεραπευτριο, που εχεν εισαχθε για καρδιολογικ πρβλημα, πνω σε μιαν εγχεριση, που την επανε, ρουτνας, θμα σως ιατρικο λθους, στις 11 Ιουλου 1998, σε ηλικα μλις 55 ετν. Το κεν που αφνει η αδκητη αναχρησ του διατυπθηκε με τον πιο εστοχο τρπο στο τελευταο κατευδιο, απ τον Γκοσταφ Ζιμπτ της Berliner Zeitung:

   «Με τον λληνα φιλσοφο Παναγιτη Κονδλη, η Γερμανα χνει ναν απ τους σημαντικτερους κληρονμους κι εκτελεστς της πνευματικς παρδοσς της. Μνο μ’ αυτ το παρδοξο μπορε να ειπωθε η σημασα αυτο του θαντου. Ο Κονδλης υπρξε συνεχιστς της γερμανικς παρδοσης της δστροπης, οχληρς σκψης. Τη στση του αυτ την υποβσταζε πντα μια σπνια πνευματικ ελευθερα και μια σχεδν αδιρατη ευαισθησα: ο Κονδλης δε μποροσε τα συνθματα, την ωραιολογα, τον ναρκισσισμ. μως κι η σκληρτητ του ταν μεσογειακ, φωτειν κι ανθρπινη. Ο ακαταπνητος πθανε, προτο ολοκληρσει το ογκωδστερο ργο του. Το καλοκαρι λογριαζε να το περσει στην Ελλδα».

     Ο Κονδλης υπρξε συγγραφας με λη τη σημασα της λξης. Αγαποσε τη πυκν διατπωση, τις σχοινοτενες παραγρφους που καλπτουνε σελδες ολκερες, τον υποτακτικ λγο με τις πυραμιδωτς δευτερεουσες προτσεις -αλλ και τους κοφτος αφορισμος και τις δραματικς κορυφσεις. Ο αγνας του τανε πντα με το λπος των λξεων. Ερισκε στη σνταξη της γερμανικς γλσσας κτι απ την ευπλασα της θουκυδδειας διατπωσης. Γενικ, τα πρτυπ του τανε κλασσικ, αρχαα ελληνικ. Απεχθανταν σφδρα τα… κινζικα της μετανεωτερζουσας θεωρητικολογας, αυτ το επιστημονζον ζαργκν που απεδαφζει τη σκψη απ τα πργματα.
     Παρ τατα, και το δικ του γρψιμο δεν εναι εκολο. Ο απστευτος γκος του υλικο που διεξρχεται, απαιτε απ τον αναγνστη διαρκ εγργορση και πειθαρχα. Προσιττερα εναι τα μικρτερ του δοκμια, κενα που γραψε προλογζοντας ργα του Λχτενμπεργκ του Τσζαρε Παβζε λ.χ., και που με τον προσωπικ τους τνο κποτε ξαφνιζουνε τον αναγνστη. Οι συνεντεξεις του που συγκεντρθηκαν στο Αρατο χρονολγιο της σκψης (1998) εναι για τον αμητο που ενδιαφρεται να τονε προσεγγσει, η προσφυστερη σως εισαγωγ στη σκψη του.
     Η πρσφορ του υπρξεν ανυπολγιστη στα εκδοτικ μας πργματα. Οι τμοι που μετφρασε, επιμελθηκε κι εξδωσε πλησιζουνε τους 90. Με τον Κονδλη η ελληνικ φιλοσοφικ βιβλιογραφα εγκαταλεπει το χρο του τυχαου και του σπασμωδικο και περν στη περιοχ του προγρμματος. Ακμη κι αν δεν εχε γρψει λξη δικ του, το ογκδες αυτ μεταφραστικ ργο θ’ αρκοσε να συντηρσει τ’ νομ του στην ιστορα των ελληνικν γραμμτων.
     Με το πανεπιστμιο, ελληνικ και γερμανικ, δεν τα πγε ποτ καλ. Αρκετ βιβλα του φτσαν να γνουνε φοιτητικ εγχειρδια, ο διος μως στο τλος του θεωροσε προσβολ τη προσφνηση κριε καθηγητ, που απ παραδρομ κποτε του απηθυναν. Εναι αλθεια πως στο ξεκνημ του δοκμασε πργματι να περπατσει αυτ την οδ. Την απρριψη που συνντησε ττε, δεν την λησμνησε ποτ. Κι ταν αργτερα, γερμανικ κι ελληνικ πανεπιστμια του νοιγαν τιμητικ τις πρτες, αυτς προτμησε επιδεικτικ να μη τις δρασκελσει.
     Το διαφωτιστικ του νυστρι ανατμνει τη βιβλιογραφα και τα σγχρονα πολιτικ γεγοντα κι επαναπροσδιορζει τις ννοιες, πως συντηρητισμς, φιλελευθερισμς, σοσιαλισμς και δημοκρατα, προκαλντας ενστσεις, αλλ και την αποδοχ. Το 1991 του απονεμθηκε το Μετλλιο Γκατε εν ως αποδκτης του Βραβεου Χομπολτ (Humboldt), το 1994-1995 υπρξε υπτροφος του Ινστιτοτου Ανωτρων Σπουδν Βερολνου.



     Οι αναφορς στο πνευματικ ργο του Κονδλη δεν χουνε τελειωμ γιατ εναι τερστιο μιας και δολεψε στη διρκεια της σντομης ζως του μ’ νταση και σε βθος, εν εχε το προνμιο να εναι εξοπλισμνος με μιαν μφυτη ακαταμχητη πνευματικ ισχ (μεγαλοφυα). Αυτς ταν περπου ο Κονδλης. Περπου, γιατ εναι δσκολη υπθεση να προσεγγσεις το ργο του, ταν μλιστα δεν εσαι ειδικς.
     Η Ερυθραα εναι σως, μοναδικ πλη στην Ελλδα που γννησε και στγασε ττοια προσωπικτητα της σγχρονης εποχς. Περσανε τσα χρνια απ το θνατ του κι ελχιστοι, στη πλη, γνωρζουν ποιος τανε και ποιο ταν το ργο του, ταν στο εξωτερικ τον τιμονε συστηματικ. Στο Πανεπιστμιο Χαιδελβργης δσανε τ’ νομ του σε μιαν αθουσα. Η αναμνηστικ πινακδα γρφει στα ελληνικ και στα γερμανικ: ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΑ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ Π. ΚΟΝΔΥΛΗ. Επσης κθε καλοκαρι ομδα Ευρωπαων φιλοσφων ρχεται στην Ελλδα για να τιμσει τον ομτεχν  τους.
        Την νοιξη 1998, λγο πριν πεθνει, απντησε σ’ ερωτσεις που του υπβαλε ο Σπρος Τσακνις για λογαριασμ του περιοδικο ΔΙΑΒΑΖΩ. Οι απαντησεις του Παναγιτη Κονδλη ταν οι εξς:

   «ταν ανατμνω τις ιδεολογικς ψευδαισθσεις των δεξιν, πλεστοι σοι με θεωρον αριστερ· ταν υποβλλω σε βσανο τις αντστοιχες αυταπτες των αριστερν, πλεστοι σοι με χαρακτηρζουν δεξι. Η δικ μου τοποθτηση παραμνει, ββαια, αμετβλητη και στις δο περιπτσεις. Γιατ και στις δο χρησιμοποι τα δια αναλυτικ εργαλεα και στις δο, πρθεσ μου δεν εναι να προσφρω πολεμικ επιχειρματα στη μια πλευρ εναντον της λλης, αλλ να δω τα πργματα σε μιαν ευρτερη κι υπρτερη προοπτικ ­και μια ττοια προοπτικ εναι, ως γνωστν, χρηστη σε σους μχονται για τη παρταξ τους, μαχμενοι ταυτχρονα (ιδιοτελς ανιδιοτελς, αυτ δεν ενδιαφρει εδ) για τον εαυτ τους, τοι για τη ταυττητα που τους επιτρπει να προσανατολζονται και να επιβινουν κοινωνικ. Ακριβς η συνφανση της πολιτικς ιδεολογας με τις εκστοτε ανγκες της προσωπικς ταυττητας προσδδει στις διαμχες μεταξ φορων των διαφρων ιδεολογιν οξτητα ασυμββαστη με μιαν διαφορισμνη θερηση του λλου· γιατ στον βαθμ που χει κποιο δκιο ο νας, παει να χει κποιο δκιο ο λλος, τοι μεινεται το δικαωμα υπρξες του ως φορα αυτς της ιδεολογας. τσι, η ψυχικ οικονομα επιβλλει τις γργορες κατατξεις και τις συνοπτικς κρσεις, στω και αν στον λλον αποδδονται τα ζοφερτερα κνητρα και οι ελεειντερες προθσεις.
     Μια απ τις κρσιμες ανακαλψεις στη πνευματικ μου ζω, την οποα καμα ­ευτυχς χι πολ αργ­ ταν ακμα αισθανμουν κι ο διος στρατευμνος, εναι πως ο απναντ σου, εκενον που εσ θεωρες αντπαλο εχθρ σου, εκενος που σως εναι δικτης σου, μπορε να χει εξ σου καθαρ συνεδηση κι εξ σου αγν κνητρα σο κι εσ, να διαπνεται απ την δια ακλνητη πεποθηση για το δκαι του. Τα πργματα δεν εναι τσι πως παρουσιζονται στα διδακτικ -προπαγανδιστικ ργα του Brecht, που σκησαν τση γοητεα ακριβς επειδ ξεχωρζουν με το μαχαρι το σπρο απ το μαρο. Εδ ο εχθρς, δηλαδ ο ‘κακς’, χι μνον εναι εξ αντικειμνου κακς αλλ και το ξρει επιπλον ο διος και μλιστα το απολαμβνει· εννοεται, απναντι σ' να ττοιο υποκεμενο εναι περιττ να χουμε οιουσδποτε διανοητικος ψυχικος ενδοιασμος. Μπορ να πω, χι δχως κποιαν υπερηφνεια, τι αφ' του κατανησα σαμε τις σχατες συνπεις της τη δικριση ανμεσα σε ηθικ ποιν και σε πολιτικοδεολογικς προτιμσεις, ποτ δεν αντιπθησα κποιον επειδ διαφωνοσε μαζ μου σε πολιτικ ζητματα οτε και συμπθησα κποιον λλον μνο και μνο επειδ τυχε να συμφωνε.
     Προσωπικ δυσβστακτη μου εναι μνον η λλειψη χιομορ ­και χιομορ δεν σημανει την ικαντητα να γελς εις βρος των λλων, αλλ την ικαντητα να γελς μαζ με τους λλους εις βρος του εαυτο σου, την ικαντητα να σχετικεεις τον εαυτ σου. Ωστσο, ακμα κι η παντελς λλειψη χιομορ φανεται κατανοητ και συγχωρητα, αν σκεφθομε πσο βαθει εναι η ανγκη να χει κανες μια ταυττητα και πσο τεγκτη εναι η λογικ της περιφρορησς της. Υπ τις συνθκες αυτς, η ιδεολογικ πλνη συνιστ τη φυσικ κατσταση, και εναι δευτερεον, συχν τυχαο μλιστα, αν η πλνη θα χει δεξι αριστερ πρσημα. λοι χουν σα δικαιματα στην ψευδασθηση, αφο δεν χουν λοι την δια ικαντητα το διο θρρος για γνση. Μερικς φορς στενοχωρομαι εκ των υστρων γιατ σε κποια συζτηση επμεινα στην υπερσπιση ‘δυσρεστων’ διαγνσεων απψεων περισστερο απ' ,τι το επτρεπε η ψυχικ αντοχ η αντιληπτικτητα του συνομιλητ μου. Θα ταν ασφαλς πολ δσκολο να του εξηγσω τι στην επιμον αυτ δεν με οδηγε η ισχυρογνωμοσνη κι η διθεση να τον αλλξω, αλλ μλλον η απρσωπη αγπη μου για τη συνοχ και την πληρτητα μιας επιχειρηματολογας. πως και να 'χει, οι πλεστοι νθρωποι θεωρον περπου αφσικο να πρεσβεουν οι λλοι αντθετες αντιλψεις. Απεναντας, εγ εκπλσσομαι αν κποιος συμφωνε μαζ μου.
     Δεν μερολπτησα, πιστεω, κατ την ανλυση δεξιν κι αριστερν ιδεολογικν πλανν. Δεν περιορσθηκα στην ανατομα της κομμουνιστικς εσχατολογας, αλλ προχρησα σε μιαν επισταμνη εξταση των ιδεολογημτων του κλασσικο και του νετερου συντηρητισμο (στη μονογραφα μου ‘Συντηρητισμς’), αντθετα στις πολιτικοστρατηγικς αναλσεις μου μετ τον τερματισμ του Ψυχρο Πολμου κεντρικ θση επχει η κριτικ του οικονομιστικο κι οικουμενιστικο νεοφιλελευθερισμο. Γενικτερα, διατπωσα αιτιολογημνα την πεποθηση πως η τριχοτμηση του πολιτικο φσματος σε συντηρητισμ, φιλελευθερισμ και κοινωνικ δημοκρατα (σοσιαλισμ) απετλεσε ειδοποι συμπαρακολοθημα των ευρωπακν Νων Χρνων και χνει τη σημασα της στον βαθμ που οι τελευταοι διαλονται μσα στην μαζικοδημοκρατικ πλανητικ εποχ. Γιατ το πρβλημα της κατανομς δεν τθεται πλον μεταξ συγκροτημνων κοινωνικν τξεων στο πλασιο χωριστν εθνν κι φθονων ακμα φυσικν πρων, αλλ τθεται μετ την απορρφηση των κλασσικν κοινωνικν τξεων απ τη μαζικοδημοκρατικ χονη και στο πλασιο ενς πλαντη, που η δημογραφικ κι η οικολογικ επιβρυνση καθσταται βαθμιαα αφρητη.
     Τα γυμν βιολογικ μεγθη υποκαθιστον σιγ-σιγ τα παραδοσιακ πολιτικ, με την εκστοτε ιδεολογικ συσκευασα τους. Καμι δεξι και καμι αριστερ σοφα δεν θα βοηθσει αν οχτ δκα δισεκατομμρια νθρωποι επιδικουν μανιωδς να καταναλσουν τσες πρτες λες, τση ενργεια και τσα αγαθ σα οι Βορειοαμερικανο κι οι Ευρωπαοι. Η πολιτικ γνεται βιολογικ καθς μετατρπεται απλς σε κατανομ αγαθν (αγαθν επσης οικολογικν) πνω σ' ναν στεντατο πλον πλαντη. πως βλπουμε, η αναγκαστικ αποκοπ απ τις πολιτικς ιδεολογες των ευρωπακν Νων Χρνων δεν θα σημνει το τλος των αγνων μεταξ των ανθρπων, παρ θα σημνει απλς αγνες χωρς ττοιες ιδεολογες ­στη χειρτερη περπτωση θα σημνει επιστροφ στις γυμνς υπαρξιακς ανησυχες
».
     Οι ιδεολογικς θσεις που κυριαρχον στην Ελλδα εκτρφονται απ τη παλαιθεν προσφιλ ημν τραπεζοθεωρα και την εξωρασμνη με θεωρητικ πασαλεμματα λογοκοπα. Εννο τις ελληνοκεντρικς εξρσεις που βρσκουν ευρτερην απχηση γιατ εμαστε θνος που δχεται συνεχες εξευτελισμος και χρειαζμαστε ψυχικς υπεραναπληρσεις. Στην αντπερα χθη επικρατε η πεποθηση των διαφρων ευρωπαστν κι ορθολογιστν τι η πολιτισμνη Δση μετουσινει σε πρξη την πνευματικ της κληρονομι και τη διαδδει στον κσμο ολκληρο με τη παγκοσμιοποηση της οικονομας Οι μεν προτενουν εξαγωγ ελληνικο πνεματος, οι δε αγωνζονται για την εισαγωγ ευρωπακο θους. Αλλ οτε οι μεν οτε οι δε φανεται να χουν σαφ αντληψη για το ποια εναι η φυσιογνωμα του σημερινο πλανητικο κσμου και ποιες μακροπρθεσμες δυνμεις την απεργζονται.
     Ο συντηρητισμς κατανοεται συνθως ως να ιδεολογικ ρεμα που γεννθηκε ως αντδραση στη Γαλλικ Επανσταση και στις αστικς-φιλελεθερες ιδες της. Πρπει δε, να κατανοηθε με τρπο πολ ευρτερο, ως μια συνολικ κοινωνικοπολιτικ κι ιδεολογικ αντδραση (των αντερων στρωμτων) της προνεωτερικς κοινωνας ενντια στη διλυσ της, την οποα αρχικ σηματοδτησε η ανδυση του νετερου συγκεντρωτικο κρτους, και αργτερα ολοκλρωσε ο εκτοπισμς της αγροτικς οικονομας απ τη βιομηχανικ-καπιταλιστικ. Μετ την οριστικ αποσθρωση της προνεωτερικς κοινωνας, οι εκπρσωποι του συντηρητισμο συμμαχον με τους φιλελεθερους τως σπονδους εχθρος τους εναντον της ριζοσπαστικς δημοκρατας, που με τη σειρ της απλς ριζοσπαστικοποιε τα φιλελεθερα ιδανικ, εν ταυτχρονα προσαρμζει στους σκοπος της μοτβα της συντηρητικς κριτικς στον καπιταλισμ. Ο συντηρητισμς εναι προ πολλο νεκρς, πθανε μαζ με την εποχ και την κοινωνα η οποα τον γννησε»
.

                        (Συνντευξη στο περιοδικ Διαβζω).

=======================

                                                 Θεωρα Πολμου
                                                                                              (απσπασμα, Εκδσεις ΘΕΜΕΛΙΟ)

Γεωπολιτικς & Στρατηγικς Παρμετροι Ενς Ελληνοτουρκικο Πολμου

     Ο πλεμος αποτελε συνχεια της πολιτικς υπ δο θεμελιδεις ννοιες. ταν ο ρoς «πολιτικ» εκλαμβνεται με την αντικειμενικ του σημασα, για να χαρακτηρσει τη διαμορφωμνη μες στο χρνο ιστορικοκοινωνικ φυσιογνωμα ενς συλλογικο πολιτικο υποκειμνου, ττε o πλεμος συνεχζει τη πολιτικ υπ την ννοια τι αποτυπνει εκ των πραγμτων κι ανεξρτητα απ τα τρχοντα μελματα και βουλματα των δρντων προσπων, τη φυσιογνωμα αυτ, που μπορομε να τη δομε απ πολλς πλευρς κι ανλογα, να την ονομσουμε πολιτισμικ κοινωνικ γεωπολιτικ κατσταση, οικονομικ στρατιωτικ δυναμικ κ.τ.λ. Με την υποκειμενικ της σημασα, πλι, η πολιτικ υποδηλνει σκοπος και βλψεις συγκεκριμνων προσπων με βαρνοντα λγο στα πολιτικ πργματα ενς συλλογικο υποκειμνου· ττε ο πλεμος συνεχζει την πολιτικ ως μσο προς εκπλρωση αυτν των σκοπν κι αυτν των βλψεων. Στο εππεδο αυτ τθενται τα προβλματα της λεγμενης υψηλς στρατηγικς και το σημαντικτερο απ' λα τους μπορε να διατυπωθε ως εξς: κατ πσον η πολιτικ με την αντικειμενικ ννοια του ρου επιτρπει τη πραγμτωση των σκοπν της πολιτικς με την υποκειμενικ ννοια του ρου; , πς πρπει να διαμορφωθον οι σκοπο της υποκειμενικς πολιτικς, οτως στε ν' αντιστοιχον στα δεδομνα της αντικειμενικς πολιτικς; , προς ποι κατεθυνση και σε ποι κταση πρπει να επηρεασθον τα δεδομνα της αντικειμενικς πολιτικς (αν μλιστα αυτ εναι δυσμεν) προκειμνου να υπηρετσουν τους στχους της υποκειμενικς πολιτικς; Αν ως μσο προς πραγμτωση των σκοπν της υποκειμενικς πολιτικς επιλεγε -αδιφορο αν εκοσια ακοσια, δηλαδ για επιθετικος αμυντικος σκοπος- ο πλεμος, ττε τθεται να δετερο στρατηγικ ερτημα: με ποιν τρπο πρπει να διεξαχθε ο πλεμος, οτως στε ν' αποδειχθε πργματι κατλληλο μσο προς πραγμτωση των πολιτικν στχων; Και πιο συγκεκριμνα: πσο ολοκληρωτικ νκη πρπει να καταγγει κανες αν θλει να πετχει εξ ολοκλρου τους σκοπος του; Γιατ, αν εναι προφανς τι ολοκληρωτικο σκοπο (η πλρης καθυπταξη του αντιπλου) απαιτον ολοκληρωτικς νκες, μως δεν εναι διλου προφανς τι οι περιορισμνοι σκοπο (π.χ. η απλ υπερσπιση των συνρων) επιτυγχνονται παντο και πντοτε με περιορισμνες μνον νκες και περιορισμνους μνον πολμους· συχντατα απαιτεται κα στη περπτωση του περιορισμνου σκοπο νκη τσο ολοκληρωτικ σο και αν ο σκοπς ταν ολοκληρωτικς. Ττε, πως γνωρζουμε απ τον Clausewitz, η εσωτερικ λογικ του μσου (του πολμου) εκδιπλνεται αυτνομα και μσα στην αιματηρ της εκδπλωση, υπερφαλαγγζει τους πολιτικος σκοπος. Αν τρα κατβουμε ακμα να σκαλ στη στρατηγικ μας ανλυση, αν δηλαδ στενψουμε ακμα περισστερο τον κκλο της και θεωρσουμε χι πλον τον πλεμο ως μσο της πολιτικς, αλλ, προποθτοντς το αυτ, εξετσουμε την επιτυχ διεξαγωγ του πολμου ως σκοπ καθ' εαυτν, ττε διαπιστνουμε τι, πως η πολιτικ ως σκοπς συμμορφνεται με τη λογικ του πολμου ως μσου της τσι κι ο πλεμος ως σκοπς συμμορφνεται με τη λογικ των δικν του μσων, δηλαδ της τεχνικς υφς των πλων και των οπλικν συστημτων, που απ μνη της μπορε να επιβλει μια στρατηγικ απφαση, π.χ. την απφαση επιθετικς αμυντικς διεξαγωγς του πολμου.
     Η λογικ κι εννοιολογικ αυτ κλμακα δεν εναι προν οτε εργαλεο του σπουδαστηρου. Εναι θεωρα ζωνταν και μεστ, δηλαδ συνοψζει αφαιρετικ τους παργοντες που οφελει απαρατητα να λβει υπ' ψιν και να ιεραρχσει κατ την εκστοτε προτεραιτητ τους ο υπεθυνος πολιτικς, καθοδηγομενος απ την λεπταισθησα της κρσης του, ση διαθτει. Και σε αντθεση με τις νοητικς κατασκευς πλεστων σων θεωρητικν και φιλοσφων, που μπορε να παραλλζει και να ανατρπει κανες επ' πειρο χωρς να μεταβλλει τποτε παραπνω εκτς απ τις μδες που επικρατον εναλλξ σε ττοιους αιθεροβμονες και λεξιλγνους κκλους, εδ πρκειται για μεγθη ου παικτ, συνδεδεμνα με βαρνουσες και μη ανακλητς αποφσεις. Ο Poincare, ο μεγλος Γλλος μαθηματικς, επε κποτε τι ο πλεμος εναι πειραματικ επιστμη στην οποα δεν εναι δυνατν να διεξαχθον πειρματα. Τα περιθρια για πειραματισμος εναι ακμα στεντερα σε χρες πως η Ελλδα που, αν δομε τα πργματα στω και σε μεσοπρθεσμη απλς ιστορικ προοπτικ, περπατον πνω στη κψη του ξυραφιο. Το λυπηρ παρδοξο σε ακροσφαλες ιστορικς καταστσεις συνοδευμενες απ διχυτα παρακμιακ φαινμενα εναι τι η στρατηγικ σκψη θολνει τσο περισστερο, σο εντοντερα τη χρειζεται να θνος. πως ο βαρι ρρωστος δεν αναρωτιται τ θα κμει σε δκα χρνια, αλλ αν θα βγλει τη νχτα, τσι ο ιστορικ ανσχυρος χαρακτηρζεται απ την λλειψη μακρπνοων συλλψεων και την προσλωση στα μεσα δεδομνα - η διαφορ ανμεσα σ' ποιον χαροπαλεει βιολογικ και σ' ποιον αποσυντθεται ιστορικ εναι ββαια τι η προσλωση του πρτου στα μεσα δεδομνα εμφανζεται ως προσπθεια υπρβασης ενς πνου, εν του δετερου ως κοντθωρη ευδαιμονιστικ επιδωξη. Η τση ρνησης απθησης των μακροπρθεσμων παραγντων και εξελξεων, δηλαδ των δεδομνων της πολιτικς υπ την αντικειμενικ ννοια του ρου, δυναμνει ταν τα δεδομνα αυτ θγουν νευραλγικ ψυχολογικ σημεα, με λλα λγια τις εθνικς αυταρσκειες και ψευδαισθσεις. Υπ την επρει τους συνθως υπερτιμται η σημασα των τομων, στους οποους υπερχει πραγματικ φανταστικ η Ελλδα (π .χ. θεωρεται ουσιδες πολιτικ και ιστορικ πλεονκτημα τι η Ελλδα εναι χρα ευρωπακ και δημοκρατικ, εν η Τουρκα οθωμανικ, βρβαρη, φασιστικ κ.τ.λ.) και ταυτχρονα η ισχς οι επιτυχες της λλης πλευρς αποδδονται κατ σστημα στην ενοια των Μεγλων, στον ανθελληνισμ της Δσης κ.ο.κ. Ττοια φαινμενα εναι απ πολλς απψεις φυσιολογικ κι αναπδραστα, ιδιατερα ταν δρον οι μηχανισμο της μαζικς ψυχολογας και της διαμρφωσης συλλογικν ταυτοττων και δεν θα σαν οτε καν επικνδυνα, αν υπρχαν σοβαρς ενδεξεις τι η πολιτικ ηγεσα του τπου, στο σνολο και στη διαχρονικ της συνχεια, σκεφτταν κι ενεργοσε με βση εντελς διαφορετικς κατηγορες και παραστσεις. μως αυτ δεν συμβανει, επαρκς τουλχιστον. Τη σκψη σε ιστορικς και στρατηγικς διαστσεις τη κατπιε εντελς σχεδν, μαζ με σα θα ‘πρεπε να τη στηρζουν μπρακτα, το πελατειακ σστημα, το δοναι και λαβεν, το οποο τελευταα, στο πλασιο του ακθεκτου εκσυγχρονισμο μας, χει πρει την πολιτισμνη ονομασα του διαλγου -διαλγου οπισθοβολου, πολυδαιδλου και πολυμχανου, διαλγου των πντων με τους πντες περ των πντων εις πντας τπους και πντας χρνους. ποιος δεν μετχει σε ττοιους διλογους και δεν υπκειται στις σκοπιμτητς τους, χει την ελευθερα -και την υποχρωση- να σταθμσει στρατηγικ ναν ενδεχμενο ελληνοτουρκικ πλεμο στο φως της εννοιολογικς κλμακας που αναπτξαμε εισαγωγικ. Απ τα μακροδεδομνα της αντικειμενικς πολιτικς θα πρπει να περσει στους σκοπος της υποκειμενικς πολιτικς, εξετζοντας κατ πσο και με ποια μορφ μπορε ο πλεμος ν' αποτελσει μσο για τη πραγμτωσ τους. Και θα πρπει να θυμται πντοτε τι ο καθνας εναι τσο σοβαρς ο διος, σο σοβαρ θεωρε τον εχθρ του και σο σοβαρ τον αντιμετωπζει. Οι ηθικολογες εναι νας εκολος τρπος για να καθσταται ο εχθρς αξιοπεριφρνητος. Γι' αυτ και δεν αποδεικνουν τποτε λλο πρα απ την πολιτικ ελαφρτητα εκενου που τις χρησιμοποιε.

(...)

     Φυσικ, οι ελπδες δεν ισοδυναμον με βεβαιτητες. Ας υπογραμμσουμε ακμα μια φορ τι η βαθτερη αιτα της αξουσας τουρκικς πεσης πνω στην Ελλδα δεν εναι οτε πολιτισμικ οτε στεν πολιτικ και παροδικ, αλλ γκειται στη συνεχ διερυνση της διαφορς ανμεσα στο γεωπολιτικ δυναμικ των δο χωρν. Σε ορισμνους κρσιμους τομες, πως ο δημογραφικς, ξρουμε απ τρα τι το παιγνδι εναι χαμνο. Αν θλουμε να παραμενουμε νηφλιοι, στω και με ανττιμο την απαισιοδοξα, οφελουμε να πομε τι και σε λλα πεδα στρατηγικς σημασας αρχζουν να παγινονται αναντστροφες εξελξεις.
     Η Ελλδα μεταβλλεται σταθερ σε χρα με περιορισμνα κυριαρχικ δικαιματα, δηλαδ δικαιματα των οποων η κυραρχη σκηση εξαρτται απ τη βοληση και τις αντιδρσεις τρτων, εν παρλληλα η στση της γνεται λο και περισστερο παθητικ αντιφατικ. Η διακρυξη «δεν παραχωρομε τποτε» δεν χει μπρακτο αντκρυσμα ταν η χρα εκλιπαρε σε κρσιμες ρες τις μεσολαβητικς προσπθειες των Ηνωμνων Πολιτειν ξροντας εκ των προτρων τι αυτς θα πληρωθον με παραχωρσεις ταν αποσρει χωρς χειροπιαστ ανταλλγματα το βτο της για την τελωνειακ νωση της Τουρκας με την Ευρωπακ νωση, αποδεικνοντας τσι θελ της πσο εναι πιθαν να μετατραπε σε δορυφρο της Τουρκας ακριβς μσω του «ευρωπακο δρμου» και της επιρρος των «Ευρωπαων εταρων».
     Ττοιες ενργειες δεν εναι απλς εσφαλμνοι στω συζητσιμοι χειρισμο. Συνιστον τα εγλωττα επιφαινμενα μιας βαθτερης ιστορικς κπωσης, μιας προοσας, ηδονικς μλιστα παρλυσης. Στο βαθμ που η Ελλδα θα καθσταται ανεπασθητα γεωπολιτικς δορυφρος της Τουρκας, ο κνδυνος πολμου θα απομακρνεται, οι ψευδαισθσεις θα αυγατζουν κι η παρλυση θα γνεται ακμα ηδονικτερη, εφ' σον η υποχωρητικτητα θα αμεβεται με αμερικανικος και ευρωπακος επανους, που τους χρειζεται κατεπειγντως ο εκσυγχρονιζμενος Βαλκνιος κι επσης με δνεια και δρα για να χρηματοδοτεται ο παρασιτικς καταναλωτισμς. Απ' αυτς τις συνθκες ,τι στη πραγματικτητα θα συνιστ κμψη της ελληνικς αντστασης κτω απ την πεση του υπρτερου τουρκικο δυναμικο, οι λληνες θα συνηθσουν σιγ-σιγ να το ονομζουν «πολιτισμνη συμπεριφορ», «υπρβαση του εθνικισμο» και «εξευρωπασμ».
     Πργματι το σημεριν δλημμα εναι αντικειμενικ τρομακτικ και ψυχολογικ αφρητο: η ειρνη σημανει για την Ελλδα δορυφοροποηση κι ο πλεμος σημανει συντριβ. Η υπρβαση του διλμματος αυτο, η ανατροπ των σημερινν γεωπολιτικν και στρατηγικν συσχετισμν απαιτε οτε λγο οτε πολ την επιτλεση ενς ηρκλειου θλου, για τον ποιο η ελληνικ κοινωνα, τσι πως εναι, δεν διαθτει τα κτσια.
     Οι μετριτητες, υπομετριτητες και ανθυπομετριτητες, που συναπαρτζουν τον ελληνικ πολιτικ και παραπολιτικ κσμο, δεν χουν το ανστημα να θσουν και να λσουν ιστορικ προβλματα ττοιας κτασης και ττοιου βθους, σως να καταρρεσουν ακμα και στην περπτωση που θα βρεθον μπροστ στη μεγλη απφαση να διεξαγγουν ναν πλεμο γιατ, αν ο πλεμος εναι συνχεια της πολιτικς, ποιος πλεμος θα συνεχσει μια σπασμωδικ πολιτικ; Οι ευρτερες μζες, καθοδηγομενες απ το διο νστικτο της βραχυπρθεσμης αυτοσυντρησης, χουν βρει τη δικ τους ψυχολογικ βολικ λση: το θνος το υπηρετον ανξοδα περιβαλλμενες γαλανλευκα ρκη, οπτε το καλε η περσταση κι χοντας κατπιν συχη συνεδηση το κλβουν μνιμα με παντοειδες τρπους: απ τη φοροδιαφυγ, την αισχροκρδεια και τα αυθαρετα σαμε τα ευκολοαπκτητα πτυχα, τη χαμηλ παραγωγικτητα εργασας (οτε το 50% του μσου ρου της Ευρωπακς νωσης!) και την κραυγαλα ανιστητα ανμεσα σ' ,τι παργεται και σ' ,τι καταναλνεται, με αποτλεσμα την καταχρωση και την πολιτικ εξρτηση του τπου. Αν λβουμε υπ' ψιν μας μνον σα πρττονται και αφσουμε εντελς στην κρη την εικνα που χουν για τον εαυτ τους οι πρττοντες, ττε φανεται να βρισκμαστε σε συλλογικ αναζτηση της ιστορικς ευθανασας, υπ τον ορ να σκηνοθετηθον τσι τα πργματα, στε κανες να μην χει την μεση ευθνη, και επσης υπ τον ορ να τεχνουργηθον απροσμχητες ανακουφιστικς εκλογικεσεις («ελληνοκεντρικς» «εξευρωπαιστικς», αδιφορο). Τις τραγωδες τις κωμωδες, που μπορον να περιγρψουν με τις αρμζουσες αποχρσεις αυτν την ιδιατερη κοινωνικ και ψυχολογικ κατσταση, θα τις γρψουν σως λλοι. Εμνα μου ρχεται στον νου η τετριμμνη, αλλ πντοτε ευθβολη θυμοσοφα: πως στρνει καθνας, τσι και κοιμται.








 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers