-


Dali &









/




 
 

 

Legrand Emile:

     Αυτ το ρθρο, -καθς και το προσεχς, για τη τυπογραφα- αποτελε μιαν ακμα αναγνριση και τιμητικ προσφορ, στον μεγλον αυτ Γλλο φιλλληνα και λγιο, που χωρς τις οκνες και συνεχες προσπθεις του, σως να 'χανε χαθε πολλ ελληνικ αριστουργματα. Δεν θα μποροσε να λεπει απ το Στκι να ττοιο ρθρο! Πραγματικ, η αγπη κι η επιμον του για την ελληνικ δημδη ποηση 5 σχεδν αινων, μας πρσφερε τσα πολλ, που σως ελχιστοι λληνες χουνε προσφρει! Σεβασμς!!!     Π. Χ.

                                 Βιογραφικ

     Ο Γλλος ακαδημακς, φιλλογος και συγγραφας Αιμλιος Λεγκρν Εμλ Λεγκρν (Émile Legrand, πλρες νομα: Émile Louis Jean Legrand, επσης λογοτεχνικ.: Αιμλιος Λεγρνδιος Αιμλιος Λεγρνδ, 30 Δεκμβρη 1841 - 14 Νομβρη 1903) θεωρεται σημαντικς ελληνιστς και φιλλληνας. φησε πσω του ανεκτμητο εργαλεο για τους μελετητς της νεοελληνικς γραμματεας: τη πολτομη Bibliographie Hellenique, μια καταγραφ του συνλου των βιβλων ελληνικς καταγωγς συγγραφων και συντελεστν, που εκδθηκαν απ την εφερεση της τυπογραφας μχρι τα τλη του 19ου αι.. Η καταγραφ δεν περιοριζταν στα λγια κεμενα της εποχς, αφο πεποθηση του μελετητ τανε πως ο νετερος πολιτισμς της Ελλδας μπορε να μελετηθε ανεξρτητα απ τον αρχαο. τσι, συμπεριλαβε αναφορς, μεταξ λλων, στα μεσαιωνικ μυθιστορματα, τη κρητικ λογοτεχνα, το πος του Διγεν Ακρτα και την Εμορφη Βοσκοπολα. Για την υλοποηση αυτο του μεγαλπνοου εγχειρματος επιστρτευσε ολκληρο δκτυο ερευνητν εγκατεστημνων σε ολκληρο τον κσμο και κυρως στις περιοχς που εχαν αποτελσει σημαντικ κντρα του ελληνισμο -πως Αθνα, Βενετα, Κωνσταντινοπολη, Ιεροσλυμα, Ισιο και Μσχα.



     Γεννθηκε 30 Δεκμβρη 1841 στη πλη Φοντεν Λε Μαρμιν της Κτω Νορμανδας, χι πολ μακρι απ την Ρουν. Αρχζει να χει 1η επαφ με την ελληνικ γλσσα και γραμματεα απ τα μαθητικ του χρνια, ταν στο σχολεο του μνει μετεξεταστος επειδ δεν πρασε το μθημα των Ελληνικν. Αυτ αντ να τον αποθαρρνει, τον πεισμνει κι απ ττε ασχολεται με ζλο με τα ελληνικ γρμματα. Αφο παρακολοθησε μαθματα στην ιερατικ σχολ, γινε πειτα δημοσιογρφος και τελωνειακς υπλληλος. Το ενδιαφρον του επικεντρνεται σντομα στη βυζαντιν και νεοελληνικ φιλολογα.
     Γνεται γνωστς απ τα 1α του συγγρμματα που εξδωσε το 1875 και διορζεται καθηγητς της ελληνικς φιλολογας στη Σχολ Ανατολικν Γλωσσν στο Παρσι. Για να συλλξει την βιβλιογραφα του, ταξδεψε στην Ιταλα, την Ελλδα και την Οθωμανικ Αυτοκρατορα εν το ερευνητικ και συγγραφικ ργο του καλπτει 25.000 σελδες. Η συλλογ αυτ των ελληνικν κειμνων και προφορικν παραδσεων θεωρεται πολ σημαντικ, πως κι η συλλογ των βιογραφιν των Ελλνων λογων της βυζαντινς και της στερης βυζαντινς εποχς, απ την Ελλδα και τις παροικιακς πλεις των Βαλκανων και της υπλοιπης Ευρπης. Στην προσπθεια του συμβλλουν λγιοι και συγγραφες της εποχς του και συνεργζεται με τον Αθανσιο Παπαδπουλο Κεραμα, ιστορικς ο οποος εξδωσε την Ιεροσολυμτικη Βιβλιοθκη, τον Κωνσταντνο Σθα, συγγραφας που ανακλυψε το χειργραφο του Διγεν Ακρτα της Τραπεζοντας και εξδωσε το Χρονικ του Γαλαξειδου, αλλ και τον ιστορικ Βασλειο Μυστακδη, μετπειτα Οικουμενικ Πατριρχη. Στο πρλογο του 1ου τμου της Ελληνικς Βιβλιογραφας, αναφρει τι η παρτρυνση για την συγγραφ του μεγλου ργου γινε απ τον Αντιβασιλα Γεργιο Μαυροκορδτο, ο οποος ενδιαφερταν να εκδοθε μια ττοια συλλογ. Στο συγγραφικ του ργο χρησιμοποιε ως γλσσα τη Μεσαιωνικ Ελληνικ και τη Νεοελληνικ, την οποα χρησιμοποιε περισστερο.
     Υπρξε πρεδρος της δρας Νεοελληνικν Σπουδν της ανωττης Σχολς Ανατολικν Γλωσσν, πειτα απ τον Εμμανουλ Μλλερ (Emmanuel Miller) και πριν απ τον Γιννη Ψυχρη. Ο Λεγκρν υποστριζε τι χανταν ο πλουραλισμς των ελληνικν διαλκτων με την επιβεβλημνη χρση της Καθαρεουσας, πργμα που πιστεει κι ο συνεχιστς του ργου στην δρα της Νεοελληνικς Φιλολογας Γιννης Ψυχρης. Στο συγγραφικ του ργο, ο Λεγκρν διαχωρζει το ελληνικ-βυζαντιν φιλολογα απ την ιονικ φιλολογα των Ιονων Νσων, σως λγω της σημαντικς λογοτεχνικς παρδοσης των νσων αλλ και της απουσας οθωμανικς κυριαρχας. χει εκδσει επσης συλλογς για την αλβανικ φιλολογα και λογοτεχνικ παρδοση, ελληνογαλλικ λεξικ, γλωσσικ βοηθματα για τα γαλλικ και τα ελληνικ, δημοσιεσεις για την ελληνικ και γαλλικ ιστορα, θρησκευτικ βιβλα και λλα συγγρμματα και μελτες.

     Υπρξε πρεδρος της δρας Νεοελληνικν Σπουδν της ανωττης Σχολς Ανατολικν Γλωσσν, πειτα απ τον Emmanuel Miller και πριν απ τον Γιννη Ψυχρη. Ο Αιμλιος Λεγκρν υποστριζε τι χανταν ο πλουραλισμς των ελληνικν διαλκτων με την επιβεβλημνη χρση της Καθαρεουσας, πργμα που πιστεει και ο συνεχιστς του ργου στην δρα της Νεοελληνικς Φιλολογας Γιννης Ψυχρης. Στο συγγραφικ του ργο, ο Λεγκρν διαχωρζει το ελληνικ-βυζαντιν φιλολογα απ την ιονικ φιλολογα των Ιονων Νσων, σως λγω της σημαντικς λογοτεχνικς παρδοσης των νσων αλλ και της απουσας οθωμανικς κυριαρχας. χει εκδσει επσης συλλογς για την αλβανικ φιλολογα και λογοτεχνικ παρδοση, ελληνογαλλικ λεξικ, γλωσσικ βοηθματα για τα γαλλικ και τα ελληνικ, δημοσιεσεις για την ελληνικ και γαλλικ ιστορα, θρησκευτικ βιβλα και λλα συγγρμματα και μελτες.
     Το τοπο της εθνικς λογοτεχνας μας θα ταν αγνριστο χωρς τη συμβολ του. Εντπισε κι εξδωσε πλθος ργων της δημδους βυζαντινς και μεταβυζαντινς γραμματεας που ειδλλως πιθαντατα θα εχανε χαθε, συγκντρωσε σε συλλογ δημοτικ τραγοδια μας, συνταξε λεξικ και γραμματικ της νεοελληνικς, εκπνησε μελτες, εκπαδευσε γλλους νεοελληνιστς στη φημισμνη École Spéciale des Langues Orientales στο Παρσι. Απ την πολυσχιδ κι ογκδη εργογραφα του σημαντικτερη προσφορ του παραμνει η «Bibliographie Hellénique» («Ελληνικ Βιβλιογραφα») την οποα εξδωσε με τη προτροπ και τη χρηματοδτηση του επορου βιβλιφιλου Γεργιου Μαυροκορδτου (1839-1902), γιου του Αλξανδρου Μαυροκορδτου. Αποθησαυρζει σε 11 τμους και 3.406 εγγραφς τη πνευματικ δραστηριτητα ενς θνους σε διστημα πντε αινων, απ το 1476 που εκδθηκε στο Μεδιλανο το πρτο ελληνικ βιβλο, η «Γραμματικ» του Κωνσταντνου Λσκαρη, ως το 1790.
     Το 1875 χρηματοδοτεται μια ερευνητικ αποστολ απ το Υπουργεο Παιδεας της Γαλλας με σκοπ τη συλλογ λογοτεχνικο και γλωσσικο υλικο απ την Ελλδα. Επικεφαλς της αποστολς αυτς ταν ο Émile Legrand, πργμα αναμενμενο, καθς ο γλλος ερευνητς εχεν δη σταδιοδρομσει στο χρο της νεοελληνικς φιλολογας. Απ το 1869 και μετ εχεν δη διαμορφσει ευρ δκτυο επικοινωνας και συνεργασας χι μονχα με τους γλλους ελληνιστς της εποχς, αλλ και με την ελληνικ λογιοσνη του καιρο του, στο πλασιο της εκδοτικς του σειρς Collection de monuments pour servir à l󲀙étude de la langue Néo-hellénique. Μσω αυτς της σειρς εξδιδε ργα της δημδους γραμματεας, ανμεσ τους η Ιστορα του Ταγιαπιρα και δημοτικ τραγοδια. Επομνως, η συμμετοχ του στην ερευνητικ αποστολ του 1875 και το ταξδι στην Ελλδα κρνονται απαρατητα για τον εμπλουτισμ του ερευνητικο του ργου. Στα 1875 χουν ωριμσει πια οι συνθκες για την παρξη ττοιων, οργανωμνων απ' τα θεσμικ ργανα, ερευνητικν αποστολν. Οι γλλοι ελληνιστς εχανε στρψει το βλμμα τους στη νετερη Ελλδα δη απ την τρτη δεκαετα του 19ου αι., προσπαθντας να ανιχνεσουνε και να προσδιορσουνε τη πολιτισμικ της ταυττητα στο πεδο της λογοτεχνας.


                 Λογτυπο Του Τυπογραφεου Που Εκτπωνε Τα Βιβλα Του

     Τα κρια συστατικ της ταυττητας αυτς εχαν δη επισημανθε στο μνημειδες ργο του Claude Fauriel, Chants populaires de la Grèce Moderne (1824-1825): η δημοτικ γλσσα (vulgaire), τα δημοτικ τρα-γοδια και η ποηση της Κρητικς Αναγννησης, η οποα προσλαμβνονταν στο διο πλασιο με τα δημοτικ τραγοδια, δηλαδ σαν μνημεο του λακο πολιτι-σμο. Κτω απ την κυριαρχα της Ρομαντικς Ιστοριογραφας, η επανεφερεση του παρντος, που εναι συγχρνως και παρελθν, αποτελε το κυραρχο διακβευμα. Γλλοι ελληνιστς, πως ο Fauriel, ο Félix D. Dehèque (1794-1870) κι ο Abel-François Villemain (1790-1870) στα 1830-1840, παρουσασαν ενδιαφρουσες εργασες αναφορικ με τη δημδη ελληνικ ποηση και ιδιατερα την Κρητικ Λογοτεχνα. Η 10ετα του '60 αποδεικνεται κομβικ για τις νεοελληνικς σπουδς στο Παρσι, καθς οι αποσπασματικς προσπθειες του παρελθντος κι οι συντελεστς τους οργαννονται και συστηματοποιονται, κτω απ τη σκπη του Institut Néohéllenique de la Sorbonne. Στη σχολ των Ανατολικν Γλωσσν (Ecole Nationale des Langues Orientales) εντατικοποιονται τα μαθματα που αφορονε στη να ελληνικ γλσσα και τη νεοελληνικ λογοτεχνα.
     Κορφωση της συσπερωσης των γλλων ελληνιστν με κοιν στχο την επιστημονικ μελτη της νεοελληνικς φιλολογας και την εξαγωγ της γνσης αυτς προς την Ελλδα αποτελε η δρυση της Association pour l'encouragement des Études grecques en France (Εταιρα για την προθηση των ελληνικν σπουδν στη Γαλλα) στα 1867. Ανμεσα στους 30 ιδρυτς της ταν οι Brunet de Presle (1809-1875), Émile Egger (1813-1885), Félix D. Dehèque, Abel-François Villemain και Charles Gidel, το ργο των οποων αποτελε τη ραχοκοκαλι των νεοελληνικν σπουδν στο Παρ-σι του 19ου αι.. Η Εταιρα εξδιδε κθε χρνο να τμο με τις εργασες της. Σε αυτ το επιστημονικ περιοδικ δημοσευσε τις 1ες εργασες του ο Legrand. Οπτε, η χρηματοδτηση μιας επιστημονικς αποστολς στην Ελλδα το 1875 απ το Υπουργεο Παιδεας της Γαλλας, με σκοπ τη συλλογ λογοτεχνικο και γλωσσικο υλικο, φαντζει ως φυσικ επακλουθο της σταδιακς νθησης των νεοελληνικν σπουδν στο Παρσι. Κποιο ρλο θα πρπει να παιξε κι ο υπουργς Henri Wallon, που ως διαπρεπς ιστορικς και γνσιο τκνο της Ρομαντικς Ιστοριογραφας, θα επικροτοσε μια ττοια επιστημονικ αποστολ. Οι καρπο της αποστολς αυτς αποτυπνονται σε 2 επιστολς που συνταξε ο Legrand, απευθυνμενος στον Wallon, τον Ιολιο και τον Οκτβρη του 1875 (θα παρατεθονε παρακτω, στο τλος του ρθρου).
     Οι επιστολς αυτς αποδεικνονται πολτιμες για δο λγους: Αρχικ καταγρφονται οι βασικο ερευνητικο στχοι του Legrand, που αφορον αποκλειστικ στη δημδη γλσσα και λογοτεχνα, πριν κωδικοποιηθονε στο ργο ζως του, τη Βibliographie Hellénique, 10 τη μετ. Σε 2ο εππεδο, η χρηματοδτηση ερευνητικν αποστολν απ το Ministère de l'Instruction Publique, που αφορονε στη μελτη της νεοελληνικς φιλολογας, καταδεικνει πως στα 1875 οι νεοελληνικς σπουδς στη Γαλλα εχαν δη παγιωθε κι υποστηρζονταν απ το εκπαιδευτικ σστημα και τους θεσμος.
     Ο Legrand προσπαθε να αξιοποισει στο πακρο τον χρνο του και ταξιδεει μχρι τη Στερε αλλ και τη Σρο. Εκτς αυτο, απστειλε επιστολς σε λους τους γνωστος ττε, κατλληλους ανθρπους κι λαβε σημαντικ βοθεια απ' λους. Οι σμβουλο του, αναφορικ με τις περιοχς που ταν ωφλιμο να επισκεφτε, πρπει να ταν οι επιφανες λγιοι που αναφρονται στο τλος της 2ης επιστολς. Ανμεσ τους οι Κωνσταντνος Παπαρρηγπουλος και Θεδωρος Ορφανδης, καθηγητς πανεπιστημου. Κοντ σ’ αυτος, ο Legrand αναφρεται και σε διαπρεπες λληνες ευεργτες, που σχετιζντουσαν με τον Ελληνικ Φιλολογικ Σλλογο της Κωνσταντινοπολης. Συνδιαλγεται με την αφρκρεμα της θεσμικ επικυρωμνης ελληνικς λογιοσνης. Τα ερευνητικ του ενδιαφροντα αφορον αποκλειστικ στη συλλογ δημωδν κειμνων, κτι αναμενμενο, καθς ο προσανατολισμς προς τα λακ δη μιουργματα, μαζ με τη μελτη της γλσσας και των διαλκτων, εναι οι δο βασικο, σχεδν μοναδικο, θεματικο χροι που κλυπταν οι νεοελληνικς σπουδς στη Γαλλα, πως υποστηρζει η Δτσα.
     Ο Legrand, πως και οι υπλοιποι Γλλοι ελληνιστς της εποχς, επικεντρνονταν στο δημδες στοιχεο της νεοελληνικς λογοτεχνας, καθς αποτελοσεν αχαρτογρφητη περιοχ, να ασυστηματοποητο και διασκορπισμνο corpus, θεμελιδες ως προς τη σσταση της νεοελληνικς πολιτισμικς ταυττητας. Πολλ απ αυτ που συνλεξε περσανε στο κατοπιν εκδοτικ και βιβλιογραφικ του ργο, πως επισημανεται στις αντστοιχες υποσελδιες σημεισεις στη μετφραση των επιστολν που ακολουθε. Θα θλαμε μως εδ να σταθομε σε μερικ σημεα που παρουσιζουν ιδιατερο ενδιαφρον, καθς καταδεικνουν χι μνο το αναπτυγμνο ποιητικ αισθητριο του Legrand, αλλ και την ιδα του για τον Καννα της Νεοελληνικς Λογοτεχνας. Η αναφορ στον λησμονημνο, ακμα και σμερα, ζακυνθιν ζωγρφο, ιερωμνο και ποιητ Νικλαο Κουτοζη (1741-1813): «Je considère ces satires comme une des plus pré-cieux monuments du dialecte septinsulaire; elle méritent, à tous les égards, une édition soignée» (Θεωρ αυτ τα σατιρικ ργα καθς και τη διλεκτ τους, ως μνημεα του 17 αι. και πως αξζουν απ πσαν ποψη, μιας κανονικς καθολικης κδοσης). Ο Legrand εναι ο 1ος, απ σο ξρουμε, που αναγνωρζει την ποιητικ αξα του Κουτοζη και τονζει την ανγκη για μια κριτικ κδοση των ποιημτων του.
     Παρακτω αναφρεται στον αγαπημνο του Ερωτκριτο, που κνει λγο για την ανγκη κριτικς κδοσης: «Je me bornerai à signaler l’édition princeps du fameux pöeme crétois, Érotocritos de Vincent Cornaro, que l’illustre Coray appelait l’Homère de la poésie grecque vulgaire. Cette édi-tion presque indispensable à quiconque voudrait donner une édition critique de ce beau pöeme» (Θα περιοριστ μνο στη 1η κδοση της περφημης Κρητικς Περιδου, του Ερωτκριτου του Βτσντζου Κορνρου, τον οποον ο επιφανς Κορας ονομζει μηρο της ελληνικς δημδους ποησης. Αυτ εναι σχεδν απαρατητο για ποιον θλει να δσει μια σπουδαα κδοση αυτο του πανμορφου ποηματος.). Στον πρλογο δε, της 3ης κδοσης της Βοσκοπολας γνωστοποιε πως η γυνακα του εχε μεταγρψει τα 1α φλλα του Ερωτκριτου απ το χειργραφο του Βρετανικο Μουσεου (Harleian Collection, αρ. 5644) και την επαινε για την εργασα της αυτ. λα δεχνουν πως ετομαζε μια κριτικ κδοση του Ερωτκριτου (αντιβολ της πρτης κδοσης του 1713 με το χφ. του Βρετανικο Μουσεου), αλλ τελικ δεν τη πραγματοποησε. Εναι πολ πιθαν να δικοψε την εργασα αυτ διτι θα του γνωστοποιθηκε τι η κριτικ κδοση του ποιματος ανατθηκε απ το Κρητικ Συμβολιο στον φιλλογο Αντνιο Γινναρη το 1886.
     πως προκπτει απ τη 2η επιστολ, το υλικ που εχε συγκεντρσει ο Legrand το προριζε για τη μελλοντικ συγγραφ μεγαλπνοων συνθετικν ργων, πως μια ιστορα της παιδεας στον τουρκοκρατομενο ελληνισμ και μια ιστορα της νεοελληνικς λογοτεχνας του 19ου αι.: «j’ai réuni de nombreux matériaux, tant imprimés que manuscrits, pouvant servir à rédiger un livre sur l’état actuel de l’instruction publique en Grèce et dans les provinces grecques sou-mises à la Turquie» (Συγκντρωσα πολ υλικ, τσο τυπωμνο σο και χειργραφο, που θα μποροσε να χρησιμοποιηθε για να γρφτε να βιβλο σχετικ με την τρχουσα κατσταση της δημσιας εκπαδευσης στην Ελλδα και τις ελληνικς επαρχες που υπκειντα στον Τουρκικ ζυγ.) και «J’ai aussi réuni à peu près tous les livres nécessaires pour écrire une histoire complète de la littérature grecque moderne, depuis le commen-cement de ce siècle» (χω συγκεντρσει σχεδν κθε βιβλο που εναι απαρατητο για να γρψω μιαν ολοκληρωμνη ιστορα της νεοελληνικς λογοτεχνας, απ τις αρχς του αινα.).
     Οι στχοι του Legrand εκφρζουνε το διακα πθο και της ελληνικς λογιοσνης: τη σνταξη μιας ιστορας της νεοελληνικς λογοτεχνας και μιας ιστορας της ελληνικς παιδεας μες στη Τουρκοκρατα· αιτματα εθνικ κι ωφλιμα που θα ενσχυαν την αυταξα της νεοελληνικς λογοτεχνας μες στον ευρτερο κι εδραιωμνο Καννα της ελληνικς λογοτεχνας της αρχαιτητας και τη φυσικ συνχεια της πρτης απ τη δετερη. Ο Κατλογος του Παπαδπουλου-Βρετο στα 1845, για παρδειγμα, παρτι νας απλς κατλογος βιβλων, χαιρετστηκε ως ργο εθνικ: «Η συλλογ ατη καθσταται πολλ αναγκαα εις την σπουδζουσαν νεολααν και ως τοιατην την συνιστμεν, αποδδοντες προς τον φιλπονον και πατριτην Κ. Βρετν φρον δικαων επανων και κοινς ευγνωμοσνης». Ο Χριστφορος Φιλητς (1787-1867) σχεδαζε, επσης απ νωρς (1843 περπου), μια ιστορα της ελληνικς παιδεας στη Τουρκοκρατα, η οποα ποτ δεν εκδθηκε, πως προκπτει απ τα χειργραφα τετρδι του.
     Οι στχοι του Legrand συγχρονζονται απλυτα με την εποχ, οπταν και γρφει τις επιστολς, καθς τοποθετεται ανμεσα στη
Νεοελληνικ Φιλολογα του Κωνσταντνου Σθα (1868) και την Ιστορα του Αλξανδρου Ρζου Ραγκαβ (1877)· δο ργα τα οποα εκφρζουν την τση της ελληνικς λογιοσνης, αλλ και των ελληνικν θεσμν, να συστηματοποισουν τη νεοελληνικ γραμματεα σε να πλασιο ιστορας και διαχρονικτητας, με απτερο σκοπ τον εθνικ προσδιορισμ της πολιτισμικς ταυττητας του νου ελληνισμο. Τλος, να επισημανθε, πως προκπτει απ τα παραπνω, πως ο Legrand δεν εχε στο νου του το 1875 τη σνταξη της Βibliographie Hellénique η οποα λλωστε ταν πρωτοβουλα του Γεωργου Μαυροκορδτου.
     Στις επιστολς αυτς, τλος, δεν θα μποροσε να λειπε να σχλιο για το γλωσσικ διχασμ της σγχρονης Ελλδας. Στο τλος της 2ης επιστολς αναπτσσει με νηφαλιτητα κι οξυδρκεια τις θσεις του σε σχση με τη γλωσσικ διαμχη της ελληνικς λογιοσνης την εποχ εκενη. Κατ' αυτν, η καταγραφ του υλικο του θα αναδεκνυε τη δημδη (vulgaire) γλσσα των Ελλνων, την οποα η ελληνικ λογιωσνη εχε περιορσει σε μνημειακ προν αρχαιολογικς αξας, νομζοντας πως τσι θα αναδειχθε η απρσκοπτη συνχεια της νας ελληνικς γλσσας απ την αρχαα. ταν ο μοναδικς τρπος να αποκτσει η δημοτικ γλσσα κποιο κρος και παρλληλα να ιδωθε ως συστατικ της νεοελληνικς εθνικς ταυττητας. Σχολιζει το γεγονς τι η δημδης γλσσα δεν χρησιμοποιονταν στον γραπτ λγο των Νεοελλνων. Στο πεδο αυτ, η καθολικ επιβολ της πνευματικς ελτ εναι συντριπτικ απναντι στη γλσσα του λαο κι οι επιλογς της ακαδημακς, κυρως, κοιντητας πολ συγκεκριμνες: υιοθετονε και προκρνουνε πλαστ γλσσα στο γραπτ λγο στις επσημες εκδηλσεις, τη καθαρεουσα ακμα και την αρχαζουσα, η οποα δεν χρησιμοποιεται ποτ στον προφορικ λγο. Ευελπιστε πως η κδοση των τεκμηρων της δημδους γλσσας, με τη πλαστικτητα των εκφρσεν της και την απριττη ομορφι των εικνων της κι η αντιπαραβολ της με τον νευρο και δσκαμπτο λγο των λογων της εποχς, χι μνο θα μποροσε να στρψει το ενδιαφρον των τελευταων στη μελτη των λογοτεχνικν ργων του «ελληνικο λαο», αλλ θα αναδεκνυε, ενδεχομνως, και την ανωτερτητα των ργων αυτν σε σγκριση με τα ργα της λογιοσνης. Ββαια, αναγνωρζει το γεγονς τι για να καθιερωθονε τα κεμενα της δημδους λογοτεχνας και να προστεθονε στον νεοελληνικ λογοτεχνικ Καννα οφελουνε πρτα να αναγνωριστον απ το ακαδημακ κατεστημνο των Αθηνν, γι' αυτ κι οι αγωνιδεις προσπθεις του να απευθυνθε πρτα σε αυτ το εχθρικ και καχποπτο περιβλλον, ζητντας παρλληλα τη δικ του θεσμικ αλλ κι ουσιαστικ αναγνριση. Δεν θα πρπει στο σημεο αυτ να μας διαφεγει το γεγονς τι ο Legrand κατγεται απ αγροτικ οικογνεια της γαλλικς επαρχας, χωρς πανεπιστημιακς σπουδς, με μεγλο μως ζλο για τα γρμματα.
     Η καταγωγ του σγουρα τον εχε φρει κοντ σε λακος ανθρπους και τον εχε εξοικεισει με τα αντστοιχα δημδη ργα της γαλλικς επαρχας, τον απηχο των οποων θα μποροσε να αναγνωρσει κατ τη διρκεια της περιγησς του στην ελληνικ παιθρο. Απ την λλη, η απστασ του απ την ακαδημακ κοιντητα και των 2 χωρν του δινε το περιθριο να μη ταυτζεται με τα πιο συντηρητικ πνεματα της εποχς του, προβλλοντας μως σε αυτ τις αξισεις των δικν του προτιμσεων. Εκτς μως απ την ιδιαιτερτητα της επιστημονικς σκευς του, ο γλλος ερευνητς δε θα μποροσε ν' απομακρυνθε πολ απ την ελληνικ δημδη και δημοτικ γραμματεα, καθς παραδοσιακ, δη απ τη 10ετα του '30, οι νεοελληνικς σπουδς στο Παρσι προσανατολζονταν, σχεδν αποκλειστικ, προς τα λακ δημιουργματα -τη δημοτικ παραγωγ- σε συνδυασμ με τη μελτη της νεοελληνικς γλσσας και των διαλκτων.
     Καταγρφει εκδσεις στην παραγωγ των οποων συμμετεχε λληνας και σε κθε εγγραφ, εκτς απ τα απαρατητα βιβλιογραφικ στοιχεα, παραθτει εκτεν αποσπσματα, προλγους, επιλγους, βιογραφικ σημειματα και ποικλα σχλια, ναν γκο πληροφρησης που εξακολουθε να γονιμοποιε την ρευνα στον χρο των νεοελληνικν σπουδν. Σε αυτ την «απθανη λεπτοδουλει», σμφωνα με τον γερμαν βυζαντινολγο Χανς-Γκοργκ Μπεκ, συνεργστηκαν πολλο λληνες και ξνοι ερευνητς. Κποιοι επ' αμοιβ, λλοι εθελοντικ, ανταποκρθηκαν στο κλεσμα του γλλου βιβλιογρφου στλνοντς του πληροφορες απ διφορες βιβλιοθκες θεωρντας την «Ελληνικ Βιβλιογραφα» υπθεση εθνικ. Στις 160 ανκδοτες επιστολς επτ λογων προς τον Λεγκρν στο διστημα 1869-1897, που δημοσιεονται στην αρχειακ μελτη «Ο Émile Legrand και η Ελληνικ Βιβλιογραφα» του Γιννη Παπακστα, ομτιμου καθηγητ της Νας Ελληνικς Φιλολογας στο Πανεπιστμιο Αθηνν, αποτυπνεται γλαφυρ ο τρπος συγκρτησης αυτο του μεγαλεπβολου ργου.
     Ο ιστοριοδφης Κωνσταντνος Σθας στλνει στον Λεγκρν πληροφορες απ τις βιβλιοθκες της Βενετας και της Βιννης, ο Βασλειος Γεωργιδης (μετπειτα πατριρχης Κωνσταντινουπλεως) απ το Μναχο και ο Βασλειος Α. Μυστακδης απ τη Γοτγκη, που σποδαζαν, ο βυζαντινολγος και παλαιογρφος Αθανσιος Παπαδπουλος Κεραμες απ την Κωνσταντινοπολη, τον Πντο, τη Θρκη και τα Ιεροσλυμα, ο μοναχς Ματθαος της ρωσικς μονς Αγου Παντελεμονος στο Αγιον Ορος απ τον Αθω και οι ρσοι πανεπιστημιακο Αλξιος Παυλφ και Ιβν Νικολγεβιτς Κορσονσκι απ τη Μσχα. Οι επιστολς παραχωρθηκαν στον Γιννη Παπακστα απ τον παλαι καθηγητ του Σταμτη Καρατζ ο οποος πιθαντατα τις απκτησε απ τον Υμπρ Περν, μαθητ του Λεγκρν και κτοχο του αρχεου του. Ο χαρακτρας τους εναι επαγγελματικς, συν τω χρνω μως η επιστολικ επικοινωνα αποκτ αναπφευκτα και προσωπικ χροι. Οι επιστολογρφοι ανταλλσσουν φωτογραφες και δρα, προγραμματζουν συναντσεις, σχολιζουν γεγοντα και πρσωπα του κκλου τους.
     «Ενδχεται να εγκαταλεψω το πατριαρχεον επειδ νθρωπος της ανατροφς μου εναι αδνατον να συζση μετ κληρικν ουδνα λλον σκοπν εχντων ειμ να αρπζωσι χρματα, να ζσιν εν αταξα και νευ ωρισμνου προγρμματος» γρφει ο Παπαδπουλος Κεραμες το 1887 απ τα Ιεροσλυμα, που μλις εχε μεταβε για να αναλβει επσημη θση κοντ στον Πατριρχη κι ο Σθας εξηγε τι οι αρραβνες του «μετ τινος των ενταθα Ελληνδων αρκετ ωραας και πλοσιας, και το κυριτερον καλς ανατροφς και οικογενεας» δεν επτρεψαν το ταξδι του στο Παρσι για να συναντσει τον φλτατο Αιμλιο».
     Οι επιστολς προσφρουν στους βιβλιολγους αναρθμητες λεπτομρειες χρσιμες στην ρευν τους, ιδιατερο ενδιαφρον παρουσιζουν μως για τον αναγνστη οι συνθκες εργασας, οι προσωπικτητες των συντελεστν και οι σχσεις που αναπτσσονται ανμεσα σε αυτος και στον οργανωτικ νου του ργου, το κλμα της εποχς και η κνηση των ιδεν στον κρσιμο εθνικ 19ο αινα, τα οποα φωτζουν η εκτενς εισαγωγ, τα βιογραφικ σημειματα και οι επεξηγσεις που υποστηρζουν το αρχειακ υλικ. 
Οι επιστολς των συνεργατν του Λεγκρν αποτελον να μεγλο κομμτι του πολτιμου αρχεου που χει στα χρια του ο Γιννης Παπακστας, ομτιμος καθηγητς Νεοελληνικς Φιλολογας του Πανεπιστημου Αθηνν και γενικς φιλολογικς εππτης του Ιδρματος Κστα και Ελνης Ουρνη. Οπως εξηγε ο διος τα περπου 500 χειργραφα -κυρως πρωττυπα, συν ορισμνα αντγραφα- χρονολογομενα απ τα τλη του 19ου μχρι τις αρχς του 20ο αι. φτασαν στα χρια του ως αποτλεσμα της απχησης που εχε η πολυσλιδη μελτη του με ττλο «Ο Εmile Legrand και η Ελληνικ Βιβλιογραφα», μα κδοση του Ιδρματος Ουρνη. Στο εν λγω βιβλο εχαν ενσωματωθε 160 χειργραφες επιστολς Ελλνων και ξνων ελληνιστν, πως επσης περπου 100 χειργραφες αναπαραστσεις ττλων βιβλων, οι οποες συνοδεονται απ επεξηγηματικ σχλια, βιογραφικς πληροφορες για τους λογους, που συνβαλαν καθοριστικ στον εμπλουτισμ της Bibliographie Hellenique, καθς και μα εκτενς ανλυση του σκεπτικο, των μεθδων και των στχων του Λεγκρν. Το υλικ, που επ του παρντος επεξεργζεται ο κ. Παπακστας, πιθαντατα θα οδηγσει σε μα ακμα αξιλογη κδοση, στην οποα θα ενταχθον αφενς κποιες παραλειφθεσες επιστολς απ την πρτη κδοση και αφετρου μα επιλογ απ τα πολτιμα τεκμρια του ογκδους, αδημοσευτου αρχεου.
     Γρφοντας στα γαλλικ τα ελληνικ, τα οποα φυσικ ο Λεγκρν μιλοσε πταιστα, κποιοι απ τους αποστολες ζητον διευκρινσεις για τη συνχιση του ργου τους, λλοι προσφρουν πληροφορες, υποδεξεις και φωτογραφικ υλικ -ενοτε, ζητντας μικρς χρες σε αντλλαγμα. Πντοτε σχολαστικς στη δουλει του, δινε σαφες οδηγες σον αφορ στη παρουσαση κθε κδοσης, στην οποα πρεπε να παρατθενται, μεταξ λλων, το βιογραφικ του συγγραφα, πως επσης πληροφορες για τη βιβλιοθκη που βρισκταν το βιβλο, το νομα του τυπογρφου και να κατ το δυνατν πιστ αντγραφο (αφο εχε δημιουργηθε στο χρι) του συμβλου του εκστοτε τυπογραφεου.Εκτς απ τα γρμματα συνεργατν, μεταξ των 100δων χειρογρφων υπρχουν κι λλου εδους τεκμρια, που σχετζονται ετε με τον Λεγκρν ετε με τον μαθητ και συνεχιστ του ργου του, Ουμπρ Περν, ιδρυτ του Νεοελληνικο Ινστιτοτου του Πανεπιστημου της Σορβννης. Ο Περν ανλαβε την κδοση των 2 τελευταων τμων της Bibliographie Hellenique μετ το θνατο του Λεγκρν και στη κατοχ του περσανε τσον η βιβλιοθκη σο και το αρχεο του δασκλου του. «Ενας κσμος ολκληρος περν μες απ' αυτ το αρχεο» αναφρει χαρακτηριστικ ο κ. Παπακστας.
     Επιστολικ δελτρια υπογεγραμμνα απ γνωστος και φλους σε διφορες περιοχς του κσμου, γρμματα με την υπογραφ του διου του Λεγκρν κι λλα απρσμενα ευρματα, πως τα νεανικ ποιματα του Aνδρα Μουστοξδη, που κανες δεν γνωρζει πς βρθηκαν εκε. Σταθερ εναι η επικοινωνα του Γλλου ερευνητ με τον Γεργιο Αλ. Μαυροκορδτο, στον οποο αποδδεται η ιδα της δημιουργας της Bibliographie Hellenique και ο οποος συνβαλε καθοριστικ στην υλοποησ της, προσφροντας χρματα καθς και τη συλλογ του απ σπνια βιβλα και χειργραφα. Μολοντι οι συνεργτες λμβαναν να χρηματικ ποσ για τις υπηρεσες τους, στα γραπτ πολλν εξ αυτν εναι εμφανς η εκτμηση που νιωθαν απναντι στον Γλλο ελληνιστ και τον μαθητ του, πως επσης κι η διθεσ τους να συνεισφρουν με κθε τρπο στο φιλδοξο εγχερημ τους.
   «Θα σας θερμοπαρακαλσω να μου απαντσετε αν δεν σας φρνει κπο, λγοντς μου αν συγκατανεετε να μου κμετε την τιμ να αλλζουμε μαζ πτε πτε καμι φιλολογικ κουβντα» γρφει, γεμτος σεβασμ, ο ποιητς κι ακαδημακς Σωτρης Σκπης σε μα απ τις επιστολς του προς τον Περν. Ιδιατερο ενδιαφρον παρουσιζει η γραπτ επικοινωνα με σημαντικος Ελληνες λογους και λογοτχνες της εποχς: Ο Παλαμς, ο Εφταλιτης, ο Βαλαωρτης, ο Ιωννης Γεννδιος, ο Πορφρας κι ο Μαρκορς εναι μνον ελχιστα παραδεγματα. Οταν, το 1875, ο Λεγκρν ταξδεψε στην Ελλδα με χρματα του γαλλικο υπουργεου Παιδεας, προκειμνου να συγκεντρσει λογοτεχνικ και γλωσσικ υλικ, ο Ν. Γ. Πολτης του γραψε προσκαλντας τον στη Σπρτη. Σμφωνα με τον κ. Παπακστα, «η αλληλογραφα διευρνεται μετ τη κυκλοφορα της Ανθολογας της Νετερης Ελλδας, το 1899».
     Δεν λεπουν εκκλσεις για υποστριξη, επαγγελματικς λλης φσης, αφο, ο Λεγκρν κι ο διδοχς του στριξαν την Ελλδα σε πολ κρσιμες φσεις της. Αποκαλυπτικ εναι το γρμμα ενς Γιργου Θανασκου, ο οποος ζητ απ το «σεβαστ καθηγητ» να μεσολαβσει, τσι στε ο διος κι η οικογνει του να λβουν δεια παραμονς στη Γαλλα «ως του καταστε δυνατ η επιστροφ μας στην Ελλδα». Βρισκμαστε στο 1939, κι οι συνθκες που επιβλλουν την αυτοεξορα του αποστολα σχετζονται, προφανς, με το καθεστς Μεταξ. «Ημες, σαν δημοκρατικο Ελληνες, αναγκασθκαμε να καταφγωμε και να ζητσωμε Ασυλον στη Δημοκρατικ Γαλλα», σπεδει να διευκρινσει. «Φαντασθτε δε αν μας αναγκσουν κι απ’ εδ να γυρσωμε και να παραδοθομε πλι στα ργανα της Δικτατορας Μεταξ, απ τα οποα εδαμε και πθαμε σο να απαλλαγομε».
    Η αξιοποηση του αρχειακο υλικο εναι μια αργ κι εππονη διαδικασα. Αρχικ θα πρπει να ολοκληρωθε η μεταγραφ των χειρογρφων, τσι στε ο επιμελητς  να χει μπροστ του καθαρ κεμενα, για να ακολουθσει η μετφραση που θα τα καταστσει πιο προσιτ στο ευρ κοιν. Αλλ κι αν λα αυτ πραγματοποιηθον, η επεξεργασα και ο φιλολογικς σχολιασμς, και επσης η αποτμησ τους, εναι αυτ που θα καθορσουν την αξα που τους πρπει. Πρκειται για πηγς μσα απ τις οποες αναδεικνεται ο ελληνισμς του Ελληνισμο κατ τη διρκεια της Τουρκοκρατας και ακμα το πθος των Ελλνων λογων. Σε κθε περπτωση, πντως, οι επιστολς θα δημοσιευτον αυτοσιες, σε πιστ μεταγραφ και χωρς καμα παρμβαση, διτι να γραπτ κεμενο σηματοδοτε και την εποχ του. Μετ την ολοκλρωση της επεξεργασας και της κδοσης του συνλου μρους των χειρογρφων, ολκληρο το αρχεο θα κατατεθε σε δημσιο δρυμα για περαιτρω εκτμηση και για να διαφυλαχθον για τις επμενες γενις.
     Ο διαπρεπς γλλος νεοελληνιστς, βυζαντινολγος, γλωσσολγος και παλαιογρφος, μγας ευεργτης των ελληνικν Γραμμτων -και των κρητικν, φυσικ- πως χαρακτηρστηκε. Διετλεσε καθηγητς της νεοελληνικς στη Σχολ Ζωντανν Ανατολικν Γλωσσν, τη περφημη INALCO, στο Παρσι. Το ργο του, παρατηρε ο επιφανς νεοελληνιστς Λνος Πολτης (1906-1984), διακρνεται για την επιμελ κι επμονον εξταση, την κρα μεθοδικτητα και τον εντυπωσιακ πλοτο των γνσεων. Ο χαρακτηρισμς εναι ακριβοδκαιος, αν λβει κανες υπ' ψη τις σειρς μιας πολτομης -και πολμοχθης- προσπθειας του Λεγκρν, για τη συλλογ, μελτη, μετφραση και δημοσευση ργων της δημδους ελληνικς γραμματεας, απ το 1453 και μετ (σημεινουμε, μεταξ λλων, τη 11τομη Bibliotheque Grecque Vulgaire (Δημδης Ελληνικ Βιβλιοθκη), 1880-1903). Ανμεσα σε αυτ κι οι θησαυρο της κρητικς λογοτεχνας, πως η Θυσα του Αβραμ, η Ερωφλη, η Βοσκοπολα, ο Απκοπος κ.
      Απ τη πλειδα των ργων του Λεγκρν, πρπει οπωσδποτε να αναφερθε η μνημειδης ενδεκτομη Ελληνικ Βιβλιογραφα (15ος-19ος αι.): να πανραμα της ελληνικς εκδοτικς παραγωγς και του βιβλου, που, εκτς των βιβλιογραφικν στοιχεων, παρχονται πληροφορες για τους λγιους και συνολικ τη πνευματικ παραγωγ, ργον επμοχθο που φανερνει τη σοφα και τον πλοτο των γνσεων του συντκτη της. Το ργο του Λεγκρν, εν συνλω, συνιστ ερευνητικ, φιλολογικ κι εκδοτικ θλο, καθιστντας τον μγα διδσκαλο και ευεργτη των ελληνικν Γραμμτων, ειδικ μλιστα αν σκεφτε κανες και μνο την εποχ κατ την οποα σχηματστηκε λο τοτο το δμημα και φυσικ και τις συνθκες. Ο πρωρος θνατς του, το 1903, τονε βρκε στην ακμ της δημιουργας του. φησε τσι, σημαντικ ανκδοτο ργο, πως η Ινιος Βιβλιογραφα, την οποα εξδωσε ο μαθητς του Υμπρ Περν (Hubert Pernot).
     Πμπολλες εναι οι εγκωμιαστικς αναφορς, απ ομοτχνους και μη, στο ργο του μεγλου νεοελληνιστ. Θα περιοριστομε σε να κεμενο του Κωστ Παλαμ, στο περιοδικ Ο Νουμς, που ο ποιητς παραθτει επιστολ του Λεγκρν προς αυτν, το 1886, ταν δηλαδ ο διος ταν μλις 27 ετν και δεν εχε δημοσιεσει ακμα τα σημαντικτερα ργα του2. Φανερνει πσο συστηματικ παρακολουθε ο Λεγκρν τη πνευματικ ζω της Ελλδας και πσο σωστ και διορατικ κρνει τα εδ διαδραματιζμενα. Στην επιστολ, ο Γλλος νεοελληνιστς κνει λγο για τα εξαρετα ποιματα του Παλαμ, γραμμνα στη δημοτικ γλσσα, «το ασγκριτο αυτ ιδωμα». Προτρπει τον ποιητ να γρψει και πεζ στη δημοτικ και, τλος, τον παρακαλε να του στελει ανττυπα του τμου με τα ποιματα που θα εκδσει: «χω σκοπ να τα δσω για εξγηση των μαθητν μου, που ακονε το μθημ μου της νας Ελληνικς στην Εθνικ Σχολ των Ζωντανν Ανατολικν Γλωσσν», καταλγει ο Λεγκρν. Την επιστολ ο Παλαμς τη δημοσευσε λγο μετ τον θνατο του Λεγκρν. Με την ευκαιρα, μιλ με πολ σεβασμ και πολ θαυμασμ, για τη προσωπικτητα και τη προσφορ του γλλου σοφο στα ελληνικ Γρμματα:

   «Παρπλευρα με το Σθα κι ο Legrand μας δωκε την εικνα ενς μεγλου δουλευτ που τη ζω του λη την πρασε στο ψξιμο, στο ξθαμα, στην εξταση και στο φανρωμα των ργων εκενων, ιστορικν λογοτεχνικν, απ τα χρνια μας τα μεσαιωνικ σα με τα χτεσιν μας, λων εκενων που απ το ποημα του Σπανα, ν' απ τ' αρχαιτερα λεψανα της δημοτικς γλσσας σα με τα χαρτι που μας λνε για τη ζω και για το θνατο του Ργα, σημδια εναι ολοφνερα σεβσμια της ελληνικς ψυχς, αθνατης με λα της τ? αλλγματα, σε ποιο της ενεργεας της κκλο, σε ποιο καιρ της Ιστορας της. Ο φωτοστφανος του γη τραγουδιστ δεν κυκλνει το κεφλι του σοφο που δουλεει παρμερα. Ενας περιμαζωχτς ταν κθε λογς υλικν και λιθαριν χαρων, και πετραδιν που κτι αξζουν. Ομως με λα τοτα, με τα λιθρια και με τα πετρδια, μια πυραμδα ψωσεν, εργτης με τα σιδερνια χρια του. Και απνου στην κορφ της πυραμδας αυτς θα στηλωθονε μια μρα, απεραχτα απ τις προσβολς των κθε εδους βαρβρων, τα εδωλα της νας μας Ιστορας, της νας μας Τχνης. Δξα και τιμ στους ττοιους δουλευτδες, τους ευεργετικος, σε κθε Σθα και σε κθε Legrand


                           Η Τελευταα Του Κατοικα

     Παραθτω το συνολικ του ργο:

 * Αιμλιος Λεγκρν, Συλλογ ιστορικν ποιημτων σε απλς Ελληνικ (Recueil de poëmes historiques en grec vulgaire), Παρσι, 1877.

 * Αιμλιος Λεγκρν, Ελληνικ Βιβλιογραφα: Αιτιολογημνη περιγραφ των δημοσιευμνων συγγραφικν ργων απ τους λληνες απ τον 15ο μχρι τον 16ο αινα (Bibliographie Hellénique: description raisonnée des ouvrages publiés par des grecs aux XVe et XVIe), Παρσι, Ernest Leroux, Συλλογ «Publications de l’Ecole des langues orientales vivantes», 1885, 2ος τμος.

 * Αιμλιος Λεγκρν, Ελληνικ Βιβλιογραφα: Αιτιολογημνη περιγραφ των δημοσιευμνων συγγραφικν ργων απ τους λληνες τον 17 αινα (Bibliographie hellenique: ou description raisonnee des ouvrages publies par des Grecs au dix-septieme siecle), εκδ. Culture et Civilisation, Παρσι, 1894-1903.

 * Αιμλιος Λεγκρν,Αδημοσευτα γγραφα σχετικ με τον Ργα Βελεστινλ και τους μρτυρες συναδλφους του, απ τα αρχεα της Βιννης(Documents inédits concernant Rhigas Vélestinlis et ses compagnons de martyre, tirés des archives de Vienne), Παρσι, Συλλογ « tirage à part de l’annuaire de la Société Historique de Grèce », 1892, μετ μεταφρσεως ελληνικς υπ Σπυρδωνος Π. Λμπρου. Αθνησιν: Εκ του Τυπογραφεου των Αδελφν Περρ, 1891.

 * Αιμλιος Λεγκρν και Hubert Pernot, Εγχειρδιο της προφορς της νεοελληνικς (Précis de prononciation grecque moderne).

 * Αιμλιος Λεγκρν και Hubert Pernot, Σγχρονη ελληνικ ανθολογα (Chrestomanie grecque moderne), εκδ. Garnier, 1899, εισ. 8, σσ. xxix-492.

 * Αιμλιος Λεγκρν και Hubert Pernot, Ιονικ Βιβλιογραφα: Αιτιολογημνη περιγραφ των δημοσιευμνων συγγραφικν ργων που χουν εκδοθε απ τους λληνες της Επτανσου τι αφορ τα νησι, απ τον 15ο αινα μχρι το τος 1900 (Bibliographie ionienne: description raisonnée des ouvrages publiés par les Grecs des Sept-îles ou concernant ces îles, du XVe siècle à l’année 1900), Παρσι, Ernest Leroux (Ερνστ Λερο), Συλλογ « Publications de l’Ecole des langues orientales vivantes » (Αρ. 6-7), 1910, 2 τμοι, εισ. σ. 8, σσ. xxix-492.

 * Αιμλιος Λεγκρν και Hubert Pernot, Ελληνικ Βιβλιογραφα: Αιτιολογημνη περιγραφ των δημοσιευμνων συγγραφικν ργων απ τους λληνες τον 18 αινα (Bibliographie hellénique : Description raisonnée des ouvrages publiés par des Grecs au XVIIIe siècle), 1ος Τμος, 1917, ελληνικ εισ. σ. 8, σσ. 563, ολοκληρθηκε μεταθαντια και δημοσιεθηκε απ τον Επσκοπο Louis Petit και Ουμπρ Περν, το ργο τιμθηκε απ την Ακαδημα των Γραμμτων και Τεχνν (L’Académie des Inscriptions et Belles-lettres), βραβεο Jacques-Charles Brunet.

     Τρα ρθε κι η στιγμ να παρατεθον οι 2 επιστολς-εκθσεις ελληνικς λογοτεχνικς παρουσας- προς τον υπουργ της Γαλλας που του 'χεν αναθσει αυτ την αποστολ:
   Εκθσεις μιας φιλολογικς αποστολς στην Ελλδα απ τον Αιμλιο Λεγκρν!

1η ΕΚΘΕΣΗ

Αθνα, 31 Ιουλου 1875          Κριε Υπουργ

   Δεν βρσκομαι παρ στην αρχ της φιλολογικς αποστολς που μου χετε αναθσει, αλλ τα συμπερσματα στα οποα χω καταλξει μχρι στιγμς εναι τσο σημαντικ που αισθνομαι την ανγκη να σας ενημερσω γι' αυτ. Απ την επομνη κιλας της εγκατστασς μου στην Αθνα, καταπιστηκα αμσως με την εργασα μου. Χρη στις χρσιμες πληροφορες φλων, επισκφτηκα πολλ χωρι γρω απ την Αθνα που ζουν ηλικιωμνοι οι οποοι γνωρζουν να μεγλο αριθμ δημοτικν τραγουδιν και παραμυθιν. τσι, στους Αμπελ-κηπους (την αρχαα Αλωπεκ), κατγραψα τρα παραμθια και εκοσι δο τρα-γοδια καθ’ υπαγρευσιν μιας ηλικιωμνης. Λγο μακρτερα, στο Χαλνδρι (τον αρχαο Χολαργ, πατρδα του Περικλ), μιαν λλη ηλικιωμνη μου επε επτ τραγοδια και δο παραμθια, τα τελευταα πολ περεργα, αφο απηχον αμυδρ την ιστορα του Οιδποδα. Σε να λλο χωρι, το Μενδι, πραγματοποησα μια πλοσια συγκομιδ απ δστιχα, παροιμες και αινγματα. Απ την Αθνα πγα στη Θβα, τη Λειβαδι και τους Δελφος και στη διαδρομ κατφερα να συλλξω επσης μια μεγλη ποστητα κειμνων στις διαλκτους των περιοχν που δισχισα. νας ηλικιωμνος παπς με καταγωγ απ την νδρο, στο σπτι του οποου διανυκτρευσα, μου παραχρησε να ογκδες τετρδιο με ιστορικ τραγοδια του τλους του προηγομενου και των αρχν του δικο μας αινα. να απ αυτ τα τραγοδια αξζει ιδιατερης μνεας: εναι αυτ που εξυμνε τα κατορθματα του περφημου λληνα κουρσρου Λμπρου Κατσνη εναντον του τουρκικο στλου.
     Τα ναυτικ τραγοδια εναι ιδιαιτρως σπνια, και το συγκεκριμνο χει επιπλον αξα, καθς μας δνει ακριβες πληροφορες σον αφορ την ιστορα μιας γνωστης προσωπικτητας, η οποα ταν για μεγλο διστημα ο τρμος των Οθωμανν.Στους Δελφος, επσης, αντγραψα πολλς ιστορες καθ’ υπαγρευσιν ενς βετερνου των απελευθερωτικν πολμων του ελληνισμο. Μα απ αυτς σχε-τιζταν με τον νδοξο θνατο του Μρκου Μπτσαρη. Η μικρ κρη του βετερ-νου γροντα μου γραψε δο μορφες ιστορες, εκ των οποων η μα περιχει ψγ-ματα της ιστορας της Ανδρομδας. Επιστρφοντας στην Αθνα πγα στη Σρο, που, πως μου εχαν πει, θα βρισκα πειρα κεμενα. Δεν διαψεστηκα, αφο οι δυο μρες που μεινα εκε ταν αρκετς για να συγκεντρσω δο χιλιδες στχους. Δεν διαθταμε παρ ελχιστα στοιχεα για τη διλεκτο της Σρου, αλλ αυτ που χω στα χρια μου θα μου επιτρψουν να τη μελετσω σε σχση με τα αρχαα ελληνικ και τις λλες ελληνικς διαλκτους.Οφελω να προσθσω, Κριε Υπουργ, τι ακμα και στην Αθνα βρσκω κθε μρα ανθρπους που ευχαριστιονται να μου απαγγλλουν τραγοδια και λακ παραμθια ακμα και να μου παραδδουν αντγραφα. Χθες ας πομε, νας γροντας με καταγωγ απ τη Κπρο μου παρδωσε 19 κρως ενδιαφροντα αντγραφα στη διλεκτο της χρας του.Στα αμιγς λακ κεμενα που χω συλλξει, θα πρπει να προστεθε ακμα το πολτιμο αυτγραφο χειργραφο ενς περφημου ποιητ, του Ιωννη Βηλαρ, το οποο μου παρδωσε με γενναιοδωρα ο Κριος Θ. Ορφανδης, καθηγητς βοτανολογας στο πανεπιστμιο κι νας απ τους πιο προβεβλημνους σγχρονους λληνες ποιητς. Ο Ιωννης Βηλαρς εξδωσε, σο ζοσε, να μικρ τμο με ποι-ματα, ο οποος επανεκδθηκε στη Ζκυνθο πριν απ 20 τη περπου.
     Τα ποιματα που χω στη διθεσ μου εναι λα ανκδοτα και εναι ξια της φμης που χαιρε ο δημιουργς τους. Δεν καταλαμβνουν λιγτερους απ 1000-1200 στχους. Ο Ιωννης Βηλαρς γραφε στην ηπειρωτικ διλεκτο. Τη Δευτρα 2 Αυγοστου θα αναχωρσω απ τον Πειραι για να μεταβ στην Καλαμτα, στε να ολοκληρσω το ταξδι στη Λακωνα που μου χετε εμπιστευτε.
     Επιτρψτε μου τελεινοντας να προσθσω, Κριε Υπουργ, τι βρκα στο ελληνικ υπουργεο τη πιο καλκαρδη υποδοχ, τον κριο Ρλλη, υπουργ δημσιας παιδεας, ο οποος ταν στη διθεσ μου για να διευκολνει την αποστολ που μου χετε αναθσει και η οποα, με τη βοθεια του Θεο, ελπζω να χει ασιο τλος.Δεχθετε παρακαλ, Κριε Υπουργ, τη διαβεβαωση της βαθις μου εκτμησης χρη στην οποα εμαι πιστς υπηρτης της Εξοχτητς σας.

ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΛΕΓΚΡΑΝ

-----------------

2η ΕΚΘΕΣΗ (πιο εμπεριστατωμνη, τοτη τη φορ 3 μλις μνες μετ, ακριβς!!!!!):

Παρσι, 31 Οκτωβρου 1875         Κριε Υπουργ

     Στις 31 Ιουλου εχα την τιμ να σας αποστελω απ την Αθνα τη  1η κθεση σχετικ με τη φιλολογικ αποστολ που θελσατε να μου εμπιστευθετε. Τα ενδιαφροντα ευρματα, τα οποα με χαρ σς γνωστοποησα στην αρχ του ταξιδιο μου, εδ και τσσερις μνες, πολλαπλασιστηκαν, καθς οι ρευνς μου διευρνονταν. Θα μποροσα να πω τι η επιτυχα της αποστολς μου ξεπρασε κθε προσδοκα. Κι ταν θα σας χω εκθσει τη δουλει μου, κριε Υπουργ, θα γνωρζετε κι εσες ο διος πσο σημαντικ εναι τα αποτελσματ της.Θλω να πιστεω τι λα τα ντοκουμντα που συγκντρωσα σο καιρ μουν στην Ανατολ θα συνεισφρουν τα μγιστα στη χρα μας, στε να γνωρσει και να εκτιμσει να μακρβιο κλδο της ελληνικς λογοτεχνας που παραμνει σχεδν γνωστος κι μως ξιος να τραβξει τη προσοχ των φιλολγων. Οι τελευταοι, παρεμπιπτντως, μελετντας τη λακ ελληνικ γλσσα, θα βρουν λσεις σε εππονα ερωτματα, καθς η περιφρνησ που δεχνουν γι’ αυτ τη διλεκτο δεν τους αφνει να δσουν απαντσεις. Η παροσα αναφορ, Κριε Υπουργ, δεν θα εναι παρ μια πολ συνοπτικ περληψη της φιλολογικς μου ρευνας. Θα περιοριστ σμερα να σας υποδεξω τη φση και τη σημασα της, και επιφυλσσομαι να σας παρουσισω αργτερα μια κθεση πιο ανεπτυγμνη με πληρστερα στοιχεα.
     Θα χωρσω σε 4 κρια κεφλαια τα κεμενα που αναφρονται στην Ανατολ:1) Μνημεα αποκλειστικ λακ, ο συγγραφας των οποων εναι τις περισστερες φορς γνωστος. Το μεγαλτερο μρος αυτν εναι συλλογικ ργο πολ-λν συμβαλλομνων που δολεψαν ξεχωριστ πνω στο διο θμα. Αυτ εναι τραγοδια, παραμθια, μθοι, παροιμες, αινγματα, ρσεις, γνωμικ, κτλ. 2) Λακς αφηγσεις (σε δημδη γλσσα) ιστορικν μυθικν γεγοντων.3) Ανκδοτα ποιματα, οι συγγραφες των οποων εναι γνωστο απ δευτερεου-σες πηγς και λλα ποιματα εντελς γνωστων ποιητν.4) Παλαις εκδσεις ελληνικν βιβλων σε λακ γλσσα, των οποων η εξαιρετικ σπανιτητ τους τος προσδδει την αξα ενς αυθεντικο χειρογρφου.

Ι ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Τα δημοτικ τραγοδια που συγκντρωσα χωρζονται φυσικ σε περισστερες κατηγορες: Ιστορικ-επικ, Θρησκευτικ, Μυθιστορηματικ, Επικδεια, Ερωτικ. Πριν περσω στην εξταση καθεμας απ τις κατηγορες, θα θελα να σας ομολογσω, κριε Υπουργ, τι η συλλογ των ανκδοτων τραγουδιν που χω στα χρια μου δεν καταλαμβνει λιγτερους απ 8000 στχους διαφορετικν μτρων, οι περισστεροι εκ των οποων εναι δεκαπεντασλλαβοι
   1. Ιστορικ-επικ τραγοδια: Διαφορετικν περιδων, αλλ τα πιο παλαι ανγονται στον 10ο αι.. Αναγνωρζονται εκολα χρη στη βυζαντιν τους τεχνοτροπα και τα ονματα των ηρων, τα κατορθματα των οποων δοξζουν. Κποια απ αυτ εναι αφιερωμνα στη διγηση συγκεκριμνων επεισοδων απ τις περιπτειες ενς στρατιτη σγχρονου του Κωνσταντνου Πορφυρογννητου, του Διγεν Ακρτα, του οποου την εποποια εξδωσα πρσφατα, σε συνεργασα με τον κριο Κωνσταντνο Σθα. Ξρουμε τι το ργο αυτ εναι απ τα πιο ιδιατερα και ενδιαφροντα, αφο ρχνει νο φως την ιστορα των περιπλανμενων ιπποτν της βυζαντινς αυτοκρατορας, που εναι γνωστο ως ακρτες  φλακες των συνρων, των οποων τα χρονικ δεν μας παρχουν παρ ελχιστες και συγκεχυμνες πληροφορες. Αυτ τα τραγοδια μς αποκαλπτουν μια απ τις πιο πρωττυπες ιστορες του Βυζαντου στην περιοχ της Μακεδονας. Εναι φανερ τι πρκειται για επεισδια αποσπασμνα απ μια μεγλη εποποια, χαμνη στις μρες μας απλς γνωστη, τα οποα παρουσιζουν εντυπωσιακ αναλογα με τα δικ μας μεσαιωνικ πη. λα τα γεγοντα που παρατθενται εκτυλσσονται ετε στις πεδιδες της Μικρς Ασας και τις χθες του Ευφρτη, ετε στα γρια περσματα των βουνν του Ταρου και του Αντι-Ταρου.
     Υπρχει, επσης, και η αφγηση γεγοντων μιας περιδου πιο κοντινς και σχετικς με την τουρκικ κατκτηση. Στις περιπτσεις αυτς, ο λακς ρα ψω δς θρηνε για την πτση της Αδριανοπολης, της Κωνσταντινοπολης, της Τρα πε-ζοντας και πολλν λλων πλεων της βυζαντινς αυτοκρατορας. Κτι αξιο-πε ρεργο που χρζει οπωσδποτε μνεας εναι το γεγονς τι οτε μα απ αυτς τις ιστορες δεν αφηγεται την προσδοκα εκδκησης, οτε περιχουν τον σπρο αυτο που σμερα αποκαλομε «Μεγλη Ιδα».Τα ιστορικ τραγοδια του 11ου και του 12ου αινα εναι σχετικ λιγτερα. Εναι, σγουρα, στο δετερο μισ του 13ου αι. που η λακ μοσα φανεται να εργζεται για τον πολλαπλασιασμ αυτν των πανμορφων ργων.Η επανσταση της Κρτης το 1770, αποτλεσμα της ακατανκητης φιλοδοξας της βασλισσας Αικατερνης, γννησε πολλ τραγοδια, που με απλυτη εγκυρτητα αποτελον τα μοναδικ ντοκουμντα που διαθταμε γι' αυτν τον γριο πλεμο, ο οποος εχε και αυτς τους ρωες και τους μρτυρς του. Κατ τη διρκεια του ταξιδιο του στην Κρτη, ο κριος Georges Perrot εχε δη συγκεντρσει να μακροσκελς τραγοδι, το οποο αφηγεται την επανσταση και τον βασανισμ του αρχηγτη, κυρ Γιννη απ' τα Σφακι. Το συμπεριλαβα κι αυτ στη συλλογ μου.
     χω στην κατοχ μου μια καινοργια κδοση που διαφρει σημαντικ απ την προηγομενη και η οποα φρνει στο φως χαρακτη-ριστικ κποιας ιστορικς σημασας. χω, επσης, να λλο λογοτεχνικ κομμτι που αφηγεται την επθεση του τουρκικο στρατο στα Σφακι το 1770.Η σειρ των ιστορικν τραγουδιν τελεινει με σα σχετζονται με τους πολμους στο Σολι και την απελευθρωση της Ελλδας, καθς και κποια λλα εμπνευσμνα απ πιο πρσφατα γεγοντα που χουν σφραγσει τη λακ φαντασα.
   2. Θρησκευτικ τραγοδια: Μπορον να υποδιαιρεθον σε περισστερες κατηγορες: α) τραγοδια σχετικ με τα Χριστογεννα, το Θεο Πθος, και τις διφορες γιορτς τις οποες η καθολικ εκκλησα χει θεσπσει προς τιμν του Ιησο Χριστο· β) τραγοδια σχετικ με την εξμνηση της Παναγας· γ) τραγοδια που εξυμνον τους αγγλους και τους αγους. Ανμεσα στα τελευταα, τα πιο περεργα εναι αυτ που αφορον στον γιο Γεργιο, ναν απ τους πιο δοξασμνους Αγους της ελληνικς εκκλησας. λα ξετυλγονται αμετβλητα πνω σε να θρλο, στον οποο εναι πολ εκολο να αναγνωρσουμε τον γνωστ μθο του Περσα και της Ανδρομδας· δ) τλος, τραγοδια θρησκευτικ, στα οποα θα μποροσαμε να δσουμε το νομα Πνευματικο Εκκλησιαστικο μνοι. Στερονται εντελς κθε ποιητικς αξας. Εναι μμετρα πεζ σε ρμα, τποτα λλο. Παρλα αυτ, απ γλωσσολογικ ποψη χουν κποιαν αξα. Η παραστατικ ευλβεια των πιστν ασκεται αναμφισβτητα πνω στο Θεο Πθος που. χω στην κατοχ μου μια συλλογ στχων σχετικν με λα τα επεισδια αυτς της μακρσυρτης αγωνας του Θεανθρπου, απ τον κπο των ελαων ως τον Γολγοθ. Οτε μια λεπτομρεια δεν χει παραλειφθε, τποτα σημαντικ δεν χει αποκλειστε. χω και μια λλη που αναφρεται στην κολνα του μαστιγματος, τον κκορα που λλησε τρεις φορς, το καλμι που τοποθετθηκε στο χρι του Ιησο, και το ακνθινο στμμα με το οποο περιβλθηκε τη μεγα-λειδη του θυσα. Επσης, την Αποκαθλωση, τον Ενταφιασμ, την Παναγα που πενθε, την Ανσταση, την ημρα της Αναλψεως, την Πεντηκοστ κτλ. Αυτο οι ευλαβικο στχοι εξιστορον ,τι δεν τραγουδιται κι ,τι δεν διαδδεται παρ μνον ανμεσα στους καθολικος της Σρου και κποιων λλων νησιν. Η γλσσα στην οποα εναι γραμμνοι δεχνει συγγραφα εξοικειωμνο με τους λ-ληνες Ευαγγελιστς και τους εκκλησιαστικος συγγραφες.
   3. Μυθιστορηματικ τραγοδια : Μερικς φορς εναι αρκετ δσκολο να διαχωριστον απ τα ιστορικ τραγοδια. Τα πιο πολλ, διανθισμνα με λεπτομρειες ιστορικς, αφορον κποια περπτωση ληστεας ερωτικς περιπτειας την αφγηση ενς ναυαγου ακμα και την αγωνα μιας μητρας που χασε το παιδ της.
   4. Επικδεια τραγοδια: Εναι υπερβολικ πολλ και ποικλλουν ανλογα με την ηλικα και τη καταγωγ του νεκρο.
   5. Ερωτικ τραγοδια: Εναι συνθως τα πιο μορφα. Ο λληνας χει διασπερει σ' αυτ θησαυρος πλοσιας φαντασας. Σ' αυτ αναστοχζεται, πως μσα σε ναν καθαρ και πιστ καθρφτη, πνω στα προτερματα και τα ελαττματ του. Τα 2στιχα, ιδιατερα, παρουσιζουν συχν εντυπωσιακ ομορφι, με τις χαριτωμνες τους εικνες να συμπυκννονται σε 2 στχους, σχεδν πντα ομοιοκατληκτους. Εναι αποκλειστικ αφιερωμνα στην εξμνηση της ομορφις της αγαπημνης, την κφραση μιας υπσχεσης, μιας ελπδας και μιας μεταμλειας. Δεν μπορ να αντισταθ στην επιθυμα να παραθσω εδ μερικ:

Αγγελικ φων κουσα απ' ασημνιο στμα,
Που αναστανει τους νεκρος και τζου βγζ' απ' το χμα.
Αηδνι χαμηλφωνο, πρασινοφτερουδτο,
που χεις αυγεριν 'ς τα φρδια σ' αποκτω.
Γαλζιο μου γαροφαλλο κη σπρο μου νεραντζνθι,
μες 'ς τη καρδι μου σ' βαλα, τριανταφυλλι με τ' νθη.

Τα μτια σου μου τξανε πντα να μ' αγαπονε,
και τρα πλει δεν θλουνε μιν ρα να με 'δονε.
Φδια που τρτε τους νεκρος, για φτε με και μνα,
γιατ με παλαβσανε δυ μτια πλουμισμνα.

Αγαπ να σε κυττζω, ποσαι νας χρυσς λαλς,
της Φραγκις το γιασεμκι, της αυγς ο μενεξς.
Πρε, γιατρ, τα γιατρικ και σρε 'ς τη δουλει σου,
τον πνο της καρδολας μου δε γρφουν τα χαρτι σου.

χασα της ελπδαις μου, σαν του δενδριο τα φλλα,
Οπο τα παρνει ο νεμος και μνουνε τα ξλα.

ΙΙ ΛΑΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ

     Υπρχουν δο ειδν λακ παραμθια. Τα πρτα δεν θα μποροσαν καλτερα να συγκριθον παρ με τα παραμθια του Perrault. Τα λλα χουν περισστερες αναλογες με τα joyeux devis των παλαιν μας παραμυθδων. Εναι σγχρονα με τις Εκατ Καινοργιες Ιστορες και το Επταμερον της βασλισσας της Navarre. χω, επσης, στην κατοχ μου μια υπερβολικ περεργη κδοση του μυθιστορματος του Renart.
Το περιεχμενο κποιων λλων ιστοριν βρσκεται στο Μυθιστρημα των Επτ Σοφν, στο ργο με τις κωμικς αφηγσεις του Νασρ-Εν-Ντιν Χτζα.
     Αυτ τα πολτιμα ργα μπορον να γνουν αντικεμενο μιας εξαιρετικ ενδιαφρουσας σγκρισης, απ την οποα δεν πρκειται να παραιτηθ. Βρσκονται στην κατοχ μου περισστερα απ 200 παραμθια, γραμμνα σε διφορες διαλκτους της Πρου, της Νξου, της Λσβου, της Λμνου, της Ηπερου, της Μακεδονας, της Θρκης και της Τραπεζοντας.Η μελτη αυτν των διαφορετικν διαλκτων θα μας προσφρει πολ ενδιαφρουσες παρατηρσεις, σον αφορ κυρως τη προφορ και τον τονισμ. Οι υποστηρικτς της ερασμικς μεθδου θα βρουν επιχειρματα υπρ τους στη διλεκτο της Τραπεζοντας και των διφορων περιοχν του Εξεινου Πντου, που το γρμμα τα προφρεται πως το γαλλικ ê. τσι, λμε η σελνη, ê sêlênê κι χι i selini, πως σε λα τα λλα μρη. Στη διλεκτο της Νξου βρσκω μια ιδιαιτερτητα απ τις πιο περεργες∙ λξεις που τονζονται στην προπροπαραλγουσα, πως κθουμαστε, επρνουσαμε, κι χι καθομαστε, επερνοσαμε, πως προφρονται στην υπλοιπη Ελλδα.

ΙΙΙ ΛΑΚΟΙ ΜΥΘΟΙ

     Πολ λγοι σε αριθμ, εναι, στο μεγαλτερ τους μρος, παραλλαγς λιγτερο περισστερο πετυχημνες των ργων που αποδδουμε στον Ασωπο. Στηρζομαι περισστερο στους μθους απ' ,τι στα δια τα παραμθια, οι μικρς αφηγσεις των οποων υπρχουν σε πολλς διαλκτους και μεταφρζω κατ λξη μερικ αποσπσματα. «Υπρχε μια φορ μια γυνακα οποα δεν σταματοσε να προσεχεται στο θε για να εναι ο βασιλις υγις. Κποιοι διηγθηκαν το γεγονς στο βασιλι και αυτς κλεσε τη γυνακα να του εξηγσει για ποιο λγο προσευχταν τσο γι’ αυτν. Προσεχομαι στο θε να σε αφσει να ζσεις γιατ μας γδαρες κι αν πεθνεις, θα ρθει κποιος λλος, ο οποος θα θλει να ικανοποισει την πενα του».

IV ΛΑΚΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ

     Εναι σχεδν πειρες. Η εξτασ τους δεν χει ιδιατερο ενδιαφρον, καθς υπρχουν αντστοιχες στα αρχαα ελληνικ. Ορστε κποιες με τις αντστοιχς τους.

1. λλα τα μτια του λαγο, κη λλα της κουκουβγιας. -λλο γλαυξ, λλο κορνη φθγγεται.
2. λλος φαγε τα σκα κη λλος τα πληρνει. -Το κυνς κακν υς απτισεν. 
3. Θρψε λκο τον χειμνα, να σε φη το καλοκαρι. -Θρψαι και λυκιδες, θρψαι κνας, ως τυ φγοντι. (Θεκριτος)

   Υπρχουν ββαια κι λλες παροιμες, οι οποες δεν εναι παρ μια απλ μετφραση αυτν που μας κληροδτησαν οι αρχαοι. Σας παραθτω επτ τυχαα παρα δεγματα.

1. Κακο κορκου κακν αυγ. -Κακο κρακος κακν ων. 
2. Κκκαλον χει ο λγος. -Οστον νεστι τω λγω.
3. Κρακας κορκου μτι δεν βγζει. -Κραξ κρακι φλος, και τττιξ τττιγι.
4. Ξρισε τ' αυγ και πρε το μαλλ του. - Ων τλλειν.
5. ποιος αγαπ στραβνεται. -Τυφλοται ο φιλν περ το φιλομενον. (Πλτων)
6. Το μτι του νοικοκρη τροφ τ' αλγου. -Οφθαλμς δεσπτου πιανει ππον.
7. Χσκει σαν τον γλρο. -Λρος κεχηνς.

.Στις παροιμες μπορομε να προσθσουμε τις λακς ρσεις, οι οποες εναι σχετικς με τη μετεωρολογα, τη γεωργα κτλ.

V ΛΑΚΑ ΑΙΝΙΓΜΑΤΑ

     Εναι αμτρητα, αλλ δεν χουν παρ ελχιστο ενδιαφρον, εκτς ββαια απ γλωσσολογικ ποψη. Να να δεγμα:

   Εναι να πργμα που το χεις, δεν το θες και το γυρεεις. (Ο ψλλος).

VI ΛΑΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

     χω συλλξει 3 απ αυτς. Εναι σε 15σλλαβους πολτικους στχους με ζευγαρωτ ομοιοκαταληξα. Η 1η, η οποα χει συνταχθε σε κρητικ διλεκτο, αποτελε μιαν απλ και αφελ περιγραφ των γεγοντων που ακολοθησαν την επανσταση των Σφακων, για την οποα χω δη μιλσει σε σχση με το τραγοδι του κυρ-Γιννη, προσωπικτητα που παιξε ναν απ τους πρωταγωνιστικος ρλους στην επανσταση. Ορστε μια πιστ σνοψη: Ο Αλιδκης ταν νας απ τους πιο ισχυρος και πλοσιους γαιοκτμονες της επαρχας Αποκρωνα, δπλα στα Σφακι. Κατεχε, ανμεσα σε λλες κυριτητες, λες τις πλαγις των βουνν μχρι τον Αποκρωνα. Αυτ του επτρεπε να χει πολλ κοπδια. Μονχα μερικο μνες εχαν περσει απ ττε που τα οθωμανικ στρατεματα εχαν πνξει στο αμα την επανσταση των Σφακιανν, ταν ο Αλιδκης αποφσισε να ηγηθε μιας νας επιχερησης κντρα στα ηρωικ απομεινρια ενς ενδξου μικρο λαο, προκειμ-νου να τους εξολοθρεσει ολοκληρωτικ. Για να δσει να ασθημα δικαου στην επθεση του, υποστριξε τι οι Σφακιανο, που εχαν χσει τα πντα στον πλεμο, εχαν αναγκαστε για λγους επιβωσης να του κλψουν τα κοπδια. Ο Αλιδκης μεττρεψε τον πργο του στο Προσνερ σε κντρο προετοιμασιν για τον πλεμο. Οι Σφακιανο γνωρζοντας τι ετοιμαζταν εις βρος τους, αποφσισαν, χρη στην πρωτοβουλα ενς εξ αυτν, ονματι Μανοσακας, απ το χωρι της Νμβρου, να μην περιμνουν την επθεση των Τορκων, αλλ να τους προλβουν πριν ακμη ολοκληρσουν τις προετοιμασες τους. Θα κατβαιναν, λοιπν, απ το βουν πολ πριν απ την ανατολ, θα περικκλωναν τον πργο και θα συλλαμβ-νανε τους αρχηγος, σχεδν χωρς απλειες. λοι οι Τορκοι που θα βρσκονταν μσα στον πργο θα σπευδαν να δραπετεσουν, εγκαταλεποντας τον Αλιδκη και τους συντρφους του. Οι Σφακιανο θα σφαζαν τον ισχυρ γαιοκτμονα και τους ακολοθους του, θα λεηλατοσαν τον πργο και τα σπτια των Τορκων του χωριο και πειτα θα επστρεφαν ειρηνικ στον τπο τους. Οι Τορκοι δεν θα τολμοσαν να προυν εκδκηση. Αυτ το ποημα εναι πολ σημαντικ απ ιστορικ ποψη, αφο αναδεικνει τη γενναιτητα της μικρς επαρχας των Σφακων. Δεν εναι τποτα λιγτερο απ να μνημεο της κρητικς διαλκτου, της πιο ενδιαφρουσας στη σγχρονη Ελλδα. Αποτελεται απ περπου 800 στχους.
     Το 2 ποημα αναφρεται στην τελευταα μχη του Αλ Πασ κατ των Τορκων και στον θνατο του στο νησ της λμνης των Ιωανννων. Δεν παρχει καμα καινορια πληροφορα για τις περιπτειες αυτο του τρομερο δρματος, αλλ εναι πολτιμο για τη μελτη της ηπειρωτικς διαλκτου, στην οποα εναι γραμμνο. Αποτελεται απ 900 15σλλαβους πολτικους στχους. Ο κριος Ε. Μλερ εχε αναφρει στο ταξδι του στην Ανατολ μια κδοση του διου ποιματος, η οποα δεν διαφρει απ τη δικ μου.
     Το 3ο ποημα χει ττλο Φυλλδα του Βεληπγη και του Ασλαμπγη. Το περιστατικ στο οποο αναφρεται, και για το οποο ο Αραβαντινς στο ργο του Το Χρονικ της Ηπερου χει κποιες αναφορς, συνβη στις 30 Ιουλου του 1830. Ο Βελ-Μπης και ο Ασλν Μπης, νεαρο αλβανο ρχοντες, δεν σταματοσαν να διαδδουν στην ηγεσα των ομδων τους την πανωλεθρα και τον θνατο που βωσαν στις επαρχες των Ιωανννων και της ρτας. Τα πργματα φθασαν σε ττοιο σημεο στε η Υψηλ Πλη σπευσε να καλσει στην Μπιτλια τον μεγλο βεζρη, Ρεσντ Μεχμτ Πασ, με αποστολ να αποκαταστσει την τξη στην περιοχ. Ο βεζρης γραψε στο Βελ και στον Ασλν μια φιλικ επιστολ, που τους καλοσε εγκρδια να τον επισκεφτον για ν' αποδεχθον τη δκαιη ανταμοιβ για τις υπηρεσες τους, προσπαθντας, ταυτχρονα, να συγκινσει την οπισθοφυλακ των στρατευμτων τους. Οι Αλβανο ανταποκριθκαν στη πρσκληση χωρς καμι αντρρηση. Αυτ κρτησε μονχα μερικς μρες με γιορτς και με χαρς. Αλλ η ρα της μχης δεν ργησε να σημνει. Το πρω της 30ης Ιουλου, τη στιγμ που παρακολουθοσαν την ανπτυξη των στρατιωτικν επι-χειρσεων του οθωμανικο στρατο, ο βεζρης στρεψε τα γεμισμνα με μδρο καννια εναντον των Αλβανν και τους αποδεκτισε τυλγοντας τους με να χαλζι απ βλματα. πειτα, τους αποκεφλισαν και τα κεφλια τους εστλησαν στη Κωνσταντινοπολη.

ΑΝΕΚΔΟΤΗ ΠΟΙΗΣΗ ΓΝΩΣΤΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ

1. Μια αρκετ μεγλη ποστητα ποιημτων του Ιωννη Βηλαρ. πως γραψα και στην προηγομεν μου κθεση, χω στην κατοχ μου δο μικρος τμους ποιημτων του, που εκδθηκαν στη Ζκυνθο το 1854 και το 1859. Τα ποιματα που συνλεξα στην Ελλδα εναι λα ανκδοτα κι αποτελονται, στο μεγαλτερ τους μρος, απ στιρες, μερικς απ τις οποες πολ πνευματδεις και καυστικς. Ο Βηλαρς πθανε το 1823. Τα ργα του ορθ θεωρονται απ τα πιο σπουδαα μνημεα της δημδους ελληνικς ποησης.
2. Μια εικοσδα ερωτικν ργων ενς ποιητ απ την Κεφαλονι [sic], του Στφανου Ξανθπουλου, για τον οποο δεν γνωρζουμε απολτως τποτα. Η ποησ του αποκαλπτει μια φαντασα ζωηρ και πρωττυπη. Κρνοντας απ το στιλ, ο συγγραφας πρπει να ζησε στις αρχς του αινα.
3. Μια συλλογ ανκδοτων σατυρικν κειμνων του ζακυνθινο Κουτοζη, που ζησε τον 17ο [sic] αινα. Θεωρ αυτς τις στιρες ως τα πιο πολτιμα μνημεα της επτανησιακς διαλκτου. Αξζουν, με λο τον σεβασμ, μιαν επσημη κδοση.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΕΣ

     Θα περιοριστ μονχα στην 1η κδοση του δημοφιλος κρητικο ποιματος Ερωτκριτος του Βιτσντζου Κορνρου, τον οποον ο επιφανς Κορας χαρακτρισε ως μηρο της δημδους ελληνικς ποησης. Αυτ η κδοση εναι σχεδν απαρατητη για ποιον θα θελε να επιχειρσει μια κριτικ κδοση του μορφου αυτο ποιματος. Αυτς εναι ο ττλος:

   Ποημα ερωτικν, λεγμενον Ερωτκριτος, συνθεμνον απ τον ποτ ευγενστατον Βιτζντζον τον Κορνρον απ την χραν της Σιτας του νησιο της Κρτης, τρα την πρτην φορν με πολν κπον και επιμ λειαν τυπωμνον κι αφιερωμνον εις τον εκλαμπρτατον και λογιτατον αφντην Γεργιον τον Τσανδρην. Εις την Βενεταν, αψιγ. Εις την τυπογραφαν Αντωνου του Βρτολι, 1713.

     Εκτς απ το καθαρ γλωσσολογικ ενδιαφρον αυτν των κειμνων, συγκντρω σα πολυριθμο υλικ, τσο τυπωμνο σο και χειργραφο, το οποο μπορε να βοηθσει στο γρψιμο ενς βιβλου για την σημεριν κατσταση της εκπαδευσης στην Ελλδα και τις ελληνικς επαρχες που εναι υποταγμνες στην Τουρκα. Δεν γνωρζουμε σχεδν τποτα στη Δση για τον τρπο λειτουργας αυτν των σχολεων, τα οποα ιδρθηκαν σχεδν λα πριν απ 17 τη και στηρζουνε τον μεγλο Φιλολογικ Σλλογο της Κωνσταντινοπολης. Συγκντρωσα, επσης, σχεδν λα τα απαρατητα βιβλα για να γρψω μια ολοκληρωμνη ιστορα της ελληνικς λογοτεχνας απ την αρχ του αινα κι τσι, χρη στη γενναιδωρ σας προσφορ, κατφερα να φτιξω μια πλοσια και πολτιμη συλλογ βιβλων, η οποα εναι συχν πολ δσκολο να αποκτηθε, ακμα κι απ καθαρ οικονομικ ποψη.Αυτ εναι, κριε Υπουργ, μια συνοπτικ κθεση της δουλεις μου κατ τη διρκεια της διαμονς μου στην Ανατολ. Η συλλογικ κδοση των γλωσσολογικν αυτν τεκμηρων θα ρξει φως στο αμφιλεγμενο ζτημα της δημδους γλσσας, την οποα οι σγχρονοι λληνες επιμνουν να μη χρησιμοποιον ταν γρφουν, αν και δεν μπορον να υποστηρξουν σα χουν υιοθετσει, ταν γρφουν τα βιβλα και τις εφημερδες τους. Αυτ η τελευταα εναι, πως ξρουμε, μια περιορισμνη διλεκτος σε σχολαστικ και επιδεικτικ γλσσα, την οποα λος ο κσμος καταλαβανει πνω-κτω, αλλ δεν θα τη μιλσει ποτ, επειδ απ ττοιου εδους πηγ κανες δεν ξεδιψ.
     Το χω πει δη πολλς φορς και στους ακαδημακος, των οποων ο λγος εναι πιο γκυρος απ τον δικ μου, το χω επαναλβει σε λους τους τνους∙ η γλσσα του βοσκο και του νατη εναι πιο ζωνταν, πιο αυθεντικ και, ελπζω να με συγχωρσει το Πανεπιστμιο Αθηνν, πιο ελληνικ απ αυτ που εκφωνεται με στμφο τις ημρες των επσημων εκδηλσεων. Θα προσθσω, επσης, τι οποιοσδποτε τολμοσε να χρησιμοποισει αυτ την χρωμη και νεκρ γλσσα σε μια συζτηση θα προ-καλοσε γενικ θυμηδα. Ελπζω πως θα ρθει η στιγμ που οι λληνες θα καταλβουν τι εναι ανητο να γρφουν σε μια γλσσα που οι διοι θεωρον γελοο να την μιλον.
     Επιτρψτε μου, κριε Υπουργ, να απευθνω, τελεινοντας, τις θερμς μου ευχαριστες σε λους εκενους που με μεγλη προθυμα θλησαν να με βοηθσουν με τη πρθυμη συνδρομ τους στο ργο που μου εμπιστευτκατε. Πρπει να αναφρω, πρτα απ' λα, τον κριο Χαρλαο Τρικοπη, υπουργ εσωτερικν και πρωθυπουργ, τον κριο Ρλλη, υπουργ δημσιας παιδεας και πολιτισμο, τον κριο Μρκο Ρενιρη, διευθυντ της Εθνικς Τρπεζας της Ελλδος, τους κυρους Κωνσταντνο Παπαρρηγπουλο και Θεδωρο Ορφανδη, καθηγητς στο Πανεπιστμιο, τον κριο Παλο Λμπρο, επιφαν συλλκτη νομισμτων και στη Κωνσταντινοπολη, τον Εξοχτατο Χριστκη Ζωγρφο, τον γιατρ Ηροκλ Βασιδη, τον κριο Μενλαο Νεγρεπντη, τον κριο Αθηνογνη και πολλος λλους.
     Δεχτετε, Κριε Υπουργ, τη βεβαωση της ειλικρινος ευγνωμοσνης του πιστο σας υπηρτη.

ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΛΕΓΚΡΑΝ

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers