-


Dali &









/




 
 

 

: 6-2 . ..

     Αυτ το ρθρο που βγκε καθοδν προς την ολοκλρωση (αν μπορε να ειπωθε αυτ η λξη ασφαλς), του ρθρου με τα Επιγρμματα και τους Δημιουργος τους, αφορ σε μια λστα 9 γυναικν ποιητριν της αρχαιτητας, αρχς γενομνης απ το ξεκνημα του 6ου π.Χ. αινα και μχρι τλους του 2ου π.Χ. Ββαια, τα στοιχεα λιγοστ, οι απψεις περ της ορθτητς των, ποικλλες κι αμφισβητομενες, ωστσο καλς κακς, αυτ χουμε κι αυτ μπορομε να παραθσουμε κι η ιστορα ας κρνει κι που απαιτηθε, ας διορθσει. Η Λστα Μουσν κατ' αλφαβητικ σειρ, εναι η εξς δια που αναφρει κι ο Αντπατρος ο ΘεσσαλονικεςΑντη η Τεγετις, ριννα η Τνια, Κριννα η Ταναγραα, Μοιρ η Βυζαντα, Μρτιδα η Θηβαα, Νοσσς η Λοκρς, Πρξιλλα η Σικυνια, Σαπφ η Λσβια, Τελσιλλα η Αργεα. Ιδο λοιπν οι 9 σρκινες, αιμτινες, χωμτινες, γινες, μεστς, θνητς κι υπροχες μοσες, της αρχαιτητας και να ληφθε υπψιν πως λγω των εξαιρετικ δσκολων συνθηκν για τις γυνακες κενης της εποχς, η λστα αυτ εναι τσο... μικρ. Τλος, υποθτω πως ξρουμε μνον 9 εμες, το πιθαντερον εναι, να υπρξανε κι λλες που δε σωθκαν ως τις μρες μας σως η αρχαιολογικ σκαπνη φρει κποιες ακμα στο φως, μελλοντικ. Τοτη τη χρονικ στιγμ, αρχς Δεκεμβρη 2017 μ.Χ., τσες μνο μπορ να παραθσω.
Πτροκλος Χατζηαλεξνδρου

----------==========----------



                            Αντη η Τεγετις

     Η Τεγα της Αρκαδας γνρισε σημαντικ πνευματικ νθηση κατ την αρχαιτητα. Ανδειξε μεγλους μουσικος, ιστορικος και σπουδαους δραματικος και λυρικς ποιητς. Εξχουσα μορφ μεταξ των τελευταων αποτελε η ποιτρια Αντη που ζησε στην Τεγα στον 3ο αι. π.Χ. Για το πρσωπο και τη ζω της Αντης δυστυχς δεν γνωρζουμε πολλ. Παραμνει γνωστη η οικογνει της, το πργραμμα της Σχολς που φρεται τι διηθυνε κι ο ακριβς χρνος γννησης και θαντου. Δεν υπρχει αμφιβολα τι πρκειται για εξχουσα προσωπικτητα των γραμμτων. μως για ποια Αντη πρκειται; Και πτε ακριβς ζησε; Οι γραπτς ειδσεις μχρι το 10ο αι. μ.Χ. συμφωνον για την Αντη απ τη Τεγα ποιτρια κι επιγραμματοποι με αρκετος θαυμαστς και μαθητς -μεταξ των οποων τον Λεωνδα απ’ τον Τραντα. Η επιρρο της στα κοιν φανεται να ταν μεγλη αφο οι Τεγετες τη τιμοσαν και μιλοσαν γι’ αυτν με ευλβεια. Χλκινα πορτρατα της, ργα του Ευθυκρτη γιου του Λυσππου και του Μεγαλοπολτη Κηφισδοτου του Νεοτρου (3ος αι. π.Χ.) σε περοπτη θση, κοσμοσαν τον Να της Αλαας Αθηνς -πολιοχου της Τεγας. Τα πορτρατα αυτ κναν εντπωση στους επισκπτες της πλης τουλχιστον μχρι τον 2ο αι. μ.Χ.
     Το 1606 που ανακαλφθηκε στη Χαδελβργη το μοναδικ χειργραφο της ΠΑ (μεταξ λλων περιχει 22 επιγρμματα αποδιδμενα σε αυτν), ο φιλολογικς κσμος ρχισε να αμφιβλλει για την παρξη μιας μνο ποιτριας με νομα Αντη, διτι να απ τα επιγρμματα που παραδδονται αποδδεται στην Αντη Μυτιληναα. Πρτος πρσεξε τη λεπτομρεια αυτ ο J.C. Wolfius το 1734. Αργτερα (1874) ο Σκοτσζος Charl Neaves διακρνει 2  ποιτριες με το νομα Αντη. Τλος ο Ακαδημακς Σμος Μενρδος εναι ο 1ος λληνας που απδωσε 2 επιγρμματα της ΠΑ στην Αντη Μυτιληναα χωρς να μας πεθει για την αξιοπιστα των πηγν που χρησιμοποησε. Απ το τλος του 19ου αι. κι λο τον 20ο αι., γγλοι ερευνητς κι ερευνητικ κντρα μεγλων Αμερικανικν Πανεπιστημων της Νας Υρκης, της Καλιφρνια και του Ιλινις ανπτυξαν θεωρες (χωρς σοβαρ ερεσματα) για τουλχιστον δο Τεγετιδες ποιτριες και μα Μυτιληναα με το νομα Αντη. Πιστεουν τι μα απ αυτς ζησε τον 8ο αι. μια λλη τον 4ο αι. και μα τρτη στο τλος του 3ου αι.(κοντ στο 200 π.Χ.).
     Η σγχυση γρω απ τη ταυττητα της ποιτριας σως οφελεται στο γλωσσικ ιδωμα των αποδιδομνων σε αυτν επιγραμμτων (διλεκτος Αυστηρ Δωρδα), αφο ελχιστοι χειρζονταν τη διλεκτο αυτ τον 3ο αι. π.Χ. τσο τλεια σο η Αντη. Δεν σχολιστηκε απ καννα ερευνητ, το τι η φερομνη ως Αντη Μυτιληναα γρφει στην δια διλεκτο με τη Τεγετιδα (στην Αυστηρ Δωρδα που ιδως στα νησι λοι σχεδν την εχανε ξεχσει). Ακμη κι ο μαθητς της Αντης Λεωνδας απ' τον Τραντα που θλει να μιμηθε τη δασκλα του αποφεγει τις δσκολες εκφρσεις. Μνο στην Αρκαδα και στην Κπρο -ιδιατερα οι Ιερες-  χειρζονταν τλεια την Αυστηρ Δωρδα. Η Αντη η Τεγετις γρφει με μεγλη νεση αυτ τη δσκολη για την εποχ της διλεκτο. Πιθανν οι δεξιτητς της να σχετζονται με τις στενς σχσεις που εχε με το Ιερατεο του Ασκληπιο. Εναι αλθεια πως κποτε «πλεσασα ἐς τν Ναπακτον» προσφρθηκε να βοηθσει τους ιατρος – ιερες- του Ασκληπιο για τη θεραπεα κποιου πλοσιου που πασχε απ νσο των οφθαλμν. Δεν εναι απθανο η ποιτρια να υπηρτησε ως ιρεια ως επιστημονικ προσωπικ  στο Ιερ του Ασκληπιο. λλωστε δεν ταν η μνη λογα της εποχς με ιερατικ αξωμα. Λγα χρνια πριν απ αυτν  υπηρετοσαν και λλες μορφωμνες γυνακες σε διφορα Ιερ, πως το 429 π.Χ. η Πυθαγρεια δασκλα του Σωκρτη Διοτμα απ τη Μαντινεα.



     Οι ερευνητς του Τμματος Κλασσικς Φιλολογας στο Πανεπιστμιο της Αριζνα σε ανακοινσεις που δημοσιεθηκαν απ το 1991 ως το 2000 καταλγουν στο συμπρασμα (που φανεται και πιο λογικ) τι η γνωστ Αντη η Τεγετις γραψε τα ποιματ της στην αρχ του 3ου αι.15. Εναι αλθεια τι αν η φλη της η μικρ Μυρ Μοιρ, ταυτζεται με την Μυρ τη Βυζαντα (που γεννθηκε χι νωρτερα απ το 285 π.Χ.) ττε το επγραμμα (ΑΠ 7, 190) δεν μπορε να γρφτηκε πριν το 275 ταν η Μυρ ταν περπου δκα ετν. Επσης αν κποτε η φερομνη ως  Αντη Μυτιληναα ταυτιστε με τη Τεγετιδα (μιας και το φος και το γλωσσικ ιδωμα δεν χουν αξιλογες διαφορς), ττε το επγραμμα (ΑΠ 7, 492)  που ο Σμος Μενρδος το αποδδει σε αυτν, πρπει να τοποθετηθε τουλχιστον μετ  το 278 αφο οι Γαλτες εισβαλαν στη Μικρ Ασα στις αρχς του 279 π.Χ. κι οι τρεις Μιλσιες ηρωδες πο εξυμνονται στο επγραμμα προτμησαν να αποφγουν την ατμωση και να κνουν τον δη κηδεμνα τους (μλλον μεταξ 279–270π.Χ. ). Η Αντη λοιπν γραφε -και βρισκταν σε μεγλη ακμ- μχρι τουλχιστον το 278 π.Χ.
     Η Αντη ταν αρχαα Ελληνδα ποιτρια κι επιγραμματοποις και το κυρως ργο της τοποθετεται λγο μετ το 300 π.Χ.. γραψε στη δωρικ διλεκτο. Ανκε στη σχολ των Πελοποννησων επιγραμματοποιν, πως ο Λεωνδας ο Ταραντνος, εναι μλιστα απ τους σημαντικτερους εκπροσπους της, που κμασε γρω στο 300 π.Χ., λλαξε κατευθνσεις στο εδος, αντικαθιστντας το ηρωικ περιεχμενο των παλαιτερων επιγραμμτων με καταστσεις και διαθσεις της καθημερινς ζως. Η σχολ αυτ ρπει προς τη περιγραφ της φσης με πληθωρικ και μπαρκ φος, χαρακτηρζεται απ ντονη χρση επιθτων και μεγλο πλοτο εικνων. Οι εκπρσωποι της Πελοποννησιακς σχολς των επιγραμματοποιν ανκουν τοπικ στον χρο της Πελοποννσου, η επδρασ τους ωστσο, διαπιστνεται σ’ λο τον ελληνικ χρο, ως τη κτω Ιταλα, ως τα νησι του Αιγαου (κυρως στη Ρδο) κι ως το Βυζντιο. Στα επιγρμματα των ποιητν αυτν κυριαρχον τα αναθηματικ και τα επιτμβια που συνδονται δομικ κι εκφραστικ με τις παλαις επιγραφς, στω κι αν επινοονται απλς τα πρσωπα και τα γεγοντα. Με τη ποηση αυτ ανογεται νος δρμος της ανθρπινης παρουσας: παρουσιζεται ο απλς λας, χωρς προβολ αριστοκρατικν, περφημων ηρωικν προσπων, πως συχν διατυπνεται στην παλαιτερη ποηση. Οι επιγραμματοποιο της σχολς αυτς κινονται με ιδιατερην αγπη στον κκλο του «μικρο ταπεινο ανθρπου». Οι ψαρδες, οι αγρτες, οι βοσκο κ.λ.π. παρουσιζονται με λες τις γνοιες και τους μχθους τους αλλ και με την απλ χαρ και τις ικανοποισεις τους. τσι πιο πολ πληροφορομαστε για τα επαγγλματα και τη ζω των ανθρπων παρ για τα ονματ τους.
     Εναι χαρακτηριστικ στοιχεο το γεγονς τι στα επιγρμματα αυτ βλπει κανες τον κσμο χι με τα μτια ωρμων κι ηλικιωμνων ανθρπων, αλλ με τα μτια των παιδιν. Οι ποιητς τρα αποκαλπτουν τη γοητεα της παιδικς ψυχς και της παιδικς ζως. Η επιλογ των θεμτων συνπτεται με τον μικρ και τον απλ λα: Ο νατης, ο κηπουρς, ο κυνηγς, ο βοσκς κ α., που τρα υμνονται, δημιουργον μια να μορφ στη ποηση. Τρα 1η φορ παρουσιζονται στα ποιματα ζα και φυτ, με τρυφερ κι ανθρπινη συμμετοχ. τσι δημιουργονται τα επιτμβια επιγρμματα των ζων, που το προβδισμα δωσε η Αντη. Πιο πολ απ τη παλαιτερη ελληνικ λογοτεχνα κυριαρχε εδ η ησυχα, η ειρνη, η τρυφερτητα  και τα στοιχεα του ταπεινο και μικρο. τι βλπουμε στα ποιματα αυτ εναι πολ μικρ τμμα φσης και δημιουργας: να πουλ, να δνδρο, μια πηγ, νας μικρς χρος ανπαυσης. Το φος κι η ευρτατη θα της κλασσικς ποησης χουν εξαφανιστε. μως η Αντη πως κι λλοι ποιητς-παραμνουν, μορφολογικ στη παλι παρδοση και παρουσιζουνε τη περιγραφ να απευθνεται στο διαβτη, πως οι παλαις επιγραφς.
     Η ποησ της διακρνεται για τη φυσιολατρα της, τη τρυφερτητα των αισθημτων και την αναζτηση της γαλνης. Λυρικτατα και γεμτα συνασθημα εναι και τα επιγρμματ της σε τφους νεκρν κοριτσιν, εν υπρξε η 1η που 'γραψε επιτφια επιγρμματα και για ζα. Η Αντη σκησε μεγλη επδραση στους νετερους αυτς λογοτχνες. Απ τα επιγρμματ της σζονται στη ΠΑ και στη ΠλΑν. 26, απ τα οποα τα 4 6 δε θεωρονται γνσια κι να ακμη που παραδδει ο Πολυδεκης (5,48). Και μες απ τα 20 μως που 'ναι με βεβαιτητα δικ της, διακρνεται το λεπτ της πνεμα. τσι μπορομε να αποκτσουμε μια εικνα για τη θεματολογα της και την ποιητικ της διατπωση. Τα επιγρμματα της Αντης εντσσονται θεματολογικ στα αναθηματικ, στα επιτμβια, στην παρουσαση γεγοντων και της φσης, που και αναφρονται στον συχο κι ωραο χρο της γης. Μες στους στχους διαπιστνεται ο στχος της ποιτριας να περιγρψει την πνευματικ γοητεα των χρων με να ντονο, ζωνταν και γνσιο ασθημα. τσι παρουσιζεται ενπιον μας μια ειδυλλιακ και μυθικ φση με πνευματικοποιημνη γοητεα και με απλος κατοκους: βοσκος, διαβτες κ.λ.π. που συνδονται με τον Πνα, με τις Νμφες και με τους θεος. Αρκδες βοσκο τιμον το θε Πνα και του προσφρουν αναθηματικ δρα, που η Αντη τα τιμ ιδιατερα στα επιγρμματ της. Η Αντη συνπτει τη φση απλ. Ο διαβτης ( ο βοσκς ) απολαμβνει μ’ ευγνωμοσνη τη σκι, το δροσερ νερ της πηγς, αλλ δεν παρουσιζεται ως νθρωπος που γοητεεται και ζει ντονα τα γεγοντα. λα δνονται απλ, ρεμα, φυσικ. σως αυτ συνδεται και με το γεγονς τι στα ποιματα της Αντης λεπει το ερωτικ στοιχεο. Οι νθρωποι που παρουσιζει εναι βασικ περαστικο , τυχαοι διαβτες που ρχονται απ κπου, σταματονε κπου και χνονται πλι.
     Η Αντη παρουσιζει να μορφ ποησης, μ’ ευαισθησα κι ανθρωπι και με αναφορ στα απλ, μικρ κι ρεμα πργματα. Η ποησ της εχεν αρκετ επδραση σ’ λλους σγχρονους μεταγενστερους ποιητς. Η περιγραφ της φσης και τα επιτμβια των ζων αποτελον το ιδιατερο στοιχεο στη θεματολογα της. Με πολλ γνση η ποιτρια προσαρμζει τον τνο του ποιματος με τη κατσταση που περιγρφει. Μες στα επιτμβια των ζων συνδει διακριτικ κι μορφα το πνο με παιχνδισμα του λγου κι αστεα λγια, τη πκρα για το θνατο με απλοκς κι εορταστικς  εκφρσεις, τη λπη με χαμγελο και λεπτ ειρωνεα. Μερικο στχοι των επιγραμμτων της Αντης εναι μοναδικο σε γλωσσικ και ποιητικ ποιτητα.



     Η Αντη γραψε λυρικ κι επικ επιγρμματα διαφορετικς μπνευσης: αναθηματικ, ταφικ, επιδεικτικ, βουκολικ. Χρησιμοποιε τη δωρικ διλεκτο, μ’ ντονο επικ χρωματισμ. Η ποησ της αποπνει σπνια ευαισθησα και χρη, τρυφερτητα κι αγπη για τη φση, τα ζα και τον απλ νθρωπο. Για το ργο και τις αρετς της οι Τεγετες τμησαν τη μεγλη τους ποιτρια με το γαλμ της. Ο Αντπατρος ο Θεσσαλονικας την ονμασε «θηλυκ μηρο» και "μα απ τις εννα γινες μοσες" και παρομοασε τα ποιματ της κρνα, σως λγω του αρχαιοπρεπος φους της. ταν μλιστα η μοναδικ γυνακα, που μαζ με τη Σαπφ μετεχε στη συλλογ Στφανο του Μελεγρου , ο οποος, παραλληλζοντας στην εισαγωγ κθε συγγραφα της ανθολογας του με να νθος, παρομοασε την Αντη με κκκινο κρνο. Ο Στφανος Βυζντιος τη χαρακτηρζει μελοποι.  Ο Ιολιος Πολυδεκης, τον 2ο αι. μ.Χ. διασζει επιτμβιο επγραμμ της «με το οποο η ποιτρια δξασε την Λοκρδα». Το λεξικ Σουδα (10ος αι. μ.Χ.) παραθτει στχους απ ποιματ της. Τλος ο Παυσανας κνει αναφορ περ της Αντης στο κεφλαιο X,38,13 των "Αρκαδικν".
     Απ τα σωζμενα επιγρμματ της κι απ τη παρδοση που διασζει ο Παυσανας κι ο Ιολιος Πολυδεκης φανεται τι η Αντη κανε πολλ ταξδια εκτς Αρκαδας, απκτησε φιλες στην Επδαυρο και στα λιμνια της Λοκρδος (ιδιατερα τη Ναπακτο) που γνρισε - της χρισαν αγρασε- την  αγαπημνη της σκυλτσα για την οποα γραψε το ωραο συγκινητικ επγραμμα. Ταξδεψε και σ’ λλες Ελληνικς πλεις. Κατ τον Δ. Σκιαδ η φμη της εχε φθσει στη Ρδο, στη Κτω Ιταλα και στο Βυζντιο κι εδε απ κοντ τα κοινωνικ προβλματα του κσμου.
     Ας μη ξεχνμε τι στην εποχ της, οι ραγδαες πολιτικς ανατροπς ευνοοσαν κλμα αβεβαιτητας και ανασφλειας στη Μεσγειο. Η δναμη της «μορας» εξουσαζε και καταπεζε τη ζω του μσου πολτη. Το φβο μπρος στο γνωστο (μπρος στην ανθρπινη μορα) και το θρνο για τον δικο χαμ νων ανθρπων αποτυπνει η Αντη σε Επιτμβια Επιγρμματα: Τραγικς φιγορες πως η τυχη Φιλαινς που νενυμφη τη βρκε ο θνατος («χεῦμ’ ἀχροντος ἔβα») (ΠΑ 7. 486), η μορφη Αντιβα που εν ταν περιζτητη ως μλλουσα νμφη, η «οὐλομνα μορα» την πρδωσε (ΠΑ 7. 490), η μικρολα Ερατ που αγκαλιζοντας τον πατρα της  θρηνε διτι «το βλμμα της θα το σβσει ο θνατος» (ΠΑ 7. 646), συγκινον ντονα την Αντη.  μως το χτπημα της σκληρς μορας δεν μπορε να νικσει την αξιοπρπεια. Η χαροκαμνη μητρα της αδικοχαμνης Θερσδος (ΠΑ 7. 649) στκεται και κλαει βουβ, χωρς κραυγς κι οιμωγς μπρος στο γαλμα της νεκρς κρης της. Οι βαιες κινσεις κι η κρα απγνωση δεν αρσουν στην Αντη.
     Τον βουβ θρνο δεν τον προκαλε μνο ο θνατος. Αν προσξουμε θα δομε τι σε πολλ ποιματ της η Αντη εκφρζει νοσταλγα -βαθει θλψη- γι’ αυτ που φγαν ανεπιστρεπτ. Η θλιβερ -μοιραα- λξη «οὐκτι» (=ποτ πια) αντηχε πνθιμα: Το μορφο περφανο δελφνι (ΠΑ 7. 215), ποτ πια δεν θα φανε να παζει χαρομενο με το κμα (πλωτῆσιν ἀγαλλμενος  πελγεσιν) αλλ κεται νεκρ ριγμνο απ την γρια νοτι στην ακτ. Κι ο πετεινς της ποιτριας (ΠΑ 7. 202), ποτ πια δε θα τη ξυπνσει το πρωιν τινζοντας χαρομενα τα πλοσια φτερ του (πυκιναῖς πτεργεσσι ἐρσσων) διτι ο ληστς τον πνιξε κρυφ τη νχτα. Μπως στις πικρς αυτς φρσεις κρβεται η νοσταλγα για τις ελεθερες –χαρομενες- μρες που χθηκαν; Τα βαρι σννεφα κενα τα χρνια εχανε πια αρχσει να φανονται. Εμφλιοι πλεμοι μεταξ ελληνικν πλεων προετοιμζανε τη κατλυση των ελευθεριν. ρχισε να λεπει στην Αντη και στους μαθητς της το ξνοιαστο πρωιν ξπνημα. Γνριζαν πως δεν τους περμενε πια η Εκκλησα του Δμου. Περισστερη μως θλψη προκαλοσε ο αφοπλισμς των πολιτν. Το πολεμικ Δρυ (ΠΑ 6, 123) δεν θα στξει πια αμα στις φονικς μχες (φνον δαων). Στκεται σε κποιο βθρο στο Να της Αθηνς να θυμζει παλις ηρωικς στιγμς. Οι πολτες στη Μεσγειο οπλοι και νικημνοι εναι αναγκασμνοι να παρακολουθον τα γεγοντα χωρς να μετχουνε στις αποφσεις και χωρς να μπορον να ασκσουν λεγχο. Το μνο που μνει στο ξεχασμνο πολτη της Μεσογεου εναι η νοσταλγα για τις παλις ηρωικς μρες ταν ακμη κι οι δολοι (πως ο Μνης ΠΑ 7. 538) θυσιζονταν για τη πατρδα.
     Μοναδικ ελπδα για το ξεχασμνο και φοβισμνο πολτη που γνρισε η Αντη στις ακτς της Μεσογεου ταν η προσδοκα σωτηρας που θα προλθει απ υπερφυσικ -θεα- δναμη. Ο «Σωτρ» πρεπε να εναι επιβλητικς και να εμπνει σεβασμ. Η ιδα αυτ του μεγαλοπρεπος «Σωτρος» εχε επηρεσει τους τεχντες και καλλιτχνες της εποχς και στηναν «ξανα» και πτρινα χλκινα αγλματα αφιερωμνα σε Νμφες κι λλους «πολιοχους» θεος. ζητντας απ αυτ προστασα (σζοιτε…). Ττοια ταν τα ξανα αφιερωμνα στις «Ανιγρδες Νμφες» που περιγρφει σ’ επγραμμ της η Μυρ η Βυζαντα μαθτρια και φλη της Αντης.
     Στους θαλασσινος, προστασα και σωτηρα προσφερε μσω των ναν και αγαλμτων της η «φιλομειδς» (χαμογελαστ) «σκηπτοχος» «Κπρις» (θε Αφροδτη). Οι ναυαγο τη παρακαλοσαν πντα στις προσευχς τους διτι ταν «φιλικ στους θαλασσοπρους». να ττοιο επιβλητικ «ξανο» της «Κπριδος» εχε υπ’ ψιν η Αντη ταν γραφε το σχετικ Επγραμμα (ΠΑ 9. 144). Το εχαν στσει σως στο προαλιο ναο στην ακροθαλασσι, στε να εναι ορατ απ τα διερχμενα πλοα και φαινταν ως να ευλογοσε τους ναυτιλλομνους και τους υποσχταν ευχριστο ταξδι («φλον ναυτῆσι τελῇ πλον»). Χαρακτηριστικ εναι τι σε4 Δωρικος στχους η ποιτρια εκφρζει ,τι νας κριτικς τχνης θα περιγραφε σε πολυσλιδη πραγματεα. Η επιβλητικ μορφ της Αφροδτης δεσπζει στο χρο ο οποος «της ανκει». Το «λαμπρ ξανο» σταται στη θση του  να ατενζει αλλ και να εποπτεει το «λαμπρν πλαγος». Αυστηρ ταν η θε και δυναμικ. Εχε τη δναμη και τη θληση να σσει, να ελεσει και να προστατεσει, γι’ αυτ και ενπνεε εμπιστοσνη. μως παρλληλα η χαμογελαστ κι ευγενικ μορφ της διωχνε το φβο των ναυτιλλομνων και τους κανε να ξεχνον τον απραντο «πντο» με τους φβους και τις παγδες που κρβει.
     Αν στην εποχ της Αντης η Κπρις εχεν αναλβει τη προστασα και σωτηρα των ναυτιλλομνων, μως στην ξηρ ο Ερμς ταν ο προσττης των οδοιπρων και των εμπρων. Μες στη θολ, ζοφερ ατμσφαιρα και στη πολιτικ αστθεια των Ελληνιστικν χρνων το γαλμα του Ερμ «στο τρστρατο δπλα στην κατλευκη απ τα κματα ακτ» (ΠΑ 9. 314) περιμνει τους «κεκμητας» (κουρασμνους) να τους χαρσει λγη «ἄμπαυσιν ὁδοῖο» (ανπαυση στη δσκολη πορεα) και να τους δροσσει με το νερ της παρακεμενης κρνης. Εναι σαφς ο συμβολισμς που η Αντη θλει να περσει: Υπρχει ελπδα. Δεν τελεωσε τποτε. Τον θε του εμπορου δεν τον νοιζει ο γριος (μπως και πολεμικς;) νεμος  που κτυπ το γαλμ του στο «ἠνεμεντα» (ανεμοδαρμνο) χρο. Μσα στη θελλα των γεγοντων υπρχει μα «κρνα» (κρνη) με δροσερ νερ δπλα στο ρεμο γαλμα του Ερμ να ξεκουρσει και να ξεδιψσει τον ταλαπωρο οδοιπρο.
     Αν κι η Αντη ταξδεψε και γνρισε τα περισστερα Ελληνικ κντρα της εποχς της, μως ο φυσικς της χρος ταν η Αρκαδα. Με γλαφυρς εικνες περιγρφει τον κσμο της στα ψηλ βουν και προσκαλε τους μαθητς και ακροατς της να απολασουν τα ειδυλλιακ ειρηνικ τοπα που ζει και χαρεται27. Την εμπνει η Αρκαδικ φση και εναι η πρτη που ασχολθηκε με το «ποιμενικ επγραμμα». Κποιοι – σοι τοποθετον την ακμ της γρω στο 300 π.Χ. -τη θεωρονε πριμη βουκολικ ποιτρια προγγελο του Θεκριτου. Ο Οβδιος αργτερα, εναι ββαιο πως αναζτησε στην Αρκαδα τον βουκολικ κσμο της Αντης -«μυθηκε» σ’ αυτν- τον αγπησε και τονε τραγοδησε.
     πως λα τα Επιγρμματα και οι Επιτμβιες Επιγραφς παραδοσιακ, τσι και τα Επιγρμματα της Αντης απευθνονται στον «ξνο», που καλεται να απολασει τη δροσι του δσους και να αναπαυθε δπλα στην πηγ στη σκι ενς δνδρου. ταν ο κουρασμνος διαβτης αντλσει «ὡραου νματος ἁδ πμα» (ΠΑ 9. 313) λα τα βσαν του θα τα ξεχσει «ὑπ καλ δφνας εὐθαλα φλλα». Ο ξνος (ΠΑ 9. 144) καλεται να καθσει «ὑπ τν πτελαν» να απολασει το «θρισμα των φλλων της» στη δροσερ «πνο του Ζεφρου» πνοντας δροσερ «ὕδωρ». Εναι σημαντικ να αναφερθε τι στα περισστερα Επιγρμματα της Αντης το «ὕδωρ» χει κεντρικ θση και εναι πντα «μελιχρν» (γλυκ -δεν εναι γλυφ ΠΑ 16. 291), πηγζει «ἐκ παγᾶς ψυχρν» (ΠΑ 16. 228), εναι «ὡραον νματος ἁδ πμα» (ΠΑ 9. 313), εναι «ψυχρν ἀχρας» (ΠΑ 9. 314). Δροσζει κι αναπαει. Πντα μια πηγ μια κρνη στη σκι πλατφυλλου δνδρου περιμνει τον «ξνο», τον «ὁδτη» τον «κεκμητα» (κουρασμνο μετ απ κοπιαστικ αγροτικ εργασα) να τον δροσσει και να τον ξεκουρσει. απ το «θερμν καῦμα» (ΠΑ 16. 228), απ τους «πνους θρεος» (κοραση κατακαλκαιρου) (ΠΑ 9. 313) απ το «ἀξαλον29 θρος» (ΠΑ 16.291).
     Αξζει να παρατηρσουμε τι ο Δας ως θετητα λεπει απ τα σωζμενα ποιματα της Αντης και πουθεν δεν φανεται ο Ασκληπις που διθετε σημαντικ Ιερ σε μεγλες πλεις της Αρκαδας – αν και κατ τον Παυσανα η Αντη συνεργστηκε κποτε με αυτ τα Ιερ30. Απουσιζουν επσης ο Απλλων, η Δμητρα στο μεγλο πλακστρωτο δρμο με τις δρυς που ξεκινοσε απ τις πλες της Τεγας, αλλ και ο Δινυσος με το περφημο Ιερ στους πρποδες του Παρθενου31. Πλανται μια ψυχρτητα και πικρ φραστικ επθεση στον πολεμικ θε ρη  γιατ δωσε θανατηφρο κτπημα («ρης τῦψεν») στο ωραο – περφανο – λογο του Δμιδος και «πτισε με αμα το στεγν χμα» (ΠΑ 9. 144) (Ο θες  αυτς ευθνεται για την πολεμικ ατμσφαιρα, τις αιματηρς συγκροσεις και την πρωτοφαν βα σε λη τη Μεσγειο).
     σως η ψυχρ αντιμετπιση του ρεως κι η απουσα του Δα και των μεγλων Θεν απ τα ργα της Αντης, οδγησε κποιους ερευνητς να υποθσουν τι απ το ργο της λεπει το θρησκευτικ στοιχεο. Κνουν μεγλο λθος. Η Αντη τιμ τους δημοφιλστερους θεος της Αρκαδας. Υμνε τον «Πνα αγρτη» (ΠΑ 16. 231) που δεν χτυπ θανατηφρα κτυπματα πως ο ρης αλλ «τπτει» τον «ἁδυβα αὐλ» (τη γλυκφωνη φλογρα) για να βσκουν οι δαμλεις στα δροσερ λιβδια. Συγκινε την Αντη το «δῶρον» που οι «οἰονμοι» (βοσκο) προσφεραν στο Ιερ του Πανς και των Νυμφν πως αυτ που προσφερε ο Θεδοτος (ΠΑ 16. 291). Ο θες Πν και οι Νμφες χαρζουν στους Αρκδες το πολτιμο -μοναδικ- προνμιο να χαρονται την ελεθερη φση (δε μπρεσε κανες κατακτητς και καμι κακοτυχα να τους το αφαιρσει).
     Η Αντη δεν ξεχν επσης το περφημο Ιερ της Αλας Αθηνς στη Τεγα -που ο στρατιτης Εχεκρατδας απ την Κρτη (ΠΑ 9. 144) αφιρωσε μρος του οπλισμο του. Και εναι ενημερωμνη για τις λατρευτικς εκδηλσεις των πιστν Τεγεατν που -πως ο Κλεβοτος (ΠΑ 6. 312)- αφιρωναν στη Θε μεγλους εντυπωσιακος λβητες και λλα σκεη για τις θυσες.
     Στον κσμο της ανκουν και τα παιδι (ΠΑ 6. 312) που «ἵππια παιδεουσι» (παζουν ιπποδρομες) γρω απ τον να του Πανς βζοντας «ἡνα και φιμ» (γκμια και φμωτρο) σ’ να τργο. Κι οι φλοι της που ζονε στους βοσκτοπους της Μαντινεας και της Γορτυνας εναι κι αυτο μλη της κοινωνας που αρσει στη ποιτρια. Ξυπννε πρω με το λλημα του πετεινο, γιορτζουνε, χαρονται τη ζω, τραγουδνε και χορεουνε στη πατρδα τους την «εὑρχορον» καθημεριν και χαρομενοι, τρφουν λογα και βσκουνε δαμλια πρβατα στα λιβδια και γδια στις απτομες πλαγις του Πρνωνα, του Μαινλου και του Αρτεμισου. Τα παιδι τους, πως η μικρ Νας η κρη του Βρομου (ΠΑ 9. 745), μυονται κι αυτ στην δια σκληρ -μως γεμτη χρη- ζω κι εναι περφανα για τον «κεραι τργο» που εκτρφουν «ὡς ἀγερχως ὅμμα» (με πσον αγρωχο βλμμα  μας κοιτ) ακμη κι αν εναι απλ γαλμα.
     Τλος στον διο κσμο εντσσονται και πλθος φλοι, μαθητς και συνεργτες της πως ο Λεωνδας ο Ταραντνος που νοσταλγονε τις πλαγις των Αρκαδικν ορων με τον «αγρονμο Πνα» και τις «Αυλιδες Νμφες» και ζηλεουνε τους Αρκδες βοσκος που προσφρουνε στους θεος «πολχρωμα νθη απ οπωροφρα δνδρα» και «κκκινα πταλα απ ρδα». Πασγνωστη γινε για τη συγκινητικ παιδικ της ευαισθησα κι αφλεια η «μικρ Μυρ» που -πως λει ο Αντπατρος- αγαπ τη «σοβαρ γλακα», τη «χαρωπ χνα», τη «ζωηρ και γργορη στο τρξιμο σκυλτσα» και χαρεται με τα ντομα του λιβαδιο και του δσους (τον «τττιγα» και την «ακρδα»), παζει μαζ τους και λυπται ταν αυτ πεθανουν (ΠΑ 7.190).
     Τα αναθηματικ επιγρμματα, που ανκουνε στο βιβλο VI της ΠΑ, αναφρονται σε αντικεμενα αφιερωμνα στο λαμπρ να της Αλας Αθηνς στη Τεγα. Χαρακτηριστικ το παρακτω επγραμμα (ΑΠ VI, 123), μιλ για το δρυ που αφιρωσε νας θαρραλος Κρητικς πολεμιστς, ο Εχεκρτης (το νομα εναι πλαστ και φανεται τι επινοθηκε απ τη ποιτρια), σε μαρτυρα της ανδρεας του. Αν και το δρυ γενικ θεωρετο ανξιο ανθημα, τανε στη περπτωση αυτ μγα για τη ποιτρια.
     H Αντη μπορε δκαια να θεωρηθε σα μα απ τις σημαντικτερες ποιτριες της Ελληνικς αρχαιτητας. Διακρνεται για την ευαισθησα της, το ρτιο μτρο, τη λιτ και μεστ γραφ, τον υπροχο λυρισμ, τη λεπττητα πνεματος, το περφανο φρνημ της.  Σμφωνα με τους μελετητς εναι σημαντικ εκπρσωπος του ποιητικο εδους αυτο της αναγννησης του 3ου π.Χ. αι., στην οποα μλιστα πρωταγωνστησαν αρκετς γυνακες. Σμφωνα μλιστα με τον μελετητ Perrotta:

   «Η Αντη εναι αψεγδιαστη στη γλσσα και το μτρο. Απλτητα, λιττητα, γνησιτητα εναι τα χαρσματ της».

     Εν ο Dover γρφει:

   «Και σ’ αυτ τη περοδο βρσκουμε επσης γυνακες χειραφετημνες. νας σημαντικς αριθμς ποιητριν, πως η Αντη, η Ερννα, η Μοιρ, η Νοσσς, φησαν θαυμσια ποιματα. Υπρξαν ακμα γυνακες φιλσοφοι κι εξαιρετικς βασλισσες».

     Η κδοση Dubner ταν η 1η εχρηστη πλρης κδοση της ΠΑ με ενσωματωμνη  την «Ανθολογα Ελληνικν Επιγραμμτων» του Πλανοδη (ως 16ο βιβλο). Την κδοση αυτ ακολουθον σχεδν λες οι Αγγλικς κι Αμερικανικς μεταφρσεις των Επιγραμμτων της Αντης. Εξσου εχρηστη εναι η κδοση Jacobs (Λειψα 1814). Σμερα ευρτατα χρησιμοποιονται οι Εκδσεις του Πανεπιστημου της Οξφρδης. Στην Ελλδα κυκλοφορε απ το 1992 κι η 3τομη κδοση της ΠΑ Βασιλεου Λαζαν. Σε Ολλανδικ Ιστοσελδα αναρτθηκε το κεμενο των Επιγραμμτων της Αντης με παρλληλη Γερμανικ μετφραση. Κι η Bibliotheca Augustiniana χει αναρτσει το πρωττυπο κεμενο.
     Η δρα Ελληνικς&ι Λατινικς Λογοτεχνας του Τμματος  der Letteren Πανεπιστημου Leiden στην Ολλανδα δημοσευσε Κατλογο με τις 47 γνωσττερες μελτες Ευρωπαων ερευνητν που αναφρονται στο ργο και στη προσωπικτητ της. Ερευνητς και λογοτχνες πως ο Neaves, η Snyder, ο Rodd, ο Douglas, ο ποιητς Kenneth Rexroth που ηγθηκε της Πολιτιστικς Αναγννησης Σαν Φρανσσκο, η Ellen Greene στην Οκλαχμα κι η Ελζαμπεθ Κοσμεττου Λκτωρ Παπυρολογας & Επιγραφικς στο Πανεπιστμιο Tulane της Λουιζινα εναι μερικο απ κενους που μετφρασαν κι καναν γνωστ στην Ευρπη, Αμερικ κι Αυστραλα, απ 1 μχρι και 5 επιγρμματ της. Απαυτ, δημοφιλστερα στους μεταφραστς εναι κενα που αναφρονται στο δελφνι, στα παιδι που παζουν με τον τργο, στον πετειν που ξυπνοσε χαρομενα την Αντη κθε πρω  και το επγραμμα στο γαλμα της Αφροδτης στην ακρογιαλι.
     Στην Ελλδα ο Δρ. Χρστος Α. Αλεξπουλος Πανεπιστημου Πατρν τον Ιονιο του 2001 κανε μια αξιλογη μετφραση των Επιγραμμτων της Αντης για λογαριασμ της Ιστοσελδας του Πανεπιστημου Πτρας. Το πρωττυπο κεμενο το αντλε απ την ηλεκτρονικ κδοση της Αυγουστινιανς Βιβλιοθκης, με τις διορθσεις που εισγει ο εκδτης της στο κεμενο της ΠΑ.
     Μεγλοι συνθτες εμπνεστηκαν απ τα Επιγρμματ της και συνθεσαν αξιλογα ργα.  Τον Ιολιο 1937, η Priaulx Rainier μλος της Βασιλικς Ακαδημας Λονδνου μελοποησε 3 ποιματ της σε μετφραση Richard Aldington (ργο για μονοφωνα σοπρνο με συνοδεα πινο). Στην Gemeentebibliotheek του Ρτερνταμ φυλσσεται παρτιτορα με τα μελοποιημνα ποιματα (αντυπο του 1951).
     Στο Βλγιο, ο Willem Kersters, καθηγητς Αρμονας και Διευθυντς στο Maastricht Conservatory μελοποησε τσσερα επιγρμματα της Αντης σε γαλλικ μετφραση των Couchoud-Maublanc. Η σνθεση του Kersters, (σοπρνο τενρο με συνοδεα πινου) κυκλοφορε σε παρτιτορα απ  το 1996 (δυο χρνια πριν τον θνατο του συνθτη).
     Μσα απ το πρασμα τσων αινων, η ποηση της Τεγετισας Αντης παραμνει  διαχρονικ,  αντανακλντας ντονη πνευματικτητα, ξεχωριστ ευαισθησα κι ανθευτη αγπη για τη ζω, τον νθρωπο και τη φση. Μια λαμπρ αχτδα απ το πλετο φως του Τεγεατικο κμπου, της ιστορας και του πολιτισμο της αρχαας Τεγας. Ακμα, την ελπδα,  τη γνησιτητα, την ηρεμα και τη λιττητα που καταυγζει η απαρμιλλη αρκαδικ φση με τα πανμορφα δση και τα αγρωχα βουν της. Και συνεχζει να μας καλε με πρωτγνωρη τρυφερτητα και χρη στην επιστροφ σε ξεχασμνες θεμελιακς κι αρχγονες αξες.
     Απ’ τι φανεται η ποιτρια Αντη θα απασχολε για πολ ακμη τους φιλολογικος κκλους. Η ερευντρια M. J. Baale, επισημανει τι το πρβλημα «πσες ποιτριες με το νομα Αντη εναι γνωστς και πτε ακριβς ζησαν» δεν χει κλεσει ακμη.

Ο Γιννης Ρτσος γραψε:

                    Φαλσιος, Αντη, Ασκληπις

Χρνια και χρνια ο Φαλσιος ρρωστος -κινδνευαν τα μτια του·
δεν βλεπε πια μτε την πρτα. Κποτε, την νοιξη, κατ το δελι,
τον βγαζαν στον κπο -χι να δει τις πηγς, τα λουλοδια, τα δντρα,
μνο ν’ ακοσει τα πουλι.
σπου, μια μρα, η ποιτρια Αντη
φυγε για λογαριασμ του απ τη Ναπακτο για την Επδαυρο
να συναντσει τον Ασκληπι (μπορε και με την υστεροβουλα
τποτα στχους να εμπνευστε απ’ τα πολλ αναθματα κι αγλματα
που υμνοσανε την ττα του θαντου). Εκε της παραδσαν
ναν κλεισμνο φκελο για τον Φαλσιο.
Αυτς
τον νοιξε (κι ω, θαμα απρσμενο) μπρεσε αμσως να διαβσει
πως φειλε να δσει στην Αντη δυο χιλιδες στατρες χρυσφι.

τσι ο Φαλσιος βρκε ξαν την ρασ του, ευτυχισμνος τρα
να βλπει τις πηγς, τα λουλοδια, τα δντρα, να διαβζει
τους στχους των ποιητν -προπντων της Αντης. Μνο
δε μθαμε αν της πρσφερε την προσταγμνη απ’ το θε αμοιβ της
καν αν της ανφερε τ περιεχε ο φκελος που εκενη του ’χε φρει.

Ω, οι ευσεβες δε γνεται τα μυστικ των Θεν ν’ ανακοιννουν.

                                                                            Λρος, 8.5.68

================================



      ριννα δια χειρς Simeon Solomon (1840-1905)

                                     ριννα η Τνια

     Η ριννα ( ρινα ριννα) τανε λυρικ ποιτρια απ’ τη νσο Τλο,μια απ’ τις η 1ες που αναφρει η ιστορα. Μια μικρ τραγουδστρα που ωστσο φησε ανεξτηλα χνη στη ποιητικ μνμη της μετακλασικς εποχς και της στερης αρχαιτητας και σταδιακ μετατρπηκε σε θρλο συννυμο της ποιητικς αθωτητας. Η Σοδα τη θεωρε σγχρονη και φλη της Σαπφος, δηλαδ ποιτρια του 6ου αι. π.Χ., εν ο Ευσβιος της Καισρειας στους καταλγους των Χρονικν του, τη κατατσσει στα πρσωπα που ζησαν την εποχ της 107ης Ολυμπιδος, δηλαδ το 353-2 π.Χ., ποψη που φανεται ορθτερη. Eλχιστα εναι γνωστ για την ζω της. Το μνο σγουρο, πως μαθανουμε απ τα αφιερωμνα σ’ αυτν επιγρμματα της ΠΑ, εναι τι πθανε στα 19 της, γαμη. Κπως πιτερα εναι αυτ που ξρουμε για το ργο της. Η ηλιλουστη γαλνια φση του νησιο, η λατρεα της θες Αθηνς, το γλωσσικ ιδωμα κ.. μας δνουνε την εξγηση της καλλιτεχνικς ανπτυξης εκενης της εποχς που ‘κανε μια γυνακα και μλιστα τσο να να εκφρσει τις σκψεις της με ποιητικ μτρο.
     λες οι νες της εποχς της περνοσανε το χρνο τους γνθοντας κι υφανοντας κτι μως που δεν ταριαζε καθλου στην ευασθητη ψυχ της μικρς ποιτριας που ψαχνε κι βρισκε τρπους να ξεφεγει απ τη προσοχ της αυστηρς μνας για να εκφρζει τις σκψεις και τα συναισθματ της με λυρισμ κι  μμετρο λγο. Η μεγλη της αγπη για την, απ τα παιδικ χρνια, φλη Βαυκδα που επσης πθανε στα 19 αφο παντρετηκε κι εγκατλειψε τη Τλο, γινε μπνευση για κφραση σε 6μετρο κι ελεγειακ 2στιχα που θρηνοσανε το χαμ της αλλ κι αιτα για να βρεθε δπλα της στου Πλοτωνα τα παλτια.
     O Ασκληπιδης ο Σμιος το 290 π.Χ. σε ποημ του, βεβαινει τη ποιτρια τι το τραγοδι της θα μενει αθνατο και θα τραγουδιται απ’ τις Μοσες της Πιερας, ο Λεωνδας ο Ταραντνος το 274 π.Χ. τη μνημονεει επσης σε ποημα του, ο Αντπατρος ο Σιδνιος το 120 π.Χ την αναφρει ανμεσα στις 9 γυνακες που ασχολθηκαν με τη ποηση (Αντη η Τεγετις, ριννα η Τνια, Κριννα η Ταναγραα, Μοιρ η Βυζαντα, Μρτιδα η Θηβαα, Νοσσς η Λοκρς, Πρξιλλα η Σικυνια, Σαπφ η Λσβια, Τελσιλλα η Αργεα), ο Μελαγρος το 90 π.Χ τη συμπεριλαμβνει στη συλλογ του Στφανος και την αποκαλε ζαφορ, κρνο της Αντης κ.α., απ να  χωρο του Χριστδωρου μαθανουμε τι το γαλμ της βρισκτανε στο Γυμνσιο του Ζευξππου στο Βυζντιο, κατασκευασμνο απ το Ναυκδη.
     Το ριννα ριννα πως τη λνε ορισμνοι, σημανει νοιξη. Ἠρινὸν=ἐαρινν, γρφει το λεξικ της Σοδας. Σμφωνα μ’ αυτ, καταγταν απ τη Τω τη Τνο τη Λσβο κι ζησε στα χρνια της Σαπφος. λλοι υποστηρζουν ως τπο καταγωγς της τη Τλο (νησ κοντ στη Κνδο), εν λλοι πστευαν τι καταγταν απ τη Ρδο (στην οποα πντως η Τλος ανκε διοικητικ τον 4ο π.Χ. αι.).


                                    ριννα & Βαυκς

     Το μνο που μπορομε να πομε με βεβαιτητα για τη ζω της εναι τι πθανε στα 19 απ μαρασμ, επειδ η μητρα της δεν την φηνε ν’ ασχολεται με τη ποηση, αλλ την ανγκαζε  να γνθει και να υφανει. Αυτ κατφερνε μως κι γραφε κρυφ.  Η ποηση της απκτησε μεγλη απχηση και φμη, απ την αρχαιτητα μχρι και τις μρες μας, κερδζοντας σεβασμ κι εκτμηση, πολλν μελετητν. Επιγρμματα που σθηκαν στη ΠΑ κι αποδδονται το να σε αννυμο και το λλο στο Λεωνδα τον Ταραντνο (2ο αι.π.Χ) στο Μελαγρο (3ο αι.π.Χ), κατατσσουνε τη ποησ της ισξια της Ομηρικς.
     Περφημο κατ την αρχαιτητα ταν το ργο της Ηλακτη, επλλιο αποτελομενο απ 300 6μετρους στχους σε δωρικ διλεκτο,  αναμεμειγμνους ωστσο με στοιχεα και της αιολικς διαλκτου. Ελχιστοι  σθηκαν απ’ αυτ το πος μεγλης ευαισθησας της παιδικς ηλικας, που ‘χεν ηρωδα τη φλη της Βαυκδα, που πθανε κι αυτ νεαρτατη και νιπαντρη. Δεν εναι σγουρο αν η δια μεταγενστεροι μελετητς το ονμασαν τσι. Σθηκε σ’ να ππυρο,που χρονολογετε στο 2ο αινα μ.Χ. και βρθηκε το 1928. Σμερα ο ππυρος βρσκεται στη Biblioteca Medicea Laurenziana. Διασθηκαν μνο 54 στχοι απ τους συνολικ 300 του ποιματος κι εκενοι χι ακραιοι, που αποκατεστημνοι απ τον Bowra συνολικ συνιστον βιογραφα της Βαυκδας, της αγαπημνης φλης των παιδικν χρνων. Εδ αναδεται μια ειδυλλιακ μσα στην απλτητ της ζω με την νοσταλγικ αναφορ. Εκτς αυτν, στο Ανθολγιο του Ιωννη Στωβαου, ενς συγγραφα του 5ου μ.Χ. αι., σζονται 2 αποσπσματα που ενδεχομνως (αν κι χι μετ βεβαιτητας) προρχονται απ την Ηλακτη. Το 1ο αναφρεται στην αινια σιωπ και στο αινιο σκτος του Κτω Κσμου και το 2ο μιλ για τις σπρες τρχες των γηρατειν. Και τσοι μως εναι αρκετο για να φανερωθε στον αναγνστη μια χαμηλφωνη και ταπειν ποηση, ελεγειακ χι στη μορφ αλλ στο περιεχμεν της, θερμ και τρυφερ, που αντιμτωπη με το οριακ γεγονς του θαντου στρφεται στην οικεα καθημεριντητα και ανακαλε τις μικρς χαρς της ζως προσφροντας την παρηγορι που μνο η τχνη μπορε να χαρσει στον νθρωπο.
     Η ριννα εχε μια παιδικ φλη, τη Βαυκδα, που παντρετηκε κι φυγε ενδεχομνως απ τη Τλο, για να πεθνει λγο αργτερα νετατη, πως κι η δια η ποιτρια μετ απ λγο καιρ. Καταπιεζταν απ την αυταρχικ, πως φανεται μητρα της που την ανγκαζε ν' ασχολεται με σα την εποχ εκενη θεωροντο πρποντα για μια κοπλα. Η αγπη της μως για τη ποηση τανε τσο μεγλη, που ακμη και την ρα που κλωθε το νμα φαινε στον αργαλει, το πνεμα της τανε χαρισμνο στη Μοσα της Ποησης. Θλιμμνη για το θνατο της φλης της, θρηνε μακρι απ’ τη νεκρ, διτι δεν επιτρεπταν να συμμετσχει στη κηδεα και στο πνθος. σως το γεγονς, τι τανε πολ να κι ανπαντρη, να ταν ο λγος της απαγρευσης αυτς. Δεισιδαιμονες ττοιου εδους, δεν επτρεπαν μχρι και λγα μλις χρνια πριν, στα ανπαντρα κορτσια να παραβρσκονται σε κηδεες, θρνους και πνθος, διτι θεωρονταν γρουσουζι και κακοτυχα.
     Οι στχοι ξετυλγονται τσο ζωνταν, περιγρφοντας μ’ ευαισθησα, σα η ποιτρια επιθυμοσε να πει στη χαμνη φλη. Στην Ηλακτη (πρκειται για τη ρκα στην οποα τλιγαν το νμα οι γυνακες πριν ξεκινσουν το γνψιμο στον αργαλει) αναθυμται και περιγρφει με πνο και νοσταλγα, με θλψη και τρυφερτητα, τα παιδικ παιχνδια των δο κοριτσιν, τις δουλεις που οι μητρες αναθτανε στις μικρς φλες να κνουν, τη Μορμ, το φβητρο κθε παιδιο της εποχς εκενης, αλλ και την εργασα τους με τη ρκα (ηλακτη). Κι στερα τη θλψη της για την απομκρυνση της Βαυκδας απ τη φιλενδα της, ττε που παντρετηκε και σε κλνη ανδρς βρθηκε, και τον φατο πνο της ταν αναγκστηκε να μη παρευρεθε στη κηδεα της. τσι μνει σπτι και γνθει την Ηλακτη εκφρζοντας τις σκψεις της.
     Στους στχους του, περιγρφει τα παιχνδια που παιζαν ως παιδι. Αγαπημνο παιχνδι της εποχς πως περιγρφεται στους κατεστραμμνους στχους ταν η χελνη. Στο ομαδικ αυτ παιχνδι να μικρ παιδ καθτανε στη μση ενς νοητο κκλου και παρστανε τη χελνα. Τ’ λλα γριζανε τρχοντας γρω της και ρωτοσαν:

χελννη-χελννη, τι ποιες εν τω μσω;
χελνα-χελνα, τι κνεις στη μση;

     Η χελνα απαντοσε:

ρια μαρομαι και κρκην Μιλησαν
μαλλ τυλγω και νμα της Μιλτου

     Τα παιδι ξαναρωτοσαν:

κι ο γιος σου τι απγινε κι εχθη;

     Η χελνα απαντοσε:

απ τ' σπρα του τια πδησ στο πντο κι εχθη

     Ττε η χελνα πηδοσε απ τη μση του κκλου και προσπαθοσε να πισει κποιο απ τα παιδι που τρεχαν τριγρω της, το οποο με τη σειρ του γινταν η χελνα.
          Η ριννα περιγρφει τις παιδικς φωνς, τις κερνιες κοκλες, τις δαγδες, που πως και σμερα κι πως πντα τις ντυναν νφες, που συντρφευαν τις μρες τους, ταν παιζαν παρα. Θυμται τη Μορμ, που ταν ο μπαμπολας της εποχς τους και πσο τη φοβτανε, καθς τραζε τα αθα χρνια τους και το παιχνδι που παρσταναν τις κυρες. Περιγρφει και σκηνς της καθημεριντητας, που το μαλλ μοιραζτανε στις δολες και δολευαν τη ρκα και το παστ κρας μοιραζτανε σ' λους.
     Οι στχοι της Ηλακτης που σζονται μαζ με τα 3 επιγρμματ της που γνωρζουμε, αν τους βλουμε τον λους μαζ δε φτνουνε να γεμσουνε 2 σελδες βιβλου. Κι μως με αυτος τους ελχιστους στχους κατορθνει να ζωντανψει ναν ολκληρο χρο, πραγματικ και ποιητικ ταυτχρονα: τη ζω στη μικρ κι απομονωμνη Τλο κατ την στερη αρχαιτητα, τη καθημεριντητα των κοριτσιν, τα παιχνδια τους, την αγπη που τα συνδει, το πρασμα του χρνου που τα αλλζει. Κι λα αυτ μ’ ναν τρπο που κποιες στιγμς φρνει στον νου του αναγνστη, παραδξως, τον Παπαδιαμντη -πιθαντατα επειδ οι συνθκες ζως δεν διφεραν στη πραγματικτητα πολ ανμεσα στη Τλο του 4ου αι.π.Χ. και στη Σκιθο του 19ου, αλλ επσης γιατ αυτ που κυριαρχε και στους 2, εναι η αγπη κι η νοσταλγα με την οποα αντικρζουν και μεταμορφνουν ,τι περιγρφουνε, τα μικρ πργματα κυρως με την ανεξλειπτη λμψη.
     Η ποιητικ της φων τρυφερ, ευασθητη, χωρς εξρσεις αλλ με λιττητα και αμεστητα,   οδηγε τον αναγνστη στον μικρ και μγα κσμο της ανθρπινης παρξης  μσα απ το γεγονς ενς  επδυνου θαντου. Εναι η μπρακτη απδειξη πως υπερβη την απαγρευση καταθτοντας για την αγαπημνη φλη να εδος βιογραφικο θρνου της τιμμενης νεκρς, μελαγχολικ οικεου σε μας τους νεολληνες κι απ τα σπαρακτικ μοιρολγια της Μνης. Αποδεικνει ακμα τι γυνακες, γνωστς και γνωστες, σε λες τις εποχς και σε λους τους τπους σκυμμνες πνω στον αργαλει σε λλα ργα καθημερινς ενασχλησης πλαισωναν και πλαισινουν πντα την τχνη την εργασα τους με τραγοδια που επιχειρον να αγγξουν τον ουραν της ποιητικς δημιουργας για να αρθον πνω απ την σκληρ πραγματικτητα και τα βσανα που αυτ επιφυλσσει στις ανυπερσπιστες υπρξεις.
     Στη ΠΑ σζονται 3 επιγρμματ της (VI 352, VII 710 & VII 712). Το 1ο εναι εμπνευσμνο απ τη προσωπογραφα μιας φλης της, της Αγαθαρχδας,  εν τ’ λλα 2 εναι επιτμβια της Βαυκδας, ξοχα στο συνασθημα, ειδικ το τελευταο. Σε αυτ η ποιτρια περιγρφει τη νεκρικ πυρ και το μνμα της φλης της και κατηγορε τον δη, το θε του Κτω Κσμου, τι ζλεψε τη φλη της.


                ριννα δια χειρς Ρμπραντ

     Στη ΠΑ σζονται επιγρμματα αφιερωμνα σ’ αυτ : Ο αννυμος επιγραμματοποις του ΙΧ 190 την ανακηρσσει ισξια του Ομρου κι υπρτερη, απ μιαν ποψη, της Σαπφος. Ο Ασκληπιδης ο Σμιος (3ος π.Χ. αι.) (VΙΙ 11) αναρωτιται πση να ‘ταν η δξα της αν δεν πθαινε τσο να, ο αννυμος του VΙΙ 12 τη χαρακτηρζει αθνατη και σντροφο των Μουσν, ο Μελαγρος (VΙΙ 13) μμφεται τον δη γιατ ρπαξε τη παρθενικ μλισσα κι ο Αντπατρος ο Σιδνιος (VΙΙ 713) παρομοιζει τη ποησ της με χαμηλφωνο τραγοδι κκνου.
     Αυτ η υπερβολ στον παινο σχετζεται με την σγχυση που επικρατοσε κατ την στερη αρχαιτητα κι θελε την ριννα ομχρονη και φλη της Σαπφος. Σγχυση που διαλεται με βαθτερη προσγγιση στο ργο των 2, που οτε γλωσσικ συγγενεουν (στην αιολικ η Σαπφ, στη δωρικ η ριννα) οτε ως προς τη ποιητικ τους ιδιοσυγκρασα. νας φλογερς κατ καννα ανεκπλρωτος ερωτικς πθος πυρπολε το εξασιο σαπφικ ργο, το οποο ρχεται απ το τλος της αρχακς εποχς. Αντθετα στο ργο της ριννας κυριαρχε η χαμηλς ντασης αλλ μακρς διρκειας θαλπωρ της αγπης. Αυτς που συντηρε θερμ τα χνρια στη καρδι και που ευδοκιμε σε κλμα ποιητικ απλυτα εναρμονισμνο με της τροφ της τχνης προς την καθημεριντητα την εποχ του 4ου αι.π.Χ. Της οφελουμε την αναβωση ενς χαρομενου κοριτσστικου κσμου -εναι μοναδικ περπτωση μες στην αρχαα γραμματεα- που αποπνει την ευγνεια και το θος του αιγαιακο πολιτισμο, που φανεται πως συνολικ και τηρουμνων πντα των αναλογιν δινε τη δυναττητα στις γυνακες να συμμετχουν στη χαρ της ζως.
     Προς τιμ της μεγλης αυτς λυρικς ποιτριας, το 2007 ιδρθηκε ομνυμο επιστημονικ περιοδικ (ριννα) απ τον Σνδεσμο Φιλολγων Δωδεκανσου (μ’ δρα τη Ρδο) στα 4 τεχη του οποου (2007, 2008, 2010) φιλοξενονται πρωττυπα επιστημονικ ρθρα που σχετζονται με τη Φιλολογα και την Εκπαδευση. Επσης, χει ιδρυθε ομνυμος Σνδεσμος Τηλων. Τλος, η μορφ της αναπαρσταται στη τοιχογραφα του Πανεπιστημου Αθηνν μαζ με τη Σαπφ και τη Κορννα.

                           ριννα

Στᾶλαι, καὶ Σειρῆνες ἐμα, καὶ πνθιμε κρωσσ,
ὅστις ἔχεις Ἀδα τὰν ὀλγαν σποδιν,
τοῖς ἐμὸν ἐρχομνοισι παρ᾽ ἠρον εἴπατε χαρειν,
αἴτ᾽ ἀστοὶ τελθωντ᾽, αἴθ᾽ ἑτρας πλιος:
χὤτι με νμφαν εὖσαν ἔχει τφος,
εἴπατε καὶ τ χὤτι πατρ μ᾽ ἐκλει Βαυκδα,
χὤτι γνος Τηνα, ὡς εἰδῶντι: καὶ ὅττι μοι
ἁ συνεταιρὶς Ἤρινν᾽ ἐν τμβῳ γρμμ᾽ ἐχραξε τδε. 

στλη και σειρνες μου και συ, που κρβεις τρα
μσα σου, κσα πνθιμη, μια φοχτα μου σποδ,
σ’ σους στο μνμα μ’ ρχουνται, πετε καλ τους ρα,
ετε δημτες λγονται ξνοι ρθαν εδ,
και πως ο τφος με βαστ -πετε το- και νυφολα
και πως Βαυκδα μ' λεγαν και πως γενι κρατ
απ τη Τνο -να το δουν - και πως η αδερφολα
η ριννα, το επγραμμα μο ‘χει χαρξει αυτ. (επγραμμα στη Βαυκδα)

                   Μελαγρος

Ο γλυκὺς Ἠρννης οὗτος πνος, οὐχὶ πολὺς μν,
ὡς ἂν παρθενικᾶς ἐννεακαιδεκτευς,
ἀλλ᾽ ἑτρων πολλῶν δυναττερος:
ἰ δ᾽ Ἀδας μοι μὴ ταχὺς ἦλθε,
τς ἂν ταλκον ἔσχ᾽ ὄνομα;

Μχθος γλυκς της ριννας ετοτα τα στιχκια,
χι πολλ μα τα 'γραψα δεκαεννι χρον
μ’ απ πολλ λλα πολ αντερα,
κι αν δε μ’ αρποσε ο Χρος τσον καιρα
κανες δε ξρει νομα ποιος  θα ’χε πως εγ; (επγραμμα στην ριννα)

                      Αννυμος

Λσβιον Ἠρννης τδε κηρον εἰ δ τι μικρν,
ἀλλ᾽ ὅλον ἐκ Μουσων κιρνμενον μλιτι.
οἱ δὲ τριηκσιοι τατης στχοι ἶσοι Ὁμρῳ,
τῆς καὶ παρθενικῆς ἐννεακαιδεκτευς:
ἣ καὶ ἐπ᾽ ἠλακτῃ μητρὸς φβῳ,
ἣ καὶ ἐφ᾽ ἱστῷ ἑστκει Μουσων λτρις ἐφαπτομνη.
Σαπφὼ δ᾽ Ἠρννης ὅσσον μελεσσιν ἀμενων,
Ἤριννα Σαπφοῦς τσσον ἐν ἑξαμτροις.

να κερκι Λσβιο της ριννας το ποημα,
μικρ πολ, μα το ᾿πλασε το μλι των Μουσν.
Τριακσιοι μν’ οι στχοι της, μ’ Ομρου κνουν ρμα
κι ας εναι στχοι κοριτσιο δεκαεννι χρονν.
Κι αν απ φβο δολευε της μνας το αδρχτι,
και αργαλει ολημερς, τη ποηση εχεν χτι,
θερπευε στα στθη της τη τχνη τη κρυφ.
Κι αν η Σαπφ καλτερη στο λυρικ στιχκι,
στο εξμετρο τη ξεπερν η να, με ψυχ!    (επγραμμα στην ριννα)

                Ασκληπιδης

Λγοι της ριννας  οι στχοι και λιτο
σαν την αθρυβη ζω της τη μικρ.
μως στο ργο τοτο δω, τη χρη,
απ’ των Μουσν τα χρια χει πρει,
των θνητν αγνοε την εφμερη ζση
και σκι των φτερν της μαρης νυχτις
δεν το σβνει, δε μπορε να το σβσει.

Κι εμες λοι των νιν ποιητν τα πλθη,
μαραινμαστε και σβνουμε, σ τη λθη.
Σαν τραγοδι του κκνου, αντηχε σιγαλ,
μ’ απ’ τον κρωγμ των κορκων ηχε πιο καλ,
απ’ την δεια, που σβνει και ξοφλ, την ηχ,
στανοιξιτικα πρα τα νφη, βουβ.              (επγραμμα στην ριννα)

                   Ηλακτη (απσπασμα)

Απ’ τ' σπρα σου τια πήδηξες με λμα τρελό
μες στου βυθο της θλασσας  τα’ πειρο κμα:
«Σ' έπιασα!», δυνατ φωνζω, αχ! Βαυκδα μου.
μουν η μνα ‘γ του παιχνιδιο και συ σουν η χελνα
που πνω-κτω πδαγες  στο χρτο της αυλς μας.

Για λα, καημνη μου, βαρι στενζω και θρην,
μες στη καρδι, χνρια ζεστ βρσκονται ακμα,
μως εκενα που ‘διναν χαρ, λα ‘χουν γνει στχτη.
Κοριτσκια μικρ, σα μεγλες κυρες ντυμνα,
στη κμαρ μας χαρωπ που παζαμε μικρ
ξνοιαστα τις κουκλτσες μας κρατντας γελαστ,
νωρς εχ’ ρθει η μνα να μοιρσει το μαλλ
στις πιστς υπηρτρες και ζητοσε απ σνα
το φρσκο κρας να παστσετε μαζ.

Θυμσου τι φβο, η Μορμ μς γεννοσε
εχ’ αυτι μυτερ και στρεβλ περπατοσε,
συνεχς με γκριμτσες φριχτς λλαζ’ ψη.
Μα σε κλνη ανδρς μλις πεσες, λα μικρ,
παιδολα ακμα, στο κρφο της μνας
 τα ξχασες πια, λα σ’ κουγες κει.

Αχ, Βαυκδα, καλ μου, λησμονι στη καρδι
η θε Αφροδτη  κρυφ σου ‘χε βλει.
Μα πικρ τρα κλαω, τη κηδεα σου αφνω,
δε βαστνε τα πδια να βγω απ’ το σπτι,
δε βαστ το κορμ σου νεκρ ν' αντικρσω
δε μπορ να θρην με λυτ τα μαλλι μου
ολοπρφυρο πνθος μο διαλε τη καρδι μου.
 …
δικα πν’ τα κλιμματα απ εδ, ως τον δη
Σιγ σκεπζει τους νεκρος , τα μτια τους, σκοτδι. 

                     (ριννα συνγραψεν)

================================


        Κριννα δια χειρς Γουλλιαμ Μπληκ: σχεδασμα

                  Κριννα η Ταναγραα

     Η Κριννα ταν Αρχαα Ελληνδα λυρικ ποιτρια, κρη του Αχελωοδρου και της Ιπποκρτειας, τοποθετημνη κατ παρδοση στον 6ο αι. π.Χ. Σμφωνα με αρχαες πηγς, πως ο Πλοταρχος κι ο Παυσανας, καταγταν απ τη Τανγρα της Βοιωτας, που τανε διδσκαλος κι αντπαλον δος του γνωσττερου Θηβαου ποιητ Πινδρου. Αν και 2 απ τα ποιματ της επζησαν σε επιτομ, το μεγαλτερο μρος του ργου της διατηρεται σε αποσπσματα παπρου του 2ου αι. π.Χ.
     Η Σοδα μας πληροφορε:  "Κριννα Αχελωιοδρου και Προκατας Θηβαα Ταναγραα μαθτρια Μυρτδος ενκησε δε πεντκις, ως λγος, Πνδαρον, γραψ ε δε βιβλα κι επιγρμματα και νμους λυρικος". Τα ανκδοτα, που συνδουν τη Κριννα με τον Πνδαρο (και τη τοποθετον στον 5ο αι. π.Χ) και τις νκες επ αυτο δεν πρπει να τα προυμε στα σοβαρ, αφο μλιστα η δια η ποιτρια κατηγορε τη Μρτιδα, τι τλμησε να τον ανταγωνιστε.
     μως, απ το 1930 κ.εξ. υποστηρχθηκε απ τον Lobel τι δεν ζησε πριν απ' τον 3ο αι. π.Χ. Το πρβλημα παραμνει διτι και για τις δο περιπτσεις υπρχουν πολλ θετικ επιχειρματα. Τα ποιματα της Κριννας δεν εναι ββαιο τι εκδθηκαν απ τους Αλεξανδρινος. Το νομ της προστθεται με αμφισβτηση στον κατλογο των εννα λυρικν, ως δκατο νομα. Απ τους ττλους των ργων και απ τα λγα σωζμενα αποσπσματα προκπτει, τι η Κριννα, που γρφει στην Βοιωτικ διλεκτο γι' αυτ εναι κπως δσκολη στην κατανηση, χρησιμοποιοσε ευχαρστως τοπικος μθους. Απ τον ππυρο του Βερολνου, που μας χρισε αρκετος στχους, διαπιστνουμε μια ιδιτυπη ποιητικ διατπωση: απλ, παρατακτικ, λιτ και μεστ, γεμτη χρη.
     Η ημερομηνα γννησης της Κριννας εναι γνωστη, αλλ πιστεεται τι γεννθηκε το μνα Μη. Αν ο Πνδαρος ταν ντως μαθητς της, μπορε να υποτεθε τι εχε γεννηθε μερικ τη πιο νωρς απ τη χρονι γννησης του (522 π.Χ.). Μερικο συγγραφες, ωστσο, την τοποθετον στον 5ο 4ο αι. π.Χ. Ο Παυσανας ισχυρζεται τι κρδισε σε ποιητικ διαγωνισμ τον Πνδαρο, γεγονς για το οποο η δια παργγειλε να της κατασκευσουν μνημεο. Σμφωνα με τον Παυσανα, η επιτυχα της μλλον οφειλτανε κυρως στην ομορφι της και στη χρση της τοπικς βοιωτικς διαλκτου, σε αντθεση με τη δωρικ των ποιημτων του Πινδρου. Ο Αιλιανς ισχυρζεται τι νκησε 5 φορς τον Πνδαρο κι ως αντδραση στις ττες αυτς, ο Πνδαρος την αποκλεσε γουρονα. Ο Αντπατρος ο Θεσσαλονικες τη συγκαταλγει στις 9 θνητς μοσες.



     Η Κριννα γραψε χορικ λυρικ ποηση για πανγυρεις στη βοιωτικ διλεκτο. Λγεται τι επκρινε τον Πνδαρο για εισαγωγ αττικισμο στα ποιματ του. Αντθετα με τον Πνδαρο, δωσε μφαση σε τοπικος μθους, και χραξε παραλλλους μεταξ του κσμου της μυθολογας και της συνθους ανθρπινης συμπεριφορας. Τα σχεδισματα δο ποιημτων της χουν επιζσει. Το ποημα Μιναι μιλ για τις τρεις ενλικες κρες του βασιλι Μινα του Ορχομενο: τη Λευκππη, την Αρσππη, και την Αλκαθη. Το ποημα Κορωνδες μιλ τις δο κρες του Ωρωνα, τη Μενππη και τη Μητιχη, οι οποες κοψαν το λαιμ τους με τη σατα του αργαλιο τους, θυσιζοντας τον εαυτ τους για χρη των συμπολιτν τους.
     Πολλο νετεροι κριτικο χουν αμφισβητσει την παραδοσιακ θεωρα τι η Κριννα ταν σγχρονη του Πινδρου κι αξινουν μια αρκετ μεταγενστερη ημερομηνα για αυτ. Παραθτοντας τη βοιωτικ ορθογραφα των σπαραγμτων της, ο David Campbell, ο οποος διρθωσε μια νετερη κδοσ τους, υποστηρζει τι ζησε περπου στα 200 π.χ., και τι η παραδοσιακ της βιογραφα, γεμτη με αντιφατικς θεωρσεις του χαρακτρα της, αναδθηκε σαν θρλος σε αρκετ μεταγενστερη ημερομηνα.
     λλοι κλασσικο φιλλογοι, μεταξ των οποων και ο Peter Levi, την τοποθετον επσης σε μεταγενστερη εποχ, βσει των μυθολογικν της παραπομπν, οι οποες προρχονται απ μεταγενστερη εποχ, καθς και της απουσας οποιωνδποτε συγχρνων της μαρτυριν που να επιβεβαινουν τη νκη της επ του Πινδρου. Επιπλον, τα αρχαιτερα απ τα σπαργματ της χρονολογονται απ το το 2ο αι. π.Χ., συμφνως προς λλες ενδεξεις σχετικ με το πτε πργματι ζησε.
     Η πρωμτερη αναφορ στη ποιτρια γνεται απ τον Αντπατρο τον Θεσσαλονικα τον 1ο αι. π.Χ. ο οποος τη περιλαμβνει σε ναν κατλογο ποιητριν μαζ με τις Πρξιλλα , Μοιρ , Αντη , Σαπφ, ριννα, Τελσιλλα, Νοσσς και Μυρτς. Η Σοδα γρφει πως η Κριννα ταν μαθτρια της επσης Βοιωτς ποιτριας Μρτιδος κι τι πεντκις ενκησε Πνδαρον. Αξζει επσης να σημειωθε πως κι ο Οβδιος, βασιζμενος στον Αλεξανδριν Καννα των εννα μεγλων λυρικν , ονοματζει Κριννα τη κεντρικ μορφ των ερωτικν ελεγειν του.
     Η Κριννα γραψε χορικ λυρικ ποηση 5στιχες 6στιχες στροφς για πανηγρεις στη βοιωτικ διλεκτο κι απλ μετρικ. Εμπνεστηκε κυρως απ τους αρχαους βοιωτικος μθους, που τους απδωσε με φος απλ και κπως ξερ, ως προς τα κοσμητικ επθετα. Ως προς το μτρο, χρησιμοποησε το ιαμβικ και το χοριαμβικ 2μετρο. γραψε βουκολικ ποιματα, μερικ ηρωικ αφηγματα κι σως τον πλεμο των "Επτ επ Θβας". Υμνε το θε κυνηγ Ωρωνα , που λατρευταν στην Βοιωτα , ως συμπατριτη της, και τον καταστερισμ του. Το διο και τον πατρα του Ωρωνα , τον Υρια (Ουριυς ), που ταν επνυμος ρωας , ιδρυτς Βοιωτικς πλης κοντ στη Τανγρα. Επσης χουνε διασωθε και 1250 στχοι ποιημτων που εκδθηκαν 1η φορ απ τον ΒΙΛΑΜΟΒΙΤΣ-ΜΑΙΛΕΝΤΟΡΦ .
     Στο ποημα με ττλο Κουρτες αναφρεται στον Ακραιφα (Ακραιφν , Ακραιφες ) που ταν επσης επνυμος ρωας κι ιδρυτς της Βοιωτικς πλης Ακραιφα κι νας απ τους 5 γιους του Ωρων . Τλος, υμνε τον Ευνυμο (Ευωνομοι ) που ταν ο 1ος μντης του Απλλωνα γιος του Κηφισο και πατρας της Αυλδος . Με τη λατρεα του Απλλωνα σχετζεται και το ποημα Ορστας που αναφρεται στην ανατολ του φεγγαριο και την επτπυλη Θβα . ν λλο ποημα διηγεται τον φνο της Τευμησσικς αλεπος απ τον Οιδποδα και το βοηθ του τον Ιλαο. Αποσπσματα του ργου της ποιτριας εναι σμερα γνωστ απ αιγυπτιακος παπρους.
     Λγεται τι επκρινε τον Πνδαρο για εισαγωγ αττικισμο στα ποιματ του. Αντθετα με τον Πνδαρο, δωσε μφαση σε τοπικος μθους και χραξε παρλληλους μεταξ του κσμου της μυθολογας και της συνθους ανθρπινης συμπεριφορς. Λγεται μλιστα πως απευθυνμενη στον μεγλο ποιητ, τον οποο κατηγορε τι δεν τραγουδ μθους που εναι η ουσα της ποησης αλλ κι ταν ακμα τους μαζψει τους σκορπ με τα δο του χρια, υπερφανη για τη νκη της, του επε :

"Ω ! Πνδαρε τη χειρε σπερειν αλλ και μη λω τω θυλκω".
(Πνδαρε με το χρι να σπρνεις και χι με το σακ).

     Ο Πλοταρχος, γρφοντας αρκετος αινες μετ τα γεγοντα που περιγρφει, αναφρει τι η Κριννα, πως κι η Μρτις, συμβολευσε τον νεαρ Πνδαρο. Του επε τι η ποησ του δεν περιλαμβνει αρκετος μθους και θρλους, τι βασζεται σε ναν δυσνητο και παρωχημνο λγο, χρησιμοποιε τη περφραση κι η προσωδα εναι απλ. Ο Πνδαρος επστρεψε με καινοργιο ποημα, στο οποο αναφονταν οκτ διαφορετικς μυθολογικς μορφς σε μλις ξι γραμμς. Η Κριννα γλασε και του επε: «Ο ποιητς πρπει να σπρνει με το χρι και χι με ολκληρο το τσουβλι» (Πλοταρχος, Ηθ. 347F-348A).
     Τα σχεδισματα 2 ποιημτων της χουν επιζσει. Το ποημα Μιναι μιλ για τις 3 ενλικες κρες του βασιλι Μινα του Ορχομενο: τη Λευκππη, την Αρσππη, και την Αλκαθη. Το ποημα Κορωνδες μιλ τις δο κρες του Ωρωνα, τη Μενππη και τη Μητιχη, οι οποες κοψαν το λαιμ τους με τη σατα του αργαλιο τους, θυσιζοντας τον εαυτ τους για χρη των συμπολιτν τους.
     Ο Προπρτιος μας λει πως η antqua Cornna ταν μλος της συντροφις της Σαπφος. Ο Παυσανας που επισκφθηκε την περιοχ της αρχαας Τανγρας αναφρει το νμα με την εικνα της Κριννας, να γλυπτ του Καλμιδος , κοντ στο Γυμνσιο της αρχαας πλης , αλλ και τη νκη της επ του Πινδρου σε ποιητικ αγνα. Στο μουσεο της πλης Compiegne φυλσσεται να αγαλμτιο ψους περπου 50 εκατοστν που παρουσιζει γυνακα ενδεδυμνη με χιτνα, ιμτιο κι αρχακ κμμωση. Στα χρια της κρατ ναν ανοιχτ κλινδρο . Στη βση του φρει εγχρακτο το νομα ΚΟΡΙΝΝΑ. σως να πρκειται για το διο γαλμα που εδε ο Παυσανας κατ τη περιγηση του στην αρχαα Τανγρα , αφιερωμνο στην καλλστη των γυναικν πως ο διος εκτιμ.
     Πολλο νετεροι κριτικο χουν αμφισβητσει τη παραδοσιακ θεωρα τι η Κριννα τανε σγχρονη του Πινδρου κι αξινουν μια αρκετ μεταγενστερη ημερομηνα για αυτ. Παραθτοντας τη βοιωτικ ορθογραφα των αποσπασμτων της, ο David Campbell, ο οποος διρθωσε μια νετερη κδοσ τους, υποστηρζει τι ζησε περπου στα 200 π.Χ. κι τι η παραδοσιακ της βιογραφα, γεμτη με αντιφατικς θεωρσεις του χαρακτρα της, αναδθηκε σαν θρλος σε αρκετ μεταγενστερη ημερομηνα. λλοι κλασσικο φιλλογοι, μεταξ των οποων κι ο Peter Levi, την τοποθετον επσης σε μεταγενστερη εποχ, βσει των μυθολογικν της παραπομπν, οι οποες προρχονται απ μεταγενστερη εποχ, καθς και της απουσας οποιωνδποτε συγχρνων της μαρτυριν που να επιβεβαινουν τη νκη της επ του Πινδρου. Τλος  αρχαιτερα απ’ τα’ αποσπσματ της χρονολογονται απ το το 2ο αι. π.Χ., συμφνως προς λλες ενδεξεις σχετικ με το πτε πργματι ζησε.



     Ωστσο, λλες Βοιωτικς (π.χ. Θβα, Θεσπις) και μη-Βοιωτικς πλεις (π.χ. Κρινθος) διεκδικον την καταγωγ της, σμφωνα με τους αρχαους (Παυσανας 9.22.3) και Βυζαντινος συγγραφες (Σοδα). Οι περισστερες απ τις βιογραφικς πληροφορες για τη Κριννα προρχονται απ στοιχεα εντς των σωζμενων ργων της, καθς και απ μεταγενστερες πηγς. Η χρονολγησ της εναι προβληματικ. Με βση το φος και το περιεχμενο του ργου της, πολλο φιλλογοι τη χρονολογον στον 3ο αι. π.Χ. Ο αρχαιτερος ππυρος με ργο της χρονολογεται περπου στο 200 μ.Χ., εν δεν υπρχουν αρχαες αναφορς στο ργο της πριν απ τον 1ο αι. π.Χ. (Anth. Pal. 9.26; Prοp. 2.3.21).
     Το φος της εναι διαφορετικ απ’ αυτ της χορωδιακς αρχακς ποησης και βρσκεται πιο κοντ στο αττικ δρμα, εν το περιεχμενο της ποησς της δεν ασπζεται το πανελλνιο ιδεδες που βρσκουμε στον Πνδαρο. Ρωμακς πηγς, ωστσο, αναφρουν τι η Κριννα ταν μντορας του Πινδρου (Πλοταρχος, Ηθ. 347F-348A) και μαθτρια της Μρτιδος της Ανθηδνιας (Σοδας).
     Μπορε η ιστορικτητα του γεγοντος να αμφισβητεται, δεχνει μως τι, τουλχιστον οι αρχαοι, πστευαν τι η Κριννα κι ο Πνδαρος τανε σγχρονοι κι αντπαλοι, καθς επσης τι εκενη ταν αντερη απ αυτν. Αν ντως ταν σγχρονη με τον Πνδαρο κι αντπαλς του, ττε θα χρονολογονταν στον 5ο αι. π.Χ. και, σμφωνα με τις πηγς, θα τον εχε νικσει μα (Παυσανας 9.22.3) πντε φορς (Ael. VH 13.25, Σοδας). Ο Αιλιανς αναφρει τι ο Πνδαρος την αποκλεσε «Βοιωτικ σκρφα», αναφερμενος προφανς στην αντστοιχη κφραση που υπρχει στην 6η Ολυμπιακ Ωδ του ποιητ (6.90). Ωστσο, ο Πνδαρος δεν κατονομζει τη Κριννα στην ωδ κι επομνως, η αναφορ μπορε να εξηγηθε ετε ως ερμηνεα του Αιλιανο, ετε ως εικασα της ρωμακς παρδοσης της εποχς του.



     Ο Τατιανς αποδδει να χλκινο γαλμα της Κριννας στον Σιλανωνα, ο οποος κμασε γρω στο 328-325 π.Χ. (Tatianus, Ad Gr. 33-4). Σμφωνα με τον Παυσανα, μνημεο της βρισκταν σε ευδικριτο σημεο της Τανγρας κι να πορτρτο της, που δνει τα μαλλι της με μια κορδλα για τη νκη της κατ του Πνδαρου, υπρχε στο γυμνσιο της πλης (9.22.3). Επιπλον, ο Παυσανας αναφρει τι ταν μορφη, η ωραιτερη των γυναικν της εποχς εκενης κι τι γραφε στην αιολικ διλεκτο κι χι στη δωρικ, πως ο Πνδαρος. Αν κι γραψε στη τοπικ διλεκτο, η Κριννα γινε γνωστ και πρα απ τη πατρδα της απ τον 1ο αι. π.Χ. και μετ (Anth. Pal. 9.26, που κατονομζεται ως μα απ τις 9 Μοσες) κι τυχε μεγλου θαυμασμο απ τους Ρωμαους.
     Η ποησ της χει χωριστε σε 5 βιβλα αλλ’ χουν σωθε μνο περ τα 40 αποσπσματα. Αν κι η Σοδα τη περιγρφει ως συγγραφα επιγραμμτων, τα σωζμενα αποσπσματα αποτελονται απ λυρικς αφηγσεις τοπικν μθων και τοποθεσιν. Ττλοι ργων της περιλαμβνουν τα εξς: Βοιωτς, Επτ επ Θβας, Γροια, Ευωνυμα, Ιλαος, Κατπλους. Το απσπασμα 655 (Γροια) υποδηλνει τι τα ποιματ της τραγουδινταν απ χορωδες κοριτσιν σε τοπικς γιορτς. Η Κριννα φανεται να ταν ποιτρια που τραγουδοσε σε συγκεντρσεις στις οποες μποροσε να συμμετσχει το σνολο του πληθυσμο. Ο μεγαλτερος σωζμενος ππυρος διατηρε 2 αποσπασματικς αφηγσεις, πιθανς απ δο διαφορετικ ποιματα: Η 1η μιλ για διαγωνισμ τραγουδιο μεταξ των προσωποποιημνων βουνν, του Κιθαιρνα και του Ελικνα, και για τη νκη του Κιθαιρνα, η 2η αφγηση περιχει συνομιλα ενς τοπικο μντη με τον ποτμιο θε Ασωπ, στον οποο εξηγε πς εξαφανστηκαν οι 9 κρες του θεο. Ο μντης του λει τι 3 κρες εναι με τον Δα, εν ο Ποσειδνας πρε λλες 3 για συζγους του. Επσης ο Απλλωνας κυβερν τα κρεβτια των 2 κι ο Ερμς χει την λλη. Απ αυτς τις 9 γυνακες, μια φυλ ημθεων θα γεννηθε, οι οποοι θα εναι γνιμοι κι αγραστοι. Η απντηση του Ασωπο δεν χει διασωθε.
     Στο πρτο απ τα εδ αποσπσματα το θμα, κατ την εκδοχ της Κριννας, στα ευανγνωστα μρη, εναι νας λυρικς αγνας τραγουδιο μεταξ των δυο επνυμων ηρων των δυο φημισμνων βουνν, που πραν τα ονματ τους απ αυτος, στον οποο νκησε ο Κιθαιρνας κι ο Ελικνας απ τη λπη του κατακρημνσθηκε. Κατ τον Λυσμαχο τον Κυρηναο ο Κιθαιρνας κι ο Ελικνας ταν αδλφια πολμια μεταξ τους, εν ο Ψευδο-Πλοταρχος, "Περ ποταμν και ορν επωνμια", αναφρει πως, κατ τον Ερμηνακτα τον Κπριο, απ τα δυο αδλφια ο Ελικνας ταν προς και προσηνς και γηροκομοσε τους γονες του, εν ο Κιθαιρνας, ντας πλεονκτης και επιθυμνατας να μεταφερθε σ' αυτν η περιουσα, κατ πρτο σκτωσε τον πατρα του και στνοντας ενδρα κατακρμνισε τον αδελφ του αλλ συμπαρασρθηκε. "Κατ δ θεν πρνοιαν εις ομνυμα ρη μεταμορφωθντες εγνοντο Κιθαιρν μεν δια την ασβειαν Ερινων μυχς, Ελικν δε δια την φιλοστοργαν Μουσν ενδιατημα".

]ΚΡΕΙ-
ΤΕΣ ΚΡΟΥ]ΨΑΝ ΔΘΙΟ[Ν ΘΙ]Σ
ΒΡΦΟ]Σ ΝΤΡΟΙ, ΛΑΘΡ[ΔΑ]Ν ΑΓ-
ΚΟ]ΥΛΟΜΕΤΑΟ ΚΡΝΩ, ΤΑ-
ΝΚΑΝ ΝΙΝ ΚΛΨΕ ΜΚΗΡΑ ΡΕΑ
ΜΕΓ]ΛΑΝ Τ' [Α]ΘΑΝΤΩΝ Σ-
ς] ΛΕ ΤΙΜΝ. ΤΔ' ΜΕΛΨΕΜ.
ΜΚΑΡΑΣ Δ' ΑΥΤΚΑ ΜΣΗ
Φ]ΕΡΜΕΝ ΨΦΟΝ [Τ]ΑΤΤΟΝ
ΚΡ]ΟΥΦΑΝ ΚΛΠΙΔΑΣ ΕΝ ΧΡΟΥ-
ΣΟΦΑΣ. Τ Δ' Μ ΠΝΤΕ[Σ] ΡΘΕΝ.

ΠΛΟΝΑΣ Δ' ΕΛΕ ΚΙΘΗΡΝ.
ΤΧΑ Δ' ΕΡΜΣ ΑΝΦΑΝ[Ν
ΝΙ]Ν ΑΟΣΑΣ ΕΡΑΤΝ ΩΣ
]ΛΕ ΝΚΑΝ ΣΤΕΦ[]ΝΥΣΙΝ
.......].(.)ΑΤ. ΑΝΕΚΣΜΙΟΝ
ΜΚΑ]ΡΕΣ. Τ Δ ΝΟΣ ΓΕΓΘΙ.

Ο Δ ΛΟ]ΠΗΣΙ Κ[Θ]ΕΚΤΟΣ
ΧΑΛΕΠ]ΣΙΝ FΕΛΙ[Κ]Ν Ε-
.......]ΛΙΤΤΔΑ [Π]ΤΡΑΝ
.......]ΚΕΝ Δ' [ΡΟ]Σ. ΥΚΤΡΣ
.......]ΩΝ ΟΥΨ[]ΘΕΝ ΕΡΙ-
Σ ΝΙΝ Ε]Μ ΜΟΥ[ΡΙ]ΔΕΣΣΙ ΛΥΣ

Οι Κορητες
κρυψαν το θεκ της θες
βρφος στη σπηλι, κρυφ
απ' τον πανοργο Κρνο. ταν
το 'κλεψε η μακρια Ρα,
μεγλη απ' τους αθαντους
πρε τιμ. αυτ τραγοδησε.
κι αμσως οι Μοσες στους μακριους
ψφο να ρξουν ρισαν
κρυφ μσα στις κλπες
χρυσς. κι αυτο λοι σηκθηκαν ευθς.

και πρε περισστερους ο Κιθαιρνας.
και γργορα ο Ερμς στο πρσωπ του λαμψε,
φωνζοντας τι την ποθητ
τη νκη κρδισε, με στεφνια
]τον στλισαν
οι αθνατοι. κι εκενου ο νους αχρη.

κι αυτς απ λπες κατεχμενος
βαρις ο Ελικνας
]γυμν πτρα
]το βουν. οικτρ
]απ ψηλ πεσε
σε μυριδες βρχια...

ΕΠ ΜΕ ΤΕΡΨΙΧΡΑ [
ΚΑΛ FΕΡΟ ΑΣΟΜΝΑΝ
ΤΑΝΑΓΡΔΕΣΣΙ ΛΕΥΚΟΠΠΛΥΣ
ΜΓΑ Δ' ΕΜΣ ΓΓΑΘΕ ΠΛΙΣ
ΛΙΓΟΥΡΟΚΩΤΛΗΣ ΕΝΟΠΣ.

ταν εμνα η Τερψιχρη [
που μορφα τραγοδαγα η γρι
στις Ταναγραες τις λευκπεπλες.
και πολ με τα δικ μου η πλη χρηκε
γλυκλαλα σματα.

ΜΜΦΟΜΗ Δ Κ ΛΙΓΟΥΡΝ
ΜΟΥΡΤΔ' ΙΝΓ' ΤΙ ΒΑΝ ΦΟ-
Σ' ΒΑ ΠΙΝΔΡΟΙ ΠΤ' ΡΙΝ.

Κατηγορ και τη γλυκφωνη
Μυρτδα εγ, γιατ γυνακα εν εναι,
με τον Πνδαρο κποτε συναγωνστηκε.

ΘΣΠΙΑ ΚΑΛΛΙΓΝΕΘΛΕ, ΦΙΛΞΕΝΕ, ΜΩΣΟΦΛΕΙΤΕ.

Θσπια απ γενι ευγενικ, φιλξενη, που οι Μοσες αγαπονε.

==============================

                      Μοιρ η Βυζαντα

     Δεν εναι γνωστ πολλ πργματα για τη Μοιρ ( Μυρ) απ το Βυζντιο, κρη του τραγωδο μηρου και γυνακα του Φιλολγου Ανδρομχου., Ο Μελαγρος (Παλ. ανθ. 4, 1) τοποθετε τη Μοιρ στο διο εππεδο με τη Σαπφ. γραψε επικ ποηση, λυρικ κι ελεγειακ, αλλ μνο λγα απ τα ργα της διασζονται. Τα αποσπσματα ενς 6μετρου ποιματος με τον ττλο Μνημοσνη, στχοι απ ελεγεες, η μνεα ενς μνου στον Ποσειδνα καθς και καταραστικς ποησης με τον ττλο Αρα (= κατρες. Πβ. τα ποιματα Αρα και Χιλιδες του Ευφορωνα). Υπρξε μητρα του επσης ποιητ μηρου απ το Βυζντιο, που συμπεριλαμβνεται στη Πλειδα των Αλεξανδρινν ποιητν του Πτολεμαου Φιλδελφου. Κατ τη Σοδα ο μηρος αυτς κμασε κατ την 124η ολυμπιδα (284-1 π.Χ.), ρα η μητρα του πρπει να γεννθηκε στο 2ο μισ του 4ου αι. και να τανε σγχρονη με την Αντη. Πργματι τα 2 επιγρμματ της μοιζουνε στο φος με αυτ της Αντης, εν η δλωση του Τατιανο (Προς λληνας 33, 1-2) τι ο γλπτης Κηφισδοτος (2ο μισ 4ου αινα) φτιαξε αγλματα και των δο ποιητριν ταιριζουν με μια χρονολογα της Μοιρς στα τλη του 4ου αι.
          Μια ιδα για το περιεχμενο του ργου της Μοιρς Αρα, μς δνει ο Παρθνιος (27, Περ Αλκινης), στη τραγικ ιστορα της Αλκινης,που πως σημεινει να σχλιο στο περιθριο του χειρογρφου, ο Παρθνιος ντλησε απ τη Μοιρ. Φανεται τι χρησιμοποησε αυτ την ιστορα, καθς κι λλες που δε σζονται, προκειμνου να καταραστε κποιον κποιους να πθουνε παρμοιες συμφορς μ' αυτς που υφστανται τα πρσωπα των ιστοριν.
     Ο επιγραμματοποις του 1ου αι. μ.Χ. Αντπατρος ο Θεσσαλονικες τη περιλαμβνει στον κατλογο των δισημων ποιητν του, εν ο γραμματικς του 2ου αι. μ.Χ. Αθναιος αναφρει στους Δειπνοσοφιστς να απ τα ποιματα της, τη Μνημοσνη κι ο περιηγητς Παυσανας την αναφρει στο ργο του Ελλδος Περιγησης. Το λεξικ Σοδα του 10ου αινα την αναφρει ως Μυρ, πως κι ο λγιος του 12ου αι. Ευστθιος ο Θεσσαλονικες.
     Ως κριο νομα η Μνημοσνη ταν η προσωποποηση της μνμης, γυνακα του Δα και μητρα των 9 Μουσν. σως κπου στο ποημα γινταν λγος για την νωση του Δα και της Μνημοσνης και τη γννηση των Μουσν.  Στο μοναδικ σωζμενο απσπασμα απ τον Αθναιο γνεται λγος για τις Πλειδες, τη Πολια, το γνωστ σνολο στρων στο ζωδιακ αστερισμ του Ταρου. Οι Πλειδες στη μυθολογα των αρχαων Ελλνων ταν οι 7 θυγατρες του τλαντα και της Ωκεανδας Πλεινης, αδερφς των Υδων και του αντος. Τα ονματ τους ταν: Αλκυνη, Αστερπη, Ηλκτρα, Κελαιν, Μαα, Μερπη, Ταγτη. Η πιο γνωστ παρδοση γι' αυτς αναφρει τι ο Ωρων συνντησε τις Πλειδες στη Βοιωτα, τις ερωτετηκε και τις κυνγησε για πντε χρνια. Ττε αυτς γιναν περιστρια για να γλιτσουνε (στα αρχαα πλειαι πελειδες). Σμφωνα με λλη εκδοχ ο Δας τις μεταμρφωσε στο γνωστ αστερισμ. Το ετυμολογικ παιχνδι με τις λξεις Πλειδες - πελειδες (=περιστρια) ταν εξαιρετικ σνηθες στους αρχαους ποιητς (π.χ. Πνδαρος, Νεμ. 2. 16, Αισχ. απ. 312 Radt κ.α.). Τα περιστρια τανε σμβολο της φοβισμνης φυγς για τους αρχαους. Εδ υπρχει περπλοκο ετυμολογικ παιχνδι: τα φοβισμνα περιστρια (πελειδες) που ταζουνε τον μικρ Δα στο ντρο εναι ταυτχρονα οι φοβισμνες απ τον Ωρωνα Πλειδες, που στο μθο μεταμορφνονται σε περιστρια και στο γνωστ αστερισμ των Πλειδων.
     Η αλλαγ του ονματος, με την οποα οι Πλειδες λγονται Πλειαι και Πελειδες, υπρχει σε πρα πολλος ποιητς. 1η, μως, η Μοιρ η Βυζντια κατανησε καλ το πνεμα των ποιημτων του Ομρου στο ποημ της που επιγρφεται Μνημοσνη, ισχυριζμενη τι την αμβροσα στο Δα την πηγανουν οι Πλειδες .

                        Πελειδες

Ο Δας στην Κρτη μεγλωνε μχρι να γνει μγας,
 χωρς κανες απ' τους μακριους θεος να το γνωρζει.
Κι εκενος αξαινε σε λα του τα μλη.
 Μες στο θεκ το ντρο οι Φοβισμνες  τον ταζανε
φρνοντας αμβροσα απ' του Ωκεανο το ρεμα,
και με το ρμφος μγας αετς ποτ
στο Δα το σοφ νκταρ κουβλαγε
απ να βρχο αντλντας το συνχεια.
Αυτν ο Δας που ο κεραυνς του μακρι ηχε,
σαν νκησε τον Κρνο, τον πατρα του,
τον βαλε αθνατο, να κατοικε στον ουραν.
Ομοως τις φοβισμνες Πελειδες τμησε
που αγγελιαφροι του καλοκαιριο και του χειμνα εναι.

                        Ελεγεα

Τσαμπ, γεμτο με του Δινυσου χυμ,
μες στον κοιτνα αναπαεσαι της χρυσς Αφροδτης.
Κι οτε πια η μητρα σου μπελος
θα σ' αγκαλισει με κλμα ερσμιο,
μτε θα βγλει φλλα που ευωδιζουνε
νκταρ απ' το κεφλι σου απνω.

Ανιγριδες νμφες, κρες του ποταμο,
που τοτα τα βθη ξοχες με ρδινα
πδια πντοτε βαδζετε, χαρετε
και τον Κλενυμο σζετε, που τοτα
τα ωραα σε σας αφιρως
 αγλματα κτω απ' τα πεκα.

========================



                                      Μρτις η Θηβαα

     Στους πρποδες του Μεσσπιου, στον Ευβοκ Κλπο, βρισκτανε χτισμνη η Ανθηδνα. Πανρχαια Βοιωτικ πλη, που πρε το νομ της απ μια Μυθικ Νμφη. Μες στο λσος των Καβερων, υπρχε Ιερ της Δμητρας και της Κρης-Περσεφνης. Σα λαμπερ απομεινρι των Αρχαων Σεληνιδων Ιερειν της Μητριαρχικς εποχς, ταν η Μυρτς. Ποιτρια, περφημη για την τχνη της, μυημνη Ιρεια στις μυστηριακς τελετς των Καβεριων Θεν που αντιπροσωπεανε τις αναπαραγωγικς δυνμεις της φσης. Η Ανθηδνια Γυνακα, εμπνετανε τσο απ τη παρδοση και τα Μυστρια της Λατρεας , σο κι απ τους καθημερινος αγνες και τις αγωνες των συντοπιτν της γεωργν και ψαρδων
     Η Μρτις Μρτιδα τανε λυρικ ποιτρια απ την Ανθηδνα της Βοιωτας.τανε λγο μεγαλτερη απ τον Πνδαρο, ο οποος την εχε ως πρτυπο στις αρχς τις ποιητικς πορεας του.Κποιες πληροφορες λνε τι ταν δασκλα της Κριννας και του Πνδαρου. Η Μρτιδα περιλαμβνεται στο λυρικ καννα των Αλεξανδρινν. γραφε τα ποιματ της στη βοιωτικ διλεκτο και δξασε τους τοπικος μθους με τα τραγοδια της. Απ τα ργα της σθηκε μνο να ποημα σε πεζ μετφραση στον Πλοταρχο, που αναφρεται σε μια ερωτικ τραγωδα. Επσης κατβηκε και σε αγνα, που αγωνστηκε μαζ με τον Πνδαρο για το στεφνι.
     Μαθτρι της, υπρξε η Κριννα, αλλ κι ο Πνδαρος που αργτερα διαγωνστηκε μαζ της κι σως ακμα ο Διρκαος Κκνος πως αποκαλοσανε τον ποιητ των "επνικων", κοντ στη Μρτιδα να σφυρηλτησε περισστερο τους δεσμος που υπρχαν ανμεσα στην οικογνει του και τα ιερ με τα Μαντεα. Κι πως οι Οακες διατηρηθκανε μχρι την επικρτηση του Χριστιανισμο, οι στχοι της Αρχαας Ποιτριας εξαερθηκαν και αναλφθηκαν σαν Θρηνητικο μνοι προς την Αξικερσα Περσεφνη.
     Στο χρο του ελληνικο μθου η Μυρτς και παροξτονο Μρτιν ακμη και Μυρτλα (Stephanus, Thesaurus graecae Linguae, VI,1305) υπρξε λυρικ ποιτρια καταγμενη απ την Ανθηδνα της Βοιωτας. Αναφορ της χουμε στο λυρικ καννα των Αλεξανδρινν. Μεγαλτερη σε ηλικα απ τον Πνδαρο (522-443 π.Χ.), καταγμενος και αυτς απ τη Βοιωτα (Κυνς Κεφαλς, χωρο της Θβας), λγεται τι υπρξε δασκλα του, καθς και της λλης σγχρονης λυρικς ποιτριας που μνημονεεται απ τον Πνδαρο της Κριννας. Η Κριννα «…του Πινδρου, ντα νον τι και τη λογιτητι σοβαρς χρμενον, ενουθτησεν ως μουσον ντα» (Πλοταρχος, Ηθικ,347Ε κι εξς).
     Στον Πλοταρχο (45-120 μ. Χ. απ τη Χαιρνεια της Βοιωτας) απαντ η μαρτυρα: «…ως Μυρτς η Ανθηδονα ποιτρια μελν ιστρηκε» (Πλουτ, Ερωτ. 40).
     Για τον επιγραμματοποι Αντπατρο το Θεσσαλονικα (1ος αι. π.Χ.) η Μρτις ζησε τον 7ο αι. π. Χ., τανε λυρικ ποιτρια κι αοιδς και λγεται πως εχε διαγωνισθε σε αγνα με τον Πνδαρο:«…ιδ γλυκυαχα Μρτιν, πσας αενων εργτιδας σελδων» Τη κατατσσει δε στις εννα ποιτριες: Μρτις, Κριννα, Σαπφ, ριννα, Πρξιλλα, Μοιρ, Αντη, Τελσιλλα, Νοσσς. (ΠΑ, 4, 9,26,7).
     λλη μαρτυρα: «Πνδαρος…μαθητς δε Μρτιδος γυναικς, γεγονς κατ την ξε Ολυμπιδα…» (Σοδα,ΙΙ,1617). Δηλαδ η Μρτις γεννθηκε περ το 520/516 π. Χ. την 65η Ολυμπιδα.

============================

                     Νοσσς Νσσις η Λοκρς

     Η Νοσσς Νσσις ταν Ελληνδα ποιτρια κι επιγραμματοποις (πιθαντατα, σχεδν σγχρονη της Αντης) απ τους Επιζεφριους Λοκρος (Οι Επιζεφριοι Λοκρο ταν αρχαα ελληνικ αποικα της Κτω Ιταλας στην χερσνησο της Καλαβρας, βορειοδυτικ του Ργιου. Ιδρθηκε κατ το 2ο ελληνικ αποικισμ απ Λοκρος, απ τους οποους πρε και το νομ της. Σμερα στη περιοχ της αρχαας πλης βρσκεται χτισμνη η Ιταλικ κωμπολη Λκρι {Locri}) της Κτω Ιταλας που 'ζησε την εποχ του Πτολεμαου Α', δηλαδ μεταξ τλους 4ου με αρχς 3ου αι. π.Χ. Στη ΠΑ σζονται 12 επιγρμματ της, το να αμφισβητομενο απ τον Στφανο του Μελεγρου. Τα ργα της κατατσσονται στη λεγμενη δωρικ σχολ. Τα θματ της χαρακτηρζονται απ κποια λακτητα κι η κφρασ της απ κποια εκζτηση και περιπλοκτητα. Οι αλεξανδρινο φιλλογοι την αναφρουν ως μα απ τις 9 καλτερες λυρικς ποιτριες κατ αντιστοιχα με τις 9 Μοσες. Ο επιγραμματοποις Αντπατρος ο Θεσσαλονικες σ' επγραμμ του τη χαρακτηρζει ως "θηλγλωσσο", επθετο που πιθανν υποδηλνει την ενασχλησ της ιδιατερα με τη γυναικεα θεματολογα.



     Τα επιγρμματ της γρφτηκαν, για να συνοδεσουν αναθηματικ δρα λλων γυναικν. Οι γυνακες αυτς εναι φλες της, εν τα ποιματα εναι γραμμνα με ττοιο τρπο, στε να προποθτουν να στεν κκλο γνωστν μεταξ τους γυναικν. Η δια εμφανζεται στα επιγρμματ της κι εκφρζει τα ζεστ φιλικ της αισθματα. Μπορομε να υποθσουμε τι εξαρχς τα επιγρμματα δεν προορζονταν μνο για τα αφιερωματικ αντικεμενα που συνδευαν, αλλ τι κυκλοφρησαν ως βιβλο για το στεν φιλικ γυναικεο της κκλο. Ωστσο φανεται τι το βιβλο ξφυγε απ το στεν αυτ κκλο κι απκτησε ευρτερο ακροατριο. Στη ποηση της υπρχει συγγνεια με τη Σαπφ, την αναφρει μλιστα σ' επγραμμ της, ειδικτερα στη γεντειρ της που υπρχεν ντονη λατρεα της Αφροδτης. Τλος, η ποησ της ταν ντονα ερωτικ με τον ρωτα σαν ιδα, τρυφερ, γλυκτατη, τσον στε ν' αναγκσει τον Μελαγρο, εκτς του να τη συμπεριλβει στο Στφαν του, να της αφιερσει κι εν επγραμμα στο προομι του, στο οποο τη παρουσιζει σαν ν μορφο νθος, που εσπρη στο μεγλο χωρφι της ελληνικς ποησης, να νθος που 'ναι συνυφασμνο μ' λα τα λοιπ νθη των λλων ελληνν ποιητν κι επιγραμματοποιων.

...σὺν δ᾽ ἀναμὶξ πλξας μυρπνουν εὐνθεμον ἶριν
   Νοσσδος, ἧς δλτοιςΧ κηρὸν ἔτηξεν Ἔρως·

...και μαζ μ' αυτος πλεγμνο το πανμορφο
   και μοσχομυριστ ανθκι της Νοσσδος,
   τη μνμη της που ο διος ο ρως σφργισε με κερ!

Χ δλτος
= (μια απ τις ερμηνεες)  μικρς πνακας, δπτυχος, τριγωνικο συνθως σχματος, αλειμμνος με κερ, στον οποο γραφαν.
    Δηλαδ εδ ο Μελαγρος εννοε, πως η Νοσσς θα μενει στις δλτους της ιστορας με τη φμη της, τη ποιητικ της παρακαταθκη, την ανμνησ της και πως αυτ το χραξεν ο διος ο ρωτας, προσωπικ και το σφργισε με κερ!

                Για Τη Σαπφ

Ξνε, αν τυχν πλεις για Μυτιλνη,
την πλη αυτ των τραγουδιν,
να χαρες το νθος των χαρτων της Σαπφος,
πες της πως και μια Λκρισσα και φλη των Μουσν
γραψε κι αυτ τα δια μ’ εκενη μλη
κι τι Νοσσς εναι τ’ νομ μου.
Τρβα τρα το δρμο σου.

Τποτα πιο γλυκ απ' τον ρωτα,
κι σα ωραα δετερα λα εναι
απ' το στμα φτυσα και το μλι.
Τοτο το λει η Νοσσς κι ποιο
πρσωπο η Κπρις δεν αγπησε
δεν ξρει τι εναι τ' νθη της, τα ρδα.

============================
 


                   Πρξιλλα η Συκιωνς

     Η Πρξιλλα (μσα 5ου αι. π.Χ., περ το 450) ταν διθυραμβικ ποιτρια απ τη Σικυνα. τανε καταξιωμνη κατ την εποχ που ζησε κι οι στχοι της θαυμζονταν ευρως, εν υπρξε η δημιουργς του Πραξλλειου ποιητικο μτρου. Θεωρεται πως ζησε την δια εποχ με τη Τελσιλλα, εν σμφωνα με τον αριστοφανικ σχολιασμ υπρχουν αναφορς στα ργα της απ τον Αριστοφνη στις Σφκες και τις Θεσμοφοριζουσες σμφωνα με τον αριστοφανικ σχολιασμ. Η γραφ του Αριστοφνη εναι ττοια, στε δεχνει πως η Πρξιλλα ταν αναγνωρσιμη στο αθηνακ κοιν. Εξακολουθοσε να βρσκεται σε υψηλ εκτμηση απ τους μεταγενστερους της, καθς ο Λσιππος (4ος αι. π.Χ.) κατασκεασε ορειχλκινο γαλμα με την μορφ της, εν ο Αντπατρος ο Θεσσαλονικας (1ος αι. μ.Χ.) τη καττασσε ως μια απ τις 9 ποιτριες των οποων η γλσσα ταν αθνατη. ταν μα απ τις εννα σπουδαιτερες ποιτριες της αρχαιτητας, η 4η τουΑλεξανδρινο καννα που χαρακτηρστηκαν "Λυρικα Μοσαι", φημισμνη για τη χρη και την αρμονα των στχων της.
     Ο Τατιανς (2ος μ.χ. αι.), πηγ μλλον αμφβολης αξιοπιστας, στο Προς λληνας μας πληροφορε πως τανε σντροφς του δισημου στην αρχαιτητα γλπτη Λσιππου, της οποας φιλοτχνησε και περτεχνο ορειχλκινο γαλμα, που μαρμρινο αντγραφ του βρσκεται σμερα στο Βερολνο. Δσκολα μπορομε να συλλβουμε την προσωπικτητ της. δειξαν μως βιασνη σοι θελαν να την κμουν εταρα. τι συνθεσε διθυρμβους με αφηγηματικ περιεχμενο, εναι πιθανν το τι ο στχος, στον οποο κποιος ψλλει τη σκληρ καρδι του Αχιλλα, εναι 6μετρος, αυτ εναι ββαια παρξενο. Στη Πρξιλλα αποδδεται κι η συμβουλ του δμητου για την καλ συντροφι , καθς και την σσταση να προσχουμε τον σκορπι, που παραμονεει κτω απ κθε πτρα.


Χορεουσα Μοσα βρθηκε στην παυλη του Αδριανο κι εναι η Πρξιλλα

     Διασζεται μικρ τμμα του ργου της, με λγα αποσπσματα τα οποα παραφρστηκαν απ μεταγενστερους λληνες συγγραφες, απ 2 ποιματ της, με τους ττλους Αχιλλες κι δωνις. γραψε διθυρμβους, τα σκλια παρονια σματα και τους μνους της. γραψε διαφορετικος τπους ποισεως, αλλ γινε ξακουστ για τα ποιματα που απαγγλλονταν στα συμπσια του 5ου π.χ. αι. και τα οποα ταν πολ δημοφιλ ειδικ στην Αθνα (γνωστ σαν σκλια, τραγοδια του κρασιο). Τα σκλια αυτ εναι τραγοδια του κρασιο (παρονια) κι αυτ δεν σημανει τποτα λλο παρ τι μερικ ποιματα της τα περλαβαν στα συμποτικ. γραψε μνους για θεος και θετητες και πολλ απ τα 8 εναπομεναντα κομμτια χουν να κνουν με μθους. Σε τι αφορ τα σκλια, αυτ ταν ιδιατερα δημοφιλ καθς συνδονταν με την κοιν δραστηριτητα της οινοποσας. Ωστσο το γεγονς τι ταν γυνακα κι γραφε τραγοδια για τον σκοπ αυτ, χει οδηγσει στην πιθανολγηση πως ενδεχομνως ταν εταρα.
     Το ργο της δεν απολμβανε πλον την δια εκτμηση κατ τη ρωμακ περοδο κι υπ την επδραση του χριστιανισμο, πως τα σχλια του φιλοσφου Τατιανο Ασσυρου (2ος αινας) ο οποος θεωροσε ανξια τα γραφμενα της καθς και το σχολιασμ του παροιμιογρφου Ζηνοβου για την ανοησα των στχων της. Ο μετρικς Ηφαιστωνας αναφρει τι το ποιητικ μτρο το οποο δημιοργησε κι ονομστηκε Πραξλλειον, (-υυ-υυ-υυ-υ-υ), ταν βραχυκαταληκτικ ιωνικ 3μετρο κι τανε γνωστ κι ως δακτυλικ λογαριδικ.
     Διακρθηκε στην ερωτικ ποηση και ιδιατερα στα σκλια παρονια. Απκτησε φμη μεγλης ποιτριας και οι συμπατριτες της την τιμοσαν πολ. Απ το ποιητικ ργο της Πρξιλλας σζονται μνο λγοι στχοι. Οι παρακτω στχοι εναι γνωστο καθς αναφρονται απ τον Ζηνβιο (2ος αινας μ.Χ.) ως παρδειγμα για κτι που εναι εξαιρετικ ανητο και ακμα πιο ηλθιο απ τους στχους της Πρξιλλας για τον δωνι (Ἠλιθιτερος τοῦ Πραξλλης Ἀδνιδος). Ωστσο η συμπερληψη των αγγουριν (σκυοι στα αρχαα ελληνικ της εποχς της Πρξιλλας) πιθανς γινε στε να συμπσει με τη πλη καταγωγς της Σικυνα. Επσης το ἠδὲ μπορε να αποδοθε ετε ως τργοντας τα αγγορια, ετε απλς ως και.

       μνος Προς Τον δωνι

Κλλιστον μὲν ἐγὼ λεπω φος ἠελοιο,
δετερον ἄστρα φαεινὰ σεληναης τε πρσωπον
ἠδὲ καὶ ὡραους σικους καὶ μῆλα καὶ ὄγχνας.

Το καλτερο απ'τι μου απομνει εναι το φως του ηλου,
δετερο τα φωτειν στρα και της Σελνης το πρσωπο,
α και τα ωραα αγγορια και τα μλα και τα αχλδια.

     Στους παραπνω στχους οι αρχαες κρσεις δε πρπει να ταν ιδιαιτρως κολακευτικς, αφο η φρση"Ηλιθιτερος του Πραξλλης Αδνιδος"αποτελοσε παροιμα. Στην αρχαιτητα αυτ το θεωροσαν σαν κφραση ιδιατερης απλοκτητας και ταριασαν τη παροιμιακ φρση. Εναι πιο πιθαν τι με αυτ θελαν να κοροδψουν τη Πρξιλλα, παρ να δεξουν τι η δια θελε να παρουσισει ανητο τον δωνη.

Μθε απ' την ιστορα του Αδμτου φλε,
αγπα τους καλος, διξε τους δειλος,
γνωρζοντας πως τα ευχαριστ τους εναι ποταπ
και φλε, πρσεχε το σκορπι κτω απ κθε πτρα.

                 Αχιλλας

Αλλ δε μ' πεισε ποτ η οργ στη καρδι σου.

     Η Πρξιλλα δρυσε σχολ μουσικς και ποησης. γραψε σκλια, παρσνια, διθυρμβους, φλογερ βακχικ ποιματα κι ερωτικ σκλια, πως αυτ:

 Εσ η χαμηλοβλεποσα που κοιτς απ το παρθυρο,
Παρθνα ως προς το κεφλι, πεπειραμνη νενυμφη στ’ «απ κτω».

============================


                        Σαπφ η Λσβια

     Υπρχει αυτοσια ΕΔΩ!

============================



                      Τελσιλλα η Αργεα

     Η πλη του ργους, απ τις πρτες ελληνικς πλεις που αναφρονται στην ιστορα και τη μυθολογα, χτισμνη απ το 2.600 π.Χ. στην δια θση που επιβινει και σμερα, εναι γνωστ  για το πολπλευρο ιστορικ ρλο  που διαδραμτισε στις 5 περπου χιλιετες της ζως της.  Ελχιστα μως εναι γνωστ για την πολιτιστικ ζω και δραστηριτητα του ργους, ιδιατερα στην αρχαιτητα. Φανεται πως η πνευματικ παραγωγ των Αργεων δεν μπρεσε να ανταγωνιστε  αποτελεσματικ τα σημαντικ πνευματικ και πολιτικ κντρα  με τα οποα γειτνευε και μοιραα λειτουργοσε ανταγωνιστικ: Την Τρυνθα και τις Μυκνες στην αρχακ εποχ, την Αθνα, τη Σπρτη και τη Κρινθο στη κλασσικ περοδο, τα λλα κντρα που επιβλθηκαν στον Ελλαδικ χρο απ την Ελληνιστικ Εποχ κι αργτερα.
     Αρχαον Aργος, πλη λαμπρ κι ακμαα, πλη περφανη κι η μνη που αντιτχθηκε στη κυριαρχα της Σπρτης στη Πελοπννησο.  Κι αυτ τη τση τους για ανεξαρτησα, οι Αργετες την πλρωσαν με αρκετος πολμους εναντον τους απ τους κυριαρχικος Σπαρτιτες και με φρικτς αιματοχυσες.
     Η γεωγραφικ θση του ργους φανεται πως παιξε κι εδ το ρλο της. Αρκε να αναλογιστε κανες τι και στα νετερα χρνια, παρ το σημαντικ ρλο που παιξε το ργος στην επανσταση του 1821, δεν μπρεσε να αναδειχθε σε σημαντικ πολιτιστικ κντρο, αλλ επισκιστηκε απ το Ναπλιο, την Αθνα και λλα μικρτερα επαρχιακ κντρα. λα αυτ δε σημανουν  ββαια τι η πλη του ργους μεινε στο περιθριο. Αντθετα μλιστα εξελχτηκε σε σημαντικ εμποροβιοτεχνικ κντρο απ την αρχαιτητα ακμα και δεν λειψαν οι  σημαντικς προσωπικτητες απ τη πλη.
     Ενδεικτικ μπορε να σημεισει κανες τι ο Φεδων, ο σημαντικτερος αρχαος βασιλις του ργους, εναι αυτς που πρτος κοψε αργυρ νομσματα στην Ελλδα, τον 7ο π.Χ. αινα. Στους αρχακος και κλασικος χρνους το ργος αναδεχτηκε σε κντρο πλαστικς με τερστια συμβολ στη τχνη. Το αργειακ εργαστρι εναι απ τα σημαντικτερα της αρχαας Ελλδας κυρως της χαλκοπλαστικς κι Αργεοι ταν οι μεγλοι γλπτες της αρχαιτητας Αγελδας και Πολκλειτος. Το ργος διθετε το αρχαο του θατρο, το μοναδικ λαξευμνο σε βρχο στις Ν.Α. πλαγις της Λρισας, αρχαας ακρπολης  του ργους, θατρο σγχρονο αλλ μεγαλτερο της Επιδαρου (χωροσε 20.000 θεατς) με εξαιρετικ ακουστικ κι αυτ. Αργεος ταν κι ο μουσικς Σακδας.
     Στον κατλογο μως των Αργεων πνευματικν ανθρπων ανκει και μια γυνακα με εξαιρετικ προσωπικτητα και σημαντικ προσφορ στη πλη της, η αρχαα λυρικ ποιτρια Τελσιλλα. Θεωρεται μια ποιητικ ευφυα που κρδισε το θαυμασμ των συγχρνων της, καταξιθηκε ως λυρικ ποιτρια στην εποχ της, απκτησε τερστια φμη και πανελλνια εμβλεια σε σημεο στε να τη συγκρνουν με τη ξακουστ Σαπφ απ τη Λσβο και την Κρρινα απ την Κρινθο, και να την τιμον με το διακριτικ επθετο «αγακλ» δηλαδ περφημη, ξακουστ, δοξασμνη. Ο επιγραμματοποις μλιστα Αντπατρος ο Θεσσαλονικες τη κατατσσει στις 9 μεγλες ποιτριες της αρχαιτητας σ’ να επγραμμ του αφιερωμνο σ’ αυτς:

Αυτς τις γυνακες ανδειξε ο Ελικνας με θεκ λαλι
στους μνους κι η Μακεδονικ κορυφ του Ολμπου:
τη Πρξιλλα, τη Μοιρ, τη φων της Αντης, το θηλυκ μηρο,
τη Σαπφ, το στολδι για τις ομορφομαλλοσες της Λσβου
 την ριννα, την Τελσιλλα την ξακουστ, και σνα Κρρινα
 που τραγοδησες την πολεμικ ασπδα των Αθηναων,
τη Νοσσδα τη γλυκομλητη και τη γλυκολαλοσα Μρτιν,
λες εργτισσες ατλειωτων σελδων.
 Εννα μοσες ο μγας Ουρανς, εννα επσης και η Γη γννησε
 αστρευτη χαρ για τους ανθρπους.

     Στο επγραμμα λοιπν μνημονεονται με τ’ νομ τους οι 9 πιο γνωστς ποιτριες της αρχαας Ελλδας, ανμεσ τους κι η Αργετισσα, (Πρξιλλα, Μοιρ, Αντη, Σαπφ, ριννα, Τελσιλλα, Νοσσς, Μυρτς, Κρρινα) που θεωρονται μλιστα ιστιμες κι ισξιες με τις 9 μοσες του Ολμπου (Κλει, Ευτρπη, Θλεια, Μελπομνη, Τερψιχρη, Ερατ, Πολμνια, Ουρανα, Καλλιπη).
     Η Τελσιλλα τανε λυρικ ποιτρια απ το ργος που ζησε τον 5ο-6ο αινα π.Χ. Γεννθηκε το 520-515 π.Χ. και καταγταν απ επιφαν οικογνεια, αλλ ταν λεπτοκαμωμνη και φιλσθενη. μεινε ονομαστ απ τα μελικ της ποιματα αλλ και το ηρωικ θρρος της. πως καταγρφει ο Παυσανας η Τελσιλλα σωσε το ργος ταν ο Κλεομνης εκστρτευσε εναντον του. Mετ τη πανωλεθρα των Αργεων κατ τη μχη αυτ κατφερε να συγκεντρσει και να εξοπλσει τις γυνακες της πλης και να δημιουργσει μεγλη γραμμ μυνας αντιμτωπη του αλαλζοντος εχθρο. Οι δε Λακεδαιμνιοι σκεπτμενοι τι αν μεν νικοσανε το κατρθωμ τους θα χαρακτηριζταν «δοξο», αφο θα εχαν νικσει γυνακες, αν δε θα χαναν θα προσπτονταν σ αυτος το «νειδος» τι απ γυνακες ηττθηκαν, υποχρησαν κι επστρεψαν στη χρα τους.
     Οι Αργεοι σε νδειξη ευγνωμοσνης ανγειραν προς τιμ της μεγλη στλη που παριστνονταν αυτ ρθια χοντας στα πδια της βιβλα και κρατντας στα χρια κρνος που παρατηροσε τοιμη να το φορσει στο κεφλι της. Η στλη αυτ ταν τοποθετημνη πνω απ το θατρο του ργους και μπρος απ το ιερ γαλμα της θες Αφροδτης. Η στλη αυτ σζονταν μχρι το 170 μ.Χ. που την εδε ο Παυσανας κι σως να ταν αντγραφο του χαλκο ανδριντα της ποιτριας που εχε κατασκευσει ο Αθηναος γλπτης Νικρατος.



     Με τη ποηση ασχολθηκε στερα απ υπδειξη του μαντεου των Δελφν («τας Μοσας θεραπεειν»), ταν θλησε να το συμβουλευτε για την υγεα της. Στη συνχεια αφοσιθηκε με πθος στην ποηση και με το ποιητικ της ταλντο κατρθωσε και νημα να δσει στη ζω της και να αναδειχθε σε πνευματικ προσωπικτητα.Συνθεσε παρθνια κι λλα λυρικ τραγοδια. Αποσπσματα απ τα ποιματ της με στχους ιωνικν παραμτρων και τροχακ κατληξη δισωσε ο Στωβαος, που εκδθηκαν απ τον Μπεργκ στη συλλογ «λληνες λυρικο ποιητα» (τμος Γ’).
     Εντοτοις, η Αργεα ποιτρια μεινε περισστερο γνωστ απ την ηρωικ μυνα που αντταξε κατ του Σπαρτιτη Κλεομνη το 494 π.Χ. Μετ τη καταστροφ που υπστη ο στρατς των Αργεων στο ιερ λσος της Σηπεας μεταξ Ναυπλου και Τρυνθας, που ο Κλεομνης με δλο και στερα με εμπρησμ προκλεσε το θνατο 8.000 Αργεων μαχητν, την μυνα της πλης οργνωσε η κοντσωμη και μαχητικ Τελσιλλα. πλισε γυνακες, γρους και παιδι με πλα και κθε λογς αντικεμενα και τους παρταξε στις επλξεις.
     Στη κρσιμη στιγμ για τη πατρδα της, δημηγρησε με θερμ λγια πατριωτισμο στις γυνακες της πλης, καλντας αυτς να πολεμσουν και να θυσιαστον για την ελευθερα των παιδιν τους και της πλης τους. Ο λγος της εχε θαυμαστν αποτλεσμα. λες οι γυνακες της πλης φρεσαν πανοπλες κι ζωσαν τα τεχη της πλης σαν στεφνι, τοιμες να την υπερασπιστον ναντι των οπλιτν του Κλεομνη.
     Ο Παυσανας αναφρει πως ο Κλεομνης αντικρζοντας τις γυνακες του ργους, θερησε (ορθ) πως η εκολη νκη που θα ερχταν δεν θα πρσθετε δφνες δξας αλλ θα ατμαζε τα Σπαρτιατικ πλα. Ο Κλεομνης ρτησε τους ντρες του κι αυτο του απντησαν τι προτιμνε να πσουν απ το βουν παρ να επιτεθον σε γυνακες και παιδι. τσι αποφσισε διακριτικ πολιορκα χωρς μχες μχρι να παραδοθον απ τη πενα. Αλλ μετ απ 3 μρες λλαξε ποψη γιατ οι δωρικ ηθικ δεν επτρεπε να αφσει παιδι να πεθνουν. τσι πρε την ευθνη και διταξε υποχρηση στην Σπρτη, που παρουσιστηκε μπροστ στους φορους και δλωσε ντροπιασμνος αλλ υπκουος στον νμο γιατ δε πολμησε γυναικπαιδα και ζτησε να τον σκοτσουν γιατ επσης παραβασε τον νμο της Σπρτης και δελιασε μπροστ στον εχθρ.
     Τρα το δλημμα ταν στους Εφρους. Αποφσισαν τι ο Κλεομνης δεν θα αναλβει λλη εκστρατεα μχρι νεωτρας εν κι οι ντρες του θα δουλεουνε στα χωρφια γιατ εχαν επορκο αρχηγ. Απ βασιλι και στρατιτη δεν μποροσαν να τον καθαιρσουν γιατ το απογρευε ο νμος. Για δο χρνια δεν του ανατθηκε λλη εκστρατεα αλλ μνο ταν θερησαν τι εχε ντροπιαστε αρκετ κι επειδ ταν ο καλτερος στρατηγς της Σπρτης επανλθε αυτς κι οι ντρες του ενεργ στο στρτευμα. Πντα μως θα ταν δακτυλοδεικτομενοι λγω δειλας. Αυτ εναι τα απστευτα του Σπαρτιατικο Κδικα!
     Ο Πλοταρχος απ την λλη υποστηρζει τι γινε κανονικ μχη, που οι Σπαρτιτες ηττθηκαν κι υποχρησαν, κτι που εναι εντελς απθανο. πως και να ‘χει η Τελσιλλα κι οι γυνακες του ργους σωσαν τη πλη τους απ σγουρη καταστροφ επιδεικνοντας  θρρος κι ευψυχα σε μιαν εποχ που η θση της γυνακας ταν υποτιμημνη και πντως εντελς ασμβατη με τον πλεμο. Εις ανμνησιν της θαυμαστς σωτηρας της πλης τους, οι Αργτες καθιρωσαν τη γιορτ των “Υβριστικν”. Στην γιορτ αυτ, οι γυνακες του ργους ντνονταν με ανδρικ χιτνια και χλαμδες, εν οι νδρες με γυναικεα ππλα κι ενδματα. Οι Αργετισσες ττε, λγω της λειψανδρας, πoλιτoγρφησαν περιοκους και τους παντρετηκαν· αλλ με νμο καθιρωσαν να βζουν προσθετ γνια, ταν πλγιαζαν μαζ τους, για να τους θυμζουν τη ταπειν τους καταγωγ.
     Οι Αργεοι σε νδειξη ευγνωμοσνης ανγειραν προς τιμ της Τελσιλλας μεγλη στλη στην οποα παριστνονταν αυτ ρθια χοντας στα πδια της βιβλα και κρατντας στα χρια κρνος που παρατηροσε τοιμη να το φορσει στο κεφλι της. Η στλη αυτ ταν τοποθετημνη πνω απ το θατρο του ργους και μπροστ απ το ιερ γαλμα της θες Αφροδτης. Η στλη αυτ σζονταν μχρι το 170 μ.Χ. που την εδε ο Παυσανας.
     Ο Παυσανας αναφρει ( ΙΙ, 20, 8 ) τι στο ιερ της Αφροδτης, ντια του θετρου, εχε δει στλη με ανγλυφη παρσταση της Τελσιλλας, η οποα ετοιμαζταν να φορσει το κρνος της, εν στα πδια της ταν σκορπισμνα τα βιβλα της. Για τη Τελσιλλα χουνε γρψει πολλο αρχαοι συγγραφες μχρι και τον 2ο μ.Χ. αινα και στη συνχεια χουν δημοσιευτε αρκετς μελτες. Οι πληροφορες απ τις αρχαες πηγς εναι διες και μνο στις λεπτομρειες διαφρουν.
     Εντπωση προξενε το γεγονς τι ο Ηρδοτος, που εναι σχεδν σγχρονος των γεγοντων κι αναφρεται διεξοδικ στην επθεση του Κλεομνη και στον αποδεκατισμ των Αργεων (VI 76-85) δεν τη μνημονεει καν. Το διο κι ο μεταγενστερος Αριστοτλης, ο οποος αναφρεται στη πολιτογρφηση των περιοκων στα «πολιτικ» του (1303 α, β). Η «ποιητικ» του Αριστοτλη δυστυχς δε μας παρχει καμα πληροφορα, γιατ ο πρτος τμος, που σθηκε, αναφρεται μνο στο πος και στη τραγωδα. λλοι συγγραφες, αλλ πολ μεταγενστεροι, πως ο Παυσανας, ο Πλοταρχος, ο Πολαινος, της πλκουνε το εγκμιο, τονζοντας την ηρωικ της αντσταση κατ των Σπαρτιατν.
     Επισημανεται μως, τι ο Κλεομνης ττε δεν εχε πρθεση να καταλβει το ργος, αλλ μνο να το εξασθενσει και να το ταπεινσει, στε να μην αποτελε πια υπολογσιμη δναμη στη Πελοπννησο, πργμα που εχε επιτχει δη με την εξντωση του ανδρικο πληθυσμο. Δεν μπρεσε ττε να προβλψει τι το ργος σντομα θα παρουσαζε και πλι μεγλη ακμ κι τι η Σπρτη θα εχε τα δια και χειρτερα προβλματα. Εξλλου, ο Κλεομνης θελε ν’ αποφγει τυχν απλειες απ τον αμυνμενο μαχο πληθυσμ, που ταν αποφασισμνος, ιδιατερα λγω της λειψανδρας που αντιμετπιζε ανκαθεν η πατρδα του και θερησε φρνιμο να μην επιτεθε στην πλη. Η Τελσιλλα πντως γινε θρλος και μυθοποιθηκε στη συνεδηση του Αργειακο λαο.
     Τσο σημαντικ κι ονομαστ τανε στην αρχαιτητα η Τελσιλλα, μα εναι σχεδν γνωστη σε μας, ακμα και στους Αργεους. Η γνοια αυτ οφελεται σως στις συγκεχυμνες πληροφορες που μας παρδωσε η αρχαιτητα για τη ζω της και στη μυθολογα που αναπτχθηκε γρω απ το πρσωπο της Τελσιλλας. Γνωρζουμε τι καταγταν απ επιφαν οικογνεια του ργους, που ταν φημισμνη για κποιο νδοξο παρελθν της σμφωνα με μαρτυρα του Πλοταρχου, που υποστηρζει τι ταν λεπτοκαμωμνη και φιλσθενη στη νεανικ της ηλικα. Η ασθενικ της φση φανεται πως την ανγκαζε να ζει απομονωμνη, κλεισμνη στον εαυτ της, χωρς συναναστροφς και κοινωνικτητα, σπου αποφσισε να απευθυνθε στο Μαντεο για να μθει για την εξλιξη της υγεας της. Το «Μαντεο του Θεο» απντησε στη μικρσωμη κι ασθενικ Τελσιλλα τι θα βρει την υγεα και την επιτυχα της, εφσον υπηρετε τις Μοσες. Η μαντικ προσταγ «τας Μοσας θεραπεειν» σε συνδυασμ με το μφυτο ποιητικ της ταλντο και την φεσ της για τη μουσικ καναν τη Τελσιλλα να αφοσιωθε με πθος στην ποηση και τη μουσικ, να βρει νημα στη ζω της και να κατακτσει την πνευματικ ομορφι. Επιβεβαινεται τσι η παρδοση που θλει να αποδδει τα πνευματικ χαρσματα σε τομα που στερονται το σωματικ κλλος.
     Πτε γιναν αυτ, πτε ζησε δηλαδ η Τελσιλλα δε γνωρζουμε ακριβς. Καννας συγγραφας, αρχαος σγχρονος, απ’ αυτος που λγο πολ αναφρουν και σχολιζουν τη ποιτρια στα ργα τους, δε δνει ακριβες πληροφορες για το χρνο της γννησς της και για την ηλικα της. λες οι πηγς, αρχαες και νετερες, αναφρουν την Τελσιλλα ως πρωταγωνστρια που σωσε το ργος, ταν ο Σπαρτιτης Κλεομνης εξεστρτευσε εναντον του ργους. Η χρονολογα μως αυτς της εκστρατεας του βασιλι Κλεομνη και της μχης που επακολοθησε ανμεσα στη Σπρτη και το ργος δεν εναι απλυτα εξακριβωμνη. Τοποθετεται στο 519, στο 509 στο 494 π.Χ. Η τελευταα αυτ χρονολογα φανεται  η πιθαντερη.
     Ο συσχετισμς της Τελσιλλας μ’ αυτ τα γεγοντα οδηγε τις περισστερες πηγς να αναφρουν δπλα στο νομ της τη χρονολογα 510 π.Χ. χωρς να διευκρινζουν αν αυτ αναφρεται στη γννηση της ποιτριας στη μχη των γυναικν του ργους και των Σπαρτιατν. Αν υποθσουμε τι η Τελσιλλα γεννθηκε στα 510 π.Χ. θα πρπει να ταν 16 χρονν, ταν το 494 π.Χ. γινε η επθεση των Σπαρτιατν εναντον του ργους. Ττοια μως υπθεση αποκλεεται, γιατ θα ταν δσκολο να δεχθομε τι σε τσο μικρ ηλικα  εχε τη δναμη να ξεσηκσει τις συμπατριτισσς της και να πολεμσουν τους Σπαρτιτες. Λογικτερο φανεται να τοποθετσουμε τη γννησ της ανμεσα στο 520 -515 π.Χ., οπτε στα γεγοντα του 494 π.Χ. θα εχε ηλικα τουλχιστον 20-25 χρνω και συνεπς τη ψυχικ και πνευματικ ωριμτητα να υπερασπιστε την πατρδα της που κινδνευε. Σγχρονη λοιπν του Πνδαρου και της Κρρινας η Τελσιλλα, δεν χουμε περισστερες πληροφορες για τη ζω της. Απ την ΕΑ μαθανουμε τι εχε σζυγο τον Ευξενδα, ο οποος μετ το θνατ της  δρυσε μνημεο προς τιμν της με το εξς επγραμμα:

 Μνημεο, γλυκι Τελσιλλα, στησε εδ
Ο  Ευξενδας για τη γυνακα που παντρετηκε,
γιατ πντα ταν γεμτη πστη, ενοια, αρετ
κι αγπη. Ας μνει και για τους μεταγενστερους
η φμη σου αξχαστη για πντα.

     Ιδανικ σζυγος λοιπν η Τελσιλλα, αλλ και μεγλη ποιτρια αναγνωρισμνη πανελλνια και καχημα για το ργος, δεν υστεροσε σε φιλοπατρα κι ηρωισμ, αρετς που την οδγησαν στο λαμπρ κατρθωμα να σσει το ργος, την πλη της, απ την επιβουλ των στρατιωτν του Κλεομνη. Αξζει να παρακολουθσουμε αυτ τη δραστηριτητα της Τελσιλλας, που παραδδεται απ’ λες τις αρχαες πηγς με διφορες παραλλαγς, χωρς μως κανες να αμφισβητε την ιστορικ αλθεια των γεγοντων.
     Η Σπρτη μετ τη νκη στο Β’ Μεσσηνιακ πλεμο (669-657) εχε την νεση και την επιθυμα να διεκδικσει την ηγεμονα σ’ ολκληρη την Πελοπννησο. Στην προσπθει της αυτ εμπδιο στεκταν το ργος. Οι δυο πλεις ποτ στην αρχαιτητα δεν εχαν καλς σχσεις, λειτουργοσαν ανταγωνιστικ και πντοτε εχαν διαφορς σε επμαχα ζητματα.
     Στα τλη του 5ου αινα π.Χ. κυραρχη στον Ελλαδικ χρο ταν η Πελοποννησιακ συμμαχα με κριους ισχυρτερους εταρους της την Σπρτη του Βασιλι Κλεομνη Α και την Κρινθο. Η ισχυρτερη πλη εκτς της συμμαχας αυτς ταν το ργος, ο μεγλος ανταγωνιστς της Σπρτης για πνω απ 2 αινες. Για να κατακτσουν λοιπν οι Σπαρτιτες την ηγεμονα της Πελοποννσου πρεπε να εξασθενσουν και να ταπεινσουν το ργος. Επιχερησαν, πργματι, μακροχρνια στρατιωτικ και διπλωματικ επθεση εναντον του. Το 550 π.Χ. κατλαβαν με τη βα τα Κθηρα και τα παρλια του Μαλα, που τανε κτσεις του ργους. Γρω στο 546 π.Χ. μετ απ σκληρ αγνα πραν απ το ργος τις περιοχς της Κυνουρας και της Θυρας. Η κρσιμη στρατηγικ σημασα των περιοχν αυτν ανγκασε τους Αργεους, ταν συνλθαν απ τις ττες, να επιχειρσουν καταστρεπτικ πλεμο για την ανκτηση της Κυνουρας.
     Τη περοδο αυτ (520-487 π.Χ.) βασλευε στη Σπρτη νας ικανς, θαρραλος και σκληρς νδρας, ο Κλεομνης ο Α’, γιος του Αναξανδρδα του 15ου του  βασιλικο οκου των Αγιαδν. Ο Κλεομνης αποφσισε να ξεκαθαρσει οριστικ με τους Αργετες κατακτντας τη πλη τους και προετομασε με κθε λεπτομρεια την επιχερησ του. Δεν παρλειψε μλιστα να ζητσει και σχετικ χρησμ απ το Μαντεο των Δελφν, που του απντησε τι θα κυριεσει το ργος. Γρω στο 500 π.Χ. εκστρατεει εναντον του ργους και φθνει στον ποταμ Ερασνο, που κατ τον Ηρδοτο ξεκιν απ τη λμνη Στυμφαλα, χνεται σ’ να κρυφ χσμα κι αναφανεται στο ργος.
     Ο Κλεομνης, τηρντας πιστ τα θρησκευτικ θιμα για να διασφαλσει την επιτυχα της εκστρατεας του, θυσασε στον ποταμ Ερασνο, αλλ η θυσα δεν του δωσε καλ σημεα κι αναγκστηκε να πρει το στρατ του και να υποχωρσει στη Θυρα, στη περιοχ του στρους. Εκε θυσασε να ταρο στη θλασσα, επιββασε το στρατ σε πλοα, το νθος των Σπαρτιατν οπλιτν στο Ναπλιο ,αποβιβστηκε στη περιοχ της Σπειας, μεταξ Ναυπλου και Τρυνθας κι απ εκε βδισε προς το ργος.  Οι Αργεοι σπευσαν να στρατοπεδεσουν στη Σπεια, απναντι απ το Στρατ των Σπαρτιατν, χωρς να φοβονται την αναμτρηση, παρ μνο μπως νικηθον με δλο απ τους Σπαρτιτες, γιατ ταν απειλθηκαν απ τον Κλεομνη ζτησαν και πραν χρησμ απ την Πυθα, που λεγε:

 «ταν η θηλυκ νικσει τον αρσενικ,
τον διξει και δοξασθε ανμεσα στους Αργεους,
ττε πολλς Αργετισσες θα ξεσχσουν τα μγουλ τους,
στε κποτε να πει κποιος μεταγενστερος νθρωπος:
ο φοβερς τριπλοτυλιγμνος φις χθηκε νικημνος απ δρυ».

     Θηλυκ για τους Αργεους ταν η Σπεια κι αρσενικς ο Κλεομνης, αλλ φοβντουσαν το φοβερ φι, το δλο, γι’ αυτ αποφσισαν να ακολουθον πιστ τα σματα του κρυκα των αντιπλων, για να μην εξαπατηθον. ,τι λεγε ο κρυκας να κνουν οι Σπαρτιτες, το διο καναν κι οι Αργεοι. Ο πανξυπνος Κλεομνης μως αντελφθη την τακτικ των Αργεων και παργγειλε κρυφ στους στρατιτες του να προυν τα πλα και να ετοιμασθον για επθεση, ταν ο κρυκας δσει το σνθημα για μεσημεριαν φαγητ, για «ριστον».
     τσι, ταν ο κρυκας δωσε σμα για φαγητ, οι Αργεοι κθισαν για συσστιο, οι Λακεδαιμνιοι τους επιτθηκαν αιφνιδιαστικ κι οι Αργεοι ζαλισμνοι απ τον αιφνιδιασμ δεν πρλαβαν  να αντισταθον. Οι περισστεροι σκοτθηκαν, εν σοι γλτωσαν κατφυγαν στο πυκν λσος της Σπειας, που οι Αργετες  το θεωροσαν ιερ, γιατ ταν αφιερωμνο στον ργο, γιο του Δα και της Νιβης και διδοχο του βασιλι Φορωνα, απ τον οποο πρε κι η πλη το νομ της. Ο Κλεομνης, μια κι ταν ανσιο να εισβλει με το στρατ του στο ιερ λσος, μεταχειρστηκε και πλι το δλο για να εξοντσει τους αποκλεισμνους Αργεους.
     Πληροφορθηκε απ αυτομλους Αργεους, που εχε κοντ του, τα ονματα σων εχαν αποκλεισθε στο ιερ λσος κι στειλε κρυκα να τους καλε ονομαστικ να βγουν λγοντς τους τι εχε πρει τα λτρα για την απελευθρωσ τους. Πενντα Αργετες που ανταποκρθηκαν στη πρσκληση και βγκαν ξω τους συνλαβε ο Κλεομνης και τους σκτωσε. Κποια στιγμ μως νας απ τους αποκλεισμνους στο πυκν λσος Αργεους ανβηκε σ’ να δντρο κι εδε τι γινταν ξω.
     Απ κενη τη στιγμ σταμτησαν να βγανουν ξω αυτο που προσκαλονταν. Ττε ο Κλεομνης διταξε τους ελωτες να συσσωρεσουν φργανα γρω απ το λσος, κατπιν βαλε φωτι και το καψε μαζ με τους αποκλεισμνους Αργεους. Την ρα που καιγταν το λσος ο Κλεομνης ρτησε ναν αυτμολο σε ποιον εναι αφιερωμνο κι ταν εκενος του απντησε τι εναι αφιερωμνο στον ργο, πστεψε τι αυτ ταν το «ργος» που του εχε πει ο χρησμς τι θα κυριεσει κι αναφνησε με αναστεναγμ. «Απλλωνα που δνεις τους χρησμος, πσο με εξαπτησες λγοντς μου τι θα κυριεσω το ργος! Καταλαβανω τι ο χρησμς που μου ’δωσες ξεπληρθηκε».
     Οι Αργετες πντως αποδεκατστηκαν απ’ λο το μχιμο ανδρικ πληθυσμ τους, αφο σκοτθηκαν στη Σπεια 7.777 Αργεοι κατ τον Πλοταρχο και τον Πολαινο 5.000 κατ τον Παυσανα 6.000 κατ τον Ηρδοτο. Μετ απ’ αυτ, σμφωνα με τον Ηρδοτο που φανεται τι αντλε τις πληροφορες του απ Σπαρτιατικς πηγς, ο Κλεομνης διταξε το μεγαλτερο μρος του στρατο του να επανλθει στη Σπρτη και με χλιους μνο επλεκτους πγε στο Ηραον του ργους για να θυσισει. Ο ιερας της ρας του το απαγρευσε λγοντας τι δεν εναι σιο να θυσιζουν οι ξνοι κι ο Κλεομνης διταξε τους ελωτες να τον μαστιγσουν και θυσασε δια της βας. Το γαλμα της θες ττε βγαλε φωτι απ το στθος κι χι απ το κεφλι, πως πρεπε κι ο Κλεομνης κατλαβε τι η θε δεν ταν διατεθειμνη να αφσει απροσττευτο το ργος κι επανλθε στη Σπρτη χωρς να επιχειρσει επθεση στο ργος.
     Εκε κατηγορθηκε απ τους εχθρος και τους αντιπλους του τι δωροδοκθηκε για να μη καταλβει το ργος, αλλ υποστηρζοντας στην απολογα του πως πστεψε τι εκπληρθηκε ο χρησμς του Δα με την κατληψη του ιερο του ργου κι τι αποτρπηκε με τη στση της ρας απ τη κατληψη του ργους, πεισε τους εφρους, που ανκαν λλωστε στην παρταξ του και τον αθωσαν με μεγλη πλειοψηφα. Η διγηση αυτ απβλεπε προφανς να δικαιολογσει τους Σπαρτιτες και τον Κλεομνη για την αποτυχα τους να κυριεσουν το ργος μετ τη νκη τους στη Σπεια.
     Πισττερα τη πραγματικτητα μως φανεται να απεικονζουν ο Παυσανας και ο Πολαινος, που αποδδουν τη σωτηρα του ργους στον ηρωικ ρλο της ποιτριας Τελσιλλας. Σμφωνα μ’ αυτς τις πηγς, λοιπν, ο Κλεομνης μετ τη νκη του στη Σπεια βδισε εναντον του ργους, που λπιζε τι θα το κυριεσει εκολα απογυμνωμνο απ τους νδρες υπερασπιστς του. Το ργος κινδνευε μεσα με μνους  υπερασπιστς τους γρους, τα παιδι και τις γυνακες κθε ηλικας.
     Η τρομερ εδηση φτασε στην πλη κι ριξε σ’ απελπισα κι απγνωση γυνακες, γρους και παιδι.  Ττε ταν που μια φων ξεχρισε, μια γενναα γυνακα.  ταν η ποιτρια Τελσιλλα, μια λεπτοκαμωμνη και φιλσθενη κοπλα, που τις κλεσε σε αντσταση.  ταν νας στρατς γυναικν, που παρατχθηκε ξω απ' τα τεχη της πλης, ακλνητος κι αποφασισμνος να προασπσει τα ιερ και τα σια της πατρδας, να υπερασπιστε το δκιο και την τιμ του Aργους, να μην υποταχθε και να μην υποκψει. Τη κρσιμη αυτ στιγμ η ποιτρια Τελσιλλα συγκντρωσε τους γρους, τα παιδι και τις γυνακες του ργους, τους δωσε κθε λογς πλο που βρκε στα σπτια και τους ναος, τξα και βλη, κοντρια, ασπδες, μαχαρια, σπαθι, ξλα και πτρες και τις παρταξε στα τεχη και τις επλξεις τοιμες για αντσταση.
     Ο στρατς των Σπαρτιατν φτανε αλαλζοντας.  Μακρυμλληδες τρομερο αγριωπο Σπαρτιτες, μεθυσμνοι απ' τη νκη τους, σγουροι πια για την κατκτηση της πλης-κρτους του ργους. ταν πλησασαν, με μεγλην κπληξη, εδαν τις Αργετισσες απτητες μπρος τους και τη Τελσιλλα στραμμνη προς τον ουραν να αναπμπει δεσεις στους θεος: «Ω ρτεμη, ω Απλλωνα! Βοηθστε μας να σσουμε την πατρδα!».
     Αιφνιδιστηκαν φυσικ απ την αυτοσχδια καθοδηγτρια, που δινε το σνθημα του συναγερμο και τις κατευθνσεις για την μυνα του ργους και βρθηκαν σε δλημμα φοβερ: Αν καναν επθεση και τις σκτωναν, θα γνονταν μισητο κι νανδροι που σκτωσαν γυνακες. Αν αποτγχαναν στην επθεσ τους, θα τανε καταγλαστοι που ξακουστο πολεμιστς αυτο νικθηκαν απ γυνακες με επικεφαλς, μλιστα, μια ποιτρια, τη Τελσιλλα. Δοκμασαν να τις τρομξουν με αλαλαγμος κι αντρα, αλλ’ αυτς στκονταν ακλνητες στις επλξεις.
     καναν κποιες επιθσεις εναντον τους, αλλ οι γυνακες τις απκρουσαν. Τελικ οι περφανοι Σπαρτιτες του Κλεομνη αναγκστηκαν να υποχωρσουν για να βγουν απ το αδιξοδο με ακραιη την αξιοπρπει τους. Τελικ το ργος δεν πεσε! Σθηκε απ τον ηρωισμ των γυναικν του και τη γενναιτητα της ξοχης ποιτριας Τελσιλλας, που διψευσε μ’ αυτ τον τρπο πανηγυρικ το γνωστ αξωμα «η τχνη για την τχνη». πως και να ‘χει η Τελσιλλα κι οι γυνακες του ργους σωσαν τη πλη τους απ σγουρη καταστροφ επιδεικνοντας θρρος κι ευψυχα σε μια εποχ που η θση της γυνακας ταν υποτιμημνη και πντως εντελς ασμβατη με τον πλεμο. Γι ̉αυτ τη πρξη της θαυμστηκε και μνημονεεται πιο πολ απ τις αρχαες πηγς. Αυτ μως δεν σημανει τι υστρησε στη ποιητικ δημιουργα.
     Αντθετα η Τελσιλλα εχε αφοσιωθε με πθος στην ποηση και στη μουσικ μετ το χρησμ που πρε απ το θε και μ’ αυτ τη δραστηριτητ της κατφερε χι μνο να δυναμσει το σμα της και να αποκαταστσει την υγει της, αλλ και να τη θαυμσουν λοι οι Αργετες και, προπαντς, οι Αργετισσες για την «ποιητικ» της. Φανεται τι ο ενθουσιασμς που προκαλοσε με τα ποιματ της ταν εκενος με τον οποο κατφερε, ως λλος Τυρταος, τις γυνακες, τα παιδι και τους γρους να υπερασπισθον οπλισμνοι τα τεχη της πατρδας τους που κινδνευε. Τα ποιματ της φεραν τον ττλο «σματα» και ταν μνοι προορισμνοι για χορος, κυρως παρθνων, να ποιητικ εδος που το εκτιμοσαν πολ στην εποχ της. Τις λυρικς αυτς δημιουργες της αφιρωνε στις μοσες και στους θεος ρτεμη κι Απλλωνα, που ταν οι κυριτεροι εμπνευστς της.
     Δυστυχς, απ τα ποιματα αυτ σωθκαν ελχιστα μνο αποσπσματα κι λλες πληροφορες για το ργο της απ μμεσες πηγς. Απ μια επιγραφ της Επιδαρου, που αναφρει ο Παυσανας, μαθανουμε τι «στη κορυφ του ρους Κορυφς ( Κρυφον, νοτιοανατολικ του ιερο της Επιδαρου υπρχει ιερ της κορυφαας Αρτμιδος, το οποο μνημονεει σε κποιο ποημα της η Τελσιλλα».  Απ’ αυτ, πιθανν, το σμα χουν σωθε 2 μνο στχοι:

«Την ρτεμη τραγουδστε, κρες,
που αποφεγει τον Αλφει
…»

     Απ τους στχους αυτος μπορομε να συμπερνουμε τι το ποημα ταν εμπνευσμνο απ το μθο για τον ποταμ Αλφει. Σμφωνα, λοιπν, μ’ αυτ το μθο, ο Αλφεις, που λατρευτανε στην αρχαιτητα σα προσωποποιημνος θες με τερστιες ικαντητες πλουτοδοσας, νιωθε για την ρτεμη ασγαστο ερωτικ πθος. Η θε, κρη του Δα και δδυμη αδελφ του Απλλωνα, για να μη πσει στα χρια του Αλφειο, λειφε με λσπη το πρσωπ της και τα πρσωπα των Νυμφν που τη συνδευαν κι ο Αλφεις δε μποροσε να την αναγνωρσει. Ο θρλος του ερωτοχτυπημνου Αλφειο με την ρτεμη, που τον απφευγε, ταν, φανεται, η αιτα που  την ρτεμη στη περιοχ  της Ηλεας την ονμαζαν «Αλφειοσα, Αλφειαα, Αλφειωνα Ποταμα». Και την εικνα της φυγς της θες συνθτει με μμετρο τρπο το 2στιχο της Τελσιλλας.
     Σμφωνα με λλη πληροφορα η Τελσιλλα εχε συνθσει μια ωδ για τον Απλλωνα, που ονομαζταν «Φιληλις», αυτς δηλ. που αγαπει τον λιο. Το σμα αυτ το τραγουδοσαν, σως, οι εργτες, ταν πγαιναν  με συννεφι στα χωρφια να δουλψουν και παρακαλοσαν τον λιο να βγει απ τα σννεφα και να ζεστνει την ατμσφαιρα.
     Κποιο λλο ποημα της Τελσιλλας πρπει να ταν αφιερωμνο στη Νιβη και στα παιδι της, γιατ ο Απολλδωρος μας δνει τη πληροφορα τι «απ τα αγρια της Νιβης σθηκε ο Αμφων κι απ τα κορτσια η Χλωρς η μεγαλτερη, που τη νυμφετηκεν ο Νηλας, σμφωνα μως με τη Τελσιλλα σθηκαν ο Αμκλας κι η Μελβοια, που  σκτωσαν με τξο τον Αμφινα». Απ το ποημα μως αυτ της Τελσιλλας δε σθηκε οτε λξη!
     Κατ πσα πιθαντητα εχε συνθσει κι να ποημα για τους γμους του Δα με την ρα, αν κρνουμε απ να σχλιο στο στχο 64 του ποιματος του Θεκριτου «Συρακσιαι Αδωνιζουσαι», που περιχεται σε ππυρο (αρ.1487 Ρ.) κι αναφρει τι «λα τα ξρουν οι γυνακες, ακμα και πως ο Δας παντρετηκε την ρα». Τον υπαινιγμ αυτ τον αποδδουν στη Τελσιλλα.
     Τα ποιματ της ταν κυρως μνοι για χορος κοριτσιν, να εδος ιδιατερα αγαπητ την αρχαα εποχ, αφο οι γονες στα διφορα χοροστσια εχανε την ευκαιρα να καμαρσουν τις κρες τους που χρευαν. Μλιστα εχε καθιερσει δικ της μτρο, το οποο οι Αλεξανδρινο φιλλογοι ονμασαν«Τελεσλλειο» για τη μοναδικτητ του.
     Απ τη ποησ της δεν σθηκαν παρ ελχιστα αποσπσματα και μνον ν ολκληρο, χαραγμνο μεταγενστερα σε λθο, που βρθηκε στο ιερ του Ασκληπιο στην Επδαυρο. Πρκειται για μνο με 28 στχους, αφιερωμνο στη μητρα των θεν Ρα, η οποα διεκδικε απ το γιο της Δα το μερδι της στη μοιρασι του σμπαντος. Ο μθος της σγκρουσης του Δα με τη μητρα του Ρα Κυβλη δε μας εναι γνωστς απ λλη πηγ κι σως να εναι πνευματικ δημιοργημα της Τελσιλλας.
     Το μοναδικ ποημα της Τελσιλλας που σθηκε ολκληρο και μλιστα χι σε ππυρο, αλλ ως επιγραφ χαραγμνη σε λθο του 3ου 4ου μ.Χ. αινος, που βρθηκε στο ιερ του Ασκληπιο στην Επδαυρο, εναι νας μνος στη «μητρα των θεν», που αξζει να τον παραθσουμε, πως μας παραδθηκε στο αρχαο κεμενο και σε μετφραση. Εναι και μια προτροπ, αφιρωση,  στις βασανισμνες φτωχς γυνακες που στις μρες μας τιμνται και με σεβασμ μπρος στο δρμα τους, ιδο στο κλμα της αρχαας ποησης, η μετφραση ενς λακο τραγουδιο της αρχαιτητας, που με δικαιοσνη αποδδει στο γυναικεο φλο το μερδιο που δικαιοται στον ουραν, στη γη και στη θλασσα::

   Ματρ Θεν                                           Στη Μητρα των Θεν                                                                      

Ω Μνημσυνας κραι                                   Κρες της Μνημοσνης
Δευρ’ λθετε απ’ ωραν                              ελτε εδ απ’ τον ουραν
και μοι συναεσατε                                       και τραγουδστε μαζ μου
ταν ματρα των θεν,                            τη μητρα των θεν, που ρθα,
ως λε πλανωμνα                                       αφο περιπλανθηκα
κατ’ ρεα και νπας                                    στα ρη και στις πηγς
σρουσα αβρταν κμαν,                            με ανεμοπαρμνα τα μαλλι
κατωρημνα φρνας.                                    ξετρελαμνη στα βουν.
Ο Ζες δ’ εσιδν ναξ                               Κι ο βασιλις Δας σαν εδε
ταν Ματρα των θεν,                                τη μητρα των θεν
κεραυνν βαλλε και                                    ριξε κεραυν και
τα τμπαν’ ελμβανε,                                  πρε τα τμπανα,
πτρας διρρησε και                                     σπασε τα βρχια
τα τμπαν’ ελμβανε                                   και πρε τα τμπανα.
Μτηρ, πιθ’ εις θεος,                               -Μητρα, φγε στους θεος
και μη κατ’ ρη πλαν,                                και μη γυρνς στα ρη,
μη σε χαροπο λοντες                                  γιατ τ’ γρια λιοντρια
πολιο λκοι                                                  και οι γκρζοι οι λκοι
[δωσι πλανωμναν.]                                  [θα σε φνε κυνηγημνη.]
και ουκ πειμι εις θεος,                             -Δε θα φγω στους θεος
αν μη τα μρη λβω,                                    αν δεν πρω μερδια,
το μεν μισυ ουραν,                                   το μισ απ’ τον ουραν,
το δε μισυ Γαας,                                          τ’ λλο μισ απ’ τη γη
πντω το τρτον μρος˙                         το τρτο απ’ τη θλασσα,
χοτως απελεσομαι,                                    κι τσι θ’ αποχωρσω.
χαιρ’ ω μεγλα να                                     -Χαρε, μεγλη βασλισσα,
σα Μτερ Ολμπω.                                       Μητρα του Ολμπου.

=======================

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers