-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

: ': ' (~ 1700)

                                      Πρλογος

     Αυτ λοιπν εναι το 12ο ρθρο που αφορ στις ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ και πιο συγκεκριμνα, μεταγενστερες φωτερς παρουσες στο χρο των γραμμτων, των τεχνν και των επιστημν, απ την αρχαιτητα (εκτς Ελλδος) μχρι το τλος του 16ου αι. (ως το 1700 περπου). Περιλαμβνει δε, 17+2 γυναικεα φωτειν ονματα (διατηρ την επιφλαξη και φυσικ τη δσμευση, να το εμπλουτζω κατ καιρος, ταν βρσκω να ονματα που απ παρλειψη δεν χω συμπεριλβει). Δε θα πω πολλ γιατ τα 'χω ξαναπε σε προγενστερα παρμοια ρθρα κι τσι απλ θα προσθσω πως ελπζω η απλαυση να 'ναι αμοιβαα, τση ση εγ και πιτερη εσες. Π. Χ.

======================

1). EN HEDU'AΝΝΑ (ΙΜΧΟΤΠ)
Eν Χεντο' ννα, Βαβυλνα, αστρονμος, ιρεια βασιλι φεγγαριο, αρχιτκτων, λογοτχνις, φιλσοφος, ~2285-2250 π.Χ.



     Η Eν Χεντο' ννα εναι μια απ τη μεγλη γραμμ των γυναικν, που παρακολοθησαν τα αστρια και τους κκλους της σελνης. Υπρξε το 1ο γυναικεο νομα καταγεγραμμνο στην ιστορα της τεχνολογας. τανε κρη του Σαργκν (απ Ακντ) ο οποος δρυσε τη Σαργκνια Δυναστεα στη Βαβυλνα, περπου πριν απ 4.000 χρνια. Αυτ ταν μια θση μεγλης δναμης και κρους. Την ρισε αστρονμο αρχιιρεια της θετητας της πλης, που ταν η σελνη. Το 1ο της νομα ταν Ιμχοτπ, το 2ο ταν Eν Χεντο' ννα. Οι ιρειες κι οι ιερες απ τη Σουμερα και τη Βαβυλνα εγκατστησαν να δκτυο παρατηρητηρων για να παρακολουθον τις κινσεις των αστρων. Δημιοργησαν να ημερολγιο, το οποο σε ορισμνες περιπτσεις χρησιμοποιεται ακμη και σμερα, για να βρσκουμε ημερολογιακ σημαντικ θρησκευτικ γεγοντα, πως φερ' ειπεν το Πσχα. Eν Χεντο' ννα εναι το πρτο γυναικεο νομα, που συμπεριλαμβνεται σε καταγεγραμμνα στοιχεα για τη τεχνολογα. Με το νομα Ιμχοτπ κτισε τη 1η πυραμδα.


Ο Δσκος Της ΕνΧεντου' ννα  Αλαβστρινος δσκος, εικονζεται η ποιτρια να
προσφρει θυσα στη Νννα, Αρχαιολογικ & Ανθρωπολογικ Μουσεο Φιλαδλφειας.

     ταν επσης η 1η γνωστ ποιτρια της εποχς. Εν σημανει Αρχιρεια, Χεντο σημανει κσμημα συνεπς τ' νομ της ερμηνεεται ως: "Η Αρχιρεια που εναι το κσμημα της θες Αν". Ηταν μια πριγκπισσα της Ακκαδας και Αρχιρεια της θες του φεγγαριο Νννα, να λειτοργημα με πολιτικ σημασα, μια που εκε συχν ανρχονταν οι βασιλοκρες. Η Ενχεντουννα ταν η θεα του Ακκδιου βασιλι Ναρμ-σιν, κι εναι μια απ τις 1ες γυνακες της Ιστορας που γνωρζουμε με το νομ της. Οι ειδικο τη θεωρον επσης πιθανν σαν τη 1η συγγραφα και ποιτρια ανεξαρττως φλου, που 'γινε γνωστ. Υπηρτησε ως Αρχιρεια, διορισμνη απ τον πατρα της, τον βασιλι Σαργκν της Ακκαδας, το 3.000 περπου π.Χ.. Μητρα της ταν η βασλισσα Τασχουτλον. Μας φησε να σμα λογοτεχνικν ργων που περιλαμβνουνε κυρως προσωπικος μνους στη θε Ινννα καθς και μια σειρ μνων που ονομζονται Υμνοι των Σουμεριακν Ναν. Αυτο θεωρονται σαν μια απ τις 1ες προσπθειες θεολογικς συστηματοποησης. Μερικο της αποδδουν κι λλα ργα.
    Διορστηκε ως Αρχιρεια απ τον Σαργκν σε μια προσπθεια να ενισχσει την εξουσα του στο Ντο, που ταν η πλη Ουρ. Κρτησε τη θση της και κατ τη βασιλεα του αδελφο της Ριμος, που μως φανεται πως μπλχτηκε σε κποια πολιτικ αναταραχ, καθαιρθηκε κι επανλθε. Αυτ τα ανιστορε στην σνθεσ της Η εξμνηση της Ινννα, δηλαδ την εξορα της απ την Ουρ και την επιστροφ της. Αυτ συνδονται και με τη Κατρα του Ακκδ που ο Ναραμ-σιν -που σως αρχιερτευσε και στις μρες του- δχεται κατρες κι εξορζεται απ τον Ενλλ. Μετ θνατον, η Εν Χεντου'ννα συνχισε να μνημονεεται και πιθανν ανακηρχθηκε ως ημθεα.
     Εναι πολ γνωστ απ αρχαιολογικ ευρματα. Στο βασιλικ κοιμητρι της Ουρ βρεθκανε 2 σφραγδες με τ' νομ της, που ανκανε σε υπηρτρις της, κι ανγονται στην εποχ του Σαργκν. Επσης βρθηκε στην Ουρ νας δσκος (φωτ.) απ αλβαστρο με τη μορφ και το νομ της, εκε που ταν η κατοικα της Αρχιρειας. Βρθηκε κι να γαλμα στην πλη Ισν-Λρσα (2000-1800 π.Χ.) δπλα σ' να της Αρχιρειας Εναννατομμα. Στη Νιππορ, στην Ουρ, και πιθανς στο Λαγκς, κρατοσαν αντγραφα των ργων της εκατοντδες χρνια μετ το θνατ της μαζ με βασιλικς επιγραφς, πργμα που σημανει πως τανε παρμοιας κι σης αξας με αυτς.
     Συνθεσε 42 μνους για ναος που απλνονταν απ την Σουμερα μχρι το Ακκδ περιλαμβανομνων το Εριντο, Σιππρ κι Ενσοννα. Τα κεμενα χουνε διασωθε απ 37 πινακδες απ την Ουρ και Νιππορ, που οι περισστερες χρονολογονται στη πριμη Βαβυλωνιακ περοδο. Ονομζονται συνολικ Σουμεριακο μνοι των ναν. Ηταν η 1η ανλογη προσπθεια κι η Εν Χεντου'ννα γρφει: "Βασιλι, κτι γινε που δεν ξανγινε πριν". Η διατρηση των μνων της σε αντγραφα, δεχνει τι βρσκονταν σε χρση και μετ το θνατ της, κι χαιραν μεγλης εκτμησης. λλο περφημο ργο της εναι Η εξμνηση της Ινννα (Νιν-με-σαρ-ρα) που εναι προσωπικ εξομολγηση στη θε Ινννα και περιγρφει με λεπτομρειες την εξορα της απ την Ουρ.
     Τα αρχαιτερα γραπτ μνημεα μελικς ποησης της Σουμεριο-Ακκαδικς περιδου ανκουν στην Ενχεντουννα, ποιτρια, κρη του ιδρυτ των Ακκδων, Σαργκν, και Αρχιρεια του θεο της σελνης Νννα, που ζησε απ το 2285 ως το 2250 π.Χ. περπου στις πλεις Ουρ και Ουροκ. Το νομ της ποιτριας σχηματζεται απ τις λξεις "Εν" που σημανει Αρχιρεια, και "Χεντο" που παραπμπει σε προσωνμιο του θεο Νννα και σημανει "Ο Κριος, που εναι το κσμημα του ουρανο".
     Η Ενχεντουννα στερα απ επιθυμα του πατρα της του Σαργκν ανλαβε να αρχιερατεσει στο να του θεο Νννα στην Ουρ που εκτς απ κντρο της λατρεας του θεωρονταν και η ιερ πλη της σουμεριακς θες της γονιμτητας και του πολμου, Ινννα. Η ανληψη αρχιερατικν καθηκντων σε ναος απ τις κρες των βασιλων τανε φαινμενο αρκετ συνηθισμνο κατ την εποχ εκενη στην Μεσοποταμα και συνθως απβλεπε στην προθηση των βασιλικν συμφερντων. Στη προκεμενη περπτωση αποσκοποσε στην εδραωση της εξουσας του Σαργκν στο ντιο τμμα του Σουμεριακο βασιλεου.
     Αρχιερτευσε στους ναος του Νννα λη της τη ζω εκτς απ μερικ χρνια κατ τα οποα αναγκστηκε να τους εγκαταλεψει επειδ φανεται πως ενεπλκη σε πολιτικ αναταραχ με αποτλεσμα να καθαιρεθε απ το αξωμ της και να εξοριστε απ την Ουρ. Με την επνοδ της στη πλη και στα καθκοντ της, συγγρφει μιαν εξαιρετικ σε στιχουργα θεκ επκληση, την Εξψωση της Ινννα, που εκτς απ προσευχ αποτελε παρλληλα κι εξομολγηση προς τη θε και παρχει πληροφορες για τη φυγ της απ την Ουρ, το διστημα της εξορας της και την επιστροφ της σ' αυτν. Περφημο εναι επσης και το Εγκμιο της Ινννα, που η ποιτρια επιχειρε να κατευνσει τη πολεμχαρη φση της θες, απ' που προρχεται το απσπασμα που ακολουθε, που παραπμπει τσο στη τραγικ ποηση και καταδεικνει το πηγαο ταλντο της και κθε λλο παρ αδκως, θεωρεται χι μνο η αρχαιτερη ποιτρια μα και μα απ τις πιο αξιοθαμαστες:

Ω ∆σποινα λων των ∆υνµεων, αγλα

γυν φωτοπερχυτη, καλ!
Σε αγαπον ο ουρανς κι η Γη.
Σαν ρνεο πετς και τη χρα ραµφζεις.

ρµς με τη μορφ της καταιγδας, 
σα θελλα βρυχσαι, μανιασμνη,
αστρφτεις και κατακεραυννεις
και μ' νεμους κακος μουγκρζεις.

Τα πδια σου αδικοπα κινονται. 
Την ρπα των λυγμν αυτ 
την οδηγες ν' αρχσει να θρηνε.
Ω ∆σποινα της χρας ψιστη εσ!
Ποις ποτ σ' αρνθηκε τη δξα, τη τιµ;

Ω των βασιλισσν βασλισσα,
των θεων ∆υνµεων κτητρισσα!
Σκις ζυγνουνε το φως,
γρω µου η µρα σκοτεινιζει…
     
     Η ριστη χρση της Σουμεριακς γραφς απ την Ενχεντουννα και η ιδιτητ της ως αρχιρειας και ποιτριας αντανακλ την πολιτιστικ και κοινωνικ θση των γυναικν, κυρως των αντερων κοινωνικν στρωμτων, στη περιοχ της Μεσοποταμας εκενης της μακρυνς περιδου που διδσκονταν γραφ και στρφονταν στην ενασχληση με τη λογοτεχνα καθς καταγρφονται πολλς γυνακες βασιλων που ετε παργγελναν, ετε γραφαν οι διες ποιματα. Φαινμενο σπνιο κατ την αρχαιτητα που οι γυνακες αποκλεονταν απ την εκπαδευση κι εχαν ως μοναδικ ενασχληση τους την οικοτεχνα. Εκτς απ αυτν, γνωρζουμε γυνακες των βασιλων που παργγελναν και πιθανν γραφαν ποηση, εν η θε Νιντμπα εμφανζονταν ως γραφες. Ο Leick γρφει πως "σ' να βαθμ, τα επθετα των γυναικεων θεοττων της Μεσοποταμας αντικατοπτρζουνε τη πολιτιστικ και κοινωνικ θση των γυναικν στον Αρχαο Κσμο".
..........................................................................

     Στο σημεο αυτ παρεμβλλεται ,τι αρχαο ελληνικ υπρχει στις Γυνακες Του Κσμου κι υπρχει ΕΔΩ!
     Συμπληρωματικ η συνχει του πριν, επειδ βγαινε μεγλο το ρθρο, υπρχει ΕΔΩ!
     Επσης ,τι σε αρχαο αλλ στη Ποηση και τη Φιλοσοφα Γυναικν υπρχει ΕΔΩ!
..........................................................................


2). PAN CHAO BAN ZHAO
Παν Τσο, Κνα- επιστµονας (50-112 µ.Χ.)

     Η Pan Chao Ban Zhao ταν η αυτοκρατορικ επιστµονας του αυτοκρτορα Χο της Κνας. ταν η επσηµη ιστορικς της αυλς η οποα εχε υπ' ευθνη της την αυτοκρατορικ βιβλιοθκη, που και δδασκε. να απ τα σηµαντικτερα και πιο γνωστ ργα της ταν: "Μαθµατα για µια γυνακα". ταν η 1η γνωστ γυνακα ιστορικς της Κνας. Ολοκλρωσε το ργο του αδελφο της Ban Gu για την ιστορα του δυτικο Han, του βιβλου του Han. γραψε επσης μαθματα για τις γυνακες, να σημαντικ ργο για τη συμπεριφορ των γυναικν. Εχε επσης μεγλο ενδιαφρον για την αστρονομα και τα μαθηματικ κι γραψε ποιματα, γραπτς αναμνσεις, επιχειρματα, σχλια, δοκμια κι αρκετ μακροσκελ ργα, που δε σθηκαν ολκληρα. γινε η πιο δισημη γυνακα επιστμονας της Κνας.

     Γεννθηκε στο Anling, κοντ στο σημεριν Xianyang, στην επαρχα Shaanxi, σε μιαν οικογνεια μελετητν που τανε για 3 γενις στην αυλ του κινζου αυτοκρτορα. Εχε 2 μεγαλτερους αδελφος, δδυμους τουλχιστον 13 τη μεγαλτερους απ αυτν: τον Μπαν Γου, ο οποος θα γιντανε ποιητς της αυλς κι ο κριος συγγραφας του Han shu, -ιστορα των πρτων 200 χρνων της Κνας της δυναστεας Χαν-, κι ο Ban Chao, ο οποος θα γνει γενικς στρατηγς, κερδζοντας σημαντικς μχες στα βορειοδυτικ σνορα της Κνας. Στα 14 παντρετηκε να ντπιο κτοικο με το νομα Cao Shishu κι ονομστηκε Λατρευτ Madame Cao. Ο σζυγς της πθανε ταν ταν ακμα νος, αφνοντς τη μ' να παιδ. Δεν ξαναπαντρετηκε, αλλ αφιερθηκε στα γρμματα. τανε κρη του δισημου ιστορικο Ban Biao κι επσης φλη του αξιοσημεωτου λγιου και ποιητ Consort Ban.
      Μχρι το 76 μ.Χ., ο αδελφς της εχε γνει στρατηγς κι η μητρα της κι ο αδελφς της Γου τανε στη πρωτεουσα, που τανε στην αυλ του αυτοκρτορα ως ιστορικς και συντκτης. Η Zhao, σχεδν 30 ετν, βρισκταν ακμα μαζ τους (ταν ασυνθιστο μια χρα να εγκατλειπε την οικογνεια του συζγου της). Αυτς εργζοντανε πνω στο Han shu κι οι επιστμονες θεωρονε "πιθαν τι η Ζο ταν δη ενεργ συνεργτης του ργου στη δεκαετα του '70 και του '80" (Wills, σελ.94).
     Το 89, υπρχε νος αυτοκρτορας, να παιδ, τσι ο νμος λεγε πως πρεπε η μητρα ν' αναλβει προσωριν, η Dowager Empress Dou. Ο αδερφς της,  Ban Gu συνδθηκε στεν μαζ τους. Το 92, η οικογνεια Dou κατηγορθηκε για προδοσα: οι ντρες της οικογνειας αυτοκτνησαν. Η αυτοκρτειρα χασε τη δναμ της κι οι φλοι της οικογνειας, συμπεριλαμβανομνου του Gu, εκτελστηκαν. μως, δεν γινε καμα ενργεια εναντον των λλων απαγορεσεων: Ο Chou ταν νας νικηφρος στρατηγς (κι ασφαλς πολ μακρι), ο Zhao ταν απλ γυνακα (αν κι η ανθεση του γιου σε μια μακριν θση περπου το 95 θεωρθηκε απ μερικος ως εξορα).
     Το 97, ωστσο, η Τσο κλθηκε πσω στη πρωτεουσα για να ολοκληρσει την ιστορα που μεινε ημιτελς απ το θνατο του Ban Gu. Σμφωνα με μια βιογραφα της Zhao που γρφτηκε στη 10ετα του '40: "Ο αυτοκρτορας Ho διταξε τη Ban Zhao να ρθει στη Βιβλιοθκη Tuan Kuan προκειμνου να συνεχσει και να ολοκληρσει το ργο ..." (αναφρθηκε απ τον Swann, σελ. 40) και να επιβλπει το ργο λλων επιστημνων που εργζονται στη βιβλιοθκη. Επειδ το Han shu εναι να σημαντικ ργο για τους ιστορικος της Κνας, συζητθηκε το ζτημα πσο συνβαλε η Zhao σε αυτ (ουσιαστικ γραφ, επεξεργασα και χραξη;) για 1900 χρνια και μλιστα ενθρμως. Απ εσωτερικς αποδεξεις, η μεταφρστρια Nancy Lee Swann πιστεει τι η Zhao εναι υπεθυνη για περπου το 1/4ο του συνλου.
     Η Ban Zhao τανε συγγραφας της ιστορας του Δυτικο Χαν, ενς βιβλου γνωστο ως Βιβλο του Χαν. Αφο ο Μπαν Γκου φυλακστηκε κι εκτελστηκε το 92, λγω της σχσης του με την οικογνεια της αυτοκρτειρας Dowager Dou, η Ban Zhao ολοκλρωσε το ργο. Προσθεσε τη γενεαλογα της μητρας του αυτοκρτορα, παρχοντας πολλς πληροφορες που συνθως δεν τηρονταν. Προσθεσεν επσης πραγματεα για την αστρονομα.


     γραψε επσης τα μαθματα για τις γυνακες. Αυτ το μορφωτικ βιβλο του Κομφοκιου γενικ συμβολευε τις γυνακες να συμμορφνονται και να σβονται προς το μεγαλτερο σκοπ της διατρησης της οικογενειακς αρμονας, μιας ντονα θεωρημνης αντληψης στην ιστορικ Κνα. Το βιβλο δεχνει επσης τι οι γυνακες πρπει να εναι καλ μορφωμνες στε να μπορον να εξυπηρετον καλτερα τους συζγους τους. Με το σζυγ της στη κορφ της πυραμδας της εξουσας ( ο πατρας της αν ταν ανπαντρη), μια γυνακα πρεπε να δχνει το δοντα σεβασμ στους αδελφος της, τους γαμπρος, τον πατρα, τον πατρα της κι λλους αρσενικος συγγενες. Σμφωνα με αυτν, "Τποτα δεν εναι καλτερο απ την υπακο που θυσιζει τη προσωπικ γνμη". Μια σγχρονη ρεβιζιονιστικ θεωρα δηλνει τι το βιβλο εναι νας οδηγς για να διδξει τις γυνακες πς να αποφγουν το σκνδαλο στη νιτη, στε να μπορον να επιβισουν αρκετ και να γνουν ισχυρ τομα. Αυτ η πραγματεα για την εκπαδευση των γυναικν ταν αφιερωμνη στις κρες στην οικογνεια του Ban Zhao αλλ κυκλοφρησε αμσως στο ευρ κοιν. τανε δημοφιλς εδ κι αινες στην Κνα ως οδηγς για τη συμπεριφορ των γυναικν.
     Δδαξε την αυτοκρτειρα Deng Sui και μλη της αυλς στη βασιλικ βιβλιοθκη, η οποα τσι κρδισε τη πολιτικ της επιρρο. Η αυτοκρτειρα κι οι συμπατριτες της δωσαν τον ττλο "Προικισμνη" και την κανε κυρα επ των τιμν. Καθς η αυτοκρτειρα γινε αντιβασιλας για τον αυτοκρτορα Shang του Han, ζητοσε συχν τη συμβουλ της Ban Zhao. Σ' νδειξη ευγνωμοσνης, η αυτοκρτειρα της δωσε και 2 υπηρτες της ως ακολοθους. Ο Ban Zhao ταν επσης βιβλιοθηκονμος στο δικαστριο, επιβλποντας τις συντακτικς εργασες ενς προσωπικο βοηθν κι εκπαιδεοντας λλους μελετητς. Με αυτ την ιδιτητα, αναβθμισε κι επκτεινε τις βιογραφες των επιφανν γυναικν απ τον Liu Xiang. Εναι πιθανν τι επβλεπε την αντιγραφ χειρογρφων απ μπαμπο και μετξι σ' να πρσφατα εφευρεθν υλικ, το χαρτ.

     Εκτς απ την εργασα στο Han shu και τη διοκηση της αυτοκρατορικς βιβλιοθκης, η Zhao γινε επσης δσκαλος στις κορυφαες γυνακες της αυλς, ιδιατερα να 17χρονο κορτσι, τη Deng, που εχε ρθει στην αυλ το 96. Η Zhao διδσκει αστρονομα και μαθηματικ τη Deng καθς και την ιστορα και τα κλασικ. Το 102, ο αυτοκρτορας απρριψε την σημεριν αυτοκρτειρ του και προθησε τη Ντενγκ στον ρλο αυτ. ταν πθανε το 106, τον διαδχθηκε να παιδ που πθανε σντομα κι ακολοθησε να λλο παιδ. Μες απ' αυτς τις βασιλεες η Deng ταν αντιβασιλας. Η επιρρο της Ban Zhao στην αυτοκρτειρα τανε προφανς μεγλη. νας σγχρονος γραψε για να πρβλημα της αυλς: "Με μια λξη απ τη μητρα Μπαν ολκληρη η οικογνεια παραιτθηκε" (παρατθεται απ τον Swann, σελ. 236). Το 113, ο γιος της, Cao Cheng διορστηκε υπλληλος της Chenliu Commandery.
      Δεν γνωρζουμε το τος του θαντου της Ζαο, αλλ γνωρζουμε τι ταν πριν απ το 120. Μετ το θνατ της, η νφη της, η Ding, συγκντρωσε τα ργα της σε 3 τμους, αλλ τα περισστερα χουνε χαθε. Το γραπτ ργο της Ζο, το οποο περιγρφει ο βιογρφος των 400 μ.Χ., περιλμβανε "Αφηγηματικ ποιματα, αναμνηστικ γρμματα, επιγραφς, ευλογες, επιχειρματα, σχλια, ελεημοσνη, δοκμια, εκθσεις, μνημεα και Τελικς οδηγες, σε λα (αρκετ για να γεμσουν) 16 βιβλα "(παρατθεται απ τον Swann, σελ.41). Προφανς, η Zhao επσης σχολασε να προηγομενο ργο, Lienu zhuan (Ζως επιφανν γυναικν, 79-8 π.Χ.). Τα υπρχοντα ργα των οποων η απδοση εναι σγουρη περιλαμβνει να μακρ ποημα, "Ταξιδεοντας προς τα ανατολικ", 3 σντομα ποιματα. 2 γρμματα στο θρνο και το πολυαναφερμενο εγχειρδιο επιβωσης, Nujie (Μαθματα για τις γυνακες). Κατ τους 1ους αινες μετ το θνατο της, ταν οι συνεισφορς της στο Han shu, η επιστημονικ της γραφ κι η ποησ της που επαινονταν πιτερο. Μνο στη 10ετα του '80 η Nujie γινε το ργο με το οποο αναγνωρστηκε.
     να απσπασμα απ τη βιογραφα της εναι ενδιαφρον: "Η νεαρ αδελφ της Zhao, η Cao Feng-sheng, επσης ταλαντοχα και καλλιεργημνη, γραψε δοκμια που αξζει να τα διαβσετε, με τα οποα λαβε υπ αμφισβτηση τη Ban Zhao" (αναφερμενος στο Swann, 41). Τι αντιμετπισε η αδελφ της Zhao; Μπως χει να κνει με τη Nujie; ταν πολ στενμυαλη; πολ ευρ μυαλ; ταν η διαφωνα μ' να απ τα λλα γραπτ της Zhao; Τα δοκμι της η θετ της κρη τα χασε.
     Ο κρατρας Ban Zhao στη Αφροδτη πρε το νομα προς τιμ της.
--------------------------------------------

3). QUEEN SODOK or SODUK or SEONDEOK
Βασλισσα Σοντκ Σοντοκ, Κορα, αστρονμος, 610-647 μ.X.




    Η Βασλισσα Σοντκ ταν η 1η γυνακα, που στφθηκε βασλισσα στο Κορεατικ βασλειο του Σλλα το 632 μ.Χ. Κυβρνησε για 14 χρνια, κρατντας το βασλειο της ενωμνο εναντον εσωτερικν κι εξωτερικν εχθρν. Απ τα 1α χρνια της ζως της, η Σοντκ δειξε μιαν ασυνθιστη ευστροφα κι ενδιαφρον απ παιδ για τα στρα και τον ουραν. Κθε βρδυ βγαινε ξω και παρατηροσε τα αστρια. Η Σοντοκ μελτησε τη κνηση των στρων μνη της, συνεπικουρομενη κι απ βασιλικος αστρονμους. Μια απ τις σημαντικτερες προσφορς της στην επιστμη ταν η κατασκευ του παρατηρητηρου του Chonsongdae, το οποο αποκαλονταν "ο πργος της σελνης και του λιου" στη Κορα.

"Θα μθω ποτ την αλθεια για τα αστρια;
Εμαι πολ να για να ασχοληθ με τις θεωρες για το σμπαν μας.
Απλ ξρω τι θλω να καταλβω περισστερα. Θλω να τα μθω λα.
Μπορ. Γιατ πρπει να μου απαγορευτε";

      Αυτ η φρση, που βρθηκε σε αναθηματικ βζο αφιερωμνο στη γιαγι της, εχε γραφτε απ μια κοπλα κορετισσα, πριγκπισσα της δυναστεας Silla, ταν τανε 15 ετν. Τ' νομ της τανε Sonduk, αλλ γρφεται επσης και Sondok Seondeok κι ενδιαφερτανε πολ για την αστρονομα σε μια εποχ που δεν διντανε καμμα εκπαδευση στις γυνακες. Παρλαυτ, γινε βασλισσα και μποροσε ν' ασκσει το αστρονομικ της πθος, τουλχιστον με μια ορισμνη ννοια. Αλλ ας πμε τα προυμε με τη σειρ.
     Γεννθηκε το 610 μ.Χ., κι αργτερα γινε η 1η γυνακα μονρχης της Κορας, που κυβερν τη χρα της για 14 χρνια. Ο Jinpyeong, ο πατρας της, ταν ο βασιλις της Silla, να βασλειο που γεννθηκε σα πλη-κρτος το 57 π.Χ. και μεγλωσε σε βασλειο περπου το 350 μ.Χ. Ο βασιλις δεν εχε γιος κληρονμους, τσι η επιλογ πεσε στη κρη του, τη Sonduk. Αυτ η νεαρ πριγκπισσα εχε λαμπρ μυαλ, εμφανς απ πολ νεαρ ηλικα. Στα 7 της π.χ., να κουτ με σπρους απ παινιες φτασε στο Παλτι απ τη Κνα. Εχεν αποσταλε με μια συνοδευτικ ζωγραφι που δειχνε πως μοιαζαν τα λουλοδια. Η Sonduk, κοιτζοντας την εικνα, παρατρησε τι το λουλοδι ταν μορφο, αλλ τανε λυπηρ το γεγονς τι δεν μυρζει. ταν ρωτθηκε πως το καταλαβε και γιατ, απντησε: "Αν μριζε, θα υπρχανε πεταλοδες και μλισσες γρω απ το λουλοδι στον πνακα". Η παρατρησ της σχετικ με την λλειψη αρματος στις παινιες αποδεχθηκε σωστ -μια νδειξη μεταξ λλων και της νοημοσνης της.
      Η 1η επαφ με την αστρονομα και τη μελτη των αστεριν συνβη μσω του δασκλου της, του κινζου πρεσβευτ Lin Fang, που ταν επσης αστρονμος. Στα 15 της εισχθη στον Κομφουκιανισμ, που σντομα γινε εμπδιο στη δψα της για γνσεις. Το μοντλο του Κομφοκιου, μλιστα, θετε τις γυνακες σε δευτερεουσα θση μες στην οικογνεια, πργμα που σμαινε τι η εκπαδευση γενικ, πσο μλλον η αστρονομα, δεν θεωρετο κατλληλη. Η Sonduk, ωστσο, παρατηροσε τ' στρα κθε βρδυ κι τανε κυρως αυτοδδακτη. Μια σγκρουση θελσεων ταν αναπφευκτη. Μια μρα, εξφρασε την επιθυμα της να μιλσουνε για αστρονομα στον Κινζο πρεσβευτ, αλλ η απντησ του τανε σαν να κρο ντους για τσο λαμπρ κορτσι. χοντας πειστε για την ανγκη μιας αυστηρ οικιακς απασχλησης για τις γυνακες, ο πρσβευτς απντησε: "Σγουρα δεν μπορες να σκφτεσαι τι μπορ να μιλσω για τσο σημαντικ θματα με μια να γυνακα! Θα ταν αφσικο κι εντελς ακατλληλο". Ωστσο, εχε σντομα την ευκαιρα να διαπιστσει τη καταλληλτητα μιας ττοιας συζτησης ταν, κατ τη διρκεια μιας ηλιακς κλειψης που συνβη στη Κορα, η νεαρ πριγκπισσα τανε σε θση να προβλψει το γεγονς και τη διρκει του με μεγλην ακρβεια. τανε φανερ πως οι γνσεις της τανε κτι περισστερο απ αρκετς για να συζητσει μαζ της τα θματα αυτ και μλιστα επ σοις ροις!
      Αυτ εξργισε τον πρεσβευτ ακμη περισστερο. Της δωσε λλη συμβουλ: "Η αστρονομα δεν εναι για τις γυνακες. Κνετε οτιδποτε θηλυκ, πως η φροντδα των μεταξοσκωλκων!", της επε. Τελικ, αυτς ο ισχυρς διπλωμτης απ μιαν ισχυρ γειτονικ χρα κατφερε να πεσει τον πατρα της ν' αποκλεσει τη πριγκπισσα απ οποιαδποτε περαιτρω μελτη των αστεριν. Τλος της ιστορας; Ασφαλς κι χι! Στη πραγματικτητα, η Sonduk τανε σε θση να πρει την εκδκησ της ταν γινε ηγτις της Silla, το 632 μ.Χ. σμφωνα με λλους μελετητς, το 634. Δεν ξρουμε αν κατφερε να παραμενει προσωπικ ασχολομενη με την αστρονομα, αλλ η ιστορα την χει γρψει με το να δνει τη κρια συμβολ της στην επιστμη: τη κατασκευ του αστρονομικο παρατηρητηρου Cheomseongdae του Πργου της Σελνης και των Αστρων.



     Ακμα και σμερα, θεωρεται το αρχαιτερο παρατηρητριο στην πω Ανατολ. Η Sonduk εχε παρακαλσει τον πατρα της αρκετ χρνια πριν, να ξεκινσει το κτσιμ του, αλλ τελικ ολοκλρωσε την εργασα η δια. χει επιζσει ως επ το πλεστον θικτο και μπορετε ακμα να επισκεφθετε τα ερεπια της αρχαας πρωτεουσας αυτς της δυναστεας, Gyeongju, περπου 100 χιλιμετρα βρεια του Busan, στη Ν. Κορα. Ο πργος χτστηκε με 27 κυκλικ εππεδα πτρινων πλνθων -ενδεχομνως αναφορ στην δια τη βασλισσα, τον 27ο ηγτη της Silla- τοποθετημνα ανμεσα σε τετργωνη βση και τετργωνη κορυφ. Εναι πνω απ 9 μτρα κι εξακολουθε να προκαλε τους αινες. Μεταξ λλων χρσεων, λειτουργοσε ως ημερολγιο που θα μποροσε να σηματοδοτσει την αλλαγ των εποχν. Σμφωνα με τους ιστορικος απολογισμος, ταν οι αστρονμοι παρατηροσανε απ τον πργο της Sonduk, πλγιαζαν ανσκελα και παρακολουθοσανε τα ουρνια σματα μσα απ 4 θλους στη κορφ, τοποθετημνοι σε τετργωνο και στραμμνοι προς τα 4 σημεα του ορζοντα. Περιργως, η μνη εσοδος εναι να τετργωνο νοιγμα, που βλπει ντια, περπου 4 μτρα απ το δαφος. Μπορε να μπει κανες μνο με εξωτερικ σκλα. σως η βασλισσα θελε να 'ναι σγουρη πως οι αστρονμοι της δε θα μπανανε στον πειρασμ να ολοκληρσουνε τη... βρδια τους νωρτερα!



     χοντας την ικαντητα να προβλπει το μλλον, η Σοντοκ προβλεψε την ρα του θαντου της, κτι το οποο γινε πραγματικτητα, κι τσι η μεγαλπρεπη βασλισσα πθανε το 647 μ.Χ. Παρ το γεγονς τι τελικ παντρετηκε δυστυχς δεν απκτησε απογνους. τσι, χωρς δικ της απγονο, κληροδτησε το βασιλικ θρνο του Σλλα στην Chindok, τη κρη του θεου της, Kuk Ρan.
........................................................................

4). MURASAKI SHIKIBU
Μουρασκι Σικιμπο ( 紫 式 部 ), Ιαπωνα, ποιτρια, μυθιστοριογρφος (~973 / 1014 μ.Χ.)
 H Murasaki Shikibu ταν Ιπων ποιτρια, μυθιστοριογρφος και κυρα των τιμν στην αυτοκρατορικ αυλ τη περοδο Heian. Εναι πιτερο γνωστ σαν η συγγραφας της Ιστορας Του Genji, που θεωρεται ευρως τι εναι το 1ο μυθιστρημα του κσμου, γραμμνο στα ιαπωνικ μεταξ περπου 1000-12. Το Murasaki Shikibu εναι να περιγραφικ ψευδνυμο, το προσωπικ της νομα εναι γνωστο, αλλ μπορε να ταν η Fujiwara no Kaoruko ( 藤原 香 子 ), που αναφρθηκε σ' ημερολγιο της αυλς του 1007 ως αυτοκρατορικ κυρα των τιμν.

     Οι γυνακες Heian τανε παραδοσιακ αποκλεισμνες απ την εκμθηση της κινεζικς, τη γραπτ γλσσα της κυβρνησης, αλλ η Murasaki, που μεγλωσε στο οικογενειακ περιβλλον του πατρικο της, δειξε μια πρωρη ικαντητα στην εκμθηση κι ανγνωση Κινζων κλασσικν και κατρθωσε να αποκτσει ευχρεια. Παντρετηκε μσα με τλη της 10ετας του '20 και γννησε μια κρη πριν πεθνει ο σζυγς της, 2 χρνια μετ το γμο. Εναι αββαιο ταν ρχισε να γρφει την ιστορα της, αλλ πιθαντατα εν ταν παντρεμνη λγο μετ τη χηρεα της. Περπου το 1005, η Murasaki προσκλθηκε να υπηρετσει ως κυρα των τιμν στην αυλ της αυτοκρτειρας Shōshi απ το Fujiwara no Michinaga, πιθανς λγω της φμης της ως συγγραφα. Συνχισε να γρφει στη διρκεια της θητεας της, προσθτοντας σκηνς απ τη ζω της αυλς στο ργο της. Μετ απ 5-6 χρνια, εγκατλειψε την αυλ κι αποχρησε απ τη Shōshi στη περιοχ της λμνης Biwa. Οι μελετητς διαφωνονε για το τος του θαντου της. αν κι οι περισστεροι συμφωνονε στο 1014, λλοι χουνε προτενει πως τανε ζωνταν το 1031.



     H Murasaki γραψε Το Ημερολγιο Της Κυρας Murasaki, νας τμος ποησης και το Η Ιστορα Του Genji. Εντς μιας 10ετας απ την ολοκλρωσ της, διανεμθηκε σε λες τις επαρχες. μσα σε ναν αινα αναγνωρστηκε ως να κλασσικ ιαπωνικς λογοτεχνας κι εχε γνει θμα επιστημονικς κριτικς. Στις αρχς του 20ου αι. το ργο της ξεκνησε να μεταφρζεται στ' αγγλικ κι ολοκληρθηκε το 1933. Οι μελετητς εξακολουθον να αναγνωρζουνε τη σημασα του, που αντανακλ την ηγεμονικ κοινωνα της εποχς Heian στο αποκορφωμ της. Απ τον 13ο αι. τα ργα της χουνε παρουσιαστε απ τους Ιπωνες καλλιτχνες και τους γνωστος δασκλους της ξυλογραφας ukiyo-e.
     Γεννθηκε περπου το 973 μ.Χ. στο Heian-kyō, στην Ιαπωνα, στη βρεια φυλ Fujiwara που κρατει απ το Fujiwara no Yoshifusa, τον 1ο αντιβασιλα Fujiwara του 9ου αι.. Η οικογνεια Fujiwara κυριρχησε στη πολιτικ της αυτοκρατορικς αυλς μχρι τα τλη του 11ου αι. μσω των στρατηγικν γμων των θυγατρων Fujiwara στην αυτοκρατορικ οικογνεια και τη νομ των περιφερειν. Στα τλη του 10ου αι. και στις αρχς του 11ου, η Michinaga, το λεγμενο Mido Kampaku, καννισε τις 4 κρες της σε γμους με αυτοκρτορες, δνοντς της πρωτοφαν δναμη. Ο προπππος της Murasaki, Fujiwara no Kanesuke, βρισκτανε στη κορφ της αριστοκρατας, αλλ ο κλδος της οικογνειας χασε σταδιακ τη δναμ της και τη στιγμ που η Murasaki γεννθηκε,βρισκτανε στις χαμηλτερες τξεις της αριστοκρατας του Heian. Οι χαμηλτερες τξεις της αριστοκρατας συνθως απομακρνονταν απ την αυλ σε ανεπιθμητες θσεις στις επαρχες, εξριστοι απ τη κεντρικ εξουσα στο Κιτο.



     Παρ την απλεια του θσης, η οικογνεια εχε φμη ανμεσα στους λογοτχνες μσω του προπππου και του παππο της, κι οι 2 τανε γνωστο ποιητς. Ο προπππος της, Fujiwara no Kanesuke, εχε 56 ποηματα που συμπεριελφθησαν σε 13 απ τις 21 αυτοκρατορικς ανθολογες, τις συλλογς 36 ποιητν και το Yamato Monogatari (ιστορες του Yamato). Ο προπππους κι ο παππος της εχανε φιλικς σχσεις με τον Ki no Tsurayuki, ο οποος γινε δημποφιλς για τη χρση του λακο στχου που γρφτηκε στα Ιαπωνικ. Ο πατρας της, Fujiwara no Tametoki, παρακολοθησε τη Κρατικ Ακαδημα (Daigaku-ryō) κι γινε νας σεβαστς μελετητς κινεζικν κλασσικν και ποησης. ο δικς του στχος ταν ανθολογικς. Εισλθε σε δημσια υπηρεσα γρω στο 968 ως χαμηλμισθος υπλληλος κι φτασε μχρι κυβερντης το 996. μεινε στην υπηρεσα μχρι το 1018 περπου. Η μητρα της προλθε απ τον διο κλδο της βρειας Fujiwara ως Tametoki. Το ζευγρι εχε 3 παιδι, 1 γιο και 2 κρες.
     Στην εποχ Heian η χρση ονομτων, στο βαθμ που καταγραφκανε, δεν ακολοθησε να μοντρνο πρτυπο. Μια κυρα της αυλς, πως κι η αυτ, με τον ττλο της δικς της θσης, αν υπρχει, πρε να νομα που αναφρεται στη κατταξη τον ττλο ενς ντρα συγγεν. τσι, το "Shikibu" δεν εναι σγχρονο επνυμο, αλλ αναφρεται στο Shikibu-shō, το Υπουργεο Τελετν, που ο πατρας της τανε λειτουργς. Το "Murasaki", να πρσθετο νομα που πιθανς προρχεται απ το χρμα της βιολετ που σχετζεται με το νημα της λξης fuji (να στοιχεο του ονματς της), μπορε να εχε παραχωρηθε σ' αυτ στην αυλ, σε σχση με το νομα που η δια εχε δσει στον κριο γυναικεο χαρακτρα στο "Genji". Η Michinaga αναφρει τα ονματα πολλν γυναικν της αυλς σε μια εγγραφ του ημερολογου του 1007 -το νομα Fujiwara no Takako (Kyōshi), μπορε να 'ναι το πραγματικ νομ της.



     Στην Ιαπωνα της Heian, οι σζυγοι μεταξ τους κρατοσανε ξεχωριστ νοικοκυρι, τα παιδι μεγλωναν με τις μητρες, παρλο που το πατριαρχικ σστημα εξακολουθοσε να υφσταται. Η Murasaki δεν τανε συνηθισμνη επειδ ζοσε στο σπτι του πατρα της, πιθαντατα στην οδ Teramachi στο Κιτο, με τον μικρτερο αδερφ της Nobunori. Η μητρα τους πθανε, σως σε τοκετ, ταν τα παιδι τανε πολ μικρ. Η Murasaki εχε τουλχιστον τρεις ετεροθαλες αδελφος που εχαν μεγαλσει με τις μητρες τους κι τανε πολ δεμμνη με μια αδελφ που πθανε στα 20. Γεννθηκε δε, σε μια περοδο στην οποα η Ιαπωνα ταν απομονωμνη, μετ τις αποστολς στη Κνα και την εμφνιση μιας ισχυρτερης εθνικς κουλτορας. Τον 9ο και 10ο αι. οι Ιπωνες στησαν σταδιακ μια γραπτ γλσσα μσω της ανπτυξης του kana, ενς συλλαβισμο που βασζεται σε συντομογραφες κινεζικν χαρακτρων. Στη διρκεια της ζως της, οι ντρες συνχισαν να γρφουν επσημα στα κινζικα, αλλ η κανα γινε η πιο οικεα γραπτ γλσσα των ευγενν, θτοντας το θεμλιο για μοναδικς μορφς ιαπωνικς λογοτεχνας.
     Οι Κινζοι διδχθηκαν στον αδελφ της ως προετοιμασα για μια σταδιοδρομα στη κυβρνηση και κατ τη διρκεια της παιδικς ηλικας της, που ζοσε στο σπτι του πατρα της, μαθε και γνρισε τα κλασσικ κινζικα. Στο ημερολγι της γραψε: "ταν ο αδελφς μου ταν να νεαρ αγρι που μθαινε τα κινζικα κλασσικ, συνθιζα να τον ακοω κι εγ μουν ασυνθιστα καταρτισμνη στη κατανηση αυτν των χωρων που δυσκολευταν να καταλβει και ν' απομνημονεσει". Ο πατρας τους πντα λυπτανε για το γεγονς κι λεγε: "Τι ατυχα! Κρμα που δε γεννθηκε αγρι!". Με τον αδελφ της σποδασε κινεζικ λογοτεχνα και πιθαντατα λαβε επσης οδηγες σε πιο παραδοσιακ θματα πως η μουσικ, η καλλιγραφα κι η ιαπωνικ ποηση. Η εκπαδευση της ταν ανορθδοξη. Ο Louis Perez εξηγε στην ιστορα της Ιαπωνας τι "οι γυνακες θεωρονταν ανκανες για πραγματικ νοημοσνη κι επομνως δεν εχαν εκπαιδευτε στα κινζικα". ξερε πως οι λλοι την βλεπαν ως "επιτηδευμνη, αμχανη, δυσπρσιτη, κλειστ με λατρεα στα παραμθια της, περφανη, επιρρεπς στη περιπλνηση, με πολλ περιφρνηση, θυμμανα κι ανεμοπιασμνη". Ο μελετητς της ασιατικς λογοτεχνας Thomas Inge πιστεει τι εχε "μια δυναμικ προσωπικτητα που σπνια κρδιζε τους φλους της".



     Οι γυνακες της αριστοκρατας στη Heian ζοσανε περιορισμνες κι απομονωμνες ζως, επιτρεπταν να μιλνε στους ντρες μνον ταν ταν στενο συγγενες μλη νοικοκυριο. Η αυτοβιογραφικ ποηση της Murasaki δεχνει τι κοινωνικοποιθηκε με τις γυνακες αλλ εχε περιορισμνη επαφ με ντρες εκτς απ τον πατρα και τον αδερφ της. συχν αντλλασσε ποηση με τις γυνακες, αλλ ποτ με νδρες. Σε αντθεση με τους περισστερους ευγενες της σειρς της, δεν παντρετηκε ταν φτασε στην εφηβεα. αντθετα μεινε στο σπτι του πατρα της μχρι τα μσα της 10ετας του '20 σως ακμη κι ως στα 30. Το 996 ταν ο πατρας της τοποθετθηκε 4ετς κυβερντης στην επαρχα Echizen, πγε μαζ του, αν κι ταν ασυνθιστο για ναν ευγεν της εποχς να ταξιδψει σε μια ττοια απσταση σε να ταξδι που θα μποροσε να διαρκσει 5 μρες. Επστρεψε στο Κιτο, πιθαντατα το 998, για να παντρευτε το φλο του πατρα του Fujiwara no Nobutaka (περ. 950 - περπου 1001), πολ μεγαλτερος της 2ος ξδερφος. Καταγταν απ τον διο κλδο της φυλς Fujiwara, ταν υπλληλος της αυλς και γραφειοκρτης στο υπουργεο τελετν, με φμη για το εξωφρενικ ντσιμ του κι ως ταλαντοχος χορευτς. Τη χρονι του γμου τους, ταν νω των 40 κι εχε πολλαπλ νοικοκυρι με γνωστο αριθμ συζγων κι απογνων. Ερωτλος γνωστς στην αυλ, συμμετεχε σε πολυριθμες ρομαντικς σχσεις που μπορε να συνχισαν μετ τον γμο του. πως τανε σνηθες, θα παρμενε στο σπτι του πατρα της που θα την επισκεπτταν ο σζυγς της. Στον Nobutaka εχανε χορηγηθε περισστερες απ μα κυβερνσεις, κι απ τη στιγμ του γμου του με τη Murasaki τανε πιθαντατα αρκετ πλοσιος. Οι απψεις για το γμο τους ποικλλουν: ο Richard Bowring γρφει τι ο γμος ταν ευτυχισμνος, αλλ ο Ιπων λογοτχνης Haruo Shirane βλπει ενδεξεις στα ποιματ της τι δεν ανταποκρθηκε στο σζυγ της.
     Η κρη του ζευγαριο, Kenshi (Kataiko), γεννθηκε το 999 και 2 τη μετ ο Nobutaka πθανε στη διρκεια επιδημας χολρας. Ως παντρεμνη γυνακα, θα εχε υπηρτες για το νοικοκυρι και να φροντζουνε τη κρη της, δνοντς της πλετο ελεθερο χρνο. Απολμβανε την ανγνωση κι εχε πρσβαση σε ρομαντικς ιστορες (monogatari) πως το The Tale of Bamboo Cutter και το The Tales of Ise. Οι μελετητς πιστεουν τι μπορε να χει αρχσει να γρφει το Genji πριν απ το θνατο του συζγου της. εναι γνωστ τι γραφε μετ τη χηρεα της, σως σε κατσταση θλψης. Στο ημερολγι της περιγρφει τα συναισθματ της μετ το θνατο του συζγου της: "νιωθα κατθλιψη και σγχυση. Για μερικ χρνια νιωθα σα χαμνη με απρσωπο τρπο ... δεν κανα τποτα περισστερο απ να καταγρψω το πρασμα του χρνου ... Η σκψη του η συνεχιζμενη μοναξι μου ταν αρκετ αφρητη".



     Σμφωνα με το μθο, η Murasaki αποσρθηκε στο Ishiyama-dera στη λμνη Biwa, που εμπνεστηκε να γρψει την ιστορα του Genji μια νχτα του Αυγοστου κοιτζοντας το φεγγρι. Αν κι οι μελετητς απορρψανε τη πραγματικ βση της ιστορας της απσυρσς της, οι Ιπωνες καλλιτχνες την απεικονσανε συχν στο να Ishiyama κοιτζοντας το φεγγρι για μπνευση. Μπορε να της εχεν ανατεθε να γρψει την ιστορα και μπορε να \χε γνωρσει ναν εξριστο προγγελο σε παρμοια θση με τον ρωα της Πργκηπα Γκντι. Θα εχε διανεμει νεοαγγεγραμμνα κεφλαια του Genji σε φλους οι οποοι με τη σειρ τους θα τα εχαν αντιγρψει και θα τα διδιδαν. Με τη πρακτικ αυτ η ιστορα γινε γνωστ και της προσδωσε φμη συγγραφα.
     Στα τριντα χρνια της, γινε κυρα των τιμν (nyōbō) στην αυλ, πιθαντατα λγω της φμης της ως συγγραφα. Ο Chieko Mulhern γρφει στο Γιαπωνζες Συγγραφες, Βιογραφικ Βιβλο Πηγν, πως οι μελετητς αναρωτηθκανε γιατ κανε ττοια κνηση στη συγκεκριμνη περοδο στη ζω της. Το ημερολγι της αποδεικνει τι αντλλσσε ποηση με τον Michinaga μετ το θνατο του συζγου της, οδηγντας σε εικασες τι οι δυο μπορε να ταν εραστς. Ο Bowring δε βλπει κανν αποδεικτικ στοιχεο τι ρθε στην αυλ ως ερωμνη του Michinaga, αν και την φερε κει χωρς να ακολουθσει επσημους διαλους. Ο Mulhern πιστεει πως θελε να την χει για να εκπαιδεσει τη κρη του Shōshi.



    Ο πολιτισμς Heian κι η ζω στην αυλ φτσανε στο αποκορφωμ τους στις αρχς του 11ου αινα. Ο πληθυσμς του Κιτο αυξθηκε σε περπου 100.000, καθς η αριστοκρατα γινε ολονα και πιο απομονωμνη στο Heian Palace σε κυβερνητικς θσεις κι αυλικ υπηρεσα. Οι κληρονμοι γναν υπερβολικ εξευγενισμνοι με λγα πργματα, απομονωμνοι απ τη πραγματικτητα, ασχολομενοι με τις λεπτομρειες της ζως της αυλς, στρφοντας εκε τις ποιες καλλιτεχνικς αππειρες. Τα συναισθματα εκφρζονται συνθως με τη καλλιτεχνικ χρση των κλωστοφαντουργικν προντων, των αρωμτων, της καλλιγραφας, του γχρωμου χαρτιο, της ποησης και της δημιουργας ενδυμτων σε ευχριστους χρωματικος συνδυασμος -σμφωνα με τη διθεση και την εποχ. Εκενοι που δειξαν αδυναμα να ακολουθσουν τη συμβατικ αισθητικ χσανε γργορα τη δημοτικτητα, ιδως στην αυλ. Τα δημοφιλστερα χμπι για τον Heian ευγεν - που προσχρησαν στην καμπτη μδα των μαλλιν ως το πτωμα, τη λεκανση του δρματος και τα μαυρισμνα δντια- περιλμβαναν ρωτα, γρφοντας ποηση και κρατντας ημερολγια. Η λογοτεχνα που γραψαν οι γυνακες της αυλς Heian αναγνωρζεται ως απ τις 1ες κι ανμεσα στη καλλτερη λογοτεχνα που γρφτηκε στην Ιαπωνα.
     ταν πθαναν το 995 οι 2 αδελφο του Michinaga, Fujiwara no Michitaka και Fujiwara no Michikane, αφνωντας κεν εξουσας, αυτς κρδισε γργορα τη μχη ισχος εναντον του ανηψιο Fujiwara no Korechika (αδελφς της Teishi, σζυγο του αυτοκρτορα Ichijō) κι υποστηριζμενος απ την αδελφ του Sensηi πρε τα ηνα του κρτους στα χρια του. Η Teishi εχε υποστηρξει τον αδερφ της Korechika, ο οποος κατηγορθηκε κι εκδιχτηκε απ την αυλ το 996 μετ απ να σκνδαλο που αφοροσε στις βολς που κατηθνυνε στη συνταξιοχο αυτοκρτειρα Καζν, κατηγορντας τη για την απλεια της εξουσας. 4 τη μετ, ο Michinaga στειλε τη Shōshi, τη μεγαλτερη κρη του, στον χαρμι ​​του αυτοκρτορα Ichijō ταν τανε περπου 12. ν τος μετ τη τοποθτησ της στο αυτοκρατορικ χαρμι, σε μια προσπθεια να υποτιμηθε η επιρρο της Teishi και να βελτιωθε η θση της Shōshi, η Michinaga την ονμασε αυτοκρτειρα, εχε δη τον ττλο. πως ο ιστορικς Donald Shively εξηγε: "Ο Michinaga σοκρισε τους θαυμαστς της, διευθετντας τον πρωτοφαν'η διορισμ των Teishi ( Sadako) και Shōshi ως ταυτχρονες αυτοκρτειες του διου αυτοκρτορα, η Teishi κατχοντας τον συνηθισμνο ττλο" Lustrous Heir-bearer "kōgō και Shōshi του "Inner Palatine" (chūgū), να τοπωνυμικς προερχμενο ισοδναμο που δημιουργθηκε για την περσταση". Περπου 5 τη μετ, ο Michinaga φερε τη Murasaki στην αυλ της Shōshi, σε μια θση που ο Bowring περιγρφει ως συνοδς δασκλα.



     Οι γυνακες με υψηλ θση στην αυλ ζοσανε στην απομνωση και, μσω στρατηγικν γμων, χρησιμοποιθηκαν για να αποκτσουνε πολιτικ εξουσα για τις οικογνεις τους. Στη περπτωση της Shōshi κι λλων ττοιων γμων με μλη της αυτοκρατορικς οικογνειας, επτρεψε στη φυλ της γυνακας να ασκσει επιρρο στον αυτοκρτορα - αυτ ταν το πς ο Michinaga κι λλοι Fujiwara Regents πετχανε τη δναμ τους. Παρ την απομνωσ τους, ορισμνες γυνακες ασκοσανε σημαντικ επιρρο, συχν με διφορες ντριγκες, ανλογα με την ποιτητα των ατμων που εμπλκονταν. Η μητρα του Ichijō κι η αδελφ του Michinaga, Senshi, εχανε μιαν επιρρο στο σαλνι κι ο Michinaga πιθανν θελε να περιβλλει και θωρακσει τη Shōshi μ' μπειρες και δυνατς γυνακες πως η Murasaki, στε να χτσει να ανταγωνιστικ σαλνι.
     Η Shōshi ταν 16-19 ετν ταν η Murasaki μπκε στην αυλ. Σμφωνα με τον Arthur Waley, τανε σοβαρ νεαρ κοπλα, της οποας οι γνσεις περιορζονταν μεταξ της οικογνειας του πατρα της και της αυλς της στο αυτοκρατορικ παλτι. Αρπχτηκε απ τις ταλαντοχες γυνακες συγγραφες της, πως η Izumi Shikibu κι η Akazome Emon -συγγραφας μιας πριμης ιστορας, The Tale of Flowering Fortunes. Η αντιπαλτητα που υπρχε μεταξ των γυναικν εναι εμφανς στο ημερολγιο της Murasaki, που γραψε για την Izumi: "Η Izumi Shikibu εναι διασκεδαστικ συγγραφας επιστολν, αλλ κτι δεν με ικανοποιε και πολ στο γρψιμ της, απρσεκτο και βιαστικ, αλλ στη ποηση χρειζεται ετε να ενδιαφρον θμα ετε να κλασσικ μοντλο που να το μιμηθε. Μλιστα, δεν μου φανεται να πιστεει  κι η δια πως εναι πργματι ποιτρια".



     Η Sei Shōnagon, συγγραφας του The Pillow Book, τανε στην αυλ ως κυρα των τιμν για τη Teishi ταν η Shōshi ρθε στην αυλ, εναι πιθανν η Murasaki να προσκληθηκε σαν αντπαλος της Shōnagon. Η Teishi πθανε το 1001, πριν η Murasaki αρχσει να υπηρετε με τη Shōshi, οπτε οι 2 συγγραφες δεν υπρξανε ταυτχρονα, αλλ η Murasaki γραψε για τη Shōnagon στο ημερολγι της, ρα γνριζε σγουρα γι' αυτ και σε κποιο βαθμ την επηρασε. Το Βιβλο Του Μαξιλαριο της Shōnagon μπορε να χει ανατεθε ως εδος προπαγνδας για να επισημνει πως η αυλ της Teishi, τανε πασγνωστο για τις μορφωμνες κυρες του. Ο λογοτχνης Joshua Mostow πιστεει πως ο Michinaga εμπιστεθηκε στη Murasaki τη Shōshi ως γυνακα σης καλλτερης μρφωσης, στε να παρουσισει την αυλ της Shōshi με παρμοιο τρπο.

     Οι δο συγγραφες εχανε διαφορετικς ιδιοσυγκρασες: η Σονγκον τανε πνευματδης, ξυπνη κι ειλικρινς. Η Μουρασκι απμακρη κι ευασθητη. Οι καταχωρσεις στο ημερολγι της δεχνουν τι οι δυο τους μπορε να μην εχανε καλ σχση. Ο Keene πιστεει τι η εντπωσ της για τη Shōnagon θα μποροσε να επηρεαστε απ τη Shōshi και τις γυνακες της αυλς επειδ υπηρτησε το αντπαλο σαλνι. Επιπλον, πιστεει τι η Μουρασκι ρθε στην αυλ για να γρψει το Genji σε απντηση στο δημοφιλς Pillow Book της Shōnagon. Γενικ συγκρθηκε με τη Shōnagon με διφορους τρπους. Εξργισε τους φαν του μαξιλαριο και, σε αντθεση με τη Shōnagon, που διψευσε τις γνσεις της για τους Κινζους, η Murasaki ισχυρστηκε τι δεν γνριζε τη γλσσα, θεωρντας την ως επιτηδευμνη κι επηρεασμνη.
     Αν κι η δημοτικτητα της κινεζικς γλσσας μειθηκε στην στερη εποχ Heian, οι κινεζικς μπαλλντες συνχισαν να εναι δημοφιλες, συμπεριλαμβανομνων εκενων που γρφει ο Bai Juyi. Η Murasaki δδαξε τους Κινζους στη Shōshi που ενδιαφρθηκε για τη κινεζικ τχνη και τις μπαλλντες του Juyi. ταν γινε αυτοκρτειρα, η Shōshi εγκατστησε εικνες διακοσμημνες με κινεζικ πορσελνη, προκαλντας οργ επειδ τα  Κινζικα θεωρονταν η γλσσα των ανδρν. Η μελτη των Κινζων θεωρθηκε τι εναι ανπαρκτη κι ρχεται ενντια στην αντληψη τι μνον οι ντρες πρπει να χουνε πρσβαση στη λογοτεχνα. Οι γυνακες πρεπε να διαβζουν και να γρφουν μνο στα ιαπωνικ, τα οποα τα χωρζουν μσω γλσσας απ τη κυβρνηση και τη δομ της εξουσας. Η Murasaki, με την ασυνθιστη κλασσικ κινεζικ παιδεα της, ταν μα απ τις λγες γυνακες που τανε διαθσιμες να διδξουνε τη κλασσικ κινεζικ στη Shōshi. Ο Bowring γρφει τι τανε "σχεδν ανατρεπτικ» τι ξερε τους Κινζους και δδαξε τη γλσσα στη Shōsh, και μαθετηκε σο κι αν το κρτησε κρυφ μεταξ τους. Στο ημερολγι της γραψε: "Απ το περασμνο καλοκαρι ... πολ κρυφ, σε περεργες στιγμς που δεν υπρξε κανες, διαβζω με την Αυτς Μεγαλειτητα ... Φυσικ, δεν υπρχε θμα επσημων διδαγμτων ... Νμιζα πως εναι καλλτερο να μη πομε τποτα για το θμα σε καννα".

     Η Μουρασκι πιθανς κρδισε να διφορομενο ψευδνυμο, "Η Κυρα των Χρονικν" (Nihongi no tsubone), για τη διδασκαλα της κινεζικς λογοτεχνας στη Shōshi. Μα κυρα που δεν τη χνευε τη κατηγρησε πως δδασκε τα κινζικα και την ρχισε να τη καλε "Η Παναγα των Χρονικν" -παραπομπ στα κλασσικ Χρονικ της Ιαπωνας- μετ απ να περιστατικ στα κεφλαια απ το Genji για τον Αυτοκρτορα και τους αυλικος του, νας απ τους οποους παρατρησε τι ο συγγραφας δειξε υψηλ εππεδο εκπαδευσης. Η Μουρασκι γραψε στο ημερολγι της: "Πσο γελοο θα τανε ποτ να πω κτι στην αυλ, ποιος διστζει να αποκαλψει τη μθηση μου στις γυνακες μου στο σπτι;" Αν και το ψευδνυμο φαινταν να εναι απογοητευτικ, ο Mulher πιστεει πως τανε κολακευμνη απ' αυτ.
     Η στση απναντι στη κινεζικ γλσσα ταν αντιφατικ. Στην αυλ της Teishi, οι Κινζοι εχαν παρασταθε και θεωρονταν σμβολο αυτοκρατορικς κυριαρχας κι ανωτερτητας. Ωστσο, στο σαλνι της Shōshi υπρξε μεγλη εχθρτητα προς τη γλσσα -σως εξαιτας της πολιτικς σκοπιμτητας στη διρκεια μιας περιδου κατ την οποα οι Κινζοι ρχισαν να απορρπτονται- παρλο που η δια η Shōshi ταν μαθτρια της γλσσας. Η εχθρτητα μπορε να χει επηρεσει τη Murasaki και τη γνμη της στην αυλ και να την ανγκασε να κρψει τις γνσεις της για τους Κινζους. Σ' αντθεση με τη Shōnagon, που τανε πολ επιδεικτικ και φλερτριζε, καθς κι ειλικρινς για τις γνσεις της για τους Κινζους, εκενη φανεται πως τανε ταπειν, -στση που σως εντυπωσασε τον Michinaga. Παρλο που χρησιμοποησε τα κινζικα και τα ενσωμτωσε στη γραφ της, απρριψε δημοσως τη γλσσα, μια αξιπαινη στση σε μια περοδο εκρηκτικς ιαπωνικς κουλτορας.



     Η Μουρασκι φανεται να τανε δυσαρεστημνη με τη ζω της αυλς κι αποσρθηκε μπερδεμνη. Κανν αρχεο που διασθηκε δε δεχνει τι εισλθε σε διαγωνισμος ποησης. φανεται να 'χει ανταλλξει λγα ποιματα επιστολς μ' λλες γυνακες στη διρκεια της θητεας της . Σε γενικς γραμμς, σε αντθεση με τη Sei Shōnagon, δνει την εντπωση στο ημερολγι της τι δεν της ρεσε η ζω της αυλς, οι λλες κυρες και τα πρτυ με πιοτ και μεθσια. Εν τοτοις, γινε στεν φλη με μια κυρα των τιμν ονματι Lady Saishō, κι γραψε για τους χειμνες που τους απολμβανε, "μου αρσει να βλπω το χινι εδ". Σμφωνα με το Waley, μπορε να μην τανε δυσαρεστημνη εν γνει, αλλ βαριται στην αυλ της Shōshi. Υποθτει τι θα προτιμοσε να υπηρετε με τη Lady Senshi, της οποας το νοικοκυρι φανεται να ταν λιγτερο αυστηρ και πιο πιο. Στο ημερολγι της γραψε για την αυλ της Shōshi: "χει συγκεντρσει γρω της πολλς αξιλογες νεαρς κυρες ... Η Αυτο Μεγαλειτητ της ρχισε ν' αποκτ πιτερη εμπειρα ζως και δεν κρνει πλον τους λλους με τα δια αυστηρ πρτυπα, αλλ εν τω μεταξ, η αυλ της χει αποκτσει φμη της για ακραες περεργες καταστσεις".
     Δεν της ρεσαν οι νδρες της αυλς, τους θεωροσε μεθστακες κι ηλθιους. Ωστσο, μερικο μελετητς, πως ο Waley, εναι σγουροι τι εμπλκονται ρομαντικ με τον Michinaga. Τουλχιστον, εκενος τη κυνγησε και τη πεσε ντονα, και το φλερτ μαζ της καταγρφεται στο ημερολγι της το 1010. Ωστσο, γραψε σε να ποημα: "Δεν χετε διαβσει το βιβλο μου οτε κερδσατε την αγπη μου". Στο ημερολγι της καταγρφει πως πρεπε ν' αποφγει το φλερτ -μια νχτα που την επισκεφθηκε στο δωμτι της, κλβοντας να πρσφατα γραμμνο κεφλαιο του Genji. Ωστσο, η υποστριξ του ταν απαρατητη για να συνεχσει να γρφει. Περιγρφει τις δραστηριτητες της κρης του: τις πλοσιες τελετς, τις πολπλοκες θρησκεες, τις "πολυπλοκτητες του συστματος του γμου" και με περπλοκες λεπτομρειες τη γννηση των δο γιων της Shōshi.



     Εναι πιθαν ν' απολαμβνει τη μοναχικ γραφ. Πστευε τι δεν ταιριζει καλ με τη γενικ ατμσφαιρα της αυλς, γρφοντας στο ημερολγι της: "Εμαι βυθιγμνη  στη μελτη των αρχαων ιστοριν ... που ζουν λη την ρα σ' να δικ μου ποιητικ κσμο κι σα που νιθω την παρξη λλων ανθρπων... Αλλ' ταν με γνωρζουνε, εκπλσσονται που εμαι τσον ρεμη κι ευγενικ". Η Inge λει τι ταν πολ ειλικρινς για να κνει φλους στην αυλ κι ο Mulhern πιστεει τι η ζω της εκε τανε συγκριτικ συχη σε σγκριση με λλες αυλς κι η δια σε σχση με λλους αυλικος ποιητς. Η κατταξη τανε σημαντικ στις αυλς της εποχς Heian κι η Μουρασκι δεν θα αισθανταν να χει πολλ, αν χι τποτα, κοιν με τους υψηλτερους και πιο ισχυρος Fujiwaras. Στο ημερολγι της, γραψε: "Συνειδητοποησα τι το γενεαλογικ μου δνδρο τανε πολ ταπειν, αλλ' η σκψη σπνια μ ενοχλοσε κι εγ μουν εκενη την εποχ μακρυ απ την οδυνηρ συνεδηση ​​της κατωτερτητας που σου κνει ζω στην αυλ μια συνεχ ταλαιπωρα". Η θση αυτ μπορε να μη την ανβασε κοινωνικ πολ αλλ, αλλ κατ κριο λγο απκτησε μεγαλτερη εμπειρα κι εχε την ευκαιρα να γρψει. Η ζω αυτ περιγρφεται καλ στα κεφλαια του Genji που γρφτηκαν μετ την εσοδ της εκε. Το νομα Murasaki πιθαντατα της δθηκε σε δεπνο στην αυλ σε να περιστατικ που κατγραψε στο ημερολγι της: το 1008 ο γνωστς δικαστικς ποιητς Fujiwara no Kintō ρτησε μετ το "Young Murasaki" - μια παραπομπ στο χαρακτρα που ονομζεται Murasaki στο Genji - που θα θεωρονταν να κομπλιμντο απ ναν αρσενικ αυλικ ποιητ σε μια γυνακα συγγραφα.
     ταν ο αυτοκρτορας Ichijō πθανε το 1011, η Shōshi αποσρθηκε απ το αυτοκρατορικ παλτι για να ζσει σε αρχοντικ του Fujiwara στη Biwa, συνοδευμενη πιθαντατα απ τη Murasaki, που και καταγρφεται εκε με τη Shōshi το 1013. Ο George Aston εξηγε τι ταν αποσρθηκε ττε ταν που συνδεται και πλι με τον Ishiyama-dera: "Σε αυτ την μορφη τοποθεσα, λγεται τι η Murasaki no Shikibu (sic) αποσρθηκε απ τη ζω της αυλς για ν' αφιερσει το υπλοιπο των ημερν της στη λογοτεχνα και τη θρησκεα. αλλ' αρνονται να πιστψουν αυτ την ιστορα επισημανοντας τι εναι ασυμββαστο με τα γνωστ γεγοντα  Απ την λλη μως φανεται η δια η κμαρ της στο να που γρφτηκε το βιβλο της με τη πλκα μελνης που χρησιμοποησε κι Η Βουδδιστικ Sutra με το χειργραφο της, η οποα, αν και δεν ικανοποησε τους κριτικος, εξακολουθε να αρκε για να φρει την πεποθηση στο μυαλ των απλν επισκεπτν στο να".

                H Ιαπωνα εξδωσε προς τιμ της το γιεν των 2000

     Πιθαντατα πθανε εκε το 1014. Ο πατρας της επστρεψε βιαστικ στο Κιτο αφνωντας προσωριν το αξωμ του στην επαρχα Echigo εκενο το τος, πιθανς λγω του θαντου της. Ο Shirane αναφρει τι το 1014 εναι γενικ αποδεκτ ως η χρονολογα του θαντου της και το 973 ως η ημερομηνα της γννησς της ρα πθανε στα 41 της, νετατη και για γνωστη αιτα. Ο Bowring θεωρε τι το 1014 εναι αμφβολο και πιστεει τι μπορε να ζησε με τη Shōshi μχρι το 1025. Ο Waley συμφωνε δεδομνου τι η Murasaki μπορε να 'χει παρακολουθσει τελετς με τη Shōshi που γνανε για τη στψη του γιο της Go-Ichijō σαν αυτοκρτορα, γρω στο 1025. Ο αδελφς της  Nubonori, πθανε γρω στο 1011 κι ο θνατος αυτς σε συνδυασμ με το θνατο της κρης του, μπορε να παρακνησε τον πατρα του να παραιτηθε απ τη θση του και να ορκιστε στον Να Miidera που πθανε το 1029. Η κρη της μπκε στην αυλ το 1025 για τον μελλοντικ αυτοκρτορα Go-Reizei (1025-1068). Συνχισε τη παρδοση της μητρας της κι γινε κι εκενη γνωστ ποιτρια.
     3 ργα αποδδονται στη Murasaki Sikibu: Η ιστορα του Genji, Το ημερολγιο της κυρας Murasaki και τα ποιματ της, μια συλλογ απ 128 ποιματα. Η δουλει της θεωρεται σημαντικ επειδ η γραφ της αντικατοπτρζει τη δημιουργα και ανπτυξη της ιαπωνικς γραφς σε μια περοδο κατ την οποα οι Ιπωνες μετατοπστηκαν απ μιαν ανπαρκτη γλσσα σε μια να και γραπτ. Μχρι τον 9ο αι., τα κεμενα της ιαπωνικς γλσσας γρφτηκαν με κινεζικος χαρακτρες χρησιμοποιντας το σστημα γραφς man'yōgana. να επαναστατικ επτευγμα ταν η ανπτυξη του kana, μιας πραγματικς ιαπωνικς γραφς, στα μσα με τλη του 9ου αι.. Οι Ιπωνες συγγραφες ρχισαν να γρφουνε πεζογραφα στη δικ τους γλσσα, η οποα οδγησε σε εδη πως ιστορες (monogatari) και ποιητικ περιοδικ (Nikki Bungaku). Ο ιστορικς Edwin Reischauer γρφει τι τα εδη πως οι μονογατρι τανε σαφς ιαπωνικ κι τι το Genji, γραμμνο σε kana, "τανε το εξαιρετικ ργο της εποχς".

     να μικρ δεγμα της ποησς, που εναι τα γνωστ πλον τνκα: ( ΕΔΩ θα βρετε λα για την εποχ ΧεΙν και τη ποηση τνκα αλλ και γενικτερα)

Nα μου γρφεις συχν,
ως οι αγριχηνες γρφουν στα νφη
με τα βουρτσισμνα φτερ τους
τραβντας για το βορι,
μη σταματς να μου γρφεις.

Καθς η ζω τραβ μπρος
ποις τχα θα της διαβσει
το μνημορι ετοτο
που η ανμνησ του
δε θα σβσει ποτ;

Προσπθησα να σε ξαναδ,
το θελα να σε συναντσω
πριν καν το πω εχες χαθε
πσω απ τα σννεφα, θωρντας
το φεγγρι του μεσονυχτιο.

Παγδα και λαχτρα
κοιτντας το φεγγρι
στις θλασσες της δσης
να βουτ, εναι καιρς
για δκρυα, τποτ' λλο.

σο σβνει το τραγοδι
των γρλλων στο φρχτη
δεν μπορ να σταματσω
τον αποχαιρετισμ του φθινοπρου,
πσο λυπηρ... αλλ κι εγ...

Μηνματα στα δυτικ
ακλουθντας το φεγγρι
γιατ να ξεχσω;
Για να στελεις να
με τα παιγνιδιρικα νφη;

Αν εναι να χαθ
μπορες να ρθεις
φωνζοντας τ' νομ μου
ψχνοντς με
ακμα και στον τφο;

Βαθι, στων μακρυνν λφων
τη δροσι, γνονται λικα

τα φλλα του σφενδμου.
Πως θθελα να σου δεξω
το χρμα στα μανκια μου.

Βιαστικ στους μακρυνος λφους
μια καταιγδα ανελητη
σαρνει και δροσι
και τ' λικα τα φλλα
χωρς ν' αφνει χνος.

Φλλα πορφυρ, παρασυρμνα
επμονα, απ τη θελλα,
λλη δεν χουν πεθυμι
παρ να πσουνε νεκρ
κτω απ' το δντρο τους.

Παγωμνη, σκληρ απ' τον πγο
η γραφδα μου δεν μπορε
να ξεκινσει, να στσω
μιαν εικνα πλρη
των συναισθημτων μου.

Αν το μελνι δεν κυλ
συνχζω να γρφω
κι ο πνος μου στο τλος
θα επιπλεσει πως ο πγος
πνω στο νερ.
........................................

5). ΝΝΑ ΚΟΜΝΗΝΗ
ννα Κομνην, Βυζντιο, πριγκπισσα, ιστορικς, συγγραφας, ιατρς


      Η ννα Κομνην (1 Δεκμβρη 1083 - 1153) τανε Βυζαντιν πριγκπισσα, ιστορικς κι ιατρς, απ τις σημαντικτερες μορφς της πνευματικς ζως της αυτοκρατορας κατ τον 12ο αι., κρη και πρωττοκο παιδ του Βυζαντινο αυτοκρτορα Αλξιου Α' Κομνηνο και της αυτοκρτειρας Ειρνης Δοκα. Ηταν επσης εγγον της ννας Δαλασσηνς. Στο ιστορικ της ργο Αλεξις καθρεφτζεται η μεγλη παιδεα της, η αρχαιομθει της, η εξοικεωσ της με την Αγα Γραφ και προπαντς η αφοσωση κι ο θαυμασμς της για τον πατρα της.
    Το Δεκμβρη του 1083, η αυτοκρτειρα Ειρνη Δοκα, σζυγος του Αλξιου Κομνηνο, περμενε την ρα να γεννσει στο δωμτιο του Ιερο Παλατιο που ονομζανε Πορφρα, που σμφωνα με τη παρδοση πρεπε να γεννιονται οι αυτοκρατορικο γνοι, οι οποοι γι' αυτ ακριβς το λγο ονομζονταν πορφυρογννητοι. Η στιγμ πλησαζε, αλλ ο Βασιλες απουσαζε απ τη Κωνσταντινοπολη λγω της εμπλοκς του στον πλεμο με τους Νορμανδος. Ττε η νεαρ γυνακα κανε μα μορφη χειρονομα. Καθς αισθανταν τους πρτους πνους, κανε πνω στην κοιλι της το σταυρ της και επε : "Περμενε λγο ακμη παιδκι μου, μχρι να επιστρψει ο πατρας σου". Ακογοντας αυτ τα λγια, η μητρα της Ειρνης, φρνιμη και σοφ γυνακα, θμωσε πολ : "Και τι θα γνει αν ρθει ο ντρας σου μετ απ να μνα ; Πως μπορες να το ξρεις ; Και τι θα κνεις μχρι ττε για να αντξεις τους πνους ; Τα γεγοντα, ωστσο, δικαωσαν τη νεαρ γυνακα. Τρεις μρες αργτερα, ο Αλξιος φτανε στη Κωνσταντινοπολη, προλαβανοντας να κρατσει στην αγκαλι του τη νεογννητη κρη του. 'Ετσι, με το θαμα αυτ που σημδεψε τη γεννησ της, ρθε στον κσμο η ννα Κομνην, μα απ τις πιο εξαρετες και δισημες πριγκπισσες που ζσανε στην Αυλ του Βυζαντου.



    Γεννθηκε στη Πορφρα, το δωμτιο στο ανκτορο της Πλης που γεννιονταν τα παιδι των αυτοκρατρων κι τυχε επιμελστατης μρφωσης και παιδεας. Το 1091 μνηστεθηκε τον Κωνσταντνο Δοκα, γιο του αυτοκρτορα Μιχαλ Ζ', -τον οποο ο πατρας της Αλξιος εχε ανακηρξει συναυτοκρτορα μχρι τη στιγμ που απκτησε γιο και διδοχο, τον Ιωννη Β'-, εν, μετ τον θνατ του το 1097, παντρετηκε τον Νικηφρο Βρυννιο τον νετερο, στον οποον ο Αλξιος θα δσει τον ττλο του Κασαρα. Μαζ κνανε 4 παιδι: Αλξιος 1102 -  1161/67, μγας δοκας (νααρχος),  Ιωννης 1103 - μετ το 1173, Ειρνη 1105 - ; .  Μαρα 1107 - ; .(Οι χρονολογες εναι λες περπου...). Τα τκνα της εχανε το επνυμο (Κομνηνς) Βρυννιος, πως κι η ννα εχε το επνυμο (Δοκα) Κομνην. ταν το 1118 πθανε ο πατρας της, η μεγαλτερη επιθυμα της ννας ταν να κατακτσει το θρνο της αυτοκρατορας και για το λγο αυτ, προσπθησε σε συνεργασα με τη μητρα της Ειρνη να οργανσει συνομωσα εις βρος του αδερφο της και νμιμου διαδχου Ιωννη Β Κομνηνο. Θλησε να προωθσει στο θρνο το σζυγ της Νικηφρο, αλλ ο διος, μνοντας πιστς στον Ιωννη, δε δχτηκε να συμμετσχει στα σχδια της φιλδοξης συζγου του. Η αποτυχα της συνομωσας θα οδηγσει την ννα μαζ με τη μητρα της σε απομνωση,.
    Το 1137, μετ το θνατο του συζγου της Νικηφρου, αποσρεται στην Αγα Μον της Κεχαριτωμνης, στη Κωνσταντινοπολη που και συνγραψε μεταξ του 1137 και του 1148 την Αλεξιδα, σε 15 βιβλα (κεφλαια). Στο ργο της κατγραψε την ιστορα του πατρα της Αλεξου Α' μεταξ 1069 και 1118. Η γλσσα κι η μορφ του κειμνου αποτελε χαρακτηριστικ δεγμα του αττικισμο. Το ργο της αποτελε σημαντικ πηγ για την Α' Σταυροφορα κι εναι επσης πολτιμο για τις γεωγραφικς και τοπογραφικς πληροφορες που περιχει και συνμα να εξαιρετικ λογοτχνημα, μιας κι εχε βαθει καλλιργεια κι, πως φανεται, σημαντικς συγγραφικς ικαντητες.

     Πθανε μετ το 1148 και το ξρουμε λγω του βιβλου της -περπου το 1153-, αλλ γνωστο ακριβς πτε, σε ηλικα 70 ετν περπου κι ετφη κοντ στον πατρα της, στη Μον Παμμακριστου.



     Πρκειται για μα ιδιατερη προσωπικτητα που διφερε για την εποχ της.Τη χαρακτριζε η επαναστατικτητα. Παρ"ολο που απ την γννησ της κιλας, αναγορεθηκε συναυτοκρτειρα, πτε δεν γινε πραγματικ. Φλρταρε με την εξουσα και δε δστασε να κυνηγσει το θρνο χρησιμοποιντας ακμα και αθμιτα μσα, πντα μως αντρικ. Η τλμη, η αποφασιστικτητ της, η επιμον της εναι μερικ, που δικαως τη χαρακτηρζουν αντισυμβατικ. Θα μποροσε κανες να πει πως υπρξε η πρτη φεμινστρια. Καθς γνριζε τις πραγματικς δυσκολες μσα σε μαν αυστηρ ανδροκρατομενη κοινωνα, δεν την εμπδισε να διεκδικσει τις εξουσιαστικς της φιλοδοξες. ταν πθανε ο σζυγς της, αποσρθηκε σε μοναστρι, εκε συνταξε και το ργο της.
Εναι μια 15τομη βιογραφα του πατρας της, Αλεξου Α' Κομνηνο, τον οποο αγαποσε και θαμαζε ιδιατρως. Στο βιβλο, στον πρλογο, παρουσιζει συνοπτικ τη δικς της ιστορα, αλλ και του συζγου της, Νικηφρου Βρυννιου, ο οποος ταν εξαιρετικ μορφωμνος κι ικαντατος στρατηγς. Μιλ με θαυμασμ για την ευγνεια του συζγου της, για την ασυνθιστη ομορφι του, αλλ και για το συγγραφικ του ργο, δηλνοντας πσο μεγλη απλεια υπρξε ο θνατς του τσο για την δια σο και για την αυτοκρατορα που χασε ναν τσο σημαντικ πολτη. πειτα περιγρφονται η νοδος των Κομνηνν -του Αλεξου και του αδελφο του Ισαακου- στην εξουσα του Βυζαντινο κρτους, οι μακροχρνιοι πλεμοι του Αλεξου με τους εχθρος απ τη Δση και την Ανατολ, οι κατ καιρος συνωμοσες και δολοπλοκες εναντον του αυτοκρτορος, η διπλωματα του κι η ικαντητ του να προσεταιρζεται εχθρος και να διαιρε τους συμμχους, η αυστηρ αντιμετπιση των αιρσεων, ιδιατερα των Βογομλων, οι σχσεις κι οι διαξιφισμο του με την Εκκλησα, η αρρστια κι οι σπαρακτικς στιγμς του θαντου του κι ο αγνας της διαδοχς.
     Παρ το γεγονς τι ο Νικηφρος Βρυννιος υπρξε πργματι χαρισματικς, η Κομνην δεν εκτμησε στο βαθμ που πρεπε τις αρετς του κι αυτ γιατ ο Νικηφρος δεν θλησε να τη βοηθσει να πραγματοποισει τα σχδι της. Ο θρνος, επομνως, που περιγρφεται στον πρλογο της Αλεξιδας, αποδδει επ της ουσας τα συναισθματα που θα πρεπε να χει κι χι τα συναισθματα που εν τλει εχε. Ο πνος της χει να κνει με την ανατροπ που επλθε στα σχδι της και με το γεγονς τι εν θα μποροσε να πρει την εξουσα, δεν το κατρθωσε.

     Η Αλεξις εναι μια ζωνταν, λεπτομερς και κατ καννα αξιπιστη αφγηση, που σε κθε σελδα της αποκαλπτεται η περιπαθς προσωπικτητα της συγγραφως. Πρκειται για μια ιστορικ πηγ μοναδικς αξας, ιδιατερα επειδ παρχει μια θερηση της πρτης σταυροφορας διαφορετικ απ κενη των ιστορικν της Δσης. σο κι αν μεροληπτε υπρ του Αλεξου, το βιβλο προσφρει σημαντικ γνση της διακυβρνησς του. Η διαγραφ των χαρακτρων δεχνει παρατηρητικτητα κι οξεαν αντληψη, η αφγηση εναι ζωνταν και δραματικ· οι περιγραφς των μηχανν αποκαλπτουνε γνση των θετικν επιστημν ασυνθιστη για γυνακα. Μαζ με τα ργα του Προκοπου, του Μιχαλ Ψελλο, του Νικτα Χωνιτη, του Ζωναρ κ.., η Αλεξις παραμνει ν απ τα σημαντικτερα ργα της βυζαντινς χρονογραφας. Ο Runciman υποστηρζει τι οι σγχρονοι ιστορικο παραεναι πρθυμοι να μεισουνε το ργο της, ο Ostrogorsky την αναφρει ως ιστορικ πηγ υψστης σημασας, ο Vasiliev λει πως εναι ργο εξαιρετικ σημαντικ απ ιστορικς ποψης κι ο Krumbacher γρφει πως οι αναμνσεις της παραμνουν να απ τα πιο ξοχα ργα της μεσαιωνικς ελληνικς ιστοριογραφας. 



     Το ργο αυτ, πλην της υστεροφημας που της φερε, τη κατατσσει και σαν τη πρτη γυνακα ιστοριογρφο. Επαινε τον πατρα της ως προς τη προσωπικτητα του περισστερο, ως προς το ργο του σαν ηγεμνα λιγτερο. Αναφρεται στη ρητορικ του δειντητα, ως το πιο ισχυρ πλο μπροστ στη λιγτερο εντυπωσιακ του εμφνιση. Συγχρνως εγκωμιζει και την ιδρυματικ πολιτικ, που σκησε επιτυχς τη περοδο της θητεας του στο θρνο. Η ννα Κομνην ξεδιπλνει λο το συγγραφικ της ταλντο μσα απ το ργο της, διαγρφεται η αντατη  μρφωση, που εχε λβει  λγω της αυτοκρατορικς της καταγωγς, μρφωση καθαρ κλασσικ. Θεωρεται, απ τους μελετητς, βασικς εκπρσωπος του αττικισμο. Παρλληλα τη διακρνει η ρητορικ ικαντητα, αποτλεσμα της κλασσικς της εκπαδευσης, εν το πλθος των επιθτων, με το οποο αγκαλιζει τον πατρα της, αναδεικνει την εκφραστικ της ευκολα κι ευστοχα.
     Ασχολθηκεν επσης με την αστρολογα και την αστρονομα, αναπφευκτο για το ανσυχο πνεμα της. Η συγγραφας-μυθιστοριογρφος Μρω Δοκα στο ιστορικ της μυθιστρημα νας Σκοφος Απ Πορφρα, στο οποο διεκτραγωδε το βο του πατρα της ννας, κνει λγο για ναν αστρολβο που κατεχε και με το οποο αφοσιωντανε χαρομενη για ρες. Η μητρα της, Ειρνη Δοκα χαρακτριζε τον αστρολβο ως ργανο του διαβλου. Μταια προσπθησε να τη πεσει να πψει ν' ασχολεται μ' αυτ, ταν, μλιστα την ανγκασε να το ξεφορτωθε, εκενη ανυπκουη κι ατθαση, πως η γιαγι της, ννα Δαλασσην, τον κρυψε.



     Ο Κωνσταντνος Καβφης εχε αφιερσει στην ννα Κομνην το ομνυμο ποημα, δημοσιευμνο το 1920:

        ννα Κομνην


Στον πρλογο της Aλεξιδος της θρηνε,
για τη χηρεα της η ννα Κομνην.

Εις λιγγον εν’ η ψυχ της. «Και
ρεθροις δακρων», μας λγει, «περιτγγω
τους οφθαλμος..... Φευ των κυμτων» της ζως της,
«φευ των επαναστσεων». Την καει η οδνη 
«μχρις οστων και μυελν και μερισμο ψυχς».

μως η αλθεια μοιζει που μια λπη μνην
καιραν εγνρισεν η φλαρχη γυνακα·
ναν καμ βαθ μονχα εχε
(κι ας μη τ' ομολογε) η αγρωχη αυτ Γραικι,
που δεν κατφερε, μ' λην τη δεξιτητ της,
την Βασιλεαν ν' αποκτσει· μα τη πρε
σχεδν μες απ' τα χρια της ο προπετς Ιωννης.

     Τλος υπρχει κι ν απφθεγμ της μσα στο βιβλο της Αλεξιδος: "Την ανγκην φιλοτιμαν, φασ, ποιησμενος".
___________________________________________

6). HILDEGARD VON BINGEN
Χλντεγκαρντ Φον Μπνγκεν, Γερμανα. ηγουμνη, μυστικστρια, συγγραφας

     Υπρξε ηγουμνη της μονς του St. Rupert στο Bingen-am-Rhine. ταν ν απ τα 10 παιδι της οικογνειας και δθηκε στους Βενεδικτνους μοναχος στην ηλικα των 8. Υπρξε παραγωγικ συγγραφας, σως κι η παραγωγικτερη του Μεσαωνα. 4 απ τα βιβλα της εναι τα εξς : Κnow Thy Ways, Book Of Life's Merits, Book Of Divine Works, & Medicine. Επσης γραψε μουσικ κι εκτελσεις των ργων της εναι σμερα διαθσιμες σε CD. χουνε διασωθε παραπνω απ 300 επιστολς και πολλ επτομα ργα της. Πολλ απ' αυτ τα οποα χει γρψει περιλαμβνουνε μυστικιστικος ρους. Παρ' λ' αυτ οι ιδες της εναι αρκετ σγχρονες. Οι θσεις της για την παγκσμια βαρτητα εναι σωστς και χρονολογονται ορισμνους αινες πριν απ τον Νετωνα.



     Η Χλντεγκαρντ του Μπνγκεν (Hildegard von Bingen, 1098-17 Σεπτμβρη 1179), γνωστ κι ως Ιλδεγρδη του Μπνγκεν, Ευλογημνη Χλντεγκαρντ του Μπνγκεν, Αγα Χλντεγκαρντ και Σβυλλα του Ρνου, τανε Γερμανδα μστρια, συγγραφας, συνθτις και φιλσοφος και κατφερε να γνει ο σημαντικτερος θρησκευτικς ηγτης του 12ου αι. στην Ευρπη. ταν μαθτρια της Γιοτα βον Σπονχιμ και μντορας της Ελισβετ του Σονου. χει μενει γνωστ για τα ορματα που βλεπε και για την ικαντητ της να προβλπει το μλλον. Θεωρεται απ τις πρτες προσωπικτητες, που συγκντρωνε τα χαρακτηριστικ του "καθολικο ανθρπου", πως αυτ παρουσιστηκαν στην Αναγννηση. Συνγραψε θεολογικ και βοτανολογικ κεμενα, μνους για τη Θεα Λειτουργα, ποιματα, ιντερλοδια (τα παλαιτερα σωζμενα) και ζωγρφισε εξαρετες μικρογραφες σε χειργραφα. Την αποκλεσαν τη "πιο εξχουσα φυσιοδφη και τη πιο πρωττυπη φιλσοφο της Δσης του 12ου αινα".  ταν επσης η 1η που μλησε ανοιχτ και χωρς μισογυνικς προκαταλψεις για τη γυναικεα σεξουαλικτητα.
     Εναι μα απ τις 4 γυνακες που κερδσανε ποτ τον ττλο του Διδκτωρος της Εκκλησας. Τιμται τσο απ την Καθολικ Εκκλησα, σο κι απ την Αγγλικανικ και Προτεσταντικ ως αγα.
     Η Χλντεγκαρντ γεννθηκε γρω στο 1098 στη Γερμανα κι ταν το 10ο παιδ οικογνειας ευγενν με πολ ασθενικ φση κι εθραυστη υγεα. Λγο πριν κλεσει τα 5 ρχισε να βλπει ορματα με φλγες, λμψεις και κυκλικ φτα καθς και πργματα κρυμμνα στους υπλοιπους ανθρπους. Λγεται για παρδειγμα τι κατφερε να περιγρψει τα σημδια στο δρμα ενς μοσχαριο εν εκενο δεν εχε ακμα γεννηθε και βρισκταν μες στη κοιλι της αγελδας.
     Στα 7 οι γονες της την αφιρωσαν στο μοναστρι του Ντισιμπντενμπεργκ που τθηκε στη φλαξη της θεας της, της κμισσας Γιοτα βον Σπονχιμ (Jutta von Sponheim), που αν και σμερα επισκιζεται απ τη μαθτρι της, τη Χλντεγκαρντ, τανε κι η δια μα σημαντικτατη φυσιογνωμα της εποχς της που σκησε επιρρο στη γερμανικ κοινωνα κι εκκλησα. Εκενη την εποχ η Γιοτα τανε κι αυτ δκιμη μοναχ αλλ' αργτερα γινε ηγουμνη του μοναστηριο. Για την ακρβεια η Γιοτα, που τανε γνωστ για τη μρφωσ της και τη πστη της, αποτελοσε πλον λξης για πολλς νεαρς κοπλες που θλαν να εκπαιδευθον απ κενη και να μονσουν μαζ της. τσι σταδιακ δρυσε να γυναικεο μοναστικ τμμα εντς της μχρι ττε αντρικς μονς του Ντισιμπντεμπεργκ στο οποο γινε κι ηγουμνη.  Η Γιοτα φρντισε να μορφωθε η Χλντεγκαρντ στη θεολογα, τη μουσικ και τα λατινικ. Στα 14 λαβε τους επσημους ρκους της μοναχς κι γινε κανονικ μλος του μοναστηριο του Ντισιμπντενμπεργκ.
     Το 1136 η Γιοτα πθανε και τη θση της κατλαβε η Χλντεγκαρντ. Περπου κενη την εποχ γνρισε και τη Ρικρντα βον Σταντ (Ricardis von Stade) που ‘μελλε να γνει η καλτερη και πιο αγαπημνη της φλη εν ανπτυξε ιδιατερη σχση φιλας κι αμοιβαου σεβασμο με τον μοναχ Βλμαρ που γινε μλιστα ο μπιστς της, ο γραμματας της κι ο εξομολογητς της. 5 χρνια αργτερα, το 1141, μα φων απ τον ουραν της επε να καταγρψει τα ορματ της.

   "Μα μεγλη λμψη απ τον ουραν διαπρασε το μυαλ μου και κανε την καρδι μου και το στθος μου να λμψουν χωρς να καον, πως ο λιος ζεστανει αυτ που λοζει με τις ακτνες του. Ττε το μυαλ μου γμισε με το νημα των ιερν βιβλων, των Ψαλμν, των Ευαγγελων και τα λλα βιβλα της Παλαις και της Καινς Διαθκης".

     Εκενη μως στην αρχ δστασε γιατ φοβθηκε τι θα θεωρσουνε τα ορματ της "γυναικεες φαντασες". Ττε πεσε ρρωστη στο κρεβτι.

   "Ο Θες με τιμρησε για λγο ρχνοντας με ρρωστη στο κρεβτι και το αμα στρεψε στις φλβες μου, υγρασα απ τη σρκα μου και το μεδολι απ τα κκαλ μου λες και το πνεμα μου κντευε να φγει απ το κορμ μου. […] Σε αυτ την κατσταση μεινα τριντα μρες εν το σμα μου καιγε λες με πυρετ… Και λες αυτς τις μρες παρακολοθησα μια ακολουθα αμτρητων αγγλων που πολεμοσαν μαζ με τον Μιχαλ ενντια στον δρκο και νκησαν… Κι νας απ αυτος μου φναξε, Αετ! Αετ! Γιατ ενκοιμσαι; ...Σκω! Γιατ εναι πρω και πιες και φγε. Κι αμσως το σμα μου κι οι αισθσεις μου επανλθαν στα εγκσμια και βλποντς το οι κρες μου που θρηνοσαν ολγυρ μου με σκωσαν απ το πτωμα και με βαλαν στο κρεβτι κι τσι ρχισα να ξαναβρσκω τη δναμ μου".

     Ττε για 1η φορ, σε ηλικα 43 ετν, η Χλντεγκαρντ αποκλυψε τι βλεπε ορματα λη της την ζωη κι ρχισε να γρφει το πιο γνωστ της ργο, το Scivias, που θα χρειαζτανε 10 χρνια για να τελεισει και το οποο, παρ τις μυστικιστικς ανησυχες της συγγραφα του, ταν να κεμενο που συνδαζε επιστμη, θεολογα, φιλοσοφα, φυσιολογα, κοσμολογα, αστρονομα και γεωλογα. Οι σγχρονοι ερευνητς χουνε προτενει διφορες εξηγσεις σχετικ με τα ορματα και τις λμψεις που βλεπε η Χλντεγκαρντ, η οποα μλιστα εχε εξηγσει η δια, τι δεν πεφτε σε κποιου εδους κσταση αλλ διατηροσε τις αισθσεις της εν συνβαιναν τα "ορματα". Οι πιο δημοφιλες θεωρες σμερα εναι τι επρκειτο για κρσεις ημικρανας κρσεις αυτισμο.
     Αν κι η Χλντεγκαρντ τανε πολυμαθς κι εξαιρετικ μορφωμνη, δεν κατφερε ποτ να μθει επαρκς τα λατινικ γιαυτ, απ τη πρτη στιγμ, στηρχθηκε στη βοθεια, αρχικ του αγαπημνου της Βλμαρ και μετπειτα σε κενη διφορων αντρν γραμματων, τσι στε να μεταγραφονε τα κεμεν της στα λατινικ με λγιο τρπο. Ας μη ξεχνμε τι εν τα λατινικ ταν υποχρεωτικ και πολχρονο μθημα για τους ντρες μοναχος, για τις γυνακες θεωρονταν μλλον χρηστα αφο κανες δεν εχε την προσδοκα τι κενες θα γρφανε ποτ κτι σημαντικ. Αυτ εχε σα συνπεια οι γυνακες, ανεξρτητα απ το πνευματικ δυναμικ τους, να παρουσιζουν ελλεψεις σε προσντα απαρατητα για τη πνευματικ τους σταδιοδρομα λγω της ελλειπος εκπαδευσς τους. Αυτ το πρβλημα επιχερησε να αντιμετωπσει μα λλη φωτισμνη ηγουμνισσα, η Χραντ του Λντσμπεργκ (βλ. παρακτω). Στη περπτωση της Χλντεγκαρντ μως οι ντρες γραμματες τανε κτι απαρατητο, αλλ πρπει να υπογραμμσουμε τι κενη απατησε απ τη πρτη στιγμ να μεταγραφον επακριβς αυτ που λεγε και να μην αλλαχθον οτε στο ελχιστο.



     Το 1146 η Χλντεγκαρντ επικοιννησε με τον Βερνρδο του Κλερβ, που ττε ταν ηγομενος στο ομνυμο μοναστρι κι νας απ τους πιο ισχυρος ντρες της Εκκλησας, ζητντας του να αναγνωρσει το χρισμ της να βλπει ορματα και να προβλπει το μλλον. Ο Βερνρδος, αν κι αρχικ απντησε κπως αδιφορα, στη συνχεια μλησε για το θμα στον Ππα Ευγνιο Γ που τανε και προσωπικς του φλος και του ‘στειλε να διαβσει το Scivias που δεν ταν ακμα ολοκληρωμνο. Ο Ππας, προφανς εντυπωσιασμνος, διβασε αποσπσματα απ το ργο στους καρδινλιους και τους επισκπους που εχαν συγκεντρωθε σε σνοδο κι εκε αποφσισαν να εγκρνουν την δρση της Χλντεγκαρντ.
     Μες στα επμενα χρνια απκτησε μεγλη φμη ως σοφ και προφτις και πολλο σημαντικο νθρωποι της εποχς, πως ο αυτοκρτορας Φρειδερκος Βαρβαρσσα κι ο θεολγος ντο του Σουασν, ρχισαν να τη συμβουλεονται. Ττε τανε που ρχισε να αλληλογραφε με την Ελισβετ του Σονου και σταδιακ γινε μντορς της. Το 1147 επεκτενοντας το ραμα της δασκλας της, Γιοτα κι εν γραφε ακμα το Scivias αποφσισε να φγει απ το  Ντισιμπντενμπεργκ και να ιδρσει να καθαρ γυναικεο μοναστρι γιατ το Ντισιμπντενμπεργκ τανε κατ βση ανδρικ μοναστρι και το σχετικ νεοσστατο γυναικεο τμμα ταν χι απλς περιορισμνο αλλ κι υποτελς στο αντρικ. μως ο ηγομενος του Ντισιμπντεμπεργκ, ο Κονο, αρνθηκε να της δσει την δεια γιατ οι πολυριθμες επισκψεις που δχονταν η Χλντεγκαρντ φερναν επισκπτες και χρμα γενικ στο μοναστρι.Η φμη της επσης ταν αρκετ για να προσελκει πολλος νους μοναχος και μοναχς που θελαν να μονσουν στο μοναστρι στο οποο βρσκονταν η Χλντεγκαρντ. Εκενη ρχισε να στλνει επιστολς σε διφορα υψηλ ιστμενα τομα, ανμεσα στα οποα τανε κι ο Ππας, προωθντας το ατημ της και μλιστα βαλε να μεσολαβσει κι η μητρα της Ρικρντα. Τποτε μως δεν εχε αποτλεσμα.
     Ττε εκενη πεσε βαρι ρρωστη και λγεται πως συνβηκε κτι εξαιρετικ περεργο. Εν αδυντιζε κι φθινε απ την αρρστια, το κορμ της γινταν λο και πιο βαρ κι φτασε στο σημεο ο Κονο να μη μπορε οτε το κεφλι της να σηκσει απ το μαξιλρι. ταν εν τλει ο ηγομενος αποφσισε να δσει την δει του, η Χλντεγκαρντ ανρρωσε κι εξαφανστηκαν τα περεργα συμπτματα. τσι μαζ με λλες 18 μοναχς, τη Ρικρντα και τον Βλμαρ, δρυσε να νο μοναστρι στο Ρπερτσμπεργκ κοντ στα ερεπια του κστρου του Μπγκεν. Το μοναστρι αυτ σταδιακ μεγλωσε κι φτασε ν' αποτελεται απ 50 μοναχς κι 7 κοσμικς γυνακες εν εχε 2 εκκλησες, τρεχομενο νερ μες στα εργαστρια και σκριπτριο. Εκενη την εποχ μπρεσε ν' αφοσιωθε στο γρψιμ της κι εκτς απ το Scivias που συνχιζε να γρφει, συνγραψε και μα φυσικ ιστορα κι ν ιατρικ κεμενο με ττλο Ατια και Ισεις.
     Οι συγκροσεις μως συνεχστηκανε καθς το νεοσστατο μοναστρι Ρπερτσμπεργκ, μσω των μοναχν που ακολοθησαν την Χλντεγκαρντ, εχε "κληρονομσει" και πολλ εδφη που πριν ανκαν στο Ντισιμπντεμπεργκ. Μχρι το 1150 ο Κονο εχε πεθνει και τη θση του εχε πρει ο Ελνγκερος που δεν εχε καλτερη διθεση ως προς τη Χλντεγκαρντ και το ργο της. Αλλ κι εκενη δεν εχε ιδιατερα θετικ ποψη για κενον που μλιστα δε δσταζε να εκφρσει μ' ντονο τρπο. Σ' επιστολ της προς εκενον γρφει χαρακτηριστικ:

   "Τρα κου και μθε τσι στε να ντραπες ως τα τρσβαθα της ψυχς σου. Κποιες φορς εσαι σαν αρκοδα που γρυλζει, κποιες λλες σα γιδαρος, χι συνεπς στα καθκοντ σου, αλλ ξεπεσμνος. Σε ορισμνα θματα μλιστα εσαι εντελς χρηστος τσι στε μσω της ασβεις σου δε χρησιμοποιες οτε καν την αγριτητα της αρκοδας. Μοιζεις επσης και σαν ορισμνα πουλι που δεν πετν ψηλ οτε περπατν στη γη καθς, οτε εσαι εξαρετος σε τποτα, αλλ οτε υποφρεις κι απ κτι".

     Η καυστικ γλσσα της μως δεν απευθνθηκε μνο στο Ντισιμπντεμπεργκ αλλ δε δστασε να αγγξει και τα κακς κεμενα του αντερου κλρου. Η Χλντεγκαρντ δειξε μηδενικ ανοχ στην αμφιλεγμενη συμπεριφορ αντερων ιερων που ζοσαν μσα σε ακραο και προκλητικ πλοτο που δεν ρμοζε στο αξωμ τους και τους κατακερανωνε συχν τσο στις επιστολς της σο και στις κατηχσεις της παρ το γεγονς τι αυτ της η συμπεριφορ συχν δημιουργοσε εχθρτητες σε υψηλ ιστμενους. ρχισε να δχεται κριτικ για να σωρ πργματα ανμεσα στα οποα και για τον τρπο που διοικοσε το μοναστρι της. Τη κατηγορσανε για απρπεια γιατ, σε αντθεση με τις μοναχς σε λλα μοναστρια που ‘πρεπε να κψουνε τα μαλλι τους και να καλψουνε το κεφλι τους, στο δικ της μοναστρι οι μοναχς διατηροσαν μακρι τα μαλλι τους και φοροσαν μνο λευκ ππλο που φηνε ακλυπτο το πρσωπο και το λαιμ κι επτρεπε στα μαλλι να ανεμζουν. Η Χλντεγκαρντ απντησε πως οι παρθνες, λγω της αγντητς τους, δεν χουν ανγκη να ντνονται σεμν πως οι παντρεμνες γυνακες που ‘πρεπε να υπακοουνε τους ντρες τους.  Επσης κατηγορθηκε τι δεχτανε στη μον, εκτς απ γυνακες ευγενικς καταγωγς κι απλς φτωχς γυνακες και σ' αυτ απντησε πως η ιεραρχα εναι θμα των ανθρπων κι χι του Θεο που αγαπ τους πντες.

     Το 1151 πθανε ο Βλμαρ και πρα απ' το προσωπικ πλγμα που δχτηκε, βρθηκε υποχρεωμνη ν' ανχεται τη παρουσα του Ελνγκερου που πρε απρθυμα τη θση του ως εξομολογητς της μονς. Σα να μην φτανε αυτ, οι γονες της Ρικρντα της εξασφαλσανε θση ηγουμνης σε λλο μοναστρι κι τσι πρεπε να φγει και ν' αφσει τη φλη της. Αν κι η Χλντεγκαρντ προσπθησε να εμποδσει τη μεταφορ, δεν τα κατφερε κι η Ρικρντα μεταφρθηκε αλλο και πολ σντομα πθανε. Την επμενη χρονι τελεωσε η συγγραφ του Scivias.
     Μες στα επμενα 10 χρνια η Χλντεγκαρντ κι οι γυνακες στο μοναστρι του Μπνγκεν αντιμετπισαν πολλς δυσκολες. Μεταξ του 1158 και του 1163 συνγραψε το Liber vitae meritorum που μιλοσε για τις αρετς και τα πθη της ζως. ρχισε επσης μια μακρ κι εκτεταμνη αλληλογραφα με διφορους ηγεμνες κι λλους σημανοντες της Ευρπης πως ο αυτοκρτορας Βαρβαρσσα, ο βασιλις Ερρκος Β' κι η βασλισσα Ελεονρα της Αγγλας. Με τα γρμματ της αυτ επενβαινε στη διπλωματα και τη πολιτικ της εποχς, δινε συμβουλς αλλ δε δσταζε ν' ασκσει και κριτικ αν το θεωροσε χρσιμο.



     Παρ το γεγονς τι η υγεα της εχε αρχσει γι' λλη μια φορ να επιδειννεται, κενη ρχισε μα περιοδεα σε λη τη Γερμανα που δινε διαλξεις, κανε κατχηση και διδιδε τα αποκαλυπτικ ορματ της. Αυτ τανε κτι ανκουστο για μα γυνακα κενη την εποχ. Ειδικ η κατχηση τανε κτι που απαγορευτανε στις γυνακες αλλ το κρος της λγω του οραματισμο της και της επαφς της με τα Θεα τανε τσο μεγλο που κανες δε τλμησε να την αμφισβητσει. Κενη την εποχ ρχισαν ν' ακογονται και φμες τι κανε θαματα κι εξορκισμος. Το 1163 ρχισε να γρφει το Liber divinorum operum που τανε το πιο φιλδοξο θεολογικ της ργο που ολοκληρθηκε το 1174 και που σμερα θεωρεται και το πιο σημαντικ. Το 1165 δρυσε 2ο μοναστρι ιμπιγκεν μλλον για να στεγσει τις γυνακες που συνρρεαν κοντ της για να γνουν μοναχς. Παρ το γεγονς τι η υγεα της βρισκτανε στη χειρτερη κατσταση που ‘χε βρεθε ποτ, η Χλντεγκαρντ φρντιζε να επισκπτεται αυτ το νο μοναστρι 2 φορς τη βδομδα.
     Παρ τη μεγλη φμη που απολμβανε κενη την εποχ, το μοναστρι της δεν βρισκτανε στο απυρβλητο. Το 1178 ο επσκοπος του Μεντζ αφρισε το μοναστρι γιατ εχε δεχθε να θαφτε στο κοιμητρι του νας ντρας που η Εκκλησα θεωροσε τι ταν αφορισμνος. Ο αφορισμς ταν η πιο σημαντικ ποιν που μποροσε να επιβληθε σε μοναστρι και περιλμβανε απαγρευση της ψαλμωδας κατ τη διρκεια της λειτουργας και κυρως απαγρευε στις μοναχς να λαμβνουνε τη Θεα Ευχαριστα και να εξομολογονται, εν ποια πθαινε κατ τη περοδο της απαγρευσης δε θαβταν με το καθιερωμνο τελετουργικ, κτι που θεωρεωτο πως θετε σε κνδυνο τη σωτηρα της ψυχς της. σως το σκληρτερο απ' λ' αυτ τανε για τη Χλντεγκαρντ η απαγρευση της ψαλμωδας καθς αγαποσε τη μουσικ και τη θεωροσε μσο επικοινωνας με το Θε. σως γι' αυτ να συνθεσε και τσα πολλ τραγοδια, μνους και ποιματα και ν' ανπτυξε τσο λεπτομερ και προχωρημνη μουσικ θεωρα που, πως κθε μορφ γοτθικς τχνης, στηριζτανε στα μαθηματικ. Η ποιν κρτησε μχρι το 1179 οπτε κι ρθη μετ απ τις σκληρς κι επμονες προσπθειες της Χλντεγκαρντ.
     Η Χλντεγκαρντ πθανε 6 μνες μετ την ρση της απαγρευσης στο μοναστρι της σε ηλικα 81 ετν και λγεται τι τη στιγμ του θαντου της 2 φωτεινς αψδες λαμψαν στον νυχτεριν ουραν εν εμφανστηκε νας λαμπερς κκκινος σταυρς και μικρτεροι σταυρο σχημτιζαν κκλους. 10 τη μετ τλειωσε η βιογραφα της απ' το Θεοδριχο του χτερναχ.
     Η Χλντεγκαρντ σταδιακ ρχισε να θεωρεται αγα απ την Ρωμαιοκαθολικ Εκκλησα, αν και δεν πρλαβε να ολοκληρωθε η αγιοποησ της για γραφειοκρατικος λγους κι η καρδι κι η γλσσα της βρσκονται διατηρημνα στην εκκλησα του Αμπνγκερστρασε. Το 2012 ο ππας Βενδικτος ΙΣΤ' διταξε να γραφτε το νομ της στο επσημο αγιολγιο εν την ανακρυξε Διδκτωρα της Εκκλησας, νας ττλος που απονμεται σε θεολγους που επηρασαν σημαντικ το εκκλησιαστικ δγμα. τσι η Χλντεγκαρντ, εκτς απ αγα, γινε κι η 4η γυνακα που λαβε ποτ αυτν τον ττλο ανμεσα στους 34 ανθρπους που εχαν αυτ τη τιμ. Οι λλες 3 ταν η Κατερνα της Σινα, η Τερζα της βιλα (βλ. παρακτω) κι η Θηρεσα του Λισι. Το 1924 ο μστης Ροντολφ Στινερ ισχυρσθηκε τι ο φιλσοφος Βλαντιμρ Σολοβιφ, που τανε γνωστς για τα ορματ του σχετικ με τη Σοφα, τανε μετενσρκωση της Χλντεγκαρντ.


     Η Χλντεγκαρντ θεωροσε πως λος ο κσμος κατ βσην αποτελονταν απ μα ζωτικ δναμη (viriditas) που ταν υπεθυνη για το νθισμα και τη γονιμτητα της φσης και των ανθρπων. Αυτ η "ζωτικτητα" ταν κφανση του Θεο που εμπτιζε τη πλση με υγρασα και ζω κι τσι ο Θες υπρχε παντο. Μα πτρα, για παρδειγμα, ταν μρος του Θεο αν κι χι το σνολ του. Συχν στα ποιματ της και στα κεμεν της εξυμνοσε τη φση ως κφραση κι απδειξη του αρατου δημιουργο της κι δειχνε βαθει μυστικ νωση με κενη. "Εγ, η φλογερ ζω της θεκς ουσας, καω πνω απ τα λιβδια, λμπω πνω στα νερ, καω σαν τον λιο, το φεγγρι και τ στρα… Αφυπνζω τα πντα εν ζω".
     Κεντρικ στη θεολογα και στα ορματ της τανε το Ιερ Θηλυκ, δηλαδ η θηλυκ δισταση του Θεο. Η πιο συνηθισμνη μορφ με την οποα εμφανιζταν ταν η Σοφα (Sapientia), που τανε πντα λαμπερ γυνακα ντυμνη στα χρυσ, εκτυφλωτικ, τρομακτικ αλλ και φιλεσπλαχνη. Αυτ ταν η δναμη απ την οποα εκπορεονταν κι λα τα ορματ της την οποα πντα περιγραφε σα μα λμψη φωτι που, εν λμπει εκτυφλωτικ, δεν καει. Η λλη μορφ της Σοφας ταν η Αγπη (Caritas) κτι που καταδεκνυε, χι μνο τη σνδεση αυτν των 2 εννοιν στη θεολογα της, αλλ και τη κεντρικ θση που κατεχε ο ερωτισμς στη φιλοσοφα της. Σμφωνα με την Χλντεγκαρντ ο Θες, ως γενεσιουργς δναμη, ταν να κοσμικ αυγ που κυοφοροσε σα μτρα τον κσμο. Σε αντθεση με την αντρικ θεολογα που ο καθαρ αρσενικς Θες ξεπερν κι υπερχει του φυσικο κσμο στη θεολογα της Χλντεγκαρντ ο Θες, μσω της θηλυκς του γενεσιουργο υπστασης, ενυπρχει του κσμου. Οι απψεις της περ "θηλυκτητας" του Θεο βρκαν γνιμο δαφος κι αποτλεσαν πηγ μπνευσης  αργτερα στην εξλιξη της ιδιατερης λατρεας της Παρθνου Μαρας στην Ευρπη που ονομστηκε Μαριανισμς.
     Η Χλντεγκαρντ θεωροσε τι η μουσικ ταν μσο επικοινωνας με τον Θε και μσο επτευξης κστασης, δηλαδ αποτελοσε μια προφαν απδειξη της φυσικς κι αυθρμητης ικαντητας του ανθρπινου νου να συνδεται με το νου του Θεο. Οι μυστικιστικς ιδιτητες της μουσικς επτρεπαν στον νθρωπο να βισει ξαν την ομορφι και την αρμονα του Παραδεσου που εχε χσει μετ τη Πτση. Η δια εχε δηλσει κποτε τι "η ψυχ εναι πολυφωνικ". Η Χλντεγκαρντ συνγραψε 77 εκκλησιαστικος μνους και το Ordo Virdutum που ταν να θρησκευτικ θεατρικ ργο με μουσικ. Οι στχοι κι οι μελωδες της ταν εξαιρετικ πρωττυπες κι ταν ο μοναδικς νθρωπος που κατ το 12ο αι. συνθεσε μ' ελεθερο στχο. Η περτεχνη και λεπτομερς μουσικ της θεωρα, που στηρχθηκε στα μαθηματικ, τανε χαρακτηριστικ της γοτθικς τεχνοτροπας. Υπρχει αναλυτικ ρθρο για τη Μουσικ Του Μεσαωνα, αλλ θα παραθσω κι να δεγμα της υπροχης μουσικς της εδ:



     Αν κι η Χλντεγκαρντ σμερα εναι πιο γνωστ λγω των οραμτων της και του θεολογικο της λγου, η δια ταν πολυμαθς κι εχε μεγλο ενδιαφρον για τις επιστμες. Χαρακτηριστικ εναι τι, πρα απ τα θεολογικ της κεμενα, συνγραψε και πολλ επιστημονικ κι ιατρικ που δε στηρζονται καθλου σε θεολογικς εξηγσεις. Για κενη, μως, το ενδιαφρον για την επιστμη δεν τανε κτι σχετο με τη θεολογα καθς, πως αποκαλπτουνε κι οι απψεις της περ θεκς ζωτικτητας που εμποτζει τη φση και περ ενπαρξης του Θεο στον κσμο, ο φυσικς κσμος ταν ρρηκτα κι αρμονικ δεμνος με το θεκ. Ακμα κι ο τρπος που περιγραφε την ικαντητ της να βλπει ορματα αποκαλπτει πως η σκψη της δεν τανε ξεκθαρα πνευματικ αλλ σε μεγλο βαθμ ρεαλιστικ. πως εχε εξηγσει πολλς φορς, τα ορματ της δεν ταν τσο εκστατικς αποκαλψεις, σο θεσεις των "εσωτερικν ματιν" της εν τα εξωτερικ της μτια παρμεναν ανοιχτ και δεν χανε την επαφ με τον κσμο γρω της. Αυτ χει κνει τους μελετητς της να θεωρσουν τι οι ενορσεις της Χλντεγκαρντ τανε πιτερο φιλοσοφικς και θεολογικς αναζητσεις του νου της, παρ μεταφυσικς αποκαλψεις. λλωστε πολλς γυνακες στο παρελθν, χοντας ν' αντιμετωπσουνε περιβλλον εχθρικ προς τη γυναικεα διανηση, πως για παρδειγμα η Μριαμ η αλχημστρια, εχανε δει το επιστημονικ τους ργο να γνεται πιο εκολα αποδεκτ απ τη κοινωνα ταν το επνδυσαν με θεολογικς μεταφυσικς ερμηνεες. Μνον η Χραντ αρνθηκε να δσει μεταφυσικος τνους στο ργο της. Στα πλασια αυτς της αποδοχς και του εναγκαλισμο της επιστμης η Χλντεγκαρντ δε φοβθηκε ν' ασχοληθε χωρς προκαταλψεις κι ηθικολογες ακμα και με το γυναικεο σμα και το μχρι ττε ταμπο θμα της γυναικεας σεξουαλικτητας και του οργασμο.



     ν απ' τα πιο γνωστ πργματα σχετικ με αυτν ταν τι ασχολθηκε με τη γυναικεα σεξουαλικτητα. Στο βιβλο της Ατια κι Ισεις περιγραψε το γυναικεο οργασμ και μλησε για τη γυναικεα φυσιολογα και ψυχολογα απ τη πλευρ της γυνακας. Αυτ συνβαινε 1η  φορ στη δυτικ ιστορα γιατ, μ' εξαρεση τα γυναικολογικ κεμενα της Τρτουλα απ το Σαλρνο, λα τα ιατρικ κεμενα μχρι ττε τανε γραμμνα απ ντρες που αντιλαμβνονταν τη γυναικεα φση ως κτι παθητικ κι τονο και δε μποροσαν οτε να κατανοσουν αλλ οτε και ν' αποδεχθονε τη γυναικεα σεξουαλικτητα και την ενεργ συμμετοχ της γυνακας στο σεξ. Η Χλντεγκαρντ, παρ το γεγονς τι η σεξουαλικτητα τανε κτι που γενικ η μεσαιωνικ κοινωνα θεωροσε ταμπο, δεν δστασε να μιλσει με ειλικρνεια, συχν και με ποιητικ διθεση, για το γυναικεο σμα και τις αντιδρσεις του παρ το τι ταν μοναχ κι η δια δεν εχε καμα σεξουαλικ εμπειρα. Δε χρησιμοποησε θρησκευτικ ηθικολογα και δεν κρινε ηθικ τη γυναικεα σεξουαλικτητα. Μλησε για τη σημασα των προκαταρκτικν καθς και για τη συμμετοχ της γυναικεας φυσιολογας στη διαδικασα της ερωτικς απλαυσης και της σλληψης εν απφυγε τις μισογυνικς αντιλψεις περ γυναικεας ακρεστης σεξουαλικς φσης κι ακολασας που χαρακτηρζανε την ηθικ σκψη της εποχς της. Κατ τη διρκεια της ζως της δχτηκε πολλ γρμματα απ γυνακες που θλαν να προυν τη συμβουλ της σχετικ με σεξουαλικ ζητματα θματα τεκνοποιας κι εκενη τους απντησε με ενθουσιασμ, κατανηση κι υπευθυντητα. Χαρακτηριστικ εναι η επιστολ που στειλε στη "Μπρθα, την βασλισσα των Ελλνων", δηλαδ τη βυζαντιν αυτοκρτειρα Ειρνη, με σκοπ να την εμψυχσει καθς δε κατφερνε να κνει γιο: "Ψιθρισ Του κι Εκενος θα σ' ευλογσει με τη χαρ του παιδιο που αποζητς καθς προστρχεις σε Κενον την ρα της ανγκης σου. Γιατ ο ζντας οφθαλμς σε παρακολουθε και σε θλει και θα ζσεις για πντα". Αν κι  η Χλντεγκαρντ αποφεγει να υποσχεθε τη πραγμτωση των επιθυμιν της βασλισσας, καταφρνει να τη παρηγορσει δνοντας υπσχεση της θεκς ενοιας και της σωτηρας. Προφανς, εκτς απ τη παραστατικ και καυστικ γλσσα που χρησιμοποιοσε ενντια στις παρεκτροπς του κλρου, διθετε και τρυφερ και συμπονετικ γλσσα για τους αναξιοπαθοντες.
     Πρα απ μστρια και προφτις, ταν κι νας νθρωπος που οραματστηκε ργο που θα κλυπτε τσο τη θεολογικ ερμηνεα σο και τα πρακτικ ζητματα της ζως και του ανθρπινου σματος. σον αφορ στα ορματ της σ' λη της ζω επμεινε πως τανε θεσταλτα κι υπογρμμισε πολλς φορς πως εκενη προσπθησε να τα μεταφρει αυτοσια και χωρς αλλοισεις εν επμεινε οι βιογρφοι κι οι σχολιαστς της να κνουνε το διο και κενοι. Η εμμον της να μη δχεται παρεμβσεις απ' λλους συχν τη φρανε σε σγκρουση με ισχυρος ανθρπους αλλ κενη ποτ δεν υποχρησε.
     Σε αντθεση με τις περιπτσεις των περισστερων γυναικν στην ιστορα, το ργο της σζεται σχεδν στην ολτητ του κι εναι εκτενς γι αυτ και γνωρζουμε για κενη πιτερα απ κθε λλη. Πρα απ τα θεολογικ της κεμενα συνγραψε ιατρικς πραγματεες αλλ και κοινωνιολογικς αναλσεις πως επσης και λειτουργικ μουσικ και θεατρικ δρμα που, στηριζμενο στη παρδοση που ξεκνησε λλη γυνακα, η Ροσβτα του Γκντερσχαμ, αποτελε το 1ο ηθικοπλαστικ ργο της Ευρπης μετ την αρχαιτητα. Χαρακτηριστικ του ιδιατερου και ξεχωριστο μυαλο της ταν το τι εφηρε τη δικ της γλσσα στην οποα μλιστα συνγραψε τουλχιστον ν απ τα ργα της. ταν επσης η 1η γυνακα που 'γραψε για τη γυναικεα σεξουαλικτητα με τρπο απλ και χωρς τις δεισιδαιμονες, παρανοσεις και το θεολογικ συντηρητισμ που χαρακτριζαν ανλογα κεμενα της εποχς.
     Η Χλντεγκαρντ του Μπνγκεν τανε γυνακα που κατφερε να επιβλλει το ργο της, τις απψεις της και τη παρουσα της σ' εποχ που ο γυνακες αναμνονταν να ‘ναι σιωπηλς κι υποταγμνες κι επηρασε σημαντικ το χριστιανικ δγμα εκ των σω τσι στε να αναγνωρζει τη γυναικεα συνεισφορ στη θρησκεα και τη θεολογα. Κατκτησε το σεβασμ και την αναγνριση ηγεμνων κι ιερωμνων και την αγπη των απλν ανθρπων, ιδιατερα των γυναικν που στο πρσωπ της βρκανε θεολγο και μντορα με σοφα και κατανηση εν εξφρασε χωρς φβο τις απψεις της για την ηθικ και μλιστα δε δστασε να καυτηρισει ακμα και τον αντερο κλρο χωρς να λογαρισει συνπειες.
     Αν και μετ το θνατ της οι ιδες της ξεχαστκανε κι ρχισαν να κυκλοφορονε πολλς αμφβολης προλευσης και ποιτητας προφητεες με τα' νομ της, το ργο της γινε ξαν γνωστ κι αποτλεσε μπνευση για πολλος συγγραφες της Αναγννησης. Προς τιμ της ονομστηκε Hildegardia να εδος δντρων λγω της συνεισφορς της στη βοτανικ και τη φυσικ ιστορα. Αξζει ν' αναφερθε πως ταν η 1η που αναφρει γραπτ τη χρση λυκσκου στη κατασκευ της μπρας και γι' αυτ θεωρεται ανεπσημη προσττιδα της μπρας.

   "Μλησα κι γραψα αυτ τα πργματα, και δεν τα βγαλα απ το νου μου, μου τα επε κποιος λλος, αλλ μσα απ τη καρδι μου μσω των ιερν μυστηρων του Θεο".  Χλντεγκαρντ




     Ο πλανητοειδς 898 Hildegard ονομστηκε τσι προς τιμν της.
     Απ το 1979 χουν υπρξει διφορες ηχογραφσεις κι εκτελσεις των ργων της που χουνε κερδσει διφορα βραβεα.
     Η Χλντεγκαρντ του Μπνγκεν εναι μα απ τις γυνακες που αναφρονται στο ργο τχνης της Τζοντι Σικγο, Το Δεπνο.
     To 1994 το BBC γρισε το ντοκιμαντρ Hildegard of Bingen για τη ζω της.
     Η Χλντεγκαρντ αναφρεται στην ταινα του 2009, Βαρβαρσσα (Barbarossa).
     To 2009 η γερμαν σκηνοθτης Μαργκαρτε φον Τρτα γρισε τη τανα ραμα (Vision) για τη ζω της.
     Το 2012 η Μαρη Σρατ γραψε το μυθιστρημα Illuminations που παρουσιζει μυθιστορηματικ τη ζω της.
------------------------------------------------------

7). HERRAD
Χραντ Ηγουμνη του Χχενμπουργκ, Αλσατα, επιστμονας 1125-1195

     Στη διρκεια του μεσαωνα οι γυνακες, που βρσκονταν στα μοναστρια μποροσαν ν' ασχοληθον με την επιστμη περισστερο απ' τι ο μσος πληθυσμς. Ανλογη υπρξε η περπτωση της Χραντ. ταν ηγουμνη της γυναικεας μονς του Ste Odile του Hohenbourg. Υπρξε συντκτρια και διαφωτστρια του Hortus Deliciarium (Κπος της απλαυσης). Αυτ το πνημα αποτελονταν απ 324 σελδες και 636 μικρς εικνες που απδιδαν βιβλικς σκηνς και αλληγορικς εικνες. Εκε παρατθενται χιλιδες κεμενα απ διαφορετικος συγγραφες για διφορα θματα. Περιλαμβνει επσης ποιματα απ την δια τη Χραντ. Εναι να επτομο ργο της μεσαιωνικς εποχς που περιχει λη τη γνση και την ιστορα του κσμου. Αυτ το εγκυκλοπαιδικ ργο καλπτει βιβλικ, ηθικ και θεολογικ θματα.
     Η Χραντ του Λντσμπεργκ ταν Αλσατ μοναχ κι ηγουμνη στο Αββαεο του Χχενμπεργκ. Συνγραψε την εικονογραφημνη εγκυκλοπαδεια Hortus Deliciarium (Ο Κπος των Απολασεων). Θεωρεται πρωτοπρα στους τομες της γυναικεας εκπαδευσης και τχνης.



      Γεννθηκε στο Κστρο του Λντσμπεργκ στην Αλσατα κι τανε παιδ οικογνειας ευγενν. πως συνηθζονταν εκενη την εποχ, η Χραντ μπκε απ πολ μικρ στο μοναστρι του Χχενμπεργκ για να μορφωθε. Η ζω σε να μοναστρι, χι μνο προσφερε εκπαιδευτικς δυναττητες σε να κορτσι που δεν μποροσε να βρει αλλο, αλλ αποτελοσε και πολ πιο ευχριστη εναλλακτικ απ την σκληρ μορα της μσης γυνακας που ταν υποχρεωμνη να παντρευτε εξαιρετικ νεαρ, να κνει πολλ παιδι, κτι που θετε σε μεγλο κνδυνο τη ζω της και την υγεα της, και να αντιμετωπσει διακρσεις, περιορισμος, υποτμηση, ακμα και κακοποηση. Ακμα και οι ευγενες γυνακες ταν υποχρεωμνες να παντρενται για πολιτικος λγους ντρες συχν πολ μεγαλτερος τους που δεν δσταζαν ακμα και να τις κακοποισουν και πρεπε να φροντζουν να κνουν γργορα πολλ παιδι. Ακμα και αν ο σζυγς τους πθαινε, δεν εχαν δικαωμα περιουσας και πρεπε να παντρευτον γργορα κποιον λλον. τσι η Χραντ ακολοθησε την δια πορεα που παιρναν και πολλς λλες σγχρονς της και γινε μοναχ στο Αββαεο του Χχενμπεργκ που βρσκονταν περπου 22 χλιμετρα μακρι απ το Στρασβοργο.
     Τα αββαεα της εποχς αποτελοσαν προστατευμνους κι ασφαλες χρους που τα κορτσια μποροσαν υπ την επβλεψη, ενθρρυνση και καθοδγηση πεφωτισμνων αβασσν πως η Ριτσμποργκα του Νορτχσεν, η Ματθλδη του σσεν, η Χαθουμδα, η Γκερμπργκα του Γκντερσχαμ, η Ματθλδη του Κντλινμπεργκ και η Χλντεγκαρντ του Μπνγκεν να μορφωθον και να αναπτξουν ελεθερα τις πνευματικς και καλλιτεχνικς τους δυναττητες. πως γραψε η ιστορικς Πενλοπε Τζνσον, οι μοναχς δεν ζοσαν απομονωμνες και παθητικς ζως κλεισμνες μσα στα μοναστρια, αλλ "ενδυναμνονταν συλλογικ μσω των μοναστικν προνομων και της ικαντητας να σκφτονται και να ενεργον χωρς την νοοτροπα της υποταγς των κοσμικν γυναικν".
     Η Χραντ βρθηκε στο Χχενμπεργκ την εποχ που ταν αβσσα η Ρελντα η οποα εχε ξεκινσει να τερστιο μεταρρυθμιστικ ργο καθς εφρμοσε τον Καννα του Αγου Αυγουστνου και μεττρεψε το Αββαεο του Χχενμπεργκ σε πνευματικ και καλλιτεχνικ κντρο για τις ευγενες γυνακες. Γρω στο 1170 η Ρελντα απεβωσε και τη θση της κατλαβε η Χραντ που εχε σταδιακ αναρριχηθε στην ιεραρχα. Η Χραντ συνχισε το μεταρρυθμιστικ ργο της προκατχου της καθς και την εκπαδευση και την υποστριξη των γυναικν και αποδεχθηκε ικαν κι αγαπητ ηγουμνη. Η θητεα της κρτησε περπου 28 χρνια. Το 1195 απεβωσε και τη θση της πρε η Αδελαδα του Φιμινγκεν.
     Την εποχ της Χραντ (12ος αι.) θεωρονταν τι οι γυνακες χρειζονταν πνευματικ καθοδγηση και συνεχ παρακολοθηση απ κποιον τοπικ ιερα. Ακμα κι η εκπαδευση των γυναικν στα μοναστρια απαιτοσε τη συμμετοχ αντρν αυθεντιν. μως οι εκπαιδετριες του Χχενμπεργκ εχανε παρατηρσει επανειλημμνως απ τη μα τις ελλεψεις που παρουσαζαν συχν οι επιβεβλημνοι ντρες εκπαιδευτς κι απ την λλη τους περιορισμος που επβαλλαν στην εκπαιδευτικ λη των γυναικν λγω προκαταλψεων. τσι το βασικ ραμα της Χραντ, αλλ και των λλων αβασσν, ταν να προσφρουν στις γυνακες σες εκπαιδευτικς δυναττητες με εκενες που απολμβαναν οι ντρες κι να εκπαιδευτικ πργραμμα που να μην εχε να ζηλψει τποτα απ εκενο των αντρικν σχολν και η Χραντ το κατφερε. Οργνωσε να εκπαιδευτικ σστημα για τις γυνακες που στηριζταν στις ιδες λογων πως ο Ανσλμος, ο Βερνρδος του Κλαιρβ, ο Πτρος Λομβαρδς, η Χλντεγκαρντ του Μπνγκεν κι ο Πτρος Αβελρδος, το ργο των οποων αποτελοσε τη καρδι της αντρικς εκπαδευσης κι αντλοσε απ αρχαες κι αραβικς πηγς.


     Σημαντικ για εκενη ταν επσης ο εκσυγχρονισμς της εκπαδευσης που θα δινε μφαση στις σγχρονες θεολογικς και επιστημονικς σκψεις και θα ανπτυσσε την κριτικ σκψη των γυναικν. τσι αισθνθηκε την ανγκη να συγγρψει την εγκυκλοπαδεια Hortus Deliciarium που σμερα θεωρεται το μεγαλτερο ργο της και με το οποο "δινε στο γυναικεο κοιν της μα ευρεα θεολογικ εκπαδευση εν παρλληλα το εξπλιζε με με την ικαντητα να ξεχωρζει ανμεσα σε "καλος" και "κακος" ιερες. Το Hortus Deliciarium μποροσε να συμπληρσει ακμα και να αντικαταστσει αν χρειαζταν τα διδγματα των αντρν διδασκλων" και "ενσωματνοντας κεμενα γραμμνα για ιερες και σπουδαστς θεολογας σε να ργο φτιαγμνο για γυνακες, η Χραντ διεκδκησε να κομμτι γνσης το οποο οι λγιοι ισχυριζονταν τι βρσκονταν εκτς των γυναικεων δυνατοττων καθς εκενες δεν μποροσαν να σπουδσουν στα πανεπιστμια". Με αυτν τον τρπο η Χραντ απδειξε τι οι γυνακες δεν θα πρεπε να αποκλεονται απ την εκπαδευση.
     Η Χραντ εχε δη αρχσει απ το 1159 να συγγρφει το Hortus Deliciarium, πριν να γνει αβσσα, που ταν να φιλδοξο ργο που αποσκοποσε στην συγκντρωση λων των γνσεων της εποχς λων των επιστημν, συμπεριλαμβανμενης και της θεολογας. Χαρακτηριστικ εναι τι η δια η Χραντ στην εισαγωγ του ργου της, σε να μνυμα προς τον αναγνστη, παρομοιζει πολ ποιητικ τον εαυτ της με μλισσα που εναι το σμβολο της συγκντρωσης και οργνωσης της γνσης:

   "Σα μλισσα εμπνευσμνη απ τον Θε συγκντρωσα απ τα διφορα λουλοδια των ιερν Γραφν και των φιλοσοφικν κειμνων αυτ το βιβλο που ονομζεται Ο Κπος Των Απολασεων και το φτιαξα για να εξυμνσω και να τιμσω το Χριστ και την εκκλησα και στο νομα της δικς σου αγπης σαν μια γλυκει κερθρα. τσι, σε αυτ το βιβλο, οφελεις να αναζητσεις με σπουδ, απολαυστικ τροφ και να ευφρνεις τη κουρασμνη σου ψυχ με τις μελνιες του δροσοσταλδες".

     Στη συγγραφ του Hortus Deliciarium συμμετεχαν κι να σωρ λλες γυνακες υπ την καθοδγηση μως και την επβλεψη της Χραντ που θελε να δσει την δυναττητα και σε λλες γυνακες να ενεπλακον δημιουργικ με το ργο της. Το μεγαλτερο κομμτι του μως χει γραφτε απ την δια. Περιλαμβνει αποσπσματα απ κλασικ και παγανιστικ ργα που συνδεονται απ μικρ ποιματα που συνθεσε η δια η Χραντ. Σε κποια σημεα χει επσης και μουσικς οδηγες που καθοδηγον σε πριμα παραδεγματα πολυφωνας. Εναι γραμμνο σε δο γλσσες, τα Λατινικ και τα Γερμανικ, καθς αποσκοποσε στην εκπαδευση τσο των πιο "προχωρημνων" μαθητριν σο και των πιο αρχριων που με τον τρπο αυτν μποροσαν να διαβσουν το κεμενο και ταυτχρονα να μθουν Λατινικ.
     πως εναι ο καννας για τα περισστερα ργα της εποχς, αλλ πως συνηθζεται και στη περπτωση των εγκυκλοπαιδειν, το Hortus Deliciarium δεν εναι ιδιατερα πρωττυπο ργο αλλ εναι εξαιρετικ ευρ και με πολυριθμες και ποικλλες πηγς που το καθιστον εξαιρετικ γκυρο και προσεγμνο. Το Hortus Deliciarium, πρα απ την αξα του ως εγκυκλοπαιδικ ανγνωσμα, εναι εξαιρετικ σημαντικ και για δο λλους λγους. Ο 1ος εναι τι επρκειτο για να ργο που αποσκοποσε στην εκπαδευση των γυναικν και των νεαρν μοναχν στο Χχενμπεργκ, κτι που το καθιστ μοναδικ στην ιστορα της γυναικεας εκπαδευσης. Ο 2ος λγος εναι τι μας επιτρπει να εξγουμε συμπερσματα για το εππεδο, το βθος και την ευρτητα της εκπαδευσης που λμβαναν οι γυνακες στα αββαεα της εποχς, που ταν εξαιρετικ κι αξιοπρσεκτα.
     Ξεχωριστ μνεα γνεται συνθως στην εικονογρφηση του ργου που αποτελεται απο 344 ζωγραφις που παρουσιζουν αξιλογη τεχνικ αλλ και καλλιτεχνικ φαντασα σπνια για την εποχ της. Απεικονζουν θεολογικ, φιλοσοφικ, λογοτεχνικ και ιστορικ θματα, σκηνς απ τη ζω της συγγραφα και πορτρτα των γυναικν του αββαεου. Μα απ τις πιο χαρακτηριστικες εικνες εναι εκενη που δεχνει την δια να κθεται πνω σε να δρμα τγης και να ηγεται "μας στρατις γυναικεων ελαττωμτων" ενντια σε "μα στρατι γυναικεων αρετν". Η τελευταα εικνα δεχνει την Χραντ και λες τις υπλοιπες γυνακες που συνβαλλαν στην δημουργα του ργου και αναγρφει ξεχωριστ το νομα της κθε μας.
     Το Hortus Deliciarium ολοκληρθηκε το 1185 και φυλχτηκε στο Αββαεο του Χχενμπεργκ μχρι την Γαλλικ Επανσταση οπτε και μεταφρθηκε στην δημοτικ βιβλιοθκη του Στρασβοργου. Εκε το βρκε ο γκελχαρντ το 1818 και το αντγραψε. Το 1870 η βιβλιοθκη του Στρασβοργου καταστρφηκε απ πυρκαγι κατ την πρωσικ πολιορκα κι τσι χθηκε και το πρωττυπο ργο της Χραντ. μως μα ομδα ερευνητν υπ την ηγεσα της Ρζαλι Γκριν κατφερε να το διασσει μσω των αντιγρφων του. Το 1879 εκδθηκε το αντγραφο και σμερα, αν και δεν διασζεται το πρωττυπο ργο, γνωρζουμε το περιεχμεν του.



     Η Χραντ ταν μα γυνακα εξαιρετικς μρφωσης, ηγετικς ικαντητας και διανησης που εργστηκε για την μρφωση των γυναικν και την εξψωση της δινοιας και του ργου τους. Διαμρφωσε να εκπαιδευτικ πργραμμα υψηλν προδιαγραφν για τις γυνακες που δεν εχε να ζηλψει τποτα απ τα αντρικ της εποχς της και ενθρρυνε την γυναικεα διανηση και καλλιτεχνα και φησε πσω της να αξιλογο και καλλιτεχνικ μορφο ιστορικ κεμενο για χρση των μελλοντικν γενεν. Η δια αποτελε να υψηλ παρδειγμα προς μμηση για τις γυνακες τσο στην εκκλησα σο και στην διανηση καθς δεν επικαλστηκε κποια θεκ παρμβαση για το ργο της αλλ στηρχθηκε στην μρφωσ της και αγωνσθηκε για να διαδσει τη σημασα της μρφωσης για την αυτοπραγμτωση των γυναικν σ' ποιο τομα κι αν δραστηριοποιονται. Αυτο εναι λγοι που σμερα η Χραντ του Λντσεμπεργκ, ανμεσα σ' λλα, θεωρεται σημαντικ φυσιογνωμα κι ευεργτιδα στον τομα της εκπαδευσης των γυναικν και στκει ισξια δπλα σ' ονματα πως εκενα της Χλντεγκαρντ του Μπνγκεν και της Ροσβτα του Γκντερσχαμ.

-------------------------------------------


8). MARIE DE FRANCE
Μαρ ντε Φρανς, Γαλλα, ποιτρια, στιχουργς, τραγουδοποις 1160-1215

     Η Marie de France τανε ποιτρια που γεννθηκε πιθαντατα στη Γαλλα κι ζησε στην Αγγλα στα τλη του 12ου αι.. ζησε κι γραψε σε μιαν γνωστη βασιλικ αυλ, αλλ αυτ κι η δουλει της τανε σγουρα γνωστ στην αυλ του Ερρκου Β' της Αγγλας. Σχεδν τποτα δεν εναι γνωστ για τη ζω της, τσο το νομα της σο κι η πατρδα της προρχονται απ τα χειργραφα της. Ωστσο, εξακολουθε να υπρχει μα γραπτ περιγραφ της δουλεις και της δημοτικτητς της απ την εποχ της. Θεωρεται απ τους μελετητς τι εναι η 1η γυνακα Γαλλδα ποιτρια. γραψε στα γαλλικ, με κποια αγγλο-νορμανδικν επιρρο. ταν εξειδικευμνη στα Λατινικ, πως κι οι περισστεροι συγγραφες και μελετητς εκενης της εποχς, καθς και στα αγγλικ, και πιθανν απ τη Βρετνη.
     Μια ποιτρια που κμασε μεταξ 1100 και 1200 και πραγματικ γνωρζουμε ελχιστα πργματα για κενη, δυστυχς.Τ' νομ της που μεινε γνωστ ως τις μρες μας εναι Marie de France εν το πραγματικ της εναι γνωστο. χει αποκτσει αυτ το νομα απ μια φρση σε δημοσιευμνο ργο της: "Marie ai num, sui sui de France", δηλαδ: "Με λνε Μαρα κι εμαι απ τη Γαλλα". Μερικς απ τις συνηθστερες προτσεις για τη ταυττητα της ποιτριας αυτς εναι: Marie, Abbess of Shaftesbury κι ετεροθσλς αδελφ του Henry II, βασιλι της Αγγλας. Marie, Abbess of Reading. Marie I of Boulogne, Marie, Abbess of Barking, και Marie de Meulan, σζυγος του Hugh Talbot. Με βση τα στοιχεα απ τα γραπτ της, εναι σαφς πως, παρ το γεγονς τι γεννθηκε στη Γαλλα, πρασε μεγλο μρος της ζως της στην Αγγλα.



     4 ργα συλλογς ργων χουν αποδοθε στη Marie. Εναι κυρως γνωστ για τη ποιητικ της δουλει, ειδικτερα το The Lais of Marie de France, μια συλλογς 12 αφηγηματικν ποιημτων (μπρετν λαι), κυρως μερικν εκατοντδων στχων το καθνα. Ισχυρζεται στα επεξηγηματικ σχλι της για τα περισστερα απ αυτ, τι χει ακοσει τις ιστορες που περιχουν απ Βρετνους τροβαδορους κι εναι στους αρχικος στχους του 1ου απ' αυτ, του Guigemar, (εκτς του Προλγου της εκε, που εναι ξεχωριστ εισαγωγικ ποημα και θα το παρουσισω στο τλος) που αποκαλπτει το νομ της, Marie. Υπρχουν επσης 102 Αισπου Μθοι που της αποδθηκαν εκτς απ την επανληψη του Legend of the Purgatory of St. Patrick και, μεταγενστερα, της ζως ενς αγου που ονομζεται La Vie seinte Audree για τον γιο Audrey του Ely, αν κι αυτ η τελευταα απδοση δεν γινε δεκτ απ' λους τους μελετητς κριτικος.
     Οι μελετητς χουνε χρονολογσει τα ργα της μεταξ περπου 1160 και 1215, τις 1ες και τελευταες πιθανς ημερομηνες αντστοιχα. Εναι πιθαν τι τα λαι γρφτηκαν στα τλη του 12ου αι.. εναι αφιερωμνα σε ναν ευγεν βασιλι, που συνθως θεωρεται πως εναι ο Ερρκος Β' 'της Αγγλας σως ο μεγαλτερος γιος του, ο Χνρι ο Νος Βασιλις. να λλο απ τα ργα της, οι Fables, εναι αφιερωμνο σε να "Count William", ο οποος μπορε να ταν ετε ο William of Mandeville ο William Marshall. Ωστσο, χει επσης προταθε τι ο Count William μπορε να αναφρεται στο William Longsword. Ο Longsword ταν νας αναγνωρισμνος παρνομος γιος του Henry II. Αν τανε πραγματικ αδελφ του Ερρκου Β', μια αφοσωση στο γιο του (που θα ταν ανηψις της), θα τανε κατανοητ. Εναι επσης πιθανν να τανε γνωστ στην αυλ του βασιλι Henry II και της συζγου του, Eleanor of Aquitaine. νας σγχρονς της, ο γγλος ποιητς Denis Piramus, αναφρει στο Life of Saint Edmund the King, που γρφτηκε γρω στο 1180, τι το λαι της Μαρ, τανε πολ  δημοφιλς στους αριστοκρατικος κκλους.
     Εναι σαφς απ τη γραφ της πως τανε πολ μορφωμνη και πολγλωσση. αυτ το εππεδο εκπαδευσης δεν ταν διαθσιμο για τους κοινος φτωχος κενη την εποχ, οπτε μπορομε να συμπερνουμε πως τανε γεννημνη στην αριστοκρατα κι ευγενς, πως κι λλες ευγενες γυνακες πως η Heloise κι η Christine de Pizan εκπαιδετηκαν κι γραψαν. Εκτς απ τις λακς πλοσιες γυνακες, αρκετς θρησκευτικς γυνακες αυτς της περιδου χρησιμοποησαν επσης την εκπαδευσ τους και συνχισαν να γρφουν: Hrotsvitha, Héloïse, Bridget της Σουηδας και Hildegard of Bingen για να αναφρουμε μερικς.
     Πρτα πρε το νομα Marie de France απ το Γλλο μελετητ Claude Fauchet το 1551, στο Recueil de l'origine de la langue et poesie françoise, και τ' νομα αυτ χει χρησιμοποιηθε απ ττε.  Η Μαρ γραψε γαλλικ αλλ σε μια διλεκτο εντοπισμνη γρω απ το Παρσι και στο Île-de-France, αλλ υπρχει κι αγγλο-νορμανδικ διλεκτος στα γραπτ της. Πργμα που καθιστ τρομερ δσκολη τη μετφρασ της. Ως εκ τοτου, οι μελετητς γενικ συνγουν τι ζησε στα μρη της Ile-de-France κοντ στη Νορμανδα, εναλλακτικ σε μια περιοχ ανμεσα -πως η Βρετνη το Vexin. Αλλ η αγγλο-νορμανδικ επιρρο μπορε να οφελεται στη ζω της στην Αγγλα κατ τη διρκεια της ενλικης ζως της, κτι που επσης υποδηλνεται απ το γεγονς τι πολλ απ τα κεμεν της βρεθκανε στην Αγγλα. Ωστσο, η σημασα της φρσης "si sui de France" εναι ασαφς και διφορομενη. Η Μαρ πιθαντατα δεν θα εχε δηλσει τι ταν απ τη Γαλλα ν ταν αρχικ απ περιοχ που διθετε δη ο Ερρκος Β, πως η Βρετνη, η Νορμανδα, το νζου η Ακουιτανα, εκτς αν ταν ολτελα Αγγλδα.


                  Η Μαρ παραδδει το βιβλο της στον Ερρκο Β'

     3 απ τα 5 επιζντα χειργραφα αντγραφα του Lais της γρφονται στα ηπειρωτικ γαλλικ, εν τα της βρετανικς βιβλιοθκης MS Harley 978, γραμμνη στα Αγγλο-νορμανδικ στα μσα του 13ου αι., μπορε να αντικατοπτρζει τη διλεκτο της ποιτριας. Bretton lais υπρχανε σγουρα πριν η Marie διαλξει να αναδιατυπσει τα θματα που κουσε απ τους τρουβρους σε ποιητικς αφηγσεις στο αγγλο-νορμανδικ στχο, αλλ σως ταν η 1η που παρουσασε να νο εδος του lai σε αφηγηματικ μορφ. Η συλλογ της εναι 12 μεγλα αφηγηματικ ποιματα γραμμνα σε 8σλλαβους στχους που βασστηκαν σε θρλους Βρετονικς η Κελτικς, προλευσης, οι οποοι ταν μρος της προφορικς λογοτεχνας των Bretons. Το lais της Marie de France εχε τερστιο αντκτυπο στο λογοτεχνικ κσμο. Θεωρονταν να νο εδος λογοτεχνικς τεχνικς που προρχεται απ τη κλασσικ ρητορικ κι δειξε ττοια λεπτομρεια στε καθρισε τη να  αυτ μορφ τχνης. Μπορε να χει συμπληρσει τα λεπτομερ ποιματ της με εικνες, στε το κοιν της να τα θυμται εκολα. Η συλλογ της, απ 118 (Chevrefoil) ως 1.184 στροφς (Eliduc), συχν περιγρφει ρωτα εμπλεγμνο με ερωτικ τργωνα που περιλαμβνουν απλεια και περιπτεια και συχν παρνει τις εξαιρετικς πτυχς των και μερικς φορς εισγει κι ιστορες απ τον κσμο των νεριδων.
     Κποιος μπορε να χει μια καλλτερη ασθηση της Marie απ το 1ο της λαι μλλον, τον πρλογο που χρησιμοποιε για να προετοιμσει τους αναγνστες της για το τι πρκειται να επακολουθσει. Ο 1ος στχος υπαγορεει: "ποια χει λβει γνση / κι ευγλωττα στην ομιλα του Θεο / δεν πρπει να εναι σιωπηλ μυστικοπαθς / αλλ να το επιδεικνει πρθυμα" Με τα λγια, αυτ χει διαπιστευτε τις λογοτεχνικς της δεξιτητες με την αναγνρισ της απ τον Θε τσι επιτρπεται να γρψει τους στχους. Ως εκ τοτου, δε χρειζεται την δεια του προσττη της (ο προσττης της πιθαντατα εναι ο Henry II της Αγγλας). Θλει τους ανθρπους να διαβσουν αυτ που χει δημιουργσει μαζ με τις ιδες της κι ως εκ τοτου παροτρνει τους αναγνστες να αναζητσουν μεταξ των γραμμν το γρψιμ της που θα εναι ντελικτο. Μνο σε αυτ τον Πρλογο, η Marie αποκλνει απ τους κοινος ποιητς της εποχς της προσθτοντας στο ρεπερτρι της μια λεπτ, φνα και ζυγισμνη γραφ. Βρσκει την ευκαιρα της ως συγγραφας-ποιτρια, να κνει τα λγια της να ακουστονε κι αυτ σε μιαν εποχ που η παραγωγ βιβλων και κωδκων ταν μακρ, εππονη και δαπανηρ διαδικασα, που η αντιγραφ της Ββλου π.χ. χρειστηκε 15 μνες, για να ολοκληρωθε.


        Χειργραφη σελδα (ττε) απ το 7ο λαι του μεγλου της ργου "ΥΟΝΕC"

     Σε αντθεση με τους ρωες των μεσαιωνικν ειδυλλων, οι χαρακτρες στις ιστορες της Μαρ δεν αναζητνε περιπτεια. Αντ' αυτο, περιπτειες τους συμβανουν. Εν οι ρυθμσεις εναι αληθοφανες ως προς τη ζω, το λαι περιχει συχν στοιχεα λαογραφας υπερφυσικο, πως το Bisclavret. Εν η ρθμιση περιγρφεται με ρεαλιστικς λεπτομρειες, το θμα εναι νας λυκνθρωπος, που απεικονζεται συμπαθητικ. Η Μαρ κινεται μπρς-πσω μεταξ πραγματικο κι υπερφυσικο, επιδεικνει δε ευφυς απαλς αποχρσεις συναισθματος. Η Lanval, εναι μια χαρακτηριστικλη νεριδα που ακολουθε τον ττλο και τελικ φρνει τον νο της εραστ στο Avalon μαζ της στο τλος του lai. Το περιβλλον για τη Μαρ εναι ο Κελτικς κσμος, αγκαλιζοντας την Αγγλα, την Ουαλα, την Ιρλανδα, τη Βρετνη και τη Νορμανδα.
     Μνο 5 χειργραφα που περιχουν μερικ λα τα γρμματα της Μαρ υπρχουν τρα κι η μνη που περιλαμβνει τον γενικ πρλογο και τα 12 εναι η βρετανικ βιβλιοθκη MS Harley 978. Αυτ μπορε να συγκριθε με τα 25 χειργραφα με τους μθους της κι σως αντανακλ τη σχετικ δημοτικτητ τους στα τλη του Μεσαωνα. Σ' αυτος τους μθους αποκαλπτει μια γενικ αριστοκρατικ ποψη με ανησυχα για τη δικαιοσνη, μια ασθηση αγανκτησης ενντια στην κακομεταχεριση των φτωχν και σεβασμ στη κοινωνικ ιεραρχα. Παρλαυτ, τα κεμεν της χουνε λβει πολ πιο κριτικ προσοχ τα τελευταα χρνια. Μαζ με το λαι, δημοσευσε επσης μια τερστια συλλογ απ μθους. Πολλο απ τους μθους που γραψε ταν μεταφρσεις των μθων του Αισπου στα αγγλικ, αλλ κι λλοι μπορον να ανιχνευθον σε περισστερες περιφερειακς πηγς. Οι Μθοι της θα εχαν εκτεθε σε νεαρ ηλικα. Μεταξ των 102 μθων δεν υπρχουνε συγκεκριμνες κατευθυντριες γραμμς για την ηθικ κι οι νδρες, οι γυνακες και τα ζα λαμβνουν ποικλες θεραπεες και τιμωρες.
     Η Marie παρουσιζει τους μθους της στην αρχ, με τη μορφ προλγου, που εξηγε τη σημασα της ηθικς διδασκαλας στη κοινωνα. Στο 1ο τμμα του προλγου, συζητ το μεσαιωνικ ιδεδες του "κληρικο". Αυτς, εναι η ιδα τι οι νθρωποι χουνε καθκον να κατανοον, να μαθανουν και να διατηρον ργα του παρελθντος για τους μελλοντικος λαος. Εδ, στον πρλογο, αναφρει το καθκον των μελετητν να διατηρσουνε την ηθικ φιλοσοφα και τις παροιμες. Ο υπλοιπος πρλογος περιγρφει τον τρπο με τον οποο ο Ασωπος ανλαβε αυτ το καθκον για τη κοινωνα του και πς πρπει τρα κι αυτ να διατηρσει τους μθους του μαζ και με λλους για τη σημεριν (τη τοτε σημεριν) της κουλτορα. Στο μεγαλτερο μρος του λαι, η αγπη συνδεται με τα βσανα, και πνω απ τα μισ απ αυτ συνεπγονται μια σχση μοιχεας. Στο Bisclavret και στο Equitan, οι λτρεις της μοιχεας καταδικζονται σοβαρ, αλλ υπρχουν ενδεξεις τι η Marie ενκρινε εξωσυζυγικς σχσεις κτω απ ορισμνες συνθκες: "ταν ο εξαπατημνος εταρος τανε σκληρς κι αξζει την εξαπτηση κι ταν οι εραστς εναι πιστο μεταξ τους", κι αλλο: "η αγπη εμπεριχει πντα πνο και συχν τελεινει με θλψη, ακμα και ταν η δια η αγπη εγκριθε".
     Οι εραστς της εναι συνθως απομονωμνοι και σχετικ αδιφοροι με οτιδποτε ξω απ την μεση αιτα της δυσφορας τους, ετε εναι νας ζηλιρης σζυγος ετε μια ζηλιρα κοινωνα. Ωστσο, "τα μσα για την υπρβαση αυτς της ταλαιπωρας απεικονζονται μορφα κι απαλ. Η Marie επικεντρνεται στην ατομικτητα των χαρακτρων της και δεν ενδιαφρεται πολ για την νταξ τους στη κοινωνα. Αν η κοινωνα δεν εκτιμ τους εραστς, ττε οι εραστς πεθανουν εγκαταλεπουνε τη κοινωνα κι η κοινωνα γνεται φτωχτερη απ' αυτ". Η εκδοχ της χι μνον απεικονζει μια ζοφερ προοπτικ της αγπης, αλλ κι αντκρουσε τις παραδσεις της αγπης μσα στην Εκκλησα εκενη την εποχ. γραψε για περιπτσεις μοιχεας, τις γυνακες με υψηλ ανστημα που αποπλνησαν λλους νδρες και τις γυνακες που επιδικουν να ξεφγουν απ ναν ανπαρκτο, χωρς ρωτα, γμο, συχν μ' ναν ηλικιωμνο νδρα, κι δωσε την ιδα τι οι γυνακες μπορον να χουνε σεξουαλικ ελευθερα. γραψε λαι, πολλ απ τα οποα φνηκαν να υποστηρζουνε συναισθματα που ταν αντθετα με τις παραδσεις της Εκκλησας, ειδικ την ιδα της παρθενικς αγπης και του γμου.
      Το lais παρουσιζει επσης την ιδα ενς ισχυρτερου γυναικεου ρλου και δναμης. Σε αυτ, μπορε να χει κληρονομσει ιδες και καννες απ τα τραγοδια αγπης των τροβαδορων που τανε γνωστ στς αυλς της Angevin της Αγγλας, της Ακουιτανας, του Anjou και της Βρετνης. τραγοδια στα οποα η ηρωδα εναι να αντιφατικ σμβολο εξουσας που μιλ μπερδεμνα κι χι ξεκθαρα, εναι ταυτχρονα ντονα ευλωτη και συναισθηματικ συντριμμνη, σχετη και κεντρικ. Οι ηρωδες της εναι συχν οι δημιουργο γεγοντων, αλλ ττοιων στε συχν η κατληξ τους εναι πνος. Οι ηρωδες στο Lais εναι συχν φυλακισμνες. Η φυλκιση αυτ μπορε να λβει τη μορφ πραγματικο εγκλεισμο απ ηλικιωμνους συζγους, πως στο Yonec και στο Guigemar, που η κυρα που γνεται λτρης του Guigemar κρατιται πσω απ τους τοχους ενς κστρου που βλπει στη θλασσα απλς της στενς επιτρησης, Laustic, που ο σζυγος, ο οποος παρακολουθε στεν τη σζυγ του ταν εναι παρν, τη προσχει εξσου στεν κι ταν εναι μακρι απ το σπτι. σως αντανακλ κποια εμπειρα μσα στη δικ της ζω. Η προθυμα να υιοθετηθονε ττοιες σκψεις πως η μοιχεα, στον 12το αι. εναι σως αξιοσημεωτη. Σγουρα μας υπενθυμζει τι οι νθρωποι του Μεσαωνα γνωρζανε τις κοινωνικς αδικες και δεν δχονταν απλς τις καταπιεστικς συνθκες εκτς απ αυτς που εναι αναπφευκτες απ το θλημα του Θεο.
     Εκτς απ την αντθεσ της στον ρωτα που κατηγορεται απ τη ττε σγχρον της Εκκλησα, η Μαρ επηρασε επσης να εδος που συνχισε να εναι δημοφιλς γι' λλα 300 χρνια, το μεσαιωνικ ρομαντισμ. Μχρι τη στιγμ που η Μαρα γρφει το λαι της, η Γαλλα εχε δη μια βαθει ριζωμνη παρδοση της λυρικς αγπης, ειδικ στη Προβηγκα. Το λαι της Μαρας αντιπροσωπεει, με πολλος τρπους, να μεταβατικ εδος ανμεσα σε Προβηγκιανος ερωτικος στχους απ παλαιτερη εποχ και τη ρομαντικ παρδοση που δημιοργησε κι ανπτυξε εκενη σ' αυτ τα θματα. Οι ιστορες της παρουσιζουν μια μορφ λυρικς ποησης που επηρασε τον τρπο με τον οποο στη συνχεια συνθτει την αφηγηματικ ποηση προσθτοντας μια λλη δισταση στην αφγηση μσω των προλγων της και των επιλγων, για παρδειγμα. χει επσης αναπτξει 3 μρη σε να αφηγηματικ lai: aventure (η αρχαα πρξη ιστορα της Βρετνης). lai (βρετονικς μελωδες); conte (που μνημονεει την ιστορα που διηγεται το lai). Επιπλον, η Marie de France ξεκνησε να νο εδος λογοτεχνας γνωστ ως ιπποτικ λογοτεχνα.
     Στα τλη του 14ου αι., σε γενικς γραμμς την δια εποχ που ο Geoffrey Chaucer περιελμβανε την ιστορα του Franklin's, σε μπρετν λαι, στο Canterbury Tales, νας ποιητς Thomas Chestre συνθεσε να αγγλικ ρομαντικ ποημα, βασισμνο απευθεας στο Lanval της Marie. κατ πσα πιθαντητα, εκτενεται πολ περισστερο απ μερικς εβδομδες απ τη ζω του ρωα, νας ιππτης που ονομζεται Sir Launfal.
     Το 1816, η Αγγλδα ποιτρια και ζωγρφος Maria Matilda Betham γραψε να μακρoσκελς ποημα για τη Marie de France σε 8σλλαβα δστιχα με ττλο: The Lay of Marie.

                                            Μια Συζτηση...

     Μια εποχ τσο φεμινιστικ με τις συμπθεις της, πως η δικ μας, θα πρπει να προσελκεται πιο εκολα απ τη Marie, επειδ τανε και καλλιτχνις και γυνακα. Το να προσφρει τον εαυτ της βορ, μσω οποιουδποτε μσου εναι πντα δσκολο πργμα. Για μια γυνακα του Μεσαωνα μλιστα, το να εκφρζεται δημσια με οποιοδποτε μσο τανε δε, σχεδν αδνατο. Μια μεγλη κυρα, νας μεγλος γιος, θα μποροσαν να το πρξουνε πολ περιστασιακ. Αλλ η ατομικτητα της συνηθισμνης συζγου συγχωνεθηκε με κενη του συζγου της και για μιαν ηγτιδα του Shrewsbury της Whitby, κλπ, υπρχανε χιλιδες αμλητες αδελφς, που εχανε ταφε στη καθημεριν ρουτνα μιας ζως κρυμμνες πσω απ το Χριστ! Αναμφισβτητα η καλλιτεχνικ ιδιοσυγκρασα ξεσπ ξαν και ξαν στη γυνακα και δεν δχεται ρνηση. Πφτει εκε που της τυχανει, εμφανζεται στα πιο απροσδκητα μρη. Μια νεαρ καλγρια σ' να σαξονικ μοναστρι, για παρδειγμα, θα γρψει μικρ δρμενα στα λατινικ για τη διασκδαση και το κτσιμο των ψυχν των ευγενν κοριτσιν που καθοδηγε. Αυτς οι κωμωδες, γραμμνες στις μρες του αυτοκρτορα ττο, μπορον να διαβαστον με ευχαρστηση στη βασιλεα του Γεωργου, απ' σους βρσκουν απολαυστικ τα αρματα του παρελθντος.
      Ο τπος κι η ημερομηνα γννησς της εναι γνωστοι -ακμα κιαυτς ο αινας στον οποο ζοσε εναι θμα διαφωνας. Τα ποιματ της εναι γραμμνα στα γαλλικ της Β. Γαλλας. αλλ αυτ δεν αποδεικνει απλυτα πως εναι Γαλλδα. Τα γαλλικ ταν η γλσσα της Αγγλικς αυλς και πολλο γγλοι χουνε γρψει στην δια γλσσα. Πργματι, εναι να εξαιρετικ μσο κφρασης. Περιστασιακ, η Μαρ θα εισγει αγγλικς λξεις στο γαλλικ κεμεν της, τσο καλλτερα θα μεταδσει το νημ της. αλλ δεν προκπτει απ αυτ τι τα ποιματα συντθηκαν στην Αγγλα. Φανεται περεργο τι τσο λγα θετικ στοιχεα για την εθνικτητα και το πατρικ της δδονται στα ποιματ της - τποτα δεν περικλεεται πρα ​​απ το χριστιανικ της νομα και την απλ δλωση τι τανε Γαλλδα. χει μεγλη υπερηφνεια για το ργο της, στο οποο εργστηκε στο μγιστο των δυνατοττων της κι ταν εξαιρετικ ζηλτυπος γι 'αυτ τη φοσκα-φμη. Ωστσο, εν αυτ η δουλει ταν να εξαιρετικ κομμτι αυτοπροσωπογραφας, δεν αποκαλπτεται οτε να μνο γεγονς ημερομηνα για να προχωρσουμε. Μια συνανεση της κριτικς ποψης προποθτει τι ταν ενταγμνη στο αγγλικ στμμα, που γεννθηκε σε μια αρχαα πλη που ονομζεται Pitre, περπου 3 μλια πνω απ τη Ρουν, στο δουκτο της Νορμανδας. Αυτ η υπθεση βασζεται σε μεγλο βαθμ στην ασυνιθιστη τοπογραφικ ακρβεια της περιγραφς της Pitre, που δνεται στο "The Lay of the Two Lovers". Ττοια αποδεικτικ στοιχεα, σως, εναι ανεπαρκ για την κδοση απφασης σε δικαστριο. Η ημερομηνα κατ την οποα ζησε η Μαρ ταν μακρ διαφωνα. Ο πρλογος στα Lays της περιχει μιαν αφοσωση σε κποιο αννυμο βασιλι. εν οι Fables της εναι αφιερωμνα σε να συγκεκριμνο Count William.
    Αυτ τα γεγοντα αποδεικνουν τι ταν τομο με θση και φμη. Ο βασιλις υποτθεται τι ταν ο Χνρι ΙII της Αγγλας κι αυτ θα δειχνε τι ζησε το 13ο αι.. νας πρην μελετητς, ο Abbé de La Rue, στη πραγματικτητα, δλωσε τι αυτ ταν αναμφισβτητη η υπθεση, δνοντας συγκεκριμνους  λγους για να υποστηρξει τον ισχυρισμ του. Αλλ η σγχρονη μελτη, στο πρσωπο του Gaston Paris, απδειξε πως βασιλις ταν ο Henry ΙΙ, της ευσεβος μνμης. ο κμης, ο William Longsword, κμης του Salisbury, ο φυσικς γιος του απ τη Fair Rosamund.κι τι η Μαρ πρπει να τοποθετηθε στο 2ο μισο του 12ου αι.. Αυτ δεχνει τι η μελτη δεν εναι μια ακριβς επιστμη, κι τι λξεις πως "χωρς αμφιβολα" δεν πρπει να χρησιμοποιονται περισστερο απ , τι εναι απαρατητο. νας ορισμνος ανατολικς φιλσοφος, ταν ασχολεται με την εκπαδευση των νων της χρας του, χρησιμοποιοσε πντα για να ολοκληρσει τις διαλξεις του με την απαρμιλλη φρση: "Αλλ, κριοι, λα σα σας χω πει εναι πιθανς λθος". Αυτς ο συνετς ταν νας σοφς νθρωπος (χι πντα το διο πργμα) και το παρδειγμ του θα πρεπε να εχε μνμη.
     Φανεται πιθανν τι τα Lays της Μαρ γραφτκανε στη πραγματικτητα στην αυλ του Henry ΙΙ της Αγγλας. Απ πολιτικς φιλοδοξες ο βασιλις παντρετηκε την Ελεανρ της Ακουιτανας, μια κυρα λογοτεχνικν τσεων, που ρθε απ μια οικογνεια στην οποα η παρουσα των τραγουδιστν τανε παρδοση. Ο σζυγς της, επσης, εχε μια ντονη αγπη για τη λογοτεχνα. Λατρεει τα βιβλα και κποτε επισκφθηκε το Glastonbury για να επισκεφτε τον τφο του βασιλι Αρθορου. Αυτ, σως, εναι περιορισμνες αρετς, αλλ ο Χνρι εχε ανγκη απ κθε κουρλι. Εναι κπως δσκολο να αναγνωρσουμε σε αυτν τον Βασιλι του Προλγου, "στη καρδι του οποου υπρχουν λες οι αρετς", τον πραγματικ Βασιλι που δολοφνησε τον Becket. ο οποος αναποδογρισε τα βιβλα της Λειτουργας και ποτ δεν ομολγησε οτε το κοινοποησε. Εναι ακμη πιο δσκολο να αντιληφθε κανες τη "χαρ ως η δολη του" (σημ δικ μου: ευφημισμς πιθανν, καλπιασμα αν..., λλωστε κι ο Πνιος δεν ταν Εξεινος) που, λγω της απλειας μιας αγαπημνης πλης, απειλοσε να εκδικηθε τον Θε, αποκλεοντας τον απ το πργμα -δηλαδ τη ψυχ- και του οποου τα τελευταα λγια ταν μια ηχ της κατρας του Ιωβ κατ τη μρα που γεννθηκε. Οι φρσεις της Μαρ μπορε να θεωρηθον, σως, ως αδελφικ αγπη, αντ να μεταδδουν αλθεια με μαθηματικ ακρβεια. Αν χι, θα πρπει να οδηγηθομε να προτενουμε μια εναλλακτικ λση στην ψη του ψμματος απ αγπη σαν επιτφιος. Νομζω μως τι εναι απθανο να υποφρει απ μια ττοια νοσηρ συναισθηματικ εμπλοκ. Δεν υπρχει αρκετ πραγματικ αφοσωση που πρπει να αντιμετωπιστε στα Lays της κι αν το τελευταο της βιβλο -μια μετφραση απ τα Λατινικ του Καθαρτηρου του Αγου Πατρικου- εναι θμα που αποφεγει στο προηγομενο της ργο, γρφτηκε υπ την επδραση κποιου υψηλο ιερρχη και μπορε να θεωρηθε ως νδειξη τι βλεπε τις σκις να μικρανουν σον ο λιος της δσης πργωνε στον ουραν κι οι αχτδες του πλημμυρζανε το γρασδι.
    Ο Gaston Paris προτενει το 1175 ως μια κατ προσγγισην ημερομηνα για τη σνθεση των Lays της Marie. Η επιτυχα τους ταν μεση κι αδιαμφισβτητη, πως ντως αναμεντανε στη περπτωση μιας κυρας που βρσκεται ευτυχς κι επιτυχς στην αυλ. χουμε αποδεξεις για αυτ στη μαρτυρα του Denis Pyramus, του συγγραφα που γραψε το βο του γιου ντμουντ του βασιλι, στις αρχς του επμενου αινα. Λει, σε αυτ το ποημα: "Κι επσης η κυρα Μαρ, η οποα μεττρεψε με ρμα κι κανε στχους τα Lays που εναι παντο αγαπημνα κι η γραφ της ρεσε τσο πολ και παινθηκεν επσης κι οι ιππτες τα θαυμζουνε κι αγαπονε τη γραφ της τσο πολ, και την απολαμβνουνε τσον ευχριστα, κι σοι την χουνε διαβσει, συχν την αντιγρφουν.Αυτο οι στχοι εναι σνηθες να ευχαριστονε τις κυρες που τα ακονε με χαρ, επειδ εναι βγαλμνα μσα απ τη καρδι τους". Δεν εναι περεργο τι οι ρχοντες κι οι κυρες του αινα της τανε τσο ενθουσιασμνοι με αυτν για το ρομαντισμ της, η επιτυχα της ξιζε καλ. Ακμη και μετ απ 700 τη τα χρματα της παραμνουν εκπληκτικ ζωνταν κι αν η ταπετσαρα εναι λγο φθαρμνη και ξεθωριασμνη κατ τπους, εξακολουθομε να παρακολουθομε με ενδιαφρον τις κινσεις των μορφν που γιναν τσο ευγενικ πνω στις αρνες της. Φυσικ οι ιστορες της δεν εναι πρωττυπες. αλλ τανε κθε αρχικ θεμλιο σε οποιαδποτε περοδο της ιστορας της γης; Αυτ δεν εναι μνο νας παλις, αλλ νας επαναληπτικς κσμος.       Η πηγ της μπνευσης της Μαρας εναι απολτως σαφς, γιατ αυτ το δηλνει κατηγορηματικ σε αρκετ απ τα Lays της. Αυτ η περιπτεια χτπησε στη Βρετνη και για να την θυμονται οι Βρετνοι κανε να Lay, το οποο κουσε να τραγουδ ο minstrel με μουσικ στο στχο του. Το μρος της Μαρας συνστατο στην αναμρφωση αυτο του αρχαου υλικο με τα δικ της ρυθμικ και χρωματικ καλλωπισμνα λγια. Οι μελετητς μας λνε τι η ουσα των ιστοριν της εναι Κλτικης παρ Βρετνικης καταγωγς. Μπορε να εναι τσι. αν και στον κοιν νου αυτ δεν εναι θμα μεγλης σημασας με τον ναν τον λλο τρπο, αλλ φανεται καλλτερα να αποδεχτετε την οριστικ δλωση ενς ατμου μχρι να αποδειχθε τι εναι ψευδς. Η βρετονικ κελτικ φαντασα εχε ιδιμορφες ιδιτητες ονειρισμο, μαγεας και μυστηρου. Το μυαλ της Μαρ δεν εχε σμιλευτε σε να παρμοιο καλοπι. Περιστασιακ εναι αρκετ επιτυχς. αλλ γενικ δνει την επδραση της οικοδμησης με μια ουσα η σημασα της οποας δεν συνειδητοποιε πλρως. Μπορε να μοιζει με παιδ που παζει με σμβολα τα οποα, στο χρι ενς μγου θα τανε τερστια απειλ. Η προσεγμνη επεξεργασα της στο Isoude, για παρδειγμα, στο The Lay of the Honeysuckle, εναι απλυτα τλεια και, πργματι, εναι να μικρ αριστοργημα με τον δικ του τρπο. Αλλ το λεκτικ σκιαγρφημ της στη λαδη Guenevere στο The Lay of Sir Launfal εναι ενς χαρακτρα που κανες δεν θυμται με ευχαρστηση. Για να δομε πς μπορε να αντιμετωπιστε η βασλισσα του Αρθορου, χουμε μνο να στραφομε στις σελδες ενς σγχρονου και να μθουμε απ τον Knight of the Cart του Chrestien de Troyes πως νας ακμη πιο σημαντικς ποιητς απ τη κενη θα μποροσε να χειριστε να Κελτικ μθο.
    Το γεγονς εναι τι τα λαι της Μαρ προρχονται μακρτερα απ οποιοδποτε νειρο Breton Celtic. τανε τσο παλι που πρεπε να ξεσκονιστον απ την αρχαα σκνη κι απ τα 4 σημεα του ορζοντα. Οι πριγκπισσες της δεν ρθαν οτε απ την Ουαλλα οτε τη Βρετνη. ταν απ αυτ τα πλσματα που διαμορφσανε το ρομαντισμ. "Το πρσωπ της τανε φωτειν σαν μρα σμξης, τα μαλλι της σκοτειν σαν νχτα χωρισμο και το στμα της μαγικ σα σφραγδα του Σολομντα", Μπορετε να κνετε παραλληλισμ τα Lays της λαογραφας, απ τη κλασσικ ιστορα και την αρχαιτητα. Ο πατρας κι ο γιος παλεουν μαζ θελα στο The Lay of Milon. αλλ ο Rustum εχε αγωνιστε με τον Sohrab πολ καιρ στη μακριν Περσα κι ο Cuchulain με το παιδ του στην Ιρλανδα. Ττοιες ιστορες εναι κοιν ιδιοκτησα. Ο συγγραφας παρνει τη δικ του που τη βρσκει. Η Μαρ εναι εν τοτοις αξιοθαμαστη επειδ οι ιστορες της αφηγθηκαν απ τον πρτο νθρωπο στην Εδμ. οτε οι Boccaccio κι η Countess D 'Aulnoy κατηγορον τι δεν τους επαν πια αυτ που εχεν δη ειπωθε τσο καλ σε σχση με λλα. Η Μαρ, πργματι, ταν νας θαυμσιος αφηγητς.
     Αυτ ταν μια απ τις λαμπρς αρετς της. Σαν να κομμτι γεμτο χρωμαιστ κι αρωματισμνα παραμθια, να δεγμα του δομματος να κρατ μια κατσταση σε αγωνα, η φιξη της κυρας ενπιον της αυλς του Αρθορου, στο The Lay of Sir Launfal, προκαλε να αγωνιδες καρδιοχτπι. Η αξιοπρπεια κι η λεπττητα του συναισθματς της σε λα σα αφορονε στις λιχουδις της ανθρπινης καρδις εναι επσης αξιοσημεωτα. Αλλ η πραγματικ της δουλει ταν αυτ του αφηγητ. Σε αυτ ειδικ, στη μρα της, ταν απλησαστη. Μπορε να υπρξε νας πιο σημαντικς ποιητς. αλλ νας εξαιρετικτερος αφηγητς απ τη Μαρ του Eliduc, θα 'τανε δσκολο να βρεθε.
    Οι κυρες που διαβσανε τα Λαι της Μαρ εχανε το προνμιο να ζσουνε μσω αυτν, μερικς θαυμσιες περιπτειες, μσα απ τις δικς τους καρδις και τις δικς τους συνηθισμνες, βαρετς σως, ζως, καθς και το προνμιο να φανταστονε τους εαυτος τους ομορφτερους απ' σο τανε κανονικ, μες σαυτ το διο τους συνηθισμνο καθημεριν περιβλλον. Η ευχαρστηση ενς σγχρονου αναγνστη σε ττοιες ιστορες πως αυτς, ενισχεται απ τη λμψη που ρχνουνε στις οικιακς εργασες και τα θιμα των ευγενν του 12-13ου αι.. Μπορε να σας ενδιαφρει να διαβσετε μερικς απ' αυτς τις καθημερινς εργσες..
     Η εταιρικ ζω ενς μεσαιωνικο νοικοκυριο επικεντρνεται στην αθουσα. τανε γραφεο και τραπεζαρα κι αθουσα μπιλιρδου κι τανε κοιν σε ευγεν κι απλ κτοικο. Η αθουσα ταν μακρν το μεγαλτερο δωμτιο στο σπτι. Φωτιζταν απ παρθυρα και θερμαινταν απ ανοιχτ τζκι. Ο καπνς παρασρεται γρω απ τη στγη, διαφεγει τελικ με απλ μσα ενς φαναριο που τοποθετεται ακριβς πνω απ την εστα. Το πατημνο και κρο δπεδο καλπτεται απ βορλα και φρσκο ​​σαν, με χαλι. Ο διος ο ρχοντας κι  η σζυγς του κθονται στις καρκλες πνω σε μια μικρ ελαφρς υπερυψωμνη εξεδρα. Οι υπηρτες κι οι βαστζοι κθονται σε παγκκια γρω απ τον τοχο και μπροστ τους απλνεται η τραπεζαρα -μια απλ σανδα πνω σε πηχκια- που αφαιρθηκε ταν γινε το γεμα. Μετ το δεπνο, παιζαν σκκι και ντμα (πως φανεται στο The Lay of the Thorn) οι minstrels τραγουδοσαν μπαλντες κι ο φιλοξενομενος συνβαλε στη γενικ ψυχαγωγα. Αν η αθουσα μπορε να θεωρηθε ως η τραπεζαρα του μεσαιωνικο σπιτιο, ο κπος θα μποροσε να θεωρηθε σχεδν ως το σαλνι. Θα μποροσατε πιθαντατα να χετε πιο πραγματικ ιδιωτικτητα στον κπο απ , τι σε οποιοδποτε λλο μρος του γεμτου κσμο, κστρου, συμπεριλαμβανομνης της αθουσας της κυρας. Δεν εναι περεργο το γεγονς τι διαβζουμε για τη Guenevere που παρνει το Launfal για μια μικρ ιδιωτικ συζτηση στο pleasaunce.
    Δεν ταν μνο το πιο ιδιωτικ, αλλ κι ο πιο ευχριστος χρος στο σπτι -με μπλε χρμα και μοκτα με πρσινο. Ο κπος σχεδιστηκε περτεχνα με να μικρ κομψ κλιμακοστσιο στη κεντρικ του εσοδο και πολλ καθσματα στο εσωτερικ. Τα δντρα σταντο γρω απ το γκαζν σε πρασις κι υπρχε γενικ να συντριβνι στο κντρο, πιθαννν μια λμνη, γεμτη με ψρια. Τα οπωροφρα δντρα και τα παρτρια αυξνονταν πρα πολ γρω απ τον κπο κι ναν πιο ευχριστο χρο αρματος και χρματος και σκις θα τανε δσκολο να φανταστε κανες στη ζστη του καλοκαιριο. Το 3ο δωμτιο που ακομε συνεχς σε αυτ τα ειδλλια εναι τα διαμερσματα της κυρας. Εξυπηρετοσε το σκοπ του μπουντουρ, τουαλττας καλλωπισμο, καθς κι υπνοδωματου και συνεπς δεν εχε καμα πραγματικ ιδιωτικτητα. Περιεχε τη γαμλια ντουλπα-μπαολο με την αποθκη των λινν, των σεντονιν, αλλ και το κρεββτι. Αυτ το κρεββτι επανρχεται αινια σε ιστορες διαζυγου. Χρησιμοποιθηκε ως κθισμα στη διρκεια της ημρας κι ως ξεκοραση της νχτας. Ήταν μια υπροχηη κατασκευ, σκαλισμνη κι επιχρυσωμνη κι γχρωμη με ελεφαντδοντο. Μετ απ αυτ τοποθετθηκε να στρμα απ φτερ κι να μαλακ μαξιλρι. Τα σεντνια ταν απ λιν μεταξωτ και πνω απ' λα ρπτεται να κλυμμα απ κποιο πολτιμο υλικ. Μια εξαιρετικ περιγραφ ενς ττοιου δνεται στο The Lay of Gugemar. Αυτς ο θλαμος χρησμευε επσης κι ως αθουσα μπανιρας κι εκε το λουτρ παρνεται σε μια φορητ, μεταφερμενη σκφη-μπανιρα, ζεστ, σαν αυτ που βλπουμε σε εικνες του Μεσαωνα.
     Απ' τα φορματα των κυριν που κατοικονε στο κστρο, βλποντας τα ν' ανακλνται μες απ τις σελδες της Μαρ, σαν σε λουστραρισμνο φνα καθρφτη, δεν εμαι ικανς να μιλσω. Ο τπος της ομορφις που προτιμοσαν οι παλιο ρομαντικοι ταν αυτς της πριγκπισσας ενς παιδικο παραμυθιο -με γαλαν μτια, με χρυσαφνια και μαρα μαλλι. Η κυρα θα φοροσε να φνο μα πομπδες σνολο απ λιν, "λευκ σα λιβαδιου λουλοδι". Πνω απ' αυτ φοροσε μια γονα μεταξωτ, ανλογα με την εποχ. και πνω απ 'λα, να ντονα χρωματιστ φρεμα, λα σε μια γραμμ απ το λαιμ στα πδια, που προσαρμοζτανε στεν στο σχμα του κορμιο, αλλις το πιο χαλαρ τοποθετημνο bliaut (ιδιτυπο ολσωμο φρεμα ειδικ εχε νθηση στο 11-13ο αι.). Η ζνη της δενε σφιχτ στη μση, πφτοντας στο ποδγυρο της φοστας της, και τα πδια βρσκονταν σε αθρυβα και μαλακ παποτσια, χωρς τακονια. Τα μαλλι τανε πλεγμνα σε 2 μακρις πλεξοδες, σηκωμνες ψηλ πνω απ' τους μους της. πως εκενες οι χαμογελαστς Βασλισσες που εργζονταν στη δυτικ βερντα του καθεδρικο ναο του Chartres. ξω απ το κστρο και συχν και μσα σ' αυτ, πως μας λει η Μαρ στο Lay of the Ash Tree,, η κυρα ταν επενδυμνη με μανδα και κουκολα. Πρπει να χει πρει πολ χρνο και δουλει για να εμφανιστε τσο κομψ μια ττοια ενδυματικ υπερπαραγωγ. Αλλ για να γνει ποηση για τους λλους, εναι απαρατητο μια γυνακα να εναι πρτα η δικ της πεζογραφα.
   
Φοβμαι τι η πρτη λη αυτς της λαμπερς θετητας εχε πολλ να υπομενει πριν υποστε τη θαλσσια αλλαγ της. Στα μεσαιωνικ εικονογραφματα βλπουμε τη κοπλα να κθεται σφιγμνη στη συντροφι με τα ματωμνα μτια και τα χρια διπλωμνα με ψυχο τρπο στην αγκαλι της. Αυτς ο αφσικος περιορισμς στη σση της προκλθηκε απ τον πλοσιο καταναγκασμ της... Αγας ρβδου -που λεγε κι ο παππος μου: το ξλο. Αν υπρχε να κεμενο, πνω απ λα τα λλα, που εγκρθηκε απ τους πατρες και τις μητρες του Μεσαωνα, ταν τι οι γονες δεν παρακινοσαν το καμρι τους, οτε με φωνς για τιςταλαιπωρες τους, αλλ να τον χτυπονε στα πλευρ με το ραβδ. Στο Lay of the Thorn και σημειστε το γοστο με το οποο η μητρα πειθαρχε την υπηρτρι της. Οι γονες εκπαδευσαν τα παιδι τους με χτυπματα. Οι σζυγοι (αχ, η τλμη του μεσαιωνικο συζγου) ψεκζανε με τους διους αρωματικος ανθος της καλοσνης τους στις συζγους.
    Στην αρχ ανφερα τι τα λαι της Μαρ ασχολονται κυρως με την αγπη. Το ταλντο της δεν ταν πολ ευρ οτε πλοσιο και δεν χω καμα αμφιβολα τι υπρχανε πτυχς της προσωπικτητς της που δεν μπρεσε να βρει στο χαρτ. Το ωραιτερο κορτσι στον κσμο μπορε μνο να δσει αυτ που πρπει να δσει. Μχρι τη στιγμ που κποιος αναγνστης φτσει στο τλος αυτο του τμου, θα εναι σγουρος τι οι ιστορες εναι ιστορες αγπης. Πιθανς θα χει παρατηρσει επσης τι, σε πολλς περιπτσεις, η κυρα που εμπνει τα πιο ευασθητα συναισθματα εναι, παρεμπιπτντως, μια παντρεμνη γυνακα. Μπορε να ρωτσει γιατ αυτ συμβανει. και σε απντηση προτενω να ολοκληρσω με μερικς ακμα παρατηρσεις πνω στο θμα της μεσαιωνικς αγπης.
     Αμφιβλλω στο μυαλ μου αν οι συγγραφες ρομαντισμο δεν υπερβλλουν αυτ που ταν σγουρα να χαρακτηριστικ του Μεσαωνα. Το να εσαι συνηθισμνος εναι να εσαι αδιφορος και εναι προφανς τι ο ξενφερτος με την εμπειρα, τσο πιο πιθαν εναι να προσελκσει το ενδιαφρον και την προσοχ του ακροατ. Ευλογημνο εναι το πρσωπο -πως κι η χρα- που δεν χει ιστορα. Αλλ ταν πραγματικ πολ δσκολο για τον ποιητ του 12ου αι. να γρψει μια ιστορα αγπης, με μια κοπλα ως κεντρικ φιγορα. Η ευγενς κρη σπνια εχε μια ιστορα αγπης. Εναι αλθεια τι ταν μερικς φορς αναφρεται στην επιλογ του συζγου της: δο νεαρς κυρες στο A Story of Beyond the Sea εναι κι οι δο σμβουλοι στο θμα. Κατ καννα, ωστσο, η κλση της δεν επιτρπεται να εμποδζει τα συμφροντα των γονων των κηδεμνων της. Συμφρησε στη παιδικ ηλικα και παντρετηκε πολ να, για μισθοφορικος πολιτικος λγους, μ' ναν νδρα πολ μεγαλτερο της. Διαβζουμε τι να κορτσι 12 ετν εναι παντρεμνο με ναν νδρα 50. Δεν υπρχε μεγλη ευκαιρα για μια ιστορα αγπης εδ κι η περεργη προσφνηση, απ την πλευρ του αννυμου Γλλου ποιητ, να αγαπ τις παρθνες για χρη της αγπης του Χριστο, πρασε πνω απ τα κεφλια των ρομαντικν συγγραφων. χι πως οι μεσαιωνικς κοπλες δειχναν απχθεια στο το γμο. Τα πργματα χουν αλλξει και μπορομε μνο να αναστενζουμε μετ απ τους παλιος καιρος.
    μως, το κορτσι αναπφευκτα γινε σζυγος κι το γρισμα του τροχο του χρνου φερε τις εκδικσεις του. Η κυρα βρκε τρα το πιο σημαντικ μλος του φλου της, σε μια κατοικα γεμτη με ντρες. χει λγες γυνακες γρω της κι ο μπιστος μιας μεγλης κυρας στο παλι ρομαντισμ εναι, αρκετ συχν, ο γροντας της. Αυτο οι νοι νδρες δεν εχανε καμα πιθαντητα γμου και φυσικ προσπθησαν να κερδσουνε τη προσοχ μιας κυρας, της οποας η ευνοκ σημασα ταν για αυτος τσο σημαντικ θμα. νας διαμεσολαβητς ιππτης ταν ο ορκισμνος αστρας του Θεο και των κυριν -αλλ πιο συγκεκριμνα των τελευταων. Η δια η πυργοδσποινα βρθηκε ξαφνικ με κμποσο ελεθερο χρνο στη διθεσ της. Οι διασκψεις τανε λγες, τα βιβλα περιορισμνα σε αριθμ. ο σζυγος δεν απορροφ το ενδιαφρον. τσι γρισε σε ττοιους περισπασμος πως τις παρουσιαστκανε. Η πιο μορφη κυρα, η πιο γλυκει, το θυμαμα κι η κολακεα τρχανε κτω απ τη μτη της. γιατ αυτ ταν να απ τα μειονεκτματα μιας παντρεμνης, ελκυστικς γυνακας. "Εναι δσκολο να κρατσετε μια σζυγο που λοι θαυμζουνε κι αν κανες δεν τη θαυμζει, εναι δσκολο να ζσετε μαζ της".
     νας απ αυτος τους περισπασμος πρε σχμα στο Courts of Love, που η πλττουσα αλλ λτρις της λογοτεχνας πυργοδσποινα, συζτησε ευασθητα προβλματα συμπεριφορς που σχετζονται με τη καρδι. Ο μινστρλ στο κστρο της κυρας, απ τη πλευρ του, χι μνο τραγοδισε για τη διασκδασ της, αλλ της δωσε κι μπρακτη... αφορμ να μη βαριται και να μελαγχολε πια τσο.. Κποιος θα φανταζταν τι οι χειρισμο του δεν ταν πντοτε υπολογισμνοι για να πετχει το σκοπ τους. Απ ττοιες συζητσεις πως αυτς κι απ συμπεριφορ πως αυτ, δημιουργθηκε νας τπος ρωτα που ταν ιδιτυπος τη περοδο κενη. Δεδομνου τι οι εραστς δεν τανε δεσμευμνοι στη γλυκει και κοιν νωση των παιδιν και του σπιτιο, καθς στο πλευρ της κυρας λοι ταν χαριτωμνοι και χωρς χρη, βλεπαν λλες μπντες για να τις ενσουν μαζ. Αυτο βρκαν να σστημα αφοσωσης, σιωπς και πισττητας, που προσδδει αξιοπρπεια στις σχσεις τους. Αυτς οι αρετς που παρθκανε τσο στα σοβαρ στε βρσκουμε τη Chatelaine of Vergi να πεθανει επειδ πστευε τι ο εραστς της εχε προδσει την εμπιστοσνη της. Ο μεσαιωνικς ρομαντικς εξταζε ττοιες καταστσεις με χαρ και λπη, αλλ για λες τις αρετς τους δεν πρπει να τις χλευσουμε με λγια. Αυτ η τιμ εχε τις ρζες της στην ατιμα, και το μτρο της ενοχς τους ταν τι καθυστρησαν την ηθικ πληρωμ.
     Σμερα θα εμφανιστε ο μεγαλτερος απ λους τους ποιητς του Μεσαωνα, για να διδξει μια διαφορετικ μδα αφοσωσης. ταν μια αγπη που δεν επιζητοσε καμμα επικοινωνα με το αντικεμενο της, οτε ομιλα οτε αγκαλι. ταν αρκετ για τον Ντντε να σκεφτε την Beatrice απ μακρι, πως κποιος μπορε να γονατσει στην εικνα ενς αγου. Δεν λω τι μια ττοια αγπη -τσο πνευματικ και τσο απομακρυσμνη- θα εναι ποτ δυνατ για τους ντρες. Δεν ταν αρκετ οτε για τον Dante, για λους τους τερστιους ηθικος του νμους. Η ανθρπινη αγπη πρπει πντα κι αναπφευκτα να βασζεται σε μια φυσικ βση. Αλλ η καυτ πτση του ιδεαλισμο που συνβαλε ο Ντντε στο πθος του Μεσαωνα κατστησε δυνατ την αγπη για την οποα τρα και πλι καταλαβανουμε την νωση των επιλεγμνων φσεων. Κι τι ο σπρος μιας ττοιας ανθοφορας μπορε να μεταφερθε στον κσμο, εναι μια απ τις πιο δκαιες ελπδες και δυναττητες της ανθρπινης φυλς.

            Το Μεγλο Μπρετν-Λαι Της Μαρ Ντε Φρανς

Εισαγωγ

     Στον Πρλογ της η Μαρ μας παρουσιζεται και μας προετοιμζει για το ργο που θα ακολουθσει. Στο σημεο που αναφρει τον Πρσκιαν -οφελω να πω πως πρκειται για το Λατνο Priscianus Caesariensis που μεινε πιο γνωστς με το σκτο Priscian, τανε γραμματικς και λγιος και συγγραφας του Institutes of Grammar, που στθηκε σαν να στνταρντ βιβλο βοηθεας για τις σπουδς των λατινικν κατ το μεσαωνα κι ρα απ κει τονε γνρισε κι η Μαρ, πργμα που επσης υποδεικνει και τις σπουδς της- πως δεν επεν ακριβς αυτ που αναφρει στη παραπομπ της εκενη, μα τλος πντων.

          Περιεχμενα

       I. PROLOGUE
     II. THE LAY OF GUGEMAR
    III. THE LAY OF THE DOLOROUS KNIGHT
    IV. THE LAY OF ELIDUC
     V. THE LAY OF THE NIGHTINGALE
   VI. THE LAY OF SIR LAUNFAL
 VII. THE LAY OF THE TWO LOVERS
VIII. THE LAY OF THE WERE-WOLF
   IX. THE LAY OF THE ASH TREE
    X. THE LAY OF THE HONEYSUCKLE
   XI. THE LAY OF EQUITAN
  XII. THE LAY OF MILON
 XIII. THE LAY OF YONEC
 XIV. THE LAY OF THE THORN
  XV. THE LAY OF GRAELENT
 XVI. A STORY OF BEYOND THE SEA
XVII. THE CHATELAINE OF VERGI

      ------ 0000==^==0000-----

               Πρλογος

Αυτς, που ο Θες του χει δσει
το δρο της γραφς και της λαλις,
δεν πρπει σε βαρλι να το χσει,
αλλ στα ξω να το βγζει μονομις.

Σαν ο καθες ακοσει για καλ,
ττε αυτ ανθζει χαρωπ
κι ταν το επαινονε δυνατ,
τοτο το νθος δνει και καρπ.

Ο Πρσκιαν γρφει πως οι Αρχαοι
σκπιμα γρφουν στα κιτπια τους
πργματα ωφλιμα, που οι νοι
θα βρουν και θα τα κμουνε κομμτια τους.

Οι πριν φιλσοφοι πεισμνοι
πως η αλθεια λευτερνει
κι καστος πρπει να τη ψχνει
'κε ακριβς που 'ναι κρυμμνη.

Δεν ωφελοσε να κρατσουν γνση
για πρτη τους, ττοιο χρυσφι
ο κσμος να το 'ξαργυρσει
και να προσθσει, και να μθει.

Αυτο οι νιοι αναγνστες κνουνε
παλι γραπτ να ξαναλμπουνε,
βζοντας το δικ τους μερδικ
βελτινοντς το με καινοριο υλικ.

Γι' αυτ ποιος θλει ασφαλς να μενει
απ τον κσμο, να 'βρει μια να ασχολα.
Να ψξει και να μθει, ,τι κι αν γνει,
και να κινσει γρφοντας βιβλα.

Ττε το πρβλημα αυτ παραμερζει,
σαν το κακ το γετονα. Και πρτη εγ
τη θλψη διχνω, και αμσως ξεκιν
μιαν ιδα που πολ με τριγυρζει.

Να μεταφρσω απ' τα λατινικ μια καλ
που 'χα ακοσει, ιστορα ρομαντικ
μα σκφτηκα πως μταιον εναι επειδ
την εχαν γρψει πριν απ εμ πολλο.

Ττε σκφτηκα τρουβρους και τα λαι τους
που κουγα μικρτερη και μου αρσαν τσο.
Για μνα γρφτηκαν και για τη μνμη
κι εγ σ' ενα μπρετν-λαι θ' αποδσω.

Δεν εχα πια καμμιν αμφιβολα:
και κενοι ακοσανε κπου την ιστορα
και τηνε τραγουδσανε στο κσμο,
να μαθευτε, να ακουστε κι εγ θα μετανισω,

αν δεν τη στσω αφο την αποδσω.
χω ακοσει μρια, και λω μοναχ μου,
να τα 'πιστρψω ζωνταν στο κσμο,
αφο τους βλω και τη ρμα τη δικ μου.

Πολλ, ο νας ο μινστρλ και για πολλς ημρες
στ' αυτ μου ψαλλε γλυκ, τα λαι της στρτας.
Κι εγ λοιπν τα φκιασα, τους βαλα και ρμα
κι ας τρεμοπαζα' το κερ στου ξενυχτιο τη λμα.

Γιατ μποροσα, το 'κανα, στη κμαρ μου μνη,
τα πσχισα, τα δολεψα, ξαγρπνησα για 'κεινα,
μη σβσουνε στα τρστρατα, στης λησμονις τη σκνη,
παρ ν' ανθσουνε κι αυτ σαν τα λευκ τα κρνα.

Και λ' αυτ για σνα Βασιλι μου ευγεν

που η ισχς σου κνει τον κσμο ν' αντηχε.
Κι απ τη διτα σου λες πηγζουν οι χαρς
και στη μεγλη σου καρδι φωλιζουν αρετς.

Για 'σ ανλαβα το λαι, να το συνθσω,
να στο προσφρω δρο ρυθμικ μου.
Απραντη χαρ μου θα προσθσω,
αν το δεχτες το δρο το δικ μου,

θα 'μαι χαρομενη για πντα και μια μρα!
Κι χι δεν εν' η παρση, αμαρτα μου,
Μα δες! Τα λαι ξεκνησαν για πρα,
μενε κοντ κι κου την ιστορα μου... 

     Κλενω τρα αναφροντας τα 2 τομα που με βοηθσανε πολ στις μεταφρσεις εδ: Ελνη Παππ και Χρστος Στεργου.

-------------------------------------------------

9). CHRISTINE DΕ PISAΝ
Κριστν Ντε Πιζν Ιταλα επιστμων, φιλσοφος, μουσικς, συγγραφας, ηγουμνη

     Η Ντε Πισν κρδιζε τα προς το ζην με τη συγγραφ κειμνων, στις αρχς του 15ου αι. γραψε τουλχιστον 12 βιβλα και 10 ργα σε μμετρη γραφ. Πολλς διδακτορικς διατριβς του 20ου αινα μελτησαν τα ργα της. Παρ το γεγονς τι δεν θεωρεται επιστμονας εναι γνωστ σε πολλος τομες. να απ τα πιο γνωστ ργα της λγεται "Η πλη των γυναικν". Αυτ το βιβλο, το οποο εναι επσης μεταφρασμνο και στα ελληνικ περιγρφει αφενς την προσωπικ της ιστορα της αλλ και η ιστορα λων των γυναικν. Στο βιβλο αυτ εξυμνε μια πλη η οποα θα διοικεται απ χρηστος ηγεμνες, κατ το παρδειγμα του Πλτωνα, με τη διαφορ τι στην εξουσα θα εναι γυνακες.
     Η Κριστν ντε Πιζν (1364 - 1430) ταν Ιταλδα συγγραφας του στερου Μεσαωνα. Υπηρτησε ως αυλικ συγγραφας για αρκετος δοκες (Λουδοβκο Α' της Ορλενης, Φλιππο Β' της Βουργουνδας και Ιωννη Β' της Βουργουνδας) και τη γαλλικ βασιλικ αυλ κατ τη διρκεια της βασιλεας του Καρλου ΣΤ' της Γαλλας. Θεωρεται η 1η Ευρωπαα επαγγελματας λογοτχνις. Την εποχ της τανε πολ γνωστ κι εχε μεγλη φμη.



     Γεννθηκε στη Βενετα αλλ πρασε το μεγαλτερο μρος της παιδικς της ηλικας και της ενηλικιτητς της στο Παρσι και αποσρθηκε μετ στο Αββαεο του Πουασ. Παντρετηκε το 1380 και χρεψε 10 τη μετ. θηση να γρψει δωσε το γεγονς τι χρειαζτανε χρματα για να θρψει τον εαυτ της και τα τρα παιδι της.
     Γεννθηκε στη Βενετα. τανε κρη του Τομσο ντι Μπενβενοτο ντα Πιζνο που τανε γιατρς, αστρολγος και σμβουλος του Καρλου Ε' της Γαλλας. Λγω του επαγγλματος του πατρα της, η Κριστν εχε τη τχη να μεγαλσει μσα σε περιβλλον με πολλ ερεθσματα και με πρσβαση στην γνση, κτι ιδιατερα σπνιο για μα γυνακα εκενη την εποχ. Ο πατρας της, που ταν νας μορφωμνος και πολυπργμων νθρωπος, φρντισε να εκπαιδεσει σφαιρικ την Κριστν και της δωσε πρσβαση στην βιβλιοθκη του παλατιο που περιλμβανε βιβλα σχετικ με λογοτεχνα, ιστορα, αστρολογα, αλλ και επιστμες, θρησκεα και φιλοσοφικ ργα. Η Κριστν μαθε να μιλει διφορες γλσσες και εντρφησε στον Ανθρωπισμ της πριμης Αναγννησης. Παρ την εκτεν της μρφωση δεν εργστηκε γιατ αυτ ταν κτι σχεδν αδνατο για μα γυνακα εκενης της εποχς. Αντθετα, κανε εκενο που θεωρονταν επιβεβλημνο για μα γυνακα και μοναδικ διξοδο καταξωσης. Παντρετηκε σε ηλικα 15 ετν κποιον αξιωματοχο του παλατιο και κανε τρα παιδι, να απ τα οποα πθανε πολ μικρ.
     Το 1389, μως, ο ντρας της πθανε απ πανλη κι η Κριστν μεινε χρα σε ηλικα 25 ετν με τρα παιδι χωρς καμα πηγ εισοδματος. Επιπλον, βρθηκε με το δυσβσταχτο βρος των χρεν που εχε αφσει ο σζυγς της καθς και με την υποχρωση να φροντζει την μητρα της και την ανιψι της. Αμσως μετ τον θνατο του συζγου της προσπθησε να εισπρξει κποια χρματα που νηκαν σε εκενον πως και ορισμνους μισθος που του οφελονταν, αλλ η νομοθεσα της εποχς, που ταν εξαιρετικ δικη για τις γυνακες, δεν προβλεπε την εσπραξη χρημτων απ μα χρα παρ το γεγονς τι τα δικαιονταν. Αντ να πρει τα δεδουλευμνα του συζγου της, λοιπν, μπλεξε σε μα σειρ απ χρονοβρες, πολπλοκες και ψυχοφθρες νομικς διαδικασες μετ απ τις μηνσεις που δχτηκε απ τον αρχιεπσκοπο του Σενς και τον βασιλικ σμβουλο Φρανσου Σαντεπρμ που αρνονταν να τις δσουν τα χρματα που της ανκαν.
     Προκειμνου, λοιπν, να επιβισει κενη κι η οικογνει της, αναγκστηκε να εργαστε παρ το γεγονς τι αυτ ταν κτι εξαιρετικ δσκολο γα μα γυνακα εκενης της εποχς. Χρησιμοποησε τις γνσεις της, την μρφωσ και τις εξαιρετικς λογοτεχνικς της ικαντητες για να βγλει τα προς το ζην και γινε μα απ τους πρτους επαγγελματες συγγραφες της Ευρπης. Πλοσιοι ευγενες ρχισαν να δεχνουν την προτμησ τους σε αυτ την συγγραφα που ταν ταυτχρονα εξωτικ καθς οι γυνακες συγγραφες ταν κτι εξαιρετικ σπνιο, αλλ εξαιρετικ και ικαν και ρχισαν να της αναθτουν ερωτικ ποιματα και βιογραφες. Οι ικαντητς της ταν ττοιες που πολ σντομα εξασφλισε μα θση στην αυλ της Ισαβλλας της Βαυαρας, της βασλισσας της Γαλλας. Πολ σντομα απκτησε πανευρωπακ φμη και συχν την συνκριναν με τον Βιργλιο και τον Κικρωνα λγω των τεχνικν ικανοττων της αλλ και της ευφυας που διαφανονταν μσα απ το ργο της.
     Συνγραψε μα σειρ απ δημοφιλ ποιματα και κεμενα που την καναν γνωστ στην Ευρπη ως μα σημαντικ συγγραφα της εποχς της καθς και μα σειρ απ εγχειρδια για πργκιπες στα οποα μελετοσε τον πιο κατλληλο τρπο εκπαδευσης για μελλοντικος ηγεμνες. Καθς περνοσαν τα χρνια ρχισε να γρφει πιο βαθι και φιλοσοφημνα κεμενα που ταν λιγτερο δημοφιλ στο ευρ κοιν αλλ θεωρονται μχρι και σμερα λογοτεχνικ και φιλοσοφικ αριστουργματα και την καταξωσαν ως μα απ τις μεγαλτερες λογοτχνες της εποχς της. Η φμη της ως λγιος της επτρεψε να επεκταθε και πρα απ την βασιλικ αυλ και να καθιερωθε ως μα συγγραφας που ασχολθηκε με την θση των γυναικν στην κοινωνα.



     Τη περοδο 1401-2 συμμετεχε στη λεγμενη "διαμχη των ρδων" που ταν μια λογοτεχνικ συζτηση σχετικ με δισημο ποημα του 13ου αι., το Ειδλλιο Των Ρδων (Romance Οf Τhe Rose) που μιλοσε για τον ρωτα στην αυλ του παλατιο. Για την ακρβεια, ταν εκενη που ξεκνησε αυτ την συζτηση καθς ταν η 1η που παρατρησε και κατκρινε τι εν το ποημα παρουσιαζταν ως να ρομαντικ κεμενο που υποτθεται εξυμνοσε τον ρωτα, στην πραγματικτητα παρουσαζε τις γυνακες της αυλς ως σεξουαλικ ακρεστες και ανθικες και κανε γενικεσεις που συκοφαντοσαν λο το γυναικεο φλο χρησιμοποιντας μλιστα εξαιρετικ προσβλητικς και χυδαες εκφρσεις.
     Πολ σντομα η διαμχη σχετικ με το Ειδλλιο των Ρδων ξεπρασε το συγκεκριμνο κεμενο και μετατρπηκε σε μα διαμχη σχετικ με την γενικτερη απεικνιση των γυναικν στην λογοτεχνα της εποχς. Η αρνητικ και συκοφαντικ παρουσαση των γυναικν δεν ταν κτι ασυνθιστο για τα κεμενα του μεσαωνα, αλλ ελχιστες φωνς ακογονταν που κατκριναν αυτ την δικη πρακτικ. Ειδικ οι διες οι γυνακες που δεν εχαν την δυναττητα να μορφωθον και πολ περισστερο να κατακτσουν κποια θση επιρρος απ την οποα θα μποροσαν να ασκσουν την πιο σχετικ κριτικ, ταν αδνατον να φρουν οποιαδποτε αντρρηση. Η Κριστν ντε Πιζν, μως, ταν μα γυνακα που κατεχε μα ττοια θση απ την οποα μποροσε να μιλσει και να εισακουσθε και αυτ ακριβς κανε. Η Σιμν ντε Μποβουρ την χαρακτρισε ως "τη 1η γυνακα που ψωσε τη πννα της για να υπερασπιστε το φλο της". Αυτ η διαμχη καθιρωσε τη Κριστν ντε Πιζν σα γυνακα λγιο που επβαλλε την ποψ της στον αντροκρατομενο λογοτεχνικ κσμο της εποχς.



     Το πιο γνωστ της ργο εναι το Trésor de la cité des dames που δημοσιεθηκε το 1405 και μεταφρστηκε στα αγγλικ ως Η Πλη των Κυριν (The City of Ladies) στο οποο κατγραφε τη ζω και το ργο σημαντικν γυναικν της ιστορας και της μυθολογας. Σε αυτ το ργο εξετζει επσης τα ατια για τις κοινωνικς διακρσεις σε βρος των γυναικν και περιλαμβνει συμβουλς προς τις γυνακες σχετικ με το πως θα μποροσαν να αυξσουν την μρφωσ τους και να βελτισουν την κοινωνικ τους θση. Η Κριστν ντε Πιζν, που ταν ιδιατερα τυχερ η δια και μπρεσε να λβει εκτεν μρφωση, αναγνριζε χι μνο την σημασα της μρφωσης γενικ αλλ και την σημασα της για τις γυνακες και την κοινωνικ τους θση. Στο ργο της υποστριζε τι ταν δικαωμα των γυναικν να χουν πρσβαση στην εκπαδευση και την μρφωση και να μπορον να χρησιμοποιον τα ταλντα τους και τις ικαντητς τους προς φελος δικ τους και την κοινωνας. Οι γυνακες μσω της μρφωσης μποροσαν να γνουν εξαρετοι πολτες που θα ταν σε θση να αναγνωρζουν τη διαφθορ στη πολιτικ. Η Κριστν ντε Πιζν, απαντντας σε σους θεωροσαν περιττ την μρφωση των γυναικν λγων αδυναμιν του φλου τους και της δινοις τους, γραψε χαρακτηριστικ στο πρλογο της Πλης των Κυριν:

   "Αν συνηθζαμε να στλνουμε τα νεαρ κορτσια στο σχολεο και να τους μαθαναμε τα δια αντικεμενα που μαθανουμε στα αγρια, θα μθαιναν εξσου καλ και θα κατανοοσαν τις τχνες και τις επιστμες. σως μλιστα να τις κατανοοσαν και καλτερα... γιατ πως το σμα των γυναικν εναι πιο απαλ απ εκενο των αντρν, τσι και η δινοι τους εναι πιο οξυμνη".

     Σμερα η Πλη Των Κυριν θεωρεται ν απ τα πιο βασικ φεμινιστικ κεμενα κι αποτελε πηγ για σους πιστεουνε πως οι γυνακες θα πρπει να χουν σες εκπαιδευτικς δυναττητες με τους ντρες. Την εποχ της μως δχτηκε τερστια επθεση απ κενους που αισθνονταν τι απειλονται απ την ιδα και τη κατηγρησαν τι εχε αντιγρψει απ να παλιτερο ργο του Βοκκιου που λεγταν De claris mulieribus. Αυτ η κατηγορα μως, διαψεσθηκε πολ γργορα. Το τελευταο της ργο ταν το Λγος Περ Της Ζαν ντ ρκ (Ditie de Jehanne dArc) στο οποο ευλογοσε τη δισημη ηρωδα Ιωννα της Λωρανης.
     Το 1415 ξσπασε ο 100ετς Πλεμος απ τον οποο η Γαλλα βγκε ηττημνη. Αυτ η εξλιξη επηρασε σημαντικ τη Κριστν ντε Πιζν κι αποφσισε να αποσυρθε σε μον. Εκε γραψε και το Λγος Περ της Ζαν ντ ρκ το 1429. Τελικ απεβωσε στο μοναστρι κποια στιγμ μεταξ του 1430 και του 1431.



     Η Κριστν ντε Πιζν σμερα θεωρεται μα απ τις σημαντικτερες λγιες του μεσαωνα και μα απ τις πιο αξιοσημεωτες φεμινστριες λων των εποχν. Το ργο της νοιξε νους ορζοντες για τις γυνακες που θελαν να διεκδικσουν μα θση στην λογοτεχνα, δωσε φων στους υπρμαχους της σης εκπαδευσης αντρν και γυναικν και στιγμτισε την κοιν μεσαιωνικ πρακτικ της συκοφντησης των γυναικν στην λογοτεχνα. Επσης εναι γνωστ για τη συνθει της να προωθε το ργο λλων γυναικν και να συνεργζεται μαζ τους. Χαρακτηριστικ εναι τι πολλς φορς φρντισε να κνει ειδικ αναφορ στα ργα της σε μα εικονογρφο το νομα της οποας χει σμερα χαθε και την γνωρζουμε μνο ως Αναστασα. Η Κριστν ντε Πιζν γραψε τι η Αναστασα ταν η πιο ταλαντοχα εικονογρφος της εποχς της.
     Το καλλιτεχνικ ργο της Τζοντι Σικγο, Το Δεπνο, περιλαμβνει να σερβτσιο με τ' νομα της.

-------------------------------------------------

10). LOUISE LABE
Λουζ Λαμπ, Γαλλα, ποιτρια συγγραφας

     Η Λουζ Λαμπ, γνωστ κι ως Η Ωραα Σχοινοποις (La Belle Cordière), τανε Γαλλδα ποιτρια της Αναγννησης, κρη του πλοσιου σχοινοποιο Πιερ Σαρλ και της 2ης συζγου του, Ετιεντ. Το λογοτεχνικ ργο της τανε περιορισμνο, αλλ ευρως αναγνωρισμνο ως να απ τα σημαντικτερα του αναγεννησιακο λυρισμο.


    Γεννθηκε στη Λυν 2 Γενρη 1524. Τα ργα της εναι σαφς επηρεασμνα απ τους: Πιτρο Μπμπο, Πετρρχη & Τζκοπο Σαννατσρο. Το προσωνμι της προλθε απ το επγγελμα του πατρα της αλλ και του συζγου της, καθς το 1540 παντρετηκε ναν επσης σχοινοποι. Σε πεζ λγο γραψε το ργο Διλογος Της Τρλας Και Του ρωτα. τανε πολ γνωστ για την ομορφι, τη μρφωση και τις ικαντητς της στην ιππασα και τη ξιφασκα κι σως εχεν ντως σχση με τον Ολιβι ντυ Μαγν (1529-1561).
     Πθανε στο Παρσι-αν-Ντομπ (Parcieux-en-Dombes), 25 Απρλη 1566 κι αυτ να, μλις στα 42 της. ΥΓ δικ μου: Θυμζει πολ την Εμιλ Ντυ Σατλ!
     "H μεγαλτερη φεμινστρια ποιτρια της γαλλικς Αναγννησης", σμφωνα με το Φρανσου Ριγκολ, που προλογζει τα παντ της, γιατ το ργο της το απηθυνε το αφιρωσε σε γυνακες, ζητντας τη κατανησ τους και προτρποντς τις να γρψουν ργα καλλτερα απ' το δικ της κι χι να περιορζονται στους καθιερωμνους τους ρλους που ριζε η κοινωνα των ανδρν. Κι ακμη ανατρεπτικ, μιας και με το ργο της προχωρ πιο μπροστ απ τους νδρες συγγραφες της εποχς της και τους παλαιτερους. Εν δηλαδ ως ττε η γυνακα τανε το αντικεμενο του πθου, η ερωμνη και παθητικ παρξη, πως η Λουρα του Πετρρχη, στη Λαμπ γνεται ο εκφραστς κι ο διεκδικητς μρους του πθους στον ρωτα. Αυτ τη πλευρ της υπερθεμτισε κι η σγχρονη αμερικανικ κριτικ.
     Εναι σχεδν γνωστη στη χρα μας. Αν και θεωρεται Σαπφ της Γαλλας, η πιο δισημη γυνακα ποιτρια της Αναγννησης και μα απ τις 1ες χειραφετημνες γυνακες, εν τοτοις ελχιστα χουνε γραφτε γι' αυτν ετε απ ντρες ετε (κυρως) απ γυνακες. Οι πηγς αναφρουν τι ταν εκπγλου καλλονς, τι θαμαζε τον τπο της γυνακας-αμαζνας κι τι, κρη σχοινοποιο η δια, αναγκστηκε να παντρευτε ναν συνδελφο του πατρα της περπου 30 τη μεγαλτερ της, γεγονς που εξψε τι περαιτρω τον ερωτικ της πθο για να νεαρ πολεμιστ που ερωτετηκε παρφορα και στον οποο απευθνει σχεδν λα τα ερωτικ της ποιματα. Σε νεαρ ηλικα ντθηκε ντρας και κατατχθηκε ως λοχαγς στα στρατεματα του Φραγκσκου A' στη Ρουσιγιν. Διφοροι θρλοι συνοδεουνε τη ζω της με κυριτερον εκενο που την εμφανζει ως Εταρα της Λυν.


     να επιπλον στοιχεο ενδεικτικ του δυναμισμο και της πρωτοπορας Λαμπ εναι η παρκαμψη της ταπεινς καταγωγς της ως σχοινοποιο (κρη και σζυγος) κι η διεσδυσ της, χρη στο ργο της, στους κκλους των γραμμτων της εποχς της στη Λυν. Συγκαταλεγταν ανμεσα σε λλες ερωτευμνες γυνακες πως η Ελοζ, η Σαπφ, η Μπεττνα, η Γκσπαρα Στμπα, η Μαριννα Αλκοφορντο, γυνακες που για διφορους λγους η καθεμα δεν εχαν επιτχει στον ρωτα. Κι αυτς τις γυνακες, ο Ρλκε τις τοποθετε πνω απ' τους ρωες και τους αγους, πως συνγεται απ τις Σημεισεις του στον Μλτε Λουριτς Μπργκε. Στη Λαμπ αναφρεται και ο Φνης Κωστπουλος, την οποα θεωρε το δετερο μεγλο νομα της Σχολς της Λυν, που 'γραψε τα πιο φλογερ ποιματα στη γαλλικ ποηση, θαυμσιους ερωτικος στχους, σκανδαλζοντας τη σεμντυφη κοινωνα της Λυν.
     Λγω της εκρηκτικς προσωπικτητς της, αν και καττερης κοινωνικς τξης, εχε διεισδσει στον κκλο της γραμμτων της Λυν κι εχε στη συντροφι της εστεμμνες, πριγκπισσες και κμισσες. Στο Λεξικ των διασμων γυναικν παρουσιζεται ως γυνακα με ντονο πθος που της αρσανε τα πλα, τ' λογα, οι ξνες γλσσες και το διβασμα. Φυσικ γινε θρλος, πολμησε πλι στον αγαπημνο της στη πολιορκα Περπινιν, εναντον των Ισπανν, πρε μρος σε τουρνου παρουσα του βασιλι Ερρκου Β', συγκντρωσε γρω της σπουδαους ανθρπους των γραμμτων και των τεχνν. πως ταν επσης φυσικ, στρεψε εναντον της τους συντηρητικος μεταξ των οποων και τον Καλβνο, που τη θεωροσε πρνη πολυτελεας. Ωστσο μεινε γνωστ χι για τη προσωπικ της ζω αλλ για το ργο και τη γνση των ποιητικν της τρπων. ταν επσης πολ γνωστ για την ομορφι, τη μορφωση, γνριζε την ελληνικ, την ιταλικ και την ισπανικ γλσσα, εχε μελετσει μουσικ και τις ικαντητς της στην ιππασα και τη ξιφασκα.


     ργα της εναι 2 πεζ και 2 ποιητικ. Τα πεζ εναι: Η Επιστολ προς τη δεσποινδα Clémence de Bourges, Lyonnaise. Πρκειται για μια επιστολ με φεμινιστικ και ουμανιστικ χαρακτρα, που θυμζει ρασμο και Ραμπελα, κι εναι μια παρτρυνση προς την Clémence να μη θυσισει τα πνευματικ της προσντα αλλ ν' ασχοληθε με τα Γρμματα και ν' αφσει τους γνωστος ρλους που 'χει επιβλει η ανδροκρατικ κοινωνα για τις γυνακες. Βεβαως η επιστολ απευθνεται προς κθε γυνακα της Λυν. Η Αντιδικα Τρλλας & ρωτα ργο σημαντικ ανμεσα στα κωμικ ργα της Αναγννησης που παραπμπει σε πηγς πως εναι το Συμπσιο του Πλτωνα, η Θεογονα του Ησιδου, οι Μεταμορφσεις του Οβιδου κι αφορ τη πλη ανμεσα σε αρσενικ και θηλυκ. Κι αυτο του πεζο αντανακλσεις χουμε σε νετερους ποιητς πως εναι ο Δντης, ο Πετρρχης, ο Φιτσνος, ο Βοκκκκιος, ο ρασμος, ο Λαφοντν. Εδ χρησιμοποιε τις τεχνικς της ρητορικς του 16ου αι.. Η γραφ, λει, εναι απλαυση αισθητικ και πνευματικ, διτι μσω αυτς επιστρφουν οι βιωμνες εμπειρες και γνονται αφορμ για νες. Με το γρψιμο, ανακαλες τις απολασεις των συναισθημτων και των λλων ηδονν αφο η πιο μεγλη ευχαρστηση μετ τον ρωτα εναι να μιλς γι' αυτν.
     Τα ποιητικ της ργα αποτελονται απ 3 ελεγεες, με 100 στχους η καθεμι κι 24 Σοννττα. Οι Ελεγεες εναι διαποτισμνες απ το καταστροφικ πθος του ρωτα που οδηγε στη τρλλα. Τα 24 Σοννττα, εκφρζουν αισθησιακ πθος συνδυασμνο με λεπττητα και χρη κι λα εκδοθκανε 1η φορ το 1555. Πηγ αυτο του ργου εναι οι παραπονεμνες, λγω αποτυχημνων ερτων, ηρωδες του Οβιδου αλλ κι οι ελεγειογρφοι Τβουλος και Προπρτιος. Κριο χαρακτηριστικ τους ο εσωτερικς μονλογος, μ' μφαση στη κυκλοθυμικ συμπεριφορ της εγκαταλελειμμνης ερωμνης, που δεν εναι η εξιδανικευμνη Λουρα αλλ μια γυνακα που διεκδικε, καταφρεται εναντον του εραστ, ζητ συγγνμη, παρακαλε. Στο ργο που θυμζει τους ποιητς του Χρυσο αινα της Γαλλας, ο Ριγκολ επισημανει αναλογες της 1ης ελεγεας με την Αταλα του Ρακνα. Στα ελληνικ χει κυκλφορσει σε μετφρ. Κολη Αλπη: Λουζ Λαμπ:24 Σονντα, 1961.

     Γενικ, παρατηρεται η συνπαρξη του ρωτα, ως πλατωνικ αρμονα του κσμου, με το χος. Πσω, μως απ αυτ τη σγκρουση ελλοχεει η διαμχη της εποχς ανμεσα σε κενους που ασπζονται την ιστητα των φλων και στους αρνητς τους. Στο 14ο σοννττο αναδεικνεται το προσωπικ εγ μνο μσα απ τη πλη με τον λλο. Κι πως με πθος υποστηρζει η Λαμπ: "Οι νθρωποι που διπλνονται στον εαυτ τους και ζονε μζερη ζω χωρς ρωτα εναι λυκνθρωποι". Κι ακμη: "Η ερωτικ τρλλα με τη καθολικτητ της δεν αφνει τα ντα (γυνακες κι ντρες) να στεγνσουνε, τα ξυπν, τα κνει ν' ανθσουν". Η γλσσα της εναι γλσσα της τρλλας, της ιερς, που εναι ξαρση της συγκνησης και του φαντασιακο στη καλλιτεχνικ δημιουργα, τρλλας που ελευθερνει απ τη λογικ κι οδηγε ξω απ τον εαυτ. Βγανοντας μες απ τη γραφ και μες απ τον εραστ, η ποιητικ περσνα βλπει το δδυμ της. Οι φρσεις: "Η τρλλα και μνο κνει τη ζω να πηγανει μπρος", "ταν θα πψω να εμαι ερωμνη, μνον ο θνατος θα 'χει θση σε μνα" & "Το τραγοδι κι η αρμονα εναι το αποτλεσμα και το δεγμα του τλειου ρωτα"(!!!), εναι ψηφδες απ το πολχρωμο ψηφιδωτ της προικισμνης προσωπικτητς και του φλογερο ταμπεραμντου της: "Τρα που η μανα μου η θεκ / Γεμζει τη γενναα μου καρδι μ’ ορμ/ Μ’ εμπνει να τραγουδ … / Γλυκ δοξρι απλυνε της φωνς μου τις χορδς» (Ελεγεα Ι), «Μνο εσ εσαι λη μου η δυστυχα κι λα μου τα αγαθ/ Τα πντα χω με σνα, χωρς εσνα τποτα» (ελεγεα ΙΙ). «… η καρδι μου εναι στου ρωτα το χρι» (Ελεγεα ΙΙΙ).

     Αν ο Ρλκε την ανεβζει στο βθρο των ηρωδων, οι ποιητς που της αφιερσανε ποιματα την ανεβζουνε στο βθρο των μυθικν προσπων θεν, ημθεων, μαγισσν, (π.χ. το 4ο ποημα , σοννττο) που η Λουζ γνεται θε Σειρνα, αλλο παραμερζεται η ομορφι της Μδουσας απ εκενη της Λαμπ (6ο ποημα, σοννττο), στο 23ο ποημα σε λατινικος στχους παρομοιζεται -σε λμψη, σοφα, δναμη κι ομορφι- με τα 7 στρα του Ουρανο, τη Φοβη-Σελνη, το Φοβο-Ηλιο, την Αφροδτη (Venus), τον Ερμ, τον ρη, τον Δα και τον Κρνο, που σε τποτε δεν τους υπολεπεται η ουρνια Μοσα, στο 24ο ποημα μεταμορφνεται σε Σεμραμις, η ηρωικ βασλισσα που τη νκησε ο ρωτας (αιμομικτικς προς τον γιο της Νινα) στη βασλισσα των Αμαζνων Πενθεσλεια, γιατ κι η Λουζ εχε πρει μρος στη μχη του Περπινιν, πως το 'θελε η παρδοση. Και δεν εναι η ομορφι της μνο -αναφρεται και δπλα στην Ωραα Ελνη- οτε η γενναιτητ της που την αποθενουν και τη καθιστον μορφ αινια, πως η Λουρα του Πετρρχη η Ολβ του Ντι Μπελα. Κι οι σγχρονοι τη βζουνε πλον, μετ απ απουσα αινων, στα προγρμματα των Πανεπιστημων στη Γαλλα, που απ το 2005 και μετ φανεται τι η Λαμπ παρνει οριστικ θση στη καρδι της Λογοτεχνας και κατακτ τον θρνο που της ταιριζει και που μυαλοι λλων εποχν της εχανε στερσει.

               Σοννττο VIII

Πεθανω, ζω και φλγομαι και σβνω αντμα۬
παραζεστανομαι εν και ργος με κρατ ۬
σκληρ Ζω, μα κι απαλ μου 'ν' αρκετ
λαχτρες χω και χαρς περεργο το κρμα.

Την δια ρα που γελ ξεσπ στο κλμα,
και μες στο κφι βσανα νιθω φριχτ۬
χνω ,τι ωραο, μα και πντα αυτ κρατ
ταυτχρονα μαρανομαι αλλ κι ανθζω αντμα.

Με ττοια αστθεια ο ρως με τυλγειι۬
κι ταν την ευτυχα μου θαρρ πιο λγη,
δχως να το σκεφτ, εμ' ξω απ’ την οδνη.

Και ταν εμαι σγουρη για τη χαρ μου,
και πως σε ρα βρσκομαι τη πιο γλυκει μου,
στη πρτη μου τη συμφορ με ξαναδνει.

                 Σοννττο ΧVΙΙΙ

Φλα με πλι, φλα με ξαν, ξαν και πλι:
Δσ' μου το απολαυστικτερο φιλ σου
Το πιο ερωτικ σου δσε μου φιλ σου,
καυτ θα στο γυρν κρβουνο σε μαγκλι.

Κουρστηκες στη θλψη; Θα σε ξεκουρσω
ανταλλσσοντας σου δκα μεθυσμνα μου φιλι
και δνοντας και δκα ακμα πιο γλυκ φιλι.
Δρψε με απολαυστικ κι εγ μες στη χαρ θα σ' απολασω.

Ττε για μας τους δυο θα 'ρθε ζω διπλ.
Καθνας για τον διο και το ταρι του θα ζει.
σε με αγπη μου, να στοχαστ σκοπα σαν τρελλ:

Πντα νιθω δυσρεστα, ζντας περιορισμνη
και δε μπορ, δε δναμαι να γνω ευτυχισμνη,
ξω απ’ τα ρι μου, να λμα αν δεν βγανει.

-------------------------------------------------

11). OLYMPIA FULVIA MORATA
Ολυμπα Φολβια Μορτα, Ιταλα, κλασσικ φιλλογος, λγια,  λογοτχνις

Απεταξμην, μια γυν, εγ,
του φλου μου τα σμβολα εδ:
τ' αργαλειο σατες, καλθια και κλωστς.

Τον με χαρ γεμτο, Παρνασσ,
ολνθιστο με τα γιορντνια, αγαπ.
λλες γυρεουν λλα, οι γυνς,
εγ μως αυτ που πεθυμ,
εν' η περφνεια μου κι οι ηδονς.

     Η Ολυμπα Φολβια Μορτα ταν Ιταλδα κλασσικ λγια, ουμανστρια και ποιτρια που εχεν αποκτσει τερστια φμη στην Ευρπη του 16ου αι. ως παιδ-θαμα και λογοτεχνικ ιδιοφυα εν την χουν αποκαλσει θαμα του αινα και τη πιο σημαντικ γυνακα του Γερμανικο Ανθρωπισμο του 1ου μισο του 16ου αι. Το παρδειγμα της Μορτα οδγησε στην νθιση της γυναικεας λογοτεχνας στην Ιταλα τον 16ο αι. και
συνθεσε αυτς τις παραπνω γραμμς στα ελληνικ ταν ταν στη 1η της εφηβεα. Για μια περοδο περπου 10 ετν, πραξε πως λει το ποημα της, αφνοντας κατ μρος τα γυναικεα καθκοντα για την ευκαιρα να σπουδσει κλασσικς γλσσες και λογοτεχνα στο παλτι της Ferrara. Εν τα 1α χρνια της ταν αφιερωμνα σε ανθρωπιστικς σπουδς, τα μετ τα περσανε στην εξορα στη Γερμανα με τον προτεστντη σζυγ της. Οι ιστορικο χαρακτηρσανε τη ζω της ως μια κλιμακομενη αντδραση πρα απ τη κλασσικ ανατροφ της, σε μια περοδο θρησκευτικς μεταρρθμισης με πολλαπλς εντσεις.

     Γεννθηκε στη Φερρρα το 1526, πατρας της ταν ο Fulvio Pellegrino Morato και μητρα της σγουρα λεγτανε Lucrezia (πιθανς Gozi). Ο πατρας της ταν ουμανιστς καθηγητς που 'χε διδξει τους νεαρος πργκιπες του δουκτου του Este, τανε σε στεν επαφ με τους φηβους της Ιταλας κι η κρη μεγλωσε σε μιαν ατμσφαιρα κλασσικς διδασκαλας. Το 1532 η οικογνεια μετακμισε για γνωστους λγους στη Βιτσντζα που ο πατρας της ρχισε να εργζεται ως δσκαλος λατινικν και να εκφρζει στα γραπτ και στις διαλξεις του ντονα αντικληρικς απψεις εν κανε ιδιατερα μαθματα στους νους στο σπτι του διδσκοντς τους το ργο θρησκευτικν μεταρρυθμιστν πως ο Λοθηρος, ο Καλβνος κι ο ρασμος. Αυτς οι δραστηριτητες τραβξανε τις υποψες τις Εκκλησας και σντομα κατηγορθηκε ως αιρετικς. Προκειμνου να αποφγει τις διξεις πρε την οικογνει του κι επστρεψε στη Φερρρα.
     Εκε ο Φολβιο τθηκε υπ τη προστασα της δοκισσας της Φερρρα, Ρεν της Γαλλας, κρη του βασιλι Λουδοβκου ΙΒ', που 'χε γαλουχηθε υπ την επιρρο της δισημης θεας της Μαργαρτας της Ναβρρας που τανε γνωστ για τις προοδευτικες κι ανθρωπιστικς τις πεποιθσεις πως και για την υποστριξη των Ουγεντων. Η δοκισσα εχε μετατρψει το παλτι των στε σε τυπο καταφγιο των μεταρρυθμιστικν ιδεν και φιλοξενοσε συχν αντικομφορμιστς λγιους πως ο Καλβνος (που κατφυγε στο παλτι της μετ τη δωξ του απ τη Γαλλα το 1536), ο ποιητς Κλεμντ Μαρκ αλλ κι η ποιτρια Βιττρια Κολνα, που με το ργο της εχε κινσει τις υποψες της Εκκλησας και βρισκταν υπ ρευνα  Στο παλτι των στε, που το χουν αποκαλσει κι ιδιωτικ ακαδημα της βασλισσας της Φερρρα, υπ τη προστασα της Ρεν, ο Φολβιο Μορτο εργστηκε σα δσκαλος των 2 νεαρν πριγκπων των στε, Αλφνσο κι Αλφονσνο, 
     Σντομα στο παλτι μετακμισε κι η Ολυμπα για να κνει παρα στη κρη της δοκισσας, πριγκπισσα ννα των στε, η οποα, αν και νεαρτερη, ταν εξσου μορφωμνη και προικισμνη με κενη κι η οικογνει της εχεν αποφανθε πως χρειαζτανε δπλα της κποιον για να συναγωνζεται σε ευγεν μιλλα. Εκε συνχισε τις κλασσικς σπουδς της με την ννα υπ τη καθοδγηση του πατρα της και 2 Γερμανν αδελφν, John και Chilian Sinapi. Ο λγος για τον οποον εχε επιλεγε γι' αυτ τη προνομιοχα θση ταν η φμη της ως παιδ-θαμα που κατεχε εξαιρετικ μρφωση. Στα 12 της μποροσε να μιλσει πταιστα ελληνικ και λατινικ εν δινε διαλξεις για τον Κικρωνα και τον Καλβνο, σχολαζε τον μηρο εν στα 14 γραψε την υπερσπιση του Κικρωνα. Τα ιταλικ παλτια της εποχς συναγωνζονταν μεταξ τους για το πιο θα προσελκσει τους πιο αξιλογους λγιους και καλλιτχνες κι να παιδ-θαμα αποτελοσε εξαρετη νδειξη κρους. Διφορες προσωπικτητες της εποχς επισκπτονταν το παλτι των στε για να γνωρσουν απ κοντ και να συνομιλσουν με το αξιοθαμαστο αυτ κορτσι Ακμα κι ο Ππας Παλος Γ' παρακολοθησε μια κωμωδα του Τερντιου που εχε ανεβσει η νεαρ χρησιμοποιντας ως ηθοποιος τα παιδι της οικογνειας στε.

     Στο γεμτο διανηση παλτι των στε μορφθηκε δπλα στη πριγκπισσα ννα, το μεγαλτερο παιδ της οικογνειας στε, που αναμενταν να χει εκτεταμνη κι ανθρωπιστικ μρφωση. Σμφωνα με τα Αναγεννησιακ πρτυπα, οι οικογνειες των ευγενν πρεπε να επιδεικνουνε τις γυνακες τους και τους πρους που σπαταλοσανε για κενες. Ειδικ η επδειξη μορφωμνων γυναικν επτρεπε στη Φερρρα να περηφανεεται πως εχε τη δυναττητα να μορφνει χι μνο τους γιους της αλλ και τις κρες της. Τα λογιστικ βιβλα του παλατιο των στε μας επιτρπουν να προυμε μα γεση απ την απαιτητικ μρφωση των 2 κοριτσιν, καθς τον Απρλη του 1542, ταν η Μορτα τανε 15, η δοκισσα Ρεν παργγειλε 3 αντγραφα της Ρητορικς του Αριστοτλη, να βιβλο του Οβδιου, να του ρασμου, 2 αντγραφα απ κθε να απ τα 2 βιβλα Μλας και Πτολεμαος του Πομπνιου, να βιβλο του Ευκλεδη, 4 υδργειες σφαρες κι να παγκσμιο χρτη.



    Εναι πολ πιθαν τι οι συμπθει της για τη Μεταρρθμιση να ξεκνησε κει στα σαλνια του παλατιο της Ferrara απ ττε που η δια η Δοκισσα υποστριξε τις προσπθειες των μεταρρυθμιστν. Πολλο φιλσοφοι και λγιοι πως ο Καλβνος, επισκεφθκανε τα σαλνια της δοκισσας, εκενο το διστημα. Στην εφηβεα της δη, η Ολυμπα εναι σε θση και διδσκει ργα των Κικρωνα και Καλβνου.

     Το 1546 σταματν οι σπουδς της καθς φυγε απ το παλτι για να φροντσει τον ρρωστο πατρα της. Ο πατρας της Ολυμπας πθανε το 1548, χοντας αλλξει τη θρησκεα του σε Προτεστντη κι η Ολυμπα αγκλιασε τα δγματα του Λοθηρου και Καλβνου. ταν προσπθησε να επιστρψει στο παλτι των στε αλλ διαπστωσε πως οι συνθκες εχαν δη αλλξει κατ πολ. Πολλο απ τους ρεφορμιστς φλους της εχαν δη φγει κι η ννα των στε εχε παντρευτε κι εχε φγει, επομνως δεν χρειαζτανε πλον συντροφι. Την δια στιγμ η δοκισσα Ρεν δεχτανε πισεις σχετικ με την υποστριξη των Καλβινιστν και δεν τανε σε θση να δεχτε τη κρη ενς ντρα που εχε κατηγορηθε για αρεση και που οι φμες λεγαν πως εχε γνει καλβινιστς λγο πριν να πεθνει.
     Περνοσε το χρνο της μελετντας φιλοσοφα κι αλληλογραφοσε με τον Gasparo Sardi, που της αφιρωσε το De Triplici Philosophia. Τλη του 1548 εγκαταλεπει οριστικ παλτι και σπουδς, επιστρφει στο πατρικ της να φροντσει για την εκπαδευση των αδελφιν της. Της ζητθηκε να επιστρψει μα αρνθηκε. Αναγκστηκε να μενει στο σπτι της μητρας της κι ρθε αντιμτωπη με την πραγματικτητα της λλειψης πρακτικν προσντων με τα οποα θα μποροσε να ζσει εκενη κι η οικογνει της. Με τη βοθεια της φλης της Λαβνια ντελ Ρβερε ρχισε να μελετ τις Γραφς, να σπουδζει φιλοσοφα, να μορφνει τους αδερφος και τις αδερφς της και να αλληλογραφε με διφορους λγιους ανμεσα στους οποους ταν και ο φιλσοφος Γκασπρο Σρντι ο οποος της αφιρωσε και το ργο του De Triplici Philosophia. Ττε εικζεται πως η Μορτα γινε Προτεστντισσα καθς ρχισαν να διαφανονται στο ργο της διφοροι θεολογικο προβληματισμο. Προτοσττησε επσης και στην καμπνια για την απελευθρωση του Προτεστντη Φνιο Φαννι που γινε η πρτη περπτωση στην γενικ ανεκτικ Φερρρα ανθρπου που καταδικστηκε σε θνατο για τις θρησκευτικς του απψεις.



     Το 1549 το 1550 ερωτεθηκε και παντρετηκε να Βαυαρ φοιτητ ιατρικς και φιλοσοφας, που συμμερζονταν τις θρησκευτικς της πεποιθσεις και υποστριζε τις μελτες της και το συγγραφικ της ργο, τον Αντρας Γκροντλερ. Σ' αυτν βρκε ναν ντρα που στον πρτο Διλογ της θεωροσε αδνατο να υπρχει: "νας ντρας που προτιμ να εσαι μορφωμνη αντ να εσαι πλοσια". Ο γμος της για πολλος στην Ιταλα ταν μια ανωμαλα καθς χι μνο θεωροσανε τις μορφωμνες γυνακες ακατλληλες για γμο, αλλ πολ περισστερο θεωροσανε τη γυναικεα μρφωση ρρηκτα συνδεδεμνη με την παρθενα. Η Προτεσταντικ ηθικ μως επβαλλε το γμο στις γυνακες ως τον υπρτατο σκοπ της ζως τους και τους επτρεπε να μορφωθονε και να δρσουν εντς του. Ο Αντρας  ταν
νεαρς φοιτητς ιατρικς και φιλοσοφας και προτεστντης, απ το Schweinfurt της Βαυαρας.
     Το 1552 ακολοθησε το σζυγ της στη πατρδα του προκειμνου να ξεφγει απ τον λο και πιο ασφυκτικ λεγχο της Ιερς Εξτασης στους Προτεστντες. Πρανε μαζ τους τον 8χρονο αδελφ της Emilio, στε να μην επιστρψουνε ποτ στην Ιταλα κι εν βρσκονταν εκε, η Ολυμπα δδασκε το μικρ τα κλασσικ. Εκε ο Αντρας εργστηκε σα στρατιωτικς γιατρς στη προτεσταντικ πλη Σβινφουρτ εν η Μορτα συνχισε τις θεολογικς της μελτες κι ρχισεν αλληλογραφα με τους κορυφαους Προτεστντες θεολγους της εποχς της. Ττε ταν που απκτησε πανευρωπακ φμη σα μορφωμνη γυνακα που ενσρκωνε το πρτυπο της μορφωμνης χριστιανς που εχε ορσει πρτος ο ρασμος που επτρεπε στα πλασια της Μεταρρθμισης να νο εδος θρησκευτικς ιστητας και μεγαλτερη συμμετοχ των γυναικν στην πνευματικ και λγια ζω εμπνευσμνες απ τα βιβλικ πρτυπα της Εσθρ και της Ιουδθ κι χι απ τις περιοριστικς επιταγς των Επιστολν του Απστολου Παλου και των κειμνων των Εκκλησιαστικν Πατρων. Αυτ το πρτυπο της πεφωτισμνης χριστιανς γυνακας ταν ο λγος που στη Γερμανα της Μεταρρθμισης εμφανστηκαν πολλς σημαντικς λγιες γυνακες πως η Κριτας Πρκχαμερ (Caritas Pirckheimer), η Μαργκαρτε Πιτινγκερ (Margarete Peutinger) κι οι κρες της αλλ κι οι ηρωδες της Προτεσταντικς Μεταρρθμισης Καταρνα Τσελ (Katharina Zell), Ελζαμπεθ Κροσινγκερ (Elisabeth Cruciger) κι Ελζαμπεθ φον Μπρουνσβακ-Λονεμπουργκ (Elisabeth von Braunschweig-Lüneburg). Το παρδειγμα της Μορτα μως οδγησε και στην νθιση της γυναικεας λογοτεχνας στην Ιταλα τον 16ο αι.

     Το 1553 ο βασιλις Αλβρτος του Βρανδεμβοργου σε μα απ τις καταστροφικς εκστρατεες του κατλαβε το Schweinfurt και με τη σειρ του πολιορκθηκε απ τους προτεστντες. Απ το 1553-54, πιαστκανε στη μση του πολμου. Σντομα μως η Σβινφουρτ τθηκε σε πολιορκα απ τον γερμαν αυτοκρτορα και επικρτησε λιμς, ασθνειες, βομβαρδισμο και πυρκαγις. Το Schweinfurt καταλαμβνεται απ τους στρατιτες του Albert Alciabides, και το ζεγος με το μικρ ζοσανε σ' επικνδυνες και δσκολες συνθκες, με καταφγιο σ' να κελλρι. Τελικ, η πλη κατελφθη και κηκε απ τους εχθρος του Αλβρτου. τσι μως χαλρωσε λιγκι η προσοχ και καταφρανε να ξεφγουνε. Στη διρκεια αυτν των γεγοντων μως, πολλ απ τα γραπτ της χθηκανε. Σε μια επιστολ προς τη Χερουμπνα Ορσνι, που γρφτηκε στις 8 Αυγοστου 1554 απ τη Χαδελβργη, η Ολυμπα περιγρφει την εππονη διαφυγ της απ το Schweinfurt:

   "Θθελα να με βλπατε πως μουν αναμαλλιασμνη καλυμμνη με κουρλια, γιατ βγλανε τη μαντλα μου, και τρχοντας να ξεφγω χασα τα παποτσια μου, δεν φοροσα οτε κλτσες στα πδια, τσι στε πρεπε να ξεφγω κι απ τις πτρες, ακμα δε ξρω πς κατφερε και με πρε απ κε".

     Επιτλους κατφεραν να φτσουνε στη Χαδελβργη το 1554 που εχε δεχτε μια θση ιατρο ο Grundler μσω της επιρρος της οικογνειας Erbach, με την οποα εχανε γνωριστε και διασκεδσει κατ τη διρκεια της φυγς τους. Λγο αργτερα ο Grunthler αποδχτηκε θση καθηγητ ιατρικς στο πανεπιστμιο της Χαδελβργης κι η Ολυμπα διδσκει τους φοιτητς ελληνικ και λατινικ. Ο εκλκτορας Φρειδερκος Β', αναγνωρζοντας τη μρφωσ της και γνωρζοντας την φμη της ως λγια, της πρτεινε να διδξει κι εκενη στο πανεπιστμιο της Χαδελβργης ελληνικ, τιμ που καμμα λλη γυνακα δεν εχε δεχτε μχρι ττε, αλλ εκενη αρνθηκε, πως εχε αρνηθε κι λλες προσκλσεις του εκλκτορα στο παρελθν να διδξει στην αυλ του. Οι αρνσεις αυτς αποκλυπταν την αντιπθεια που εχε αναπτξει για τη ζω στις βασιλικς αυλς και θεωροσε την επιστροφ σε αυτς πισωγρισμα στη ζω και τη καρριρα της. Ωστσο, ο πυρετς που την εχε πισει στο Schweinfurt δεν υποχωροσε καθλου. Απ' αυτ το σημεο και μετ η Ολυμπα Μορτα δεν ζησε πολ. Πθανε στις 26 Οκτωβρη 1555 μλις 29 ετν πιθαντατα απ φυματωση και τφηκε στην εκκλησα του αγου Πτρου στην Χαδελβργη. Ο κσμος των γραμμτων της Ευρπης σπευσε να τη τιμσει και την αποκλεσε "Καλβινστρια Αμαζνα". Σε λιγτερο απ 2 μνες πεθνανε κι ο σζυγος κι ο μικρς Εμλιο, πιθαντατα απ πανλη που ξσπασε στους κατοκους της Χαδελβργης.



    Το περισστερο απ το ργο της χει χαθε ετε στη πολιορκα του Σβινφουρτ ετε μετ τη καταστροφ του αρχεου του παλατιο των στε απ την Ιερ Εξταση το 1559. μως ο σζυγος της Μορτα κατφερε να στελει το εναπομεναν ργο της στον ανθρωπιστ λγιο Τσλιο Σεκντο Κουρινε (Celio Secondo Curione) που τανε φλος του πατρα της αλλ κι νας απ τους πιο πιστος υποστηρικτς της με την οποα διατηροσε μαχροχρνια αλληλογραφα. Ο Κουρινε εχε υποστε κι ο διος τις διξεις της Ιερς Εξτασης κι εχε αναγκαστε να διαφγει στη Βασιλεα της Ελβετας που δδασκε στο πανεπιστμιο. Εκε 3 τη μετ το θνατ της, το 1558, δημοσευσε 52 επιστολς της (γραμμνες κατ κριο λγο στα λατινικ), 2 διαλγους στα λατινικ, 2 διακηρξεις γραμμνες τσο στα λατινικ σο και στα ελληνικ, μεταφρσεις 7 ψαλμν στα ελληνικ και τις 2 1ες ιστορες απ το Δεκαμερο του Βοκκιου επσης στα λατινικ. Ακολουθσαν λλες 3 εκδοσεις απ ττε: 1562, 1570 κι λλη μια το 1580  Το ργο της απαγορεθηκε στην Ιταλα.
 Παρακτω, αναλυτικ τα ργα της:

1. Olympiae Fulviae Moratae Foeminae Doctissimae ac plane Divinae Orationes, Dialogi, Epistolae, Carmina, tam Latina quam Graeca. Edited by Celio Secondo Curione. Basel, 1558, 1562, 1570, 1580 (the first edition was dedicated to Isabella Bresegna; the second edition, to Queen Elizabeth I of England).
2. Olympia Morata: The Complete Writings of an Italian Heretic. Edited and translated by Holt Parker. Chicago: University of Chicago Press, 2003.
3. Olimpia Morata Epistolario (1540-1555). Edited by Lanfranco Caretti. Ferrara: R. Deputazione di Storia Patria per l'Emilia e la Romagna, 1940.
4. Olimpia Morata Lettere. Edited by Giuseppe Paladino. In Opuscoli e lettere di riformatori italiani del Cinquecento. Bari: Laterza, 1913-1927, pp. 169-227, 265-79.
5. Olimpia Morata Lettere. Edited by Giuseppe Guido Ferrero. In Lettere del Cinquecento. Turin: Unione tipiografico-editrice torinese, 1967, pp. 551-64.
6. Opere, vol. I. Epistolae, vol. II. Orationes, Dialogi et Carmina. Edited by Lanfranco Caretti. Ferrara: Deputazione Provinciale Ferrarese di Storia Patria, 1954.



     Μετ το θνατ της και μχρι τις μρες μας θεωρεται παρδειγμα γυναικεας διανησης και θρησκευτικς ελευθερας. Την χουν αποκαλσει τη πιο σημαντικ γυνακα του Γερμανικο Ανθρωπισμο του 1ου μισο του 16ου αι.. Το 1956 στο Σβινφουρτ να Γυμνσιο ονομστηκε Ολυμπα Μορτα προς τιμ της εν το πανεπιστμιο της Χαδελβργης προσφρει την υποτροφα Ολυμπα Μορτα σε μεταδιδακτορικς ερευντριες.

.......................................

12) Veronica Franco
Βερνικα Φρνκο, Εταρα, ποιτρια και στοχαστικ.


    Μια ακμα πρωτοπρος γυνακα, μια ποιτρια της Ιταλικς Αναγννησης, αλλ και μια αξιτιμη εταρα, της οποας οι μυθιστορηματικς σχεδν περιπτειες ως επαγγελματας συνοδς πολυτελεας στη Βενετα, συνυπρχαν με τη ποιητικ της ιδιτητα. Αν και στα αγγλικ κι ιταλικ, υπρχουν αρκετ βιβλα για τη ζω της κυρως, και λιγτερο για τη ποησ της, στην Ελλδα εναι σχεδν γνωστη. Η Venus di Venezia (Αφροδτη της Βενετας, πως την αποκαλοσαν, -λλωστε απ τη Θε του ρωτα πρε το νομ της κι η πλη), μαθε τη τχνη της εταρας απ τη μητρα της που ακολουθοσε το διο επγγελμα εν οι τρεις αδερφο της επηρασαν καθοριστικ τη διαμρφωση της προσωπικτητς της και τη μρφωσ της: αγπησε τα γρμματα και τις τχνες και μελτησε ποηση, μουσικ, ελληνικ και λατινικ λογοτεχνα. Παντρετηκε και χρισε πολ να εν απκτησε στη διρκεια της ζως της ξι παιδι, απ τα οποα μνο 2 επζησαν.
    Η κοινωνα της Βενετας, την εποχ εκενη, διθετε δυο διακριτς τξεις γυναικν που εκδδονταν: την cortigiana onesta (αξιτιμη εταρα), να εδος συνοδο πολυτελεας που διθετε επιπλον μρφωση, και τη cortigiana di lume (λακ εταρα), που απευθυνταν στα χαμηλτερα κοινωνικ στρματα. Η Φρνκο αποτλεσε τη πιο γνωστ εταρα της πρτης κατηγορας. Για να επιβισει αυτ κι η οικογνεια της, απ μικρ ακολοθησε το επγγελμα της εταρας με μεγλη επιτυχα αφο ταν γινε 20, τ' νομ της συμπεριλφθηκε στον Κατλογο των πιο τιμημνων εταρων της Βενετας (Il Catalogo di tutte le principale et piu honorate cortigiane di Venezia). Εκε αναφρονταν τα ονματα, οι διευθνσεις κι οι τιμς των επιφανστερων εταρων της πλης. Η μητρα της αναφρεται ως το πρσωπο στο οποο πρπει να καταβλλονται τα χρματα. Αποτλεσε τη σντροφο των ισχυρτερων και πλουσιτερων ανδρν της Βενετας.


               δυο πνακες του Τιντορττο που λγεται πως πζαρε εκενη
                                            το πορτρατο της

    Η Βερνικα Φρνκο (Veronica Franco, 25 Μρτη 1546 - 22 Ιουλου 1591) ταν Ιταλδα ποιτρια κι εταρα, που ζησε κι δρασε στη Δημοκρατα της Βενετας το 16ο αι.. τανε κρη μιας επσης εταρας κι πειτα μαστρωπο, της Paola Fracassa και του εμπρου Francesco Franco. Η μνη θυγατρα, με 3 ακμα αδελφος: τους Girolamo, Orazio & Serafino. Ο μικρς Σεραφνο, αιχμαλωτστηκε απ τους Τορκους το 1570 κι κτοτε χθηκαν τα χνη του. Η μητρα της πθανε κπου μεταξ του 1565-70. Η οικογνει της εχε εθνσημο επειδ ταν εγγενες πολτες που ανκαν με κληρονομικ δικαωμα σε μια επαγγελματικ κστα σμφωνα με τη κυβερνητικ γραφειοκρατα κι ,τι επικρατοσε ττε στις ενετικς φατρες (Ο πατρας της την αναγνρισε επσημα πργμα που σμαινε πως τανε πολτης Βενετας κι εχε επσημο οικσημο). Το cittadini originari αποτελοσε τη γραφειοκρατα της Βενετας και τις θρησκευτικς αδελφτητες, εκενη την εποχ. Ο πατρας της (γιος του Teodoro Franco και της Luisa Federico, αργτερα εχε χσει την εμπιστοσνη της θυγατρας του ως προς το θμα χρημτων, πιθανς λγω ποτο) επσης, εχε κανονσει να σπουδσει στο σπτι απ ιδιτες δασκλους μαζ με τα αδρφια της κι απ νεαρ ηλικα δειξε μεγλη ικαντητα μθησης και γραφς. ταν απ τα επιφανστερα μλη, αν και δεν εναι η μοναδικ που θα μποροσε να καυχηθε για την απκτηση υψηλς μρφωσης και την επτευξη καλλιτεχνικν κατορθωμτων.
     ντας κρη μιας λλης cortigiana onesta, διδχθηκε τη τχνη σε νεαρ ηλικα απ τη μητρα της. Εκπαιδετηκε στο να χρησιμοποιε τη φυσικ της ομορφι αλλ και τις ικαντητς της στε να επιτχει ναν επικερδ γμο. Απ σωζμενες μαρτυρες γνωρζουμε πως μχρι την ηλικα των 18, εχε για λγο παντρευτε ναν πλοσιο γιατρ, τον Paolo Panizza, η μητρα της εχε παρσχει ικανοποιητικ προκα, αλλ ο γμος τελεωσε σντομα με σχημο τρπο. Ευτυχς δεν εχανε παιδι κι επσης που πρε στο ακραιο πσω λη τη προκα της. Χρισε γιατ εχε αποφασσει να γνει εταρα. Στα 18 της μεινε γκυος απ κποιον ερωτικ σντροφο, πιθανν απ τον Jacomo Baballi, αλλ ποτ δεν ταν απολτως σγουρη γι' αυτ. πως συνηθιζτανε κενη την εποχ, γυνακα γκυος κανε διαθκη, γιατ υπρχε περπτωση να πεθνει. Η Φρνκο κανε τη 1η της διαθκη το 1864 και ζτησε παρλληλα απ τον "πατρα" ν' αναλβει τη φροντδα και τα οικονομικ συμφροντα του αγοριο του κοριτσιο που θα γεννηθε και σαν αντλλαγμα εκενη υποσχθηκε την αγπη της κι να διαμντι. Πργματι ο γιος Ακλε γεννθηκε κι ανρρωσαν καλ κι οι δυο. Το 2ο της γιο Ενα τονε γννησε 6 χρνια αργτερα και πατρας του ταν ο Andrea Tron, που νυμφετηκε την ευγεν Βενετ κυρα Beatrice da Lezze το 1569. Συνολικ απκτησε ξι παιδι, 4 απ τα οποα πθαναν σε νηπιακ ηλικα, τα 2 σγουρα απ ευλογι. κανε τη 2η διαθκη της 1η Νομβρη 1570.
     Προκειμνου να υποστηρξει οικονομικ τον εαυτ της, αποφσισε να ζσει ως εταρα πλοσιων ανδρν. Γργορα ανβηκε στην τυπη ιεραρχα των εκδιδμενων γυναικν, αποτελντας τη σντροφο μερικν απ τους ισχυρτερους και πλουσιτερους νδρες της Βενετας. Οι επιφανες ντρες της Βενετας καναν σαν τρελλο για να χουνε την υνοι της, δεν της χαλοσανε χατρι, αλλ κι αυτ ταν την δινε τανε μια εξαιρετικ συντροφι σε λους τους τομες ανεξαιρτως. Οι δε επιφανες γυνακες, φιλενδες, σζυγοι απ την λλη μερι, τη φθονοσανε, ζηλεοντας που οι ντρες τους προτιμοσανε τη συντροφι της πιο πολλς φορς, απ τη δικ τους. Σε σγκριση πντως με τις ζως των περισστερων γυναικν, η ζω μιας εταρας δειχνε κομψτητα κι ανεξαρτησα, αλλ το καθεστς της εξακολουθοσε να καθορζεται κυρως απ τους ντρες στους οποους ταν εμπλεκμενη, πως ακριβς το καθεστς μιας παντρεμνης γυνακας καθοριζταν απ τον σζυγ της.



     Η Φρνκο ωστσο, μπρεσε να εναι πιο ανεξρτητη απ πολλος ευγενες λγω των δικν της ικανοττων. Αποτελντας μια απ τις επιφανστερες εταρες μιας πλοσιας και κοσμοπολτικης πλης, ζησε καλ στο μεγαλτερο μρος της ζως της, αλλ χωρς την αυτονητη προστασα που απολμβαναν οι αξιοσβαστες γυνακες, κι αναγκστηκε να στραφε σε αυτ την επιλογ γιατ πρεπε να επιβισει με τα δικ της μσα. Παρλληλα ασχολθηκε τη 10ετα του 1570 με το δισημο λογοτεχνικ σμβουλο Domenico Venier. Ο Βενι υπηρτησε ως λογοτεχνικς σμβουλος χι μνο σε ντρες συγγραφες αλλ και σε πολλς γυνακες ποιτριες της εποχς στη Βενετα. Η Φρνκο επισκεπτταν συχν το Ca 'Venier, (Ακαδημα Βενι), το ιδιωτικ του παλτι, που ταν η πιο σημαντικ λογοτεχνικ ακαδημα στη Βενετα, μαζεοντας συγγραφες κι λλους μαθητς για να διαβσουνε τα ργα τους και να συζητσουν λλα πολιτιστικ θματα. Εκε συνγραψε κι αυτ το Τρτσα Ρμε, αφιερωμνο στον Guglielmo Gonzaga, Δοκα της Μντοβα, παρα με ξακουστος ντρες που την ενπνεαν να γρφει και μεταξ αυτν τανε κι ο Estor Marteninengo, Κντες της Μλαγα..
     ταν ξσπασε ο 4ος οθωμανικ-βενετικς πλεμος (1570-73) η πλη απευθνθηκε στη Γαλλα για βοθεια. Η Βερνικα ενθαρρνεται να αποπλανσει το βασιλι της Γαλλας και να εξασφαλσει μια στρατιωτικ συμμαχα, μια πρταση την οποα δχεται στε να μπορσει να σσει τη πλη, την οικογνεια της και τους συμπολτες της. Η σντομη σχση της με τον Ερρκο Γ' της Γαλλας φερε την στρατιωτικ βοθεια που η πλη χρειαζτανε κι η Βερνικα γινε χωρς να το γνωρζουν οι περισστεροι, μια ηρωδα που βοθησε καταλυτικ στον πλεμο. Μεταξ τους νθισε μια ζεστ σχση κι πειτα μια μεγλη φιλα, -φεγοντας του χρισε το πορτρατο της και θα του αφιερσει αργτερα και 2 σοννττα.
     χοντας μια πολ καλ μρφωση, γραφε ποηση. Το ργο Terze Rime που εκδθηκε το 1575 περιλμβανε 18 ποιματα/επιστολς γραμμνες σε στχο απ την δια κι 7 απ νδρες που γραψαν προς τιμ της. Παρλληλα χρη στην οικονομικ επιφνει που εχε αποκτσει απ τα 2 της επαγγλματα, δημιοργησε να φιλανθρωπικ δρυμα για πpνες και τα παιδι τους, το οποο διατρησε τουλχιστον σο ζοσε. Αυτ η τλμη της ταν ασυνθιστη σε μια γυνακα συγγραφα, για τις περισστερες γυνακες της περιδου Αναγννησης και Μεταρρθμισης που γρψαν επιλγοντας κυρως θρησκευτικ θματα, αλλ κι εκενες που γρψανε για κοσμικ σπνια συζητοσανε γρφανε σεξουαλικ θματα. Δχτηκε επθεση απ μερικος γνωστος της για αυτ τη τλμη, σως επειδ ταν αντθετη με αυτ που περμεναν απ τις γυνακες να εναι τσο στη πραγματικ ζω σο και στη ποηση. Στην πραγματικ ζω, οι γυνακες αναμεννταν να εναι αγνς κα υπκουες και στη ποηση, να εναι επιφυλακτικς, μορφες κι αγνς -η μπνευση εναι για την αντρικ ποηση περ ρωτα και πθου κι χι για τις γυνακες που νιθανε σεξουαλικ πθος.


                      κι εδ η "Δανη" του Τιντορττο

    Το 1575, κατ τη διρκεια μιας φοβερς επιδημας πανλης που χτπησε τη πλη, η Φρνκο αναγκστηκε να εγκαταλεψει τη Βενετα, χνοντας μεγλο κομμτι των περιουσιακν της στοιχεων, ταν το σπτι και τα υπρχοντ της λεηλατθηκαν. Λγω της μεγλης της φμης, ταν επστρεψε, το 1577 κατηγορθηκε απ την Ιερ Εξταση (αυτ τη μστιγα) για μαγεα κι οδηγθηκε σε δκη στην οποα υπερασπστηκε με αξιοπρπεια και σθνος τον εαυτ της. Λγω των υψηλν γνωριμιν της αλλ και της προσφορς της στη πλη οι κατηγορες αποσρθηκαν. Η ζω της μετ τη δκη δεν εναι ιδιατερα γνωστ αν και μαρτυρες της εποχς δεχνουν τι παρ' τι κρδισε την ελευθερα της απλεσε μεγλο τμμα των υλικν αγαθν και του πλοτου της. Η ζω της χει μενει ανεξτηλη στην ιστορα εν χει εμπνεσει πολλ μυθιστορματα και μια βιογραφικ ταινα το 1998 με πρωταγωνιστς τους Catherine McCormack και Rufus Sewell. Την εποχ εκενη συντηροσε χι μνο τα δικ της παιδι αλλ και τα ανψια της που εχαν ορφανψει απ την επιδημα. Το 1580 δημοσευσε το ργο Lettere familiari a diversi που περιλμβανε 50 επιστολς και 2 σοννττα αφιερωμνα στο Βασιλι Ερρκο Γ' της Γαλλας.
     Ως αξιτιμη εταρα ζησε μιαν αρκετ υπροχη ζηλευτ ζω: παιζε μουσικ (λαοτο και σπντο), γνριζε τη λογοτεχνα της αρχαας Ελλδας και της Ρμης, καθς και της εποχς της και συνομιλοσε, συναναστρεφταν με στοχαστς, καλλιτχνες, πολιτικος και ποιητς. Τα ποιματα διαφημζουν αυτ τα επιτεγματα, ανεβζοντς τη πνω απ τις λλες λιγτερο μορφωμνες γυνακες της διας ομδας. Η σχση της με τους ντρες και μλιστα σημαντικος, εμφανεται στους στχους της, καθς απευθνεται πντα να ζητ απαντσεις απ ναν ντρα. Η Φρνκο ταν ανοιχτ ερωτικ και σεξουαλικ μιλντας με νεση και χωρς ντροπς. γραφε ως επ το πλεστον σε μορφ capitolo: μορφ στχου που χρησιμοποιεται απ Προβηγκιανος ποιητς του 13ου αι. για λογοτεχνικ κονταρομαχα, εναι 11σλλαβο κι ακολουθε το μοτβο 3 στροφν των της μορφς aba , bcb, cdc, των αλληλοσυνδεομνων ποιημτων. Ο "proposta / risposta" (πρκληση / απκριση) τρπος χρσης του capitolo απευθνεται σε μια ποιτρια, που χρησιμοποησε τη φρμα αυτ για να ακονσει και να προβλλει τις λεκτικς της δεξιτητες κι ταν εξαιρετικ δημοφιλς φρμα  μεταξ των μελν της συντροφις της.
     Απ το 1ο της ποημα, γιορτζει τη σεξουαλικ της εμπειρα ως ερωτικ σντροφος κι υπσχεται να ικανοποισει τις επιθυμες του συνομιλητ της. Η ειλικρνει της κι οι συγκεκριμνες καταστσεις που δραματοποιε προκαλον επσης τα εξιδανικευμνα κλισσ της ερωτικς ποησης του Petrarcha. Στα ποιματα και τα γρμματα της, υπονομεει τη παραδοσιακ απεικνιση της γυνακας αγαπημνης ως σιωπηλς, μακρυνς, σκληρς κι απροσπλαστης γυνακας. Επιμνει στην εμπλοκ και τον διλογο και τα σοννττα 13 και 16 εναι μαχητικα και πολεμικ. Στο 16, γρφει μια σκληρ και πειστικ απντηση σε τρα σεμνα ποιματα που γρφτηκαν εναντον της στην ενετικ διλεκτο απ τον ξδελφο του Marco Venier, Maffio Venier. Υπερασπζεται τον εαυτ της ενντια στις προσπθειες του Maffio να την εξευτελσει στο κοιν. Υπερασπζεται επσης λες τις γυνακες που κακοποιονται προφορικ σωματικ απ νδρες. Στα 3, 17 κι 20 απηχε τη ρητορικ, τα θματα, τις φιγορες του λγου εμπνευσμνη απ τις αρχαες ρωμακς ερωτικς ελεγεες των λατνων, Catullus, Propertius και Ovid που μεταφρστηκαν στα ιταλικ απ μλη της Ακαδημας Venier. Σ' αυτ τα ποιματα, ωστσο, μιλ με φων που υπφερε απ τις καταστροφικς δυνμεις της λαχτρας, της επιθυμας, της ζλειας και της απογοτευσης της αυτοεκδιδομνης γυνακας. Λγω της επιστολικς τους μορφς, αυτ τα ποιματα μοιζουν περισστερο με τις Επιστολς του Οβδιου. Γενικ πντως τραγοδησε τη τχνη της αγπης και με στχους απευθνθηκε στους ντρες που της ρεσαν.
    Οι 50 γνωστς επιστολς της δημοσιεθηκαν το 1580 στη Βενετα κι ταν αφιερωμνες στον Καρδινλιο Luigi d' Este. Η 1η γρφεται στον Henry III, βασιλι της Γαλλας κι η 21η στον Jacopo Tintoretto, τον Ενετ ζωγρφο, ευχαριστντας τον για το πορτρατο που της κανε. Ττοια γρμματα τανε κτι συνηθισμνοι για τους αναγεννησιακος ανθρωπιστς, που βλπανε την επιστολ σαν ευκαιρα να επιδεξουνε τις λογοτεχνικς τους δεξιτητες, -εκτς ββαια απ μσο για τη μετδοση πληροφοριν. Οι περισστεροι λογοτχνες που γρψαν επιστολς στη τη διρκεια αυτς της περιδου φυσικ ξρανε πως δε θα παραμενουν ιδιωτικς και δναν μεγλη προσοχ στη κατρτισ τους. Οι επιστολς συχν παραδδονταν σε λογοτεχνικς συγκεντρσεις διαβζονταν δυνατ, με αναγνστες ακροατς να σχολιζουν το στυλ και τις δεξιτητς τους. Στη πραγματικτητα λοιπν οι επιστελς αυτς δεν φτσανε ποτ στους παραλπτες τους, παρ διαβστηκαν σε συγκεντρσεις και δημοσιετηκαν πως ταν ο αρχικς τους προορισμς, τσι στε να περιγραφε η ζω κι οι δραστηριτητες της ποιτριας.



     Τα γρμματα της Φρνκο εμφανζουνε τις πολλς δεξιτητς της "αξιτιμης εταρας" κι χουν μεγλη βιογραφικ αξα. Τη δεχνουνε σε μια σειρ απ καθημερινς δραστηριτητες -παζει μουσικ, ποζρει για να πορτρατο, παραθτει δεπνο σε φλους, ζητ να δνειο για να προσφρει βοθεια ασχολεται με λογοτεχνικ θματα. Σχολιζει επσης τα γεγοντα και τις καταστσεις που εκπροσωπονται στις επιστολς αυτς. Σε πολλς επιστολς, απεικονζει τον εαυτ της ως ηθικολγο, δνοντας συμβουλς σε αρσενικος φλους πατρκιους σε μια μητρα που σκφτεται να κνει τη κρη της συνοδ. Τλος, της επιτρπει να τοποθετηθε σαν δικαστς και στωικς σμβουλος, γρφοντας ως δικηγρος για να συμβουλεει τους πατριτες που χουνε παραπλανηθε απ το πθος που δεν ελγχεται με τα λγια. Εμπνεται απ αρχαους συγγραφες, ιδιατερα απ τις γνωστς επιστολς των Cicero και Seneca, που μεταφρστηκαν στα ιταλικ απ μλη της ακαδημας Venier. Τα γνωστ της γρμματα, που προορζονται για δημοσευση, της επιτρπουν να φρει στο φως την ιδιωτικ της ζω, πργμα που της ελευθρωσε τα χρια να σχολισει ντυπα σχετικ με τη συμπεριφορ των αντρν, να επιμενει στην αρετ, στο λγο, στη σοφα και με την αμεροληψα μιας εταρας. Εναι σχετικ παρξενο που σθηκαν λα τα γραπτ της, επιτρποντς τσι, να τη γνωρσουμε πρτα και μετ να διερευνσουμε στοιχεα για τα λογοτεχνικ δρμενα της εποχς και γενικ το λγο της, με μερικ ακμα δεγματα της Αναγεννησιακς λογοτεχνας και ποησης.
     Παρ' λο που οι επιστολς της καθιερσανε σταθερ τη φμη της ως εταρα για την ελτ, αλλ και το φιλανθρωπικ της ργο και παρ' λο που σωσε τη πλη, η Φρνκο σρθηκε στα δικαστρια το 1580 απ το δσκαλο του γιου της, Ρεδλφο Βαννιτλι, με τη κατηγορα πως εχε ασκσει μαγικ ξρκια στο σπτι της, για να πετυχανει αυτ τη προτμηση των αντρν. Αυτς κι η υπηρτρι της. Μπρτολα, εχανε σαφστετα κλψει αντικεμενα αξας κι ταν τους κατλαβε φοβηθκανε και τη καταγγελανε. Στη δκη, υπερασπστηκε η δια τον εαυτ της κι εκφνησε ναν νθερμο λγο, αποδεικνωντας με ρεμη φων κι απλ λγια πως ταν ντιμη ως εταρα κι ως νθρωπος, πεθοντας τσι τους
δικαστς. Η υπερσπισ της, η βοθεια του Domenico Venier, η ενοια των επιφανστερων της πλης κι η προδιθεση των δικαστν την απελευθρωσαν απ τις κατηγορες.
     Αυτ μως τανε κι η αρχ του τλους. Ξεκνησε μια πτωτικ πορεα καθς η φμη της καταστρφηκε ανεπανρθωτα. ταν επσης πολ φτωχ πλον, απ τα χρνια της πανοκλας του 1575-77 στα οποα χασε πολλ απ τα πολτιμα υπρχοντ της απ κλοπ κι χασε και τον πιστ προσττη και φλο της για πολλ χρνια, Domenico Venier, που πθανε το 1582. Η φορολογικ της δλωση του 1582 δλωνε τι ζοσε σ' να τμμα της πλης που πολλς πρνες τελεωσαν τη ζω τους. Στα τελευταα χρνια της ζως της σταμτησε να γρφει. Ο θνατος στα 45 της χρνια, χοντας λυσει για περπου 20 μρες στον πυρετ που εχε γνωστη προλευση, ολοκλρωσε μια ζω που περιλμβανε μια 10ετα πολυτελος πλοτου, αλλ και πολλς δυσκολες, κινδνους κι απλειες.
     Συμπερασματικ: μπορε κανες να πει πως τανε μια μορφη γυνακα, μια αξιτιμη εταρα, με αγπη για τους ανθρπους, τους ντρες τους σωστος και τις σωστς αλλ αδναμες γυνακες, μια μαχτρια φεμινστρια -πριν καν εφευρεθε ο ρος- μια εξχουσα λτρις του ρωτα, μια εξαιρετικ σπουδαγμνη,με αγπη για τα παιδι, με ννοια για την πλη της, την αδικα και τους συμπολτες της, μια καλλιεργημνη κι ξυπνη γυνακα και παρλληλα μια καλ λογοτχνις, στω κι αν τα ποιματ της δεν ανκουνε στη κορυφ, πντως κτι χουνε να μας πονε.


ΡΗΤΑ & ΠΟΙΗΜΑΤΑ

 * Καμμα κλαση δεν εναι χειρτερη, απ τη λανθνουσα ηθικ ελευθεριτητα.

 * Η ζω εναι νας θνατος σκληρς, χωρς εσνα.

 * Η ευτυχα μου μετριται σε... ντσες: 2, 4, 6, 8... Λατρεω τσο πολ τα παποτσια!

----------------

         σκρπια...

     Πς αλλις αυτο οι ευγενικο ντρες επιθυμοσαν να διασκεδσουν αν χι με την καλ εμφνιση, την ψογη και πολυτελ ενδυμασα μας; Φυσικ, προσθτω σε λα αυτ το πνεμα μου και τη γνση των γραμμτων, αλλ ποις θα κουγε μια γυνακα με σχημη εμφνιση, ανεξρτητα απ το πσο λαμπρ εναι; Ο αγαπημνος μου φλος Tintoretto με ζωγραφζει ακμη και με μαργαριτρια. Ορκζομαι πως ταν εδα το πορτρατο μου, ργο του θεκο χεριο του, αναρωτθηκα για λγο αν ταν νας πνακας μια εμφνισ μου μπροστ απ κποια απτη του διαβλου, για να με κνει να πσω ερωτευμνη με τον εαυτ μου, πως συνβη στον Νρκισσο (γιατ, ευχαριστ τον Θε, δεν θεωρ τον εαυτ μου τσο μορφο που φοβμαι να τρελλαθ απ τη δικι μου γοητεα). Ο Maestro Tintoretto επικεντρνεται αποκλειστικ σε φυσικς μεθδους, χι μνο σε ,τι μπορε να μιμηθε μοντελοποιντας την ανθρπινη φιγορα, γυμν ντυμνη, αλλ κι εκφρζοντας επσης και συναισθηματικς καταστσεις.
...

Αισθνομαι τσο γλυκει, λαχταριστ,

σαν εμαι στο κρεβτι μ' ναν ντρα,
που νιθω, να μ' αγαπ και να με δρπει,
γιατ η απλαυσ μου ξεπερν κθε χαρ,
κι αν, πριν, ο κμπος τ' ρωτα φαιντανε σφιχτς,
στερα σφγγει ακμα πιο πολ...
...

Χορψαμε τα νιτα μας σ' ονειρεμνη πλη:
παραδεισνια Βενετι! περφανοι κι ωραοι.
Ζοσαμε για τον ρωτα και πθο για ομορφι,
διασκδαση, απλαυση, το μνο μας καθκον.

Δο φορς γυρισαμε τη γη, τον ουραν
κι απ το κφι το πολ, η βλογημνη μθη,
που ττε λγαμε πως θα κρατσει αινια.
Η δξα μας σφραγστη απ' τη πννα του Θεο.

Μα πντα ο παρδεισς μας εναι εθραυστος:
κντρα στους φβους των ανθρπων, πντα χνει.
...

Αν εμαστε σπουδαγμνες κι οπλισμνες
μπορομε υκολα να πεσουμε τους ντρες,
πως χουμε κι εμες χρια και πδια
και μια καρδι σαν τη δικ τους.

Παρλο που 'μαστ' απαλς κι ευασθητες
-και ορισμνοι ντρες εναι κι εναι δυνατο,
κι λλοι τραχες μα και σκληρο, εναι δειλο-
γυνακες, ακμα δεν το χετε συλλβει
γιατ αν αποφασσετε να δρσετε,
μπορετε να τους πολεμσετε ως το τλος.

Για ν' αποδεξω τι λω την αλθεια,
ανμεσα σε τσες σας γυνακες,
θα 'μαι η πρτη απ' αυτς που θα ενεργσουν
δνοντας το παρδειγμα κι λλες ν' ακολουθσουν.

               Στα δια ΧΧΧ

Φρ' τη ψυχ σου πσω στη πατρδα της,
που ταν τσο καρπερ σε αρετ για μας,
<