-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

':


                                                  Πρλογος

     Ξρω τ θα πετε: Πως λο λω τλος, νσου και ξεπετιται κι λλο να ρθρο, μα δεν φταω εγ... αυτς φτανε και χαρομαι γι' αυτ. 21ο ρθρο για μιαν ακμα πολ ξεχωριστ Γυνακα Του Κσμου και σε τ εποχ ε; Πντως πολ παλι. Φυσικ αγγζει, αλλ πολ ελαφρ, τα ρια του μθου, πλην μως τα γεγοντα υπρχουνε, τι κι αν η τυχν σλτσα που τα πλαγιοσυμπληρνει μπορε να εναι και μθευμα για να περπατσει πιο καλ το στρυ. Λω πως πως μια μικρ κι ανεπασθητη σαλτσολα χρειζεται για να γιομσει τα τερστια κεν που υπρχουνε λγω του χρνου που κλησε απ ττε, σαν νας γλπτης κι εξαφνισε τις λεπτομρειες...
     Δεν πολυλογ λλο, και να περσουμε αμσως σε μιαν εισαγωγ, στε να διαγραφε το υπβαθρο της ιστορας. Πμε παρεολα.


                                                    Εισαγωγ

     Βρισκμαστε στον 6ο αι. π.Χ. κι πως λοι πια ξρουμε, στοιχεα πολλ δεν υπρχουνε. Ξρουμε μως πως ακμα δεν χουνε σχηματιστε οι Πλεις-Κρτη με τη πλρη ννοια, ξρουμε επσης πως ο Θμυρις χει δη ζσει, η Σαπφ κι ο Αλκαος κπου εδ γρω θα 'ναι, πως σε λγα χρνια θα ξεκινσει σαν ιδα η τραγωδα και πως ο Ηρδοτος μας φησε στις ιστορες του, πως θεωροσε τον Κρο τον Μγα, ως τον πιο μεγλο ηγτη που πρασε ως ττε στα χρονικ. Εμες μως θα φγουμε απ την Ελλδα, να πμε πιο πρα και πιο πνω κι απ τα παρλια της Μικρς Ασας και θα βρομε πως εκε, στις στππες αυτς, ζοσανε λλες φυλς, γνωστες στον ελληνικ χρο. Σκα, Μασσαγτες, Χωρσμιοι, Δαι, Ισσηδνες κι οι τρομερο Σκθες, που μας τους παρουσιζει ο μηρος σαν μια ξενη κι γρια φυλ και φυσικ κι οι γνωστο μας Πρσες, αλλ πιο κτω και λγο πιο πρα απ τα μικρασιατικ παρλια. Επσης η Αγυπτος πιο πρα και κτω προς τα δεξι, με τον πολιτισμ της και τις Πυραμδες της. Εμες μως απλ περιγρψαμε περπου το τ υπρχε ττε και δεν θα ασχοληθομε μ' αυτ, εμς μας ενδιαφρει μια συγκεκριμνη φυλ, οι Μασσαγτες, που επσης πολλο μετπειτα ιστορικο, τους ονομζουνε -μλλον εσφαλμνα- Σκθες.
     Αυτο λοιπν οι Σκθες (Μασσαγτες) τανε μια πολ ισχυρ φυλ με αρχηγ τους τον Σπαργκπη. Αυτς ο γενναος ηγτης, εχε μια κρη, που γννησε και πθανε αμσως μετ, η γυνακα του Μποπη. Ττε οι φυλς της στππας δεν εχανε καθλου μοια με μας συνθεια, (πργονοι των Μογγλων κατ μιαν ννοια), καθς απ μικρο μαθανανε τα πλα και τα λογα. Επσης σπνια ξεχωρζανε κορτσια απ αγρια, ως προς την εκπαδευση σ' αυτ. Ο Σπαργκπη περμενε φυσικ γιο για κληρονμο του, πνιξε τη πκρα απ το χαμ της γυνακας του και τυχν την ποια απογοτευση απ το κοριτσκι που 'φερε στον κσμο και το αγπησε με λη τη δναμη της γενναας αλλ μεγλης καρδις του. που πγαινε το 'παιρνε μαζ, του μθαινε το σπαθ, το τξο κι ιππασα, αλλ χι δεν τανε μνον αυτ που ζητοσε. θελε να τη μθει να ηγεται κι αυτ επιτυγχνεται χι μνο με την ισχ σε δναμη και τχνη στα πλα κι ιππεοντας ρτια, αυτ μαθανεται με τις περιστσεις που λαμβνεται η διδαχ. Πντως η μικρ διχνε να τα παρνει τα... γρμματα κθε φορ και με κθε διδαχ.
     Κι πως εναι σνηθες σε μεγλους ηγτες, ρθε η ρα της πτσης του απ προδοσα, τη στιγμ που η μικρ τανε κοριτσκι και μλιστα σα που τη γλτωσε νας απ τους μπιστους του Σπαργκπη και τη πρε μακρυ. Την κρυψε κμποσα χρνια κι ταν γινε φηβη γλτωσε λλη μια φορ απ κποιους περαστικος κλφτες, που ωστσο σκοτσανε λους τους υπλοιπους. Τους κυνγησε και τους σκτωσε και τους ξι μετ ββαια, αλλ τ να το κνεις ταν μνεις ολομναχη σ' ολκερη στππα κι γνωστη. Τη περιμζεψε μια λλη φυλ που εχανε καλς σχσεις με τους Σκθες (Μασσαγτες) και πρασε κμποσο διστημα μαζ τους που κι εκε διακρθηκε σε θρρος, τχνη των πλων, ιππασα, αλλ και στην γρηγορδα σκψης κι εξυπνδα και διπλωματα.

                                  Η Λιονταρνα Της Στππας
 
     ταν ο Κρος εχε πετχει τη κατκτηση των Βαβυλωνων, εχε πλον επιθυμα να φρει τους Μασσαγτες στη κυριαρχα του. Αυτο λγεται πως τανε μεγλο και πολεμικ θνος, που κατοικε προς την ανατολ του λιου, πρα ​​απ τον ποταμ Αρξη (Σμερα λγεται Συρ-Ντρια) κι απναντι απ' τους Ισσηδνες (αρχαοι λαο της Κεντρικς Ασας στο τλος της εμπορικς οδο που οδηγοσε βορειοανατολικ απ τη Σκθεια, που περιγρφεται στη χαμνη Αριμασπα του Αριστα, απ τον Ηρδοτο στην Ιστορα του κι απ τον Πτολεμαο στη Γεωγραφα του). Εδ ξεκιν τη διγηση ο Ηρδοτος κι εμες ακομε:



     Απ πολλος θεωρονται φυλ των Σκυθν, στο ντσιμο
και στον τρπο ζως τους, οι Mασσαγτες μοιζουνε με τους Σκθες. Μχονται τσο με λογο σο και με τα πδια, καμμα μθοδος δεν εναι περεργη γι' αυτος: χρησιμοποιονε τξα και λγχες, αλλ το αγαπημνο τους πλο εναι το τσεκορι μχης. Τα χρια τους εναι  καλυμμνα ολκερα απ χρυσ ορεχαλκο. Για τις αιχμς των βελν τους και για τις κρες των δορτων και τα τσεκορια τους χρησιμοποιον ορεχαλκο. για καλμματ του κεφαλιο και ζνες το χρυσ. Το διο ισχει και με τη προστασα των αλγων τους, τους βζουνε θρακες απ ορεχαλκο, αλλ χρησιμοποιονε χρυσ για τα ηνα και τα λοιπ προστατευτικ τους. Δεν χρησιμοποιον οτε σδερο οτε ασμι, γιατ δεν εχανε στη χρα τους, αλλ εχαν φθονο ορεχαλκο και χρυσ.
     Μερικ απ τα θιμ τους: Κθε ντρας χει μνο μα γυνακα, αλλ λες οι γυνακες κρατονται απ κοινο. γιατ αυτ εναι να θιμο των Μασσαγετν κι χι των Σκυθν, πως λνε λανθασμνα οι λληνες. Η ανθρπινη ζω δεν φτνει στο φυσικ της τλος με αυτος τους ανθρπους. αλλ ταν νας ντρας μεγαλνει, λοι οι συγγενες του μαζεονται και τον προσφρουνε σε θυσα. προσφροντας ταυτχρονα μερικ βοοειδ. Μετ τη θυσα βρζουνε τη σρκα και γιορτζουνε κι σοι τελεινουνε τις μρες τους υπολογζονται οι πιο χαρομενοι. Αν νας ντρας πεθνει απ ασθνεια, δεν τον τρνε, αλλ τονε θβουνε στο δαφος, θρηνντας τη κακοτυχα του τι δεν γιορτστηκε με τη θυσα του. Δεν σπρνουνε, αλλ ζονε απ τα κοπδια τους, και με ψρια, που υπρχουνε σε αφθονα στον Αρξη. Το γλα εναι αυτ που πνουνε κυρως. Ο μνος θες που λατρεουν εναι ο λιος και σε αυτν προσφρουν λογο σε θυσα. με την ννοια τι δνουμε στους ταχτερους απ τους θεος το ταχτερο απ λα τα θνητ πλσματα. Εδ συνεχζει ο περπου μθος:
     Ας γυρσουμε πσω στην φηβη πλον κοπλλα που μεγαλνει με τους φιλικος προς αυτν και τον πατρα της γετονες και γνεται να μαζ τους. Τους πεθει μλιστα, ταν υπρχουν οι κατλληλες συνθκες, να εκδικηθονε τους προδτες που σκοτσανε τον πατρα της και τρα σφετερζονταν το θρνο του. Μπανοντας κι η δια επικεφαλς της επθεσης φτνουνε μπροστ στον παρατεταγμνο αντπαλο, που τανε πιο μεγλος κι ηγετο απ τους προδτες -που εχανε κνει τη βρωμοδουλει κρυφ. Ττε κι εν ετοιμαζντουσαν για επθεση, η κοπλλα πια, Τμυρις, καλπζει με θρρος και φτνει μπροστ στους αντιπλους.



 -"Λα μου" τους φωνζει με δυνατ και καθρια φων, "δεν χω κτι μαζ σας, αντθετα σας αγαπ πως ο πατρας μου, Σπαργκπη".. Στο κουσμα του ονματος, μια αναταραχ ξσπασε, οι δυο προδτες προσπθησαν να την εμποδσουν να συνεχσει, αλλ οι πιο κοντινο τους συγκρτησαν και τους ανγκασαν σε ησυχα. Η Τμυρις συνχισε: "Ναι εμαι η κρη του ξιου Σπαργκπη, που απ προδοσα αυτν των δυο που τρα ηγονται, σκοτθηκε κι εγ σα που γλτωσα. Εχανε συνεννοηθε με τους Χωρσμιους για συνεργασα, πργμα που ο πατρας μου δεν στερξε, γιατ με αυτος δεν χουμε καννα κοιν. τσι κι αφο τον εχανε σκοτσει ξεκνησε η συγκεκριμνη συνεργασα. Τρα εμαι εδ μπροστ σας ζητντας εκδκηση για το αμα του πατρα μου κι αρχηγο σας".
     Οι δυο προδτες προσπθησαν να αντιδρσουν αλλ σε λγα δευτερλεπτα τα κεφλια τους κοσμοσανε το λογο της Τομριδος εν μσω επευφημιν κι εναγκαλισμν. Αυτ τανε. Την εχανε δεχτε σαν ηγτιδα και μλιστα με λατρεα, χωρς να χυθε στλα αμα. Κι χι μνον αυτ, εχανε πλον και τη συνεργασα των γειτνων που εκτιμντας το θρρος και τη γενναιτητ της την εχανε σαν αδελφ και σμμαχο. Η Τμυρις δεν τανε πια κοριτσκι, τανε μια πολεμστρια αρκετ ικαν και μια ηγτις εξαιρετικ διπλωματικ κι ξυπνη.



     ταν ρθε η ρα να διαλξει να σζυγο και να του αποθσει την ηγεσα, διλεξε τον πιο κατλληλο, τον Ροσταη. Του κανε κι να γιο τον Σπαργκασδη ο οποος μεγλωνε με τις διες αρχς που μεγλωναν λα τα παιδι των Μασσαγετν κι η δια. Η επμενη κνηση ταν να στραφε και να εξαφανσει τους Χωρσμιους κι ταν το πτυχε κι αυτ τανε πια πανσχυρη δναμη στη στππα. λοι πλον οι γειτονικο λαο της δεχνανε τον πρποντα σεβασμ και καθς κανναν δεν αδκησε ποτ, δεν εχανε και καννα λγο να της πνε κντρα. Εδ παραδδω τη συνχεια στον Ηρδοτο και πλι:

     ~530 π.Χ. Εκενη τη στιγμ τους Μασσαγτες κυβερνοσε μια βασλισσα, τ' νομ της, Τμυρις, που μετ το θνατο του συζγου της, ξανανβηκε στο θρνο. Σε αυτν, ο Κρος στειλε πρεσβευτς, με οδηγες να της παραδσουνε πρταση γμου και πρσκληση να τη καλσουνε στο παλτι του, για να συζητσουνε, εν στα σχδι του εχε να τη σκοτσει για να μη βρει αντσταση. Ωστσο, εκενη κατλαβε πως ταν το βασλει της κι χι την δια, που φλερτρει ο Κρος κι απαγρευσε στους ντρες του να πλησισουν. Γιατ πως επαμε, οι ντρες σζυγοι υπερισχουνε των γυναικν, βσει των εθιμων τους κι η δια εχε αποτραβηχτε στον σζυγ της, κι τσι του αντιπρτεινε μιαν λλη λση. Ο Κρος εχε μια κρη, την τοσσα, κι αυτ εχε τον γιο της τον Σπαργκασδη, οπτε ξυπνα του 'κανε ρελνς-προξενι, πργμα που φυσικ αυτς δεν δχτηκε κι τσι, λοιπν, διαπιστνοντας τι δεν προωθοσε τα σχδι του απ αυτ την μπνευση, βαδζει προς τον Αρξη κι εμφανζει ανοιχτ τις εχθρικς του προθσεις. ρχισε να κατασκευζει μια γφυρα που ο στρατς του θα μποροσε να διασχσει τον ποταμ κι ρχισε να χτζει πργους πνω στα σκφη που επρκειτο να χρησιμοποιηθον στο πρασμα. Αλλ ποις ταν αυτς ο Κρος και γιατ τχα τον επανε Μγα; Να το δομε κι αυτ- μια παρνθεση λοιπν:
_______________________________

                                Προικισμνος Αντπαλος

    Ο Κρος Β' της Περσας (~602 600  π.Χ. - 530 π.Χ.), γνωστς κοινς ως Κρος ο Μγας και Κρος ο Πρεσβτερος, ταν ο ιδρυτς της Αχαιμενιδικς Αυτοκρατορας, της πρτης Περσικς Αυτοκρατορας. τανε μεγλος κατακτητς κι ο σημαντικτερος βασιλις της Περσας απ τη δυναστεα των Αχαιμενιδν. Η βασιλεα του σμφωνα με τις πηγς, διρκεσε 29 31 χρνια, εναι ο ιδρυτς της μεγλης Περσικς αυτοκρατορας των Αχαιμενιδν με πλθος απ ττλους. Ο Ξενοφν αναφρει πως ταν γιος του Καμβση Α' και της Μανδνης, κρης του βασιλι των Μδων, Αστυνη που μεγλωσε στην αυλ του, και σε ηλικα μλις 16 χρονν νκησε κι διωξε τους Ασσριους. Κρυξε τον πλεμο εναντον του παππο του Κρου Α' και τελικ επικρτησε. Μεγλωσε την κταση του κρτους του κατακτντας τους διφορους γειτονικος του λαος, στους οποους φρθηκε με επιεκεια. Με τη σειρ: Νκησε τους Μδους και πρε την εξουσα απ τον Αστυγη το 549, νκησε τους Ληδος το 547 και τον Κροσο, τον οποο πρε σμβουλ του λγω της γνωστς μας ιστορας με τον Σλωνα. Νκησε και προσρτησε επσης, το 539 τους Βαβυλνιους του Βαλτζαρ. Εχε σκοπ να περσει νικηφρα τη στππα και να επιτεθε στην Αγυπτο.

    Οι κατακτσεις του επεκτθηκαν απ το Αιγαο Πλαγος και τον Ελλσποντο ως τον Ινδ ποταμ, ταν η μεγαλτερη αυτοκρατορα που γνρισε ποτ η ανθρπινη ιστορα, οι κατακτσεις του Κρου τον καναν κυραρχο της Ασας. Οι σπουδαιτερες αυτοκρατορες που κατλαβε ταν οι Βαβυλνιοι, οι Μδοι και το πανσχυρο κενη την εποχ βασλειο των Λυδν του Κροσου που κυριαρχοσε σ' ολκληρη τη Μ.Ασα. Η κατκτηση της Λυδας κι η κατλυση του βασιλεου του Κροσου ολοκλρωσε τη κατκτηση της Ασας για λογαριασμ του Κρου, η επμενη περιοχ που σχεδαζε να κατακτσει ταν η Αγυπτος αλλ δεν γινε επειδ τον πρλαβε ο θνατος.
     Ο Κρος Β' σμφωνα με τους αρχαιολγους, εναι ο πρτος βασιλις στην ιστορα που κανε τη διακρυξη των ανθρπινων δικαιωμτων, τα κατγραψε απ το 539 π.Χ. ως το 530 π.Χ. στον περφημο Κλινδρο του Κρου. Μορασε την απραντη αυτοκρατορα του σε σατραπεες με αντερο κυβερντη τον διο τον μεγλο βασιλι (σχη) κι εχε τα ανκτορα του στις Πασαργδες. Εναι επιπλον, να απ τα σημαντικτερα πρσωπα της Ββλου, περιγρφεται σαν ο μεγλος φιλνθρωπος βασιλις των Περσν που επτρεψε στους Ιουδαους να επιστρψουν στα Ιεροσλυμα και να λατρψουν ελεθερα το θε τους. Εξδωσε τα διατγματα της αποκατστασης, γι' αυτ πρε απ τη Ββλο τον ττλο του χρισμνου. Τλος ρισε διδοχο του τον μεγαλτερο γιο του Καμβση Β' αλλ σμφωνα με εντολ της διαθκης του κληροδτησε στον μικρτερο γιο του Σμρδι τις ανατολικς σατραπεες της αυτοκρατορας του. Εδ επιστρφω στον Ηρδοτο για τη συνχεια απ τη στιγμ που πρε την απφαση να διαβε τη στππα
   
_________________________________

     Εν ο Πρσης ηγτης ασχολιταν με αυτ, η Τμυρις του στειλε να πρεσβευτ, που του επε: "Βασιλι των Μδων, σταμτα αυτ τη προαπθεια, γιατ δεν μπορες να ξρεις  αν η τελικ κβαση θα 'χει ευνοκ αποτλεσμα. Μενε ευχαριστημνος με το να κυβερνς ειρηνικ το δικ σου βασλειο, κι σε εμς να βασιλεουμε το δικ μας, ειρηνικ και φιλικ. Ωστσο, ξρω τι δεν θα επιλξεις να ακολουθσεις αυτ τη συμβουλ, καθς δεν υπρχει τποτα λιγτερο επιθυμητ απ την ειρνη και την ησυχα, λα τρα, αν επιθυμες τσο πολ να συναντσεις τη Τομριδα, μη κνεις τζμπα κπο για τη κατασκευ γφυρας. Ας αποτραβηχτομε κι οι δυο λαο τρεις ημρες πορεα απ την χθη του ποταμο και θα περσουμε μεις αφο τραβηχτετε εσες σε κποια απσταση κι αν πλι θλετε μχη, ας δοθε σε τοτη τη μερι του ποταμο".



      Ο Κρος, με αυτ τη προσφορ, κλεσε τους αρχηγος των Περσν κι θεσε το ζτημα ενπιον τους, ζητντας τους να τονε συμβουλψουνε τι πρπει να κνει. λες οι ψφοι ταν υπρ του να αφσει τη Τομριδα να διασχσει το ρεμα και να δσει μχη στο περσικ δαφος.
μως ο Κροσος ο Λυδς (ο γνωστς μας απ τον Σλωνα), που τανε παρν στη συνντηση των αρχηγν, απρριψε αυτ τη συμβουλ, σηκθηκε λοιπν κι επε: "Δυστυχς, τα δικ μου βσανα, απ τη πολ πικρα τους, με δδαξαν να βλπω τους κινδνους. Αν θεωρες τον εαυτ σου αθνατο κι ο στρατς σου εναι στρατς αθνατων, η συμβουλ μου αναμφβολα θα πεταχτε στα σκουπδια Αλλ αν αισθνεσαι τον εαυτ σου ως ντρα και κυβερντη αντρν, βλε το καλ στο νου, πως υπρχει νας τροχς στον οποο περιστρφονται οι υποθσεις των αντρν κι τι η κνησ του απαγορεει στον διο νθρωπο να εναι πντα τυχερς. Τρα σχετικ με το υπ εξταση ζτημα, η κρση μου ρχεται σε αντθεση με την κρση των λλων συμβολων σου. Γιατ αν συμφωνσεις να δσεις στον εχθρ εσοδο στη χρα σου, σκψου τι κνδυνο διατρχει! Γιατ, σγουρα, αν κερδσει τη μχη, δεν θα επιστρψει στο σπτι του, αλλ θα βαδσει προς τα κρτη της αυτοκρατορας σου. , αν κερδσεις τη μχη, ττε κερδζεις πολ λιγτερα απ' ,τι αν ταν απναντι απ το ρμα, που θα μποροσατε να βαδσετε εσες στα μρη τους. Αντ να σε νικσουνε στο δικ σου δαφος, πρπει να ορσεις το δικ τους σε παρμοια περπτωση. Πρασε το στρατ στην λλη πλευρ του ποταμο κι χεις πρσβαση αμσως στη καρδι της χρας τους. Επιπλον, δεν θα ταν απαρδεκτο για τον Κρο, τον γιο του Καμβση να οπισθοχωρσει και να παραδσει δαφος σε μια γυνακα; Η συμβουλ μου, λοιπν, εναι τι διασχζουμε το ποτμι και στρατοπεδεουμε εκε. Μου λνε τι δεν γνωρζουνε τα καλ πργματα που 'χουμε μεις οι Πρσες και δεν χουνε δοκιμσει ποτ τις υπροχες απολασεις της ζως. Ας προετοιμσουμε λοιπν μια γιορτ με αυτ στο στρατπεδο μας, αφχτε αρνι κι αφστε κρασ φθονο στε να προμην γλντι κι αφνοντας πσω το πιο αδναμο μρος του στρατματος να απομακρυνθομε προς την κρη του ποταμο. Εκτς αν κνω πρα πολ λθος, ταν δονε το καλ γλντι θα ξεχσουν λα τ' λλα και θα πσουν. Ττε κι αφο θα 'χουμε ποτσει το κρασ με χασς, επιστρφουμε και τους νικμε εκολα". (Μγκας ο Κροσος -καμμνος απ εμπειρα και πλον σοφτερος).



     Ο Κρος, ταν τα δο σχδια τθηκαν σε αντιπαρθεση μπροστ του, λλαξε γνμη και προτμησε τη συμβουλ που 'χε δσει ο Κροσος, στειλε απντηση στη Τομριδα τι πρπει να αποσυρθε κι τι θα διασχσει αυτς το ποτμι. Αποτραβχτηκε λοιπν αυτ κι αφνοντας στον Κροσο τη φροντδα του γιου του Καμβση (τον οποο εχε διορσει για να τον διαδεχθε στο θρνο), με αυστηρ εντολ να του 'χει κθε σεβασμ που αρμζει και να τον μεταχειρζεται καλ, αν η αποστολ αποτγχανε τους στειλε και τους δυο πσω στη Περσα. πειτα δισχισε τον ποταμ με τον στρατ του.
     Τη πρτη νχτα μετ το πρασμα, καθς κοιμτανε στη χρα του εχθρο, του εμφανστηκε να ραμα. Φαινταν να βλπει στον πνο του τον μεγαλτερο απ τους γιους του Υστσπη, με φτερ στους μους του, να σκιζει με τη μα φτερογα Ασα και την Ευρπη με την λλη. Τρα ο Υστσπης, ο γιος του Αρσμη, ταν απ τη φυλ των Αχαμενιδν κι ο μεγαλτερος δικς του γιος, ο Δαρεος, ταν ττε μλις εκοσι ετν. ρα, επειδ δεν ταν ακμα στην ηλικα για να πει σε μχες, εχε μενει πσω στη Περσα. ταν ο Κρος ξπνησε και σκφτηκε καλ το ραμα, του φνηκε τι χει σημασα. Επομνως, μνυσε στον Υστσπη: "Υστσπη, ο γιος σου μαθανω πως συνωμοτε εναντον μου για το στμμα. Θα σου πω πς το ξρω σγουρα. Οι θεο προσχουν την ασφλει μου και με προειδοποιον εκ των προτρων. για κθε κνδυνο. Τρα χθες το βρδυ, πλαγιασμνος στο κρεβτι μου, εδα σε να ραμα τον μεγαλτερο απ τους γιους σου με φτερ στους μους του, να σκεπζει με τη μα φτερογα την Ασα και την Ευρπη με την λλη. Απ αυτ εναι σγουρο, πρα απ κθε πιθαν αμφιβολα, τι ασχολεται με κποια συνωμοσα εναντον μου. Γρνα αμσως στη Περσα και να 'σαι σγουρος πως ταν επιστρψω απ την κατκτηση τν Μασσαγετν, ο γιος σου θα λογοτσει σε μνα".
     τσι, ο Κρος μλησε, με τη πεποθηση πως εχε συνωμοτσει ο Δαρεος. αλλ χασε την αληθιν ννοια του ονερου, το οποο στλθηκε απ τον Θε για να τον προειδοποισει, τι μελλε να πεθνει εκε και ττε, κι τι το βασλει του θα 'φτανε στα χρια του Δαρεου. Ο Υστσπης δε, του απντησε ως εξς: "Δεν υπρχει καννας Πρσης που θα συνωμοτοσε εναντον σας! Αν υπρχει κποιος, θα θανατωθε γργορα, τους κνατε ελεθερους ντρες, ταν τους βρκατε σκλαβωμνους και τους κνατε κυραρχους λων. Αν να ραμα χει φανερσει πως ο γις μου συνωμοτε εναντον σας, τον παραδδω στα χρια σας για να τον κνετε ,τι θλετε". πειτα πρασε τον Αρξη κι επστρεψε στη Περσα για να προσχει τον Δαρεο.
     Εν τω μεταξ, ο Κρος, χοντας προχωρσει μια πορεα μιας μρας απ το ποτμι, κανε πως του εχε συμβουλψει ο Κροσος και, αφνοντας το χρηστο τμμα του στρατο του στο στρατπεδο, αποχρησε με τα καλ του στρατεματα προς τον ποταμ. Λγο αργτερα, ο στρατς της Τομριδος, κατ το να τρτο,με επικεφαλς το γιο της Σπαργκασδη, πφτει πνω στο στρτευμα που 'χεν αφσει ο Κρος και τους λιανζει.. Στη συνχεια, βλποντας το συμπσιο που τους περμενε, κθισαν κι ρχισαν να γιορτζουν. ταν καλφαγαν και καλπιαν, τους πρε ο πνος, πως ακριβς εχε προβλψει ο Κροσος. Ο στρατς του Κρου που περμενε πιο πρα, πσαν επνω τους και τους λιανσανε. Σκοτσανε το μεγαλτερο μρος του και πισανε πολλος αιχμαλτους -μεταξ αυτν κι ο γιος της.



     Εκενη ταν μαθε τι εχε συμβε στον γιο της και στον στρατ της, στειλε το εξς μνυμα στον Κρο: "Αιμοδιψ Κρο, δεν μπορες να περηφανεεσαι γι' αυτ τη κακ επιτυχα: τανε το κρασ κι η μθη του -που, ταν το πνεις, σε κνει να εσαι τσο τρελς κι μυαλος και μεθυσμνος ντας λες και πολλς χαζομρες. ταν αυτ το δηλητριο που παγδεψες το παιδ μου κι τσι τον νκησες κι χι σε δκαιο ανοιχτ αγνα. Τρα κου αυτ που θα σε συμβουλψω και να 'σαι ββαιος πως θα 'ναι για το καλ σου. Στελε μου πσω τον γιο μου ζωνταν και φγε απ τη γη μου συχα και δε θα σε πειρξει κανες. Αν αρνηθες σου ορκζομαι στον λιο, εγ η ηγτιδα των Μασσαγετν, μιας κι εσαι διψασμνος για αμα, θα στο ποτσω να το πιες με τα δια μου τα χρια"!
     Ο Κρος λαβε το μνυμα και γλασε χωρς να το σεβαστε καθλου. Ο δε Σπαργκασδης, ταν συνλθε απ τη μθη κι εδε με τα καθαρ πλον μτια του το ψος της καταστροφς, ζτησε χρη απ το βασιλι να του λσουνε τα χρια, πργμα που γινε αμσως. Ττε κι ταν εχε ξεφγει τη προσοχ λων, ρπαξε να σπαθ κι αυτοκτνησε.
Η Τμυρις, ταν διαπστωσε πως δεν ελφθη στα σοβαρ απ τον Κρο, συγκντρωσε λες τις δυνμεις της στππας κι ετοιμστηκε για τη τελικ αναμτρηση, -που εχε μεταξ λλων και προσωπικ πλον χαρακτρα γεμτο κι εγωισμ, εκτς απ εκδκηση και πεσμα. Κι τσι ξημρωσε λοιπν κενη η μεγλη μρα: Καλοκαρι, 530 π. Χ.



      ταν παρταξε λο το στρτευμ της -λες οι φιλικς και μη, φυλς φοβομενες τις επιπτσεις μιας ττας και τις συνπειες, εχανε σπεσει σσσωμες- τους μλησε με δυνατ και καθρια φων, πως πντα, λγοντς τους τα εξς: "Φλοι, γετονες, αδρφια και συ αγαπημνε μου λα, βρισκμαστε μπροστ σε μια πολ μεγλη και πρωτφαντη απειλ. Ο διψασμνος για αμα Κρος δεν χρωστει να κνει καλ σε καννα. Στο νου του χει μνο τις κατακτσεις και να σκλαβνει στην εξουσα του λαος που δεν τονε πειρξανε και ζοσαν ειρηνικ στις χρες τους. Κι εμες μως εν εμαστε ισχυρο, δεν απειλσαμε ποτ κνενα και ζοσαμε στις πατρδες μας φιλειρηνικ, με τα συνθει μας, τις οικογνεις μας, τα ζωνταν μας και τους θεος μας. Τρα αυτ λα απειλονται κι οφελουμε να τα υπερασπιστομε με το διο μας το αμα, γι' αυτ λω να μη του δσουμε αυτ τη χαρ, αντθετα να τονε βουτξουμε στο διο του το αμα". Ενθουσιασμς ακολοθησε τα τελευταα της λγια, λοι ζητωκραυγσανε κι αμσως πρανε τις θσεις τους μπροστ στον παρατεταγμνο δη μεγλο αντπαλο.
     Απ λες τις μχες στις οποες οι βρβαροι χουν εμπλακε μεταξ τους, θεωρ πως ταν η πιο σκληρ κι απ' ,τι καταλαβανω τανε κυρως ο τρπος που διεξχθη: Πρτα οι δο στρατο ρξανε βροχ απ βλη ο νας στον λλο κι ταν αδεισαν οι φαρτρες, ρχισαν να πολεμον σμα με σμα, τσεκορι το τσεκορι, μαχαρι με μαχαρι και φυσικ με τ' λογα. Αυτ συνεχστηκε για μεγλο χρονικ διστημα, χωρς να υποχωρε κανες. Τελικ επικρτησε η Τμυρις κι οι σμμαχο της. Το μεγαλτερο μρος του στρατο των Περσν καταστρφηκε κι ο διος ο Κρος πεσε, αφο βασλεψε εννα κι εκοσι χρνια. Μ' εντολ της βασλισσς τους αρχσανε να ψχνουν εναγωνως τις σωρος των σφαγμνων, για το σμα του κι ταν τονε βρκανε του κψανε το κεφλι και το πγανε σε κενη. Αυτ πρε να μεγλο δοχεο και γεμζοντς το ανθρπινο αμα, βοτηξε το κεφλι μσα, φωνζοντς του περφανα: "ζησα και σε κρδισα στη μχη κι μως απ σνα καταστρφηκα, γιατ μου πρες τον μονκριβο γιο μου με δλο. Τρα ρθε η ρα να σε πληρσω πως σου το 'χα υποσχεθε κι εσ γελοσες. Ορστε αιμοδιψ Βσσιλι πις το αμα που διψς"! Απ τους πολλος διαφορετικος μθους που λγονται για το θνατο του Κρου, αυτ που γρφω τρα μου φανεται πιο σωστ.(Εδ τελεινει ο Ηρδοτος -κι η... λγη σαλτσολα- τη διγησ του).


     Η εικνα της Βασλισσας Τομριδος εναι πολ δημοφιλς στη βιβλιογραφα. Διατηροσε ναν τερστιο αριθμ μθων, θρλων, ολκληρων επικν. Γραπτ ργα κι ργα λογοτεχνικ κι να μπαλτο. Η βασλισσα Τμυρις παρουσιζεται συνθως σαν μια μορφη γυνακα, με σκορο δρμα, πλοσια μαρα μαλλι, με μεγλη εξυπνδα, εμπειρα και θληση. Επσης, στην εικνα αυτς της ηρωδας υπρχει πντα η τραγωδα της μητρας που χασε τον αγαπημνο μονκριβο γιο της. Παρ το γεγονς τι κυβερνοσε τη χρα των Σκα (Μασσαγετν) πολ καιρ, η ιστορα της παραμνει σχετικ γνωστη, καθς αυτ τα γεγοντα δεν χουνε μνον ιστορικ ενδιαφρον αλλ και λογοτεχνικ. Υπρχουν απψεις τι εναι το πρωττυπο των Αμαζνων στην ελληνικ μυθολογα, συμφωνε ακμη και το τι πολλς πολεμστριες Σκα στερθηκαν τον να μαστ για την ευκολα της χρσης του τξου, αλλ αυτ δεν συνβη με αυτν. Ας το δομε απ τη πλευρ της ιστορας λοιπν.
     Η βασλισσα των Σκα, Τμυρις, που ονομζεται επσης βασλισσα των Μασσαγετν και (μασαγκτ σημανει η "mas-sak-ta" η μεγλη ορδ των Σκα) ταν απγονος του ηγτη Ishpakaya, εγγον της ηγτιδας Madiya και κρης του θρυλικο Σπαργκπη. Οι Σκα λοιπν τανε μεγλη, πολεμικ φυλ που ζοσε πρα απ τον ποταμ Αρξη (σημεριν Συρ-Ντρια), στην ανατολικ ακτ της Κασπας θλασσας, στο σημεριν Τουρκεστν.
Οι περισστερες πληροφορες γι' αυτος φτσανε σμερα χρη στον Ηρδοτο. τσι, χουνε περσει περπου τρεις χιλιδες χρνια απ ττε που η βασλισσα Τμυρις κυβερνοσε τους Σκα στις ατλειωτες στπες. Οι Σκα περιπλανηθκανε, σμφωνα με τους θρλους, απ τον Δοναβη μχρι το διο το Αλτι (οροσειρ στο Καζακστν -χρυσ βουν). Οι εκτσεις αυτς κατοικονταν απ ανθρπους που οι λληνες ονμαζαν κνταυρους που γεννθηκαν στη σλα κι ο Ηρδοτος γραψε πως ο διος ο Ηρακλς τανε γιος βασιλι Σκα.
     Οι εκτσεις αυτς ταν τσον αχανες που κανες δεν μποροσε να τις κατακτσει. Οι Σκα δεν εχανε κανονικ στρατ, αλλ ο πληθυσμς τανε μχιμος και κινητοποιθηκε αμσως κι οι γυνακες στη τχνη του πολμου δεν τανε καθλου καττερες απ τους νδρες. Η δναμη του πνεματος των γυναικν πολεμιστν Saka τρομοκρατοσε τους εχθρος κι ενπνευσε τους ρωες να τους μιμηθον. Μια απ τις κορυφαες ταν η Βασλισσα Τμυρης. Σε διφορα μρη δημιουργθηκαν τραγοδια, που η ηγτις ονομαζτανε Tumar κι ακμη και Tamar. Η τεχνικ των πλων και των στρατιωτικν ενεργειν τανε γνωστ απ την παιδικ ηλικα, ο πατρας δδαξε μνο τη κρη του και συνεπς πντα την παιρνε μαζ του και πολλς φορς πρεπε να ξεφγει κυνηγημνη στο λογο του πατρα.
     Την ιππασα τη μθαινε απ τα πντε χρνια της, και το πρτο κοντ σπαθ - akinak - απ τα ξι. Κι η Τμυρις, η βασλισσα του Σκα, ταν τρελλ για τα πολεμικ. Μετ το θνατ της, χρειστηκαν ταυτχρονα τρεις ρχοντες για το βασλειο Σκα. Ευλικτη στρατιωτικς στρατηγς με μεγλη εξουσα. χι δικα προς τιμν της, το 1906, Τμυρις ονομστηκε νας μλις ανακαλυφθες αστεροειδς, στη μνμη της ζως της για χιλιδες χρνια.



     Μα απ τις φυλς Μασσαγετν ονομστηκε ως επικεφαλς κι εκε εκλγονταν οι ηγτες τους: εκε κι η Tμυρις ταν πθανε ο σζυγς της. Ο γμος της ταν επσης ενδιαφρων κι αξζει μια ξεχωριστ αναφορ, αλλ οι πληροφορες ανμεσα σε εκδοχς στα πη εναι σημαντικ διαφορετικς μεταξ τους. Εκτς απ τον ηρωικ μορφο Rustam, που ταν ο σζυγος, αναφρεται επσης νας εραστς -κποιος Bakhtiyar, ο οποος γινε προδτης στις σημαντικτερες μχες. Με λγα λγια, η λογοτεχνικ εικνα της αρχαας βασλισσας εναι ιδιατερα πλοσια κι ενδιαφρουσα. Εν η πραγματικ κρη του Σπαργκπη μεγλωνε, στη Κεντρικ Ασα, οι ιερες Αχαιμενδες, υπ την ηγεσα του διαβητου Κρου, επεκτεινταν ενεργ. Ο Κρος ο ανκητος, που ηττθηκε απ τη Βασλισσα Τομριδα; Θα μποροσε. Κι αυτ οφελεται στο γεγονς τι οι φυλς Σκα, που δεν εχανε συνηθσει να υπκεινται σε κανναν, επηρεστηκαν βαθμιαα απ την επεκτατικτητα. Μχρι κενη τη στιγμ, η βασλισσα εχε δη μεγαλσει, εχε παντρευτε κι εχε κνει γιο που γινε πολεμιστς.
     Η φυλ των Σκα, νομδες στις ατλειωτες εκτσεις της Ασας -μια ακμη πιο φωτειν εικνα τσο για την ιστορα σο και για τη λογοτεχνα. Αυτο οι μορφοι και πολ πολεμοχαρες, οι υπροχοι αναβτες κι εξαιρετικο σκοπευτς γιναν τα πρωττυπα των ηρων τσων μυθικν ιστοριν. χι μνο οι Αμαζνες ρθαν στην Ελλδα απ τις ασιατικς στππες, αλλ κι οι κνταυροι. Οι λληνες πολμαρχοι περιγραψαν τη σκυθικ επθεση ως πονηρ κι απροσδκητη. Ο στρατς βλπει μιαν αγλη αλγων, μοια με τα γρια και ξαφνικ ιππες εμφανζονται μπροστ τους κι επιτθενται στους στρατιτες που δεν εναι τοιμοι να απωθσουν την επθεση. Οι Σκα κατφεραν να κρυφτον στη ρχη του αλγου, στε να μην ταν ορατο. τσι οι λληνες δωσαν στους Σκθες τις ιδιτητες των κνταυρων. Και καθς οι γυνακες Σκα συμπεριφρονται με τον διο τρπο στη μχη -εντελς ισξιες με τους νδρες, οι λληνες μιλνε για τις φυλς των Αμαζνων -υπερφυσικ μορφες γυνακες, γενναες και δυνατς. Η βιογραφα της Τομριδος επιβεβαινει πλρως αυτς τις ιστορες, εκτς απ τι δεν κβανε το στθος τους. Οι λληνες εναι ειδικευμνοι αφηγητς, αν και μερικς φορς μπερδεονται στις μαρτυρες τους.
     Ορισμνες αρχαες πηγς μιλνε για τους Σκα ως φιλξενο, ευγεν, ευγενικ, ειλικριν και θαρραλο λα. λλοι υποστηρζουν τι λοι οι Σκθες εναι αδυσπητοι και σκληρο, δειλο κι πουλοι. Κατ' αρχν, δεν υπρχει τποτα ιδιατερα αμφιλεγμενο κι ακατανητο σε αυτ τα χαρακτηριστικ, δεδομνου πως η κατσταση υπαγορεει τη συμπεριφορ κι εναι αναγκαο να εξεταστον χωριστ. Αλλ σε μα και μοναδικ, λες οι πηγς -τσον ελληνικς σο και περδικς- συγκλνουν. ταν λνε πως οι Σκα εναι εξαιρετικο λτρεις της ελευθερας κι εξαιρετικ ταλαντοχοι σε στρατιωτικς υποθσεις. Ο τρπος ζως των Ελλνων και των Σκα, των Περσν και των Σκα για να συγκρνουμε, φυσικ, εναι αδνατο. Η φιλοσοφα τους τανε πολ διαφορετικ. Ακμη κι απ τους Πρσες, παρλο που κπου οι γλσσες εναι παρμοιες κι οι νθρωποι συνδονται.

     Αλλ οι Σκα δεν εναι νας λας, αλλ η νωση πολυριθμων σκυθικν φυλν. χουν μια κοινοτικ δομ ζως, μνο οι ηγτες εκλγονται χωρς το δικαωμα να κληρονομηθον. Αυτο εναι βοσκο που περιπλανιονται σε μικρς ομδες -αυτ εναι σως η πιο ακριβς περιγραφ. Μικρς φυλς μερικς φορς προσωριν συγχωνεονται σε δυο, σε τρεις και στη συνχεια η κθε μια διασκορπζεται επσης ελεθερα προς τη δικ τους κατεθυνση. Στη διρκεια της βασιλεας της Τομριδος υπρχανε τσσερις αρκετ μεγλες ενσεις φυλν. Οι εκτσεις εναι τερστιες, υπρχε αρκετς χρος για λους. Αλλ εν ψει κθε γενικο κινδνου, θα μποροσανε πολ γργορα να συγκεντρωθονε σε μια τερστια και τρομερ φυλ. Τη στιγμ του πολμου σε περπτωση φυσικν καταστροφν, εκλεγταν νας ηγτης -νας κοινς ηγτης κι λες οι φυλς τον υπκουαν χωρς αμφιβολα και τυφλ. ταν νας ττοιος ηγτης που κποτε εξλεξαν: η Σκα βασλισσα Τμυρις.
     Οι στππες, στις οποες περιπλανιταν ο ελεθερος Σκα, μοιζανε πολ δελεαστικς για τη σταδιακ απκτηση λο και περισστερης δναμης στους Πρσες. Κι εκε, στο θρνο, καθταν ο βασιλις των βασιλιδων, ο γιος του Καμβση, ιδρυτς της περσικς αυτοκρατορας, αλλ που δεν επιβωσε στην ακμ του, που διρκεσε σχεδν μχρι την φιξη του Μεγλου Αλεξνδρου. Ο βασιλις Κιραους, ο βασιλις Κρος, βασιλις-λιος (πως μεταφρζεται το νομ του). Εχεν δη κατακτσει σχεδν το μισ του κσμου, μνον η Αγυπτος εχε ξεφγει για το μλλον, αφο τα κεν της Ασας ταν υπερβολικ στα να ρια της εξουσας του. Ο Κρος ταν νας ταλαντοχος διοικητς κι νας καλς διπλωμτης, καθς κι νας υποδειγματικς Ζωροαστριανς (αν και το σμα του δεν κηκε ποτ). Ο πργονος της λατρεας των Αχαιμενδων, μοιος με τη λατρεα του Φαρα, ζησε μνο χαρομενα και μοναδικ νικηφρα γεγοντα. Ο περσικς πολιτισμς παρουσασε πρωτοφαν ανπτυξη. Ο Κρος βρισκταν στις ρζες μιας λλης λατρεας -των Αρων, των πιο ευλογημνων απ τα θνη.
     Ποιο ταν αυτο οι νομαδικο Σκα σε σγκριση με τους Πρσες; Με την δια επιτυχα εναι δυνατ να συγκρνουμε τους Ρωμαους με τους Γαλτες. Σκα -ποιμνες, τ να προυν απ αυτος, εκτς απ το δρμα και το κρας; Εναι αλθεια τι οι Σκα μισθοφροι μχονται πολ καλ. (Παρεμπιπτντως, οι Σκα κερδζανε κποια χρματα απ καιρ σε καιρ, αφο ταν ριστοι αναβτες και τοξευτς. Οι ηγτες των φυλν τους προσφεραν μισθοφορικν ενσχυση σε κενους που θελαν). Η θρησκεα τους ταν η πιο πρωτγονη. Λατρεονταν τα πνεματα των προγνων και της φσης τους -ο λιος, η βροντ, ο νεμος και τα παρμοια, δεν εχαν οτε ιερες οτε ναος. Ακμη κι οι καννες συμπεριφορς δεν εχανε τεκμηριωθε: το φυλετικ συμβολιο αποφσιζε τι τανε κακ και τι τανε καλ, πς θα τους μλαγαν οι νεκρο πργονοι. Και στη Περσα -η πιο προηγμνη θρησκεα της εποχς με τλειους μηχανισμος δυαδικτητας που 'χουν επιζσει ως σμερα. (Ο Freddie Mercury πθανε Ζωροαστριστς).



     Οι Πρσες κατφεραν να κνουν τους υποτακτικος λαος να χτσουν υπροχα παλτια στη Περσα και κθε Πρσης θα μποροσε να στσει ναν κπο ο διος, αυτ το ργο εθεωρετο ευλογημνο. Ακμη κι ο βασιλις των βασιλιδων, ο Κρος εργστηκε πρθυμα στη γη κι τανε περφανος για τους καρπος του ροδιο, πως και με τις στρατιωτικς νκες του. Οι Πρσες τρησαν αυστηρ τους μακροχρνιους καννες της κοινωνικς συμπεριφορς, που τηρθηκε αυστηρ η ιεραρχα. Κι οι Σκα που απ' λα αυτ δεν θελαν να ξρουνε τποτε, δεν τους ενδιφεραν, συμπεριφρθηκαν πως νμιζαν τι χρειζονταν και δεν εχαν υποταχτε ποτ σε κανναν. Οι Πρσες συμπεριφρθηκαν υπερφανα κι αλαζονικ στους ξνους και μεταξ τους ταν διπλωματικο και φιλξενοι, επειδ κριναν τι εναι οι καλλτεροι απ' λους. Σ' αυτ κι οι Σκα ταν ακριβς διοι: περφανοι κι αγενες, αναγνριζαν μνο τους δικος τους. Οι Πρσες δεν θεωροσανε τους βρβαρους ως ανθρπους κι οι Σκα θεωροσαν τους Πρσες δειλος, πονηρος κι αλαζονικος απατενες.

     Ο Κρος αναγκστηκε να ξεκινσει μιαν εκστρατεα για τους Σκα, που τανε μοιραα γι' αυτν. ταν το καλοκαρι του 530 π.Χ., οπτε σκεφτετε τον αινα στον οποο η βασλισσα Τομρης κυβερνοσε. Ο Ηρδοτος γραψε λεπτομερς γι' αυτ την εκστρατεα. Πς, διασχζοντας τον ραξη, ο στρατς του Κρου υπστη μια συντριπτικ ττα. Εναι αλθεια τι πολλ ιστορικ γεγοντα απ αυτν την αφγηση θεωρονται απ τους ιστορικος τι δεν εναι αρκετ αξιπιστα, αλλ πσο μορφη και ταιριαστ εναι η εκδοχ της Τομριδος! Το γεγονς εναι τι εναι γνωστ για ορισμνους πως ο Κρος ετφη στις Πασαργδες. Εκε, ο Μγας Αλξανδρος θαμαζε τα κατλοιπ του, στην εποχ του.
     Σμφωνα με τους μθους, ο Κρος θελε αρχικ να νικσει με διπλωματα κι στειλε στη βασλισσα να κρρο φορτωμνο με κοσμματα, καθς και πρεσβευτς για τη καθιρωση διπλωματικν σχσεων. ταν οι πρεσβευτς που πρεπε να κνουνε συμμαχα με τους Σκα. Ο Κρος ξερε και του αρσαν οι πολεμικς ιδιτητες αυτν των μισθοφρων πολεμιστν κι ο πλεμος πρεπε να εναι μεγλος με την Αγυπτο. Ο ηλικιωμνος πια Κρος αποφσισε ακμη να νυμφευτε ξαν και πρτεινε στη βασλισσα γμο. Οι Περσικο, αλλ και των Σκα, νμοι επιτρπουν μνο την κυριαρχα των ανδρν κι ως εκ τοτου, χοντας γνει σζυγς της, θα τανε και βασιλις στις τερστιες εκτσεις των. Ωστσο, η βασλισσα δεν ταν ηλθια. Πρτεινε μια λλη εκδοχ: Ο Κρος εχε μια κρη την τοσσα, κι εκενη το γιο της Σπαργκασδη κι τσι να τους παντρψουνε για την ειρνη και την ευημερα. Αλλ ο Κρος για τον διο λγο, δεν θελε καθλου να εναι η κρη του το χημα για να μπει ηγτης ξνος. λλωστε ο κληρονμος χει δη επιλεγε κι η τοσσα εχε εμπλακε. Μια ττοια καλ κνηση, την γρια ​​βασλισσα χι μνο την φησε κπληκτη αλλ κι εξοργισμνη με τον Κρο: δεν πστευε τι την ξερε καλ, δεν καταλβαινε τι η αυτοκρατορα του Κρου τανε τερστια κι ισχυρ και κανες Σκα δεν μποροσε να μπει, οτε εχε σπουδσει γεωγραφα. Επιπλον, κατστησε ξεκθαρο τι οι Σκα γελνε με τους Πρσες κι χι μνο δεν τους θεωρον αντξιους αντιπλους στο ανοικτ πεδο μχης. Και ττε πεσε το τελεσγραφο του Κρου: ετε οι Σκα υπακοουν ετε παουν να υπρχουν. Η Τμυρις απντησε τι δεν θελε να χυθε αμα. Σμφωνα με το μθο, ο Κρος απντησε τι εχε δψα κι θελε να μεθσει με το αμα των Σκα. Λοιπν, τσι κι γινε.



     Ο Κρος εναι ο ρχοντας του μισο κσμου, η Περσα εναι μια υπερδναμη, πς μπορε κανες να κυριαρχσει στην εδ κατσταση, αν χι με τον πλεμο; πειτα ταν η προσβολ που προκλθηκε απ τη βασλισσα των βοσκν. Ο Κρος φτιαξε δη να λλο κλουβ (λτρεψε τους εμπνευστς των κλουβιν που προηγθηκαν, για μεταφορ, ακμα κι ο διος ο Κροσος ταξδεψε τσι, στον δικ τους πλεμο). τσι στε το κακ παρδειγμα των Σκα δεν το ανθεσε σε λλους κι πρεπε να γνει σντομα (το πολ δο εβδομδες για λα- σχεδν Barbarossa!) και να τους κνει σκνη. Ναι, οι Πρσες δεν εχανε ξαναδε ττοια μχη -ττοιου εδους μχη. Οι Σκα δεν εχανε τποτα: οτε πλεις, οτε φρορια οτε οχυρσεις -τι να πολιορκσουνε; Πς να κατακτσουν αυτ το "τποτα"; Κι ο στρατς στη μχη σμα με σμα δεν προσφρεται. Τα κινητ Σκα αποσπσματα πεντακοσων ιππων ρχνονταν απ το πουθεν κναν ,τι κναν και γοργ απομακρνονταν χωρς να μνουνε. Θα πφτανε, θα δαγκνανε και θα κρυβντουσαν κι λα αστραπιαα. Οι Σκα δεν κνανε μεγλες μχες. Μνον αυτ τα αποσπσματα αλλ, υπρχανε πολλς εκατοντδες ττοιων αποσπασμτων.
     Ο Ηρδοτος περιγρφει τον πλεμο ως εξς: να μικρ απσπασμα των Σκα επιτθηκε στους Πρσες τη νχτα ταν ξεκουρστηκαν. Πεντακσιοι βοσκο, αλλ ρτιοι ιππες κι ξοχοι τοξευτς μποροσαν να σκοτσουν αρκετς χιλιδες ανθρπους του τακτικο στρατο και να αναγκσουν αυτν τον στρατ να υποχωρσει σε αταξα. Δηλαδ, λες οι αξες χουν εγκαταλειφθε. Συμπεριλαμβανομνων των τροφμων και του κρασιο. Το μεγαλτερο πρβλημα εναι τι λες οι πληροφορες των Σκα τους περιγρφουν πως τανε πτες μεν αλλ με μτρο. Το αλκολ το δοκιμσανε για πρτη φορ για πρτη φορ κενη τη νχτα που περιγρφηκε και τους ρεσε, με τις γνωστς συνπειες.
     Μετ μως πλον ενμεροι οι βοσκο, δεν ηρμησαν κι ρχισαν να τσιμπον λο και πιο οδυνηρ τον περσικ στρατ. Οι Πρσες ρχισαν να γκρινιζουν και να διψον για μια γενικ μχη επιστροφ στα σπτια τους - τανε κουρασμνοι, ο πλεμος κρατοσε πολ. Για μια αποτυχα που φνηκε λγο πιο μεγλη κι ολκληρος στρατς τα χρειστηκε. Δεν τανε παγιδευμνοι, αλλ κατληξαν στην ρημο χωρς φαγητ, νερ οδηγος και σε σντομο διστημα, εξαντλημνοι απ τη δψα, κλυπταν τον πολυαναμενμενο μεγλο στρατ. Η Τμυρις βρισκταν στο κεφλι σε μια λευκ φορδα. Ο περσικς στρατς ηττθηκε κι ο Κρος σκοτθηκε στη μχη. Περαιτρω, ο θρλος λει τι η Τμυρις μζεψε αμα σε να δοχεο δερμτινο και βοτηξε κε το κεφλι του Κρου με τις λξεις: "Διψς για αμα; Πις λοιπν"!





   ...ταν ο Κρος κανε υποχερι του και το λα αυτν (Βαβυλνιους), τον κυρεψε η επιθυμα να υποτξει τους Μασσαγτες. Ο λας αυτς, καταπς λνε, εναι μεγλος και γενναος και κατοικε κατ τα μρη που φγγει κι απ που ανατλλει ο λιος, πρα απ τον ποταμ Αρξη, απναντι στους Ισσηδνες.
     Αυτς ο Αρξης λλοι λνε πως εναι μεγαλτερος κι λλοι μικρτερος απ τον στρο. Και διηγονται ακμη πως μσα σ᾽ αυτν υπρχουν πολλ νησι, μεγλα σο περπου η Λσβος, και πως εκε μνουν νθρωποι που τρφονται το καλοκαρι με ρζες κθε λογς, που τις βγζουν απ τη γη, εν τους καρπος των δνδρων που βρσκουν την εποχ που εναι ριμοι, τους αποθηκεουν για τη διατροφ τους, και μ᾽ αυτος τρφονται το χειμνα. Λνε ακμη πως οι νθρωποι αυτο χουνε βρει κι λλου εδους δνδρα, που βγζουνε καρπος με ττοιες κπως ιδιτητες: Αφο συγκεντρωθον ομδες ομδες στο διο μρος κι ανψουνε φωτις, κθονται να γρω και ρχνουνε στη φωτι απ τους καρπος αυτος· μυρζοντας στερα τους καρπος που ριξαν και που καγονται, μεθονε με τη μυρωδι τους, πως οι λληνες με το κρασ, και σο περισστερους καρπος βζουνε πνω στη φωτι, τσο και πιο πολ μεθονε, σπου σηκνονται και το ρχνουν στο χορ και στο τραγοδι. Ττοια λνε πως εναι η ζω των ανθρπων αυτν.
     σο για τον ποταμ Αρξη ρχεται απ τη χρα των Ματιανν, πως κι ο Γνδης (αυτν που τον χρισε ο Κρος στα τριακσια εξντα κανλια που επαμε) και χνεται σε σαρντα στματα που λα, ξω απ να, καταλγουν σε βλτους και σε λη κι εκε, πως λνε, κατοικον νθρωποι που τρφονται με ψρια ωμ κι χουν συνθειο να ντνονται με δρματα απ φκιες. Το να μως απ τα παρακλδια αυτ του Αρξη τρχει ανεμπδιστα και καθαρ ς τη Κασπα θλασσα. Η Κασπα θλασσα εναι απομονωμνη, δχως να επικοινωνε με την λλη θλασσα. Γιατ λη αυτ η θλασσα που με τα πλοα τους διασχζουν οι λληνες, ακμη κι εκενη που βρσκεται ξω απ τις Στλες του Ηρακλ και λγεται Ατλαντς κι η Ερυθρ επσης συναποτελον μιαν ενιαα θλασσα.



     Η Κασπα μως εναι μια θλασσα χωριστ κι απομονωμνη· το μκος της, για να το διασχσει κποιος πλοντας με καρβι που χει και κουπι, χρειζεται δεκαπντε μρες, εν το πλτος της, εκε που εναι πιο πλατι, οχτ μρες. Στη δυτικ πλευρ αυτς της θλασσας εκτενεται ο Κακασος, να βουν που και σε μκος εναι το πιο μεγλο και σε γκο το πιο ψηλ. Κατοικονε πνω στον Κακασο πολλο και κθε λογς λαο, που λοι σχεδν τρφονται μ' γριους καρπος. Στα μρη τους, λνε, υπρχουνε δνδρα που χουνε φλλα ττοιας λογς, στε τριμμνα κι ανακατωμνα με νερ τα χρησιμοποιονε για να ζωγραφζουνε πνω στα ροχα τους διφορες παραστσεις κι αυτς οι ζωγραφις δε βγανουν με το πλσιμο, παρ παλινουν μαζ με το ροχο, σαν να ταν υφασμνες μαζ του απ την αρχ. Αυτο οι νθρωποι, καταπς λνε, σμγουνε μεταξ τους στα φανερ, πως τα ζα.
     Λοιπν απ τη δυτικ μερι τη θλασσα αυτ, που χει το νομα Κασπα, τη κλενει ο Κακασος, προς τη μερι που φγγει κι απ που ανατλλει ο λιος, απλνεται μια πεδιδα απραντη, που χνεται το μτι του ανθρπου. Απ τη μεγλη αυτ πεδιδα να κομμτι -κι χι το μικρτερο- το πινουν οι Μασσαγτες, που εναντον τους ζτησε ο Κρος να κινσει το στρατ του. Γιατ ταν πολλς και μεγλες οι αιτες που τον ξεσκωναν και τον παρακινοσαν σ' αυτ τον Κρο: πρτα η γννησ του, που τον κανε να πιστεει πως εναι κτι παραπνω απ νθρωπος· στερα η επιτυχα του στους προηγομενους πολμους, γιατ που βαζε στο νου του να εκστρατεσει, δεν υπρχε τρπος ο λας αυτς να του γλιτσει.
     Στο μεταξ οι Μασσαγτες, στερα απ το θνατο του ανδρς της, εχαν βασλισσ τους τη γυνακα του. Τ' νομ της ταν Τμυρις. Σ᾽ αυτ λοιπν στειλε ανθρπους του ο Κρος και τη ζταγε σε γμο, λγοντας τχα πως τη θλει για γυνακα του. μως η Τμυρις, που κατλαβε τι ο Κρος δεν ορεγταν αυτ την δια αλλ τη βασιλεα των Μασσαγετν, του αρνθηκε την δεια να παρουσιαστε μπροστ της. στερα απ αυτ ο Κρος (αφο το πργμα δεν πτυχε με την απτη) προχρησε προς τον ποταμ Αρξη και φανερ πια κινοσε το στρατ του εναντον των Μασσαγετν, ρχνοντας γεφρια για να περσει ο στρατς του το ποτμι και χτζοντας πνω στα πλοα, που χρησμευαν για το πρασμα του ποταμο, πργους.
     Κι εν ο Κρος καταγινταν μ᾽ αυτ, η Τμυρις του στειλε κρυκα που επε τα εξς: "Βασιλι των Μδων σταμτα τα ργα που με πολλ σπουδ ετοιμζεις, γιατ δεν εναι δυνατ να ξρεις αν η εκτλεσ τους θα σου βγει σε καλ. Σταμτα, μενε βασιλις στους δικος σου, και καταδξου να μας βλπεις και μας να ορζουμε ,τι ορζουμε. Ωστσο ξρω, δε θα θελσεις να ακοσεις τις συμβουλς μου, αλλ θα κνεις οτιδποτε λλο, μνο συχος δε θα μενεις. Αν λοιπν τσο μεγλος εναι ο πθος σου να αναμετρηθες με τους Μασσαγτες, πψε πια να σκοτζεσαι προσπαθντας να γεφυρσεις το ποτμι, εμες θα απομακρυνθομε απ την χθη του σε απσταση τριν ημερν και συ πρασε αντκρυ στη χρα μας. Αν πλι θες να μας δεχθες καλλτερα στη χρα σου, κνε εσ αυτ το διο". Στο κουσμα αυτν των λγων ο Κρος, κλεσε σε συμβολιο τους πρτους ανμεσα στους Πρσες κι εκε μπροστ σ᾽ λους που εχε μαζψει εξθεσε το ζτημα, ζητντας τη συμβουλ τους, τ απ τα δο να κανε. Κι λων αυτν οι γνμες συνπεσαν: του συνιστοσαν να δεχτε τη Τομριδα και το στρατ της στη χρα του.



     μως εκε ταν κι ο Κροσος ο Λυδς που κατηγρησε τη γνμη αυτ κι επε μιαν λλη, αντθετη απ την πρταση των λλων, λγοντας: "Βασιλι μου, κι λλοτε σου το επα: μια κι ο Δας με παρδωσε σε σνα, ποιο κακ κι αν βλπω να απειλε το σπιτικ σου, θα κοιτζω το κατ δναμιν να το αποτρψω. Γιατ εμνα τα παθματα, σο πικρ κι αν στθηκαν, μου γνανε μαθματα. Αν ββαια πιστεεις πως εσαι αθνατος κι τι κυβερνς να στρατ παρμοιο, δε θα εχα καννα λγο να σου αναλω τις σκψεις μου. Αν μως παραδχεσαι πως νθρωπος εσαι και συ κι τι ττοιοι εναι κι αυτο που κυβερνς, τοτο πρτα στοχσου· πως οι τχες των ανθρπων εναι δεμνες σ' να τροχ, που λο γυρζει και δεν αφνει πντα τους διους να ευτυχον. Και τρα για το προκεμενο ζτημα: η γνμη μου εναι αντθετη απ' ,τι αυτν εδ. Γιατ αν θελσουμε να δεχτομε τους εχθρος στη χρα μας, να ποις κνδυνος υπρχει σ᾽ αυτ τη λση: Αν νικηθες, χνεις κοντ στη μχη κι λο το βασλει σου· γιατ εναι φανερ πως αν νικσουν οι Μασσαγτες, δε θα φγουν πλι πσω, αλλ θα κινηθον να χτυπσουν τις σατραπεες σου. Αν πλι νικσεις, η νκη σου δε θα εναι τσο μεγλη, σο αν περνντας απναντι και νικντας τους Μασσαγτες, τους παιρνες απ πσω στο φευγι τους· γιατ ττε θα στρψω αυτ που επα προηγουμνως απ εκενους σε σνα: πως δηλαδ εσ, νικντας αυτος που θα σου αντισταθον, θα προχωρσεις στερα κατευθεαν για το βασλειο της Τομριδος. Αλλ κι ανεξρτητα απ σα επαμε, εναι ντροπ αβσταχτη, ο Κρος του Καμβση ο γιος, να αποσυρθε στη χρα του υποχωρντας μπροστ σε μια γυνακα. Τρα λοιπν η γνμη μου εναι να περσουμε το ποτμι, να προχωρσουμε τσο, σο εκενοι θα υποχωρσουν κι απ τη θση αυτ να δοκιμσουνε να τους νικσουμε εφαρμζοντας το εξς σχδιο: πως πληροφορομαι οι Μασσαγτες δεν ξρουν τις απολασεις των Περσν, οτε και γεθηκαν χαρς μεγλες, για ττοιους λοιπν νδρες ας σφξουμε, δχως να τα φειδωλευτομε, πολλ γιδοπρβατα κι αφο τα ετοιμσουμε, ας στρσουμε εκε μπροστ στο στρατπεδ μας τραπζι, κι ας στκουν πλι κρατρες ξχειλοι απ αγν κρασ κι λλα φαγσιμα κθε λογς. στερα αφνουμε εκε τους χειρτερους απ τους στρατιτες μας, κι οι λλοι ας ξεκινσουμε πσω για το ποτμι. Αν δεν αποδειχτε λθος η γνμη μου, οι Μασσαγτες βλποντας τα πολλ αγαθ, θα ριχτον πνω σ᾽ αυτ -και ττε εναι ευκαιρα για μας να μεγαλουργσομε".
     Αυτς οι δο γνμες ακοστηκαν, κι ο Κρος απορρπτοντας την πρτη πρταση προτμησε τη δετερη του Κροσου. Ειδοποησε λοιπν την Τομριδα να τραβηχτε προς τα πσω, γιατ σχεδαζε να περσει το ποτμι κι τσι να χτυπηθε μαζ της. Εκενη αποτραβχτηκε, πως εξλλου το εχε υποσχεθε απ την αρχ. Ο Κρος ττε εμπιστεθηκε πρτα τον Κροσο στα χρια του γιου του, του Καμβση, που τον ρισε διδοχ του βασιλι και του φησε πολλς παραγγελες να τιμ τον Κροσο και να του φρνεται καλ, για την περπτωση που το πρασμα και η εισβολ στη χρα των Μασσαγετν δε θα ευοδωνταν. στερα απ τις παραγγελες, αυτος τους δο τος στειλε πσω στην Περσα, εν ο διος και ο στρατς του ρχισαν να περνον τον ποταμ.



     ταν πια πρασε ο Κρος τον Αρξη, εχε κιλας νυχτσει κι πεσε να κοιμηθε στη χρα των Μασσαγετν, που μως εδε το ακλουθο νειρο: Του φνηκε πως εδε στον πνο του τον μεγαλτερο απ τους γιους του Υστσπη να χει στους μους του φτερογες, και η μα να ρχνει τη σκι της στην Ασα, εν η λλη πνω στην Ευρπη. Ο μεγαλτερος απ τους γιους του Υστσπη, γιου του Αρσμη, απ τη γενι των Αχαιμενιδν, ταν ο Δαρεος, ηλικας ττε περπου εκοσι χρνων, που εχε μενει πσω στη Περσα· γιατ δεν ταν ακμη σε ηλικα για στρατιτης. ταν λοιπν σηκθηκε απ τον πνο συλλογιζταν μνος του το νειρο. Κι τσι που το νειρο του εφνη βαρυσμαντο, φναξε τον Υστσπη και παρνοντς τον κατ μνας το επε: "Υστσπη, πιασα το γιο σου να επιβουλεεται κι εμνα και τη βασιλεα μου, το πς το ξρω αυτ ασφαλς, να σου τω πω: Εμνα με προστατεουν οι θεο, κι ,τι κακ εναι να 'ρθει, λα μο τα προμαντεουν. τσι λοιπν χθες βρδυ στον πνο μου εδα τον μεγαλτερ σου γιο να χει στους μους του φτερογες, που η μια τους ριχνε τη σκι της στην Ασα, εν η λλη πνω στην Ευρπη. στερα απ να ττοιο νειρο, δεν υπρχει καννα απολτως ενδεχμενο να μη με επιβουλεεται ο γιος σου. Γι' αυτ λοιπν γρισε το γρηγορτερο πσω στην Περσα και καννισε τα πργματα τσι, που ταν εγ υποτξω τη χρα αυτ κι επιστρψω εκε, να μου παρουσισεις το γιο σου για ανκριση".
     τσι μιλοσε ο Κρος, πιστεοντας πως ο Δαρεος συνωμοτοσε εναντον του, εν στη πραγματικτητα κποιος θες το προμντευε τι του διου το μελλε να πεθνει εκε στα ξνα, εν η βασιλεα θα περνοσε στα χρια του Δαρεου. Ωστσο ο Υστσπης το αποκρθηκε μ' αυτ τα λγια: "Βασιλι μου, εχομαι να μην χει γεννηθε καννας Πρσης που θα σε επιβουλευταν· αν μως υπρχει, ττε να αφανιστε το γρηγορτερο. Εσνα, που απ δολους κανες τους Πρσες να ζουν ελεθεροι, κι αντ να τους ορζουν λλοι, αυτο να ορζουν λο τον κσμο! Αν πργματι κποιο νειρο σου προμαντεει τι ο γιος μου συνωμοτε εναντον σου, εγ στον παραδνω κι εσ κνε τον ,τι θλεις". τσι αποκρθηκε ο Υστσπης, και περνντας τον Αρξη τρβηξε για τη Περσα, για να κρατσει το γιο του τον Δαρεο στη διθεση του Κρου.
     Στο μεταξ ο Κρος προχρησε απ τον Αρξη μιας μρας δρμο κι ακολοθησε τις υποδεξεις του Κροσου. στερα, ταν ο Κρος και το μχιμο τμμα του περσικο στρατο τραβχτηκαν πσω στον Αρξη, εν εκε μειναν μνο οι χρηστοι στρατιτες, ρμησαν πνω τους οι Μασσαγτες, σφαξαν τους στρατιτες που εχε αφσει πσω του ο Κρος, παρλο που αυτο αντιστθηκαν και κατπιν βλποντας μπρος τους στρωμνο το τραπζι (αφο πια εχαν εξολοθρεσει τους αντιπλους τους) κθισαν κι ρχισαν το φαγοπτι κι ταν πια γμισε η κοιλι τους απ φα και κρασ το ριξαν στον πνο. Ττε κναν οι Πρσες επθεση, πολλος απ' αυτος τους σφξαν, ακμη μως πιτερους τους πισαν αιχμαλτους, ανμεσα μλιστα στους λλους και το γιο της Τομριδος, που 'ταν αρχηγς του στρατο των Μασσαγετν κι ονομαζταν Σπαργκαπσης.
     ταν η Τμυρις μαθε τ εχε πθει ο στρατς της κι ο γιος της, στειλε στον Κρο ναν κρυκα, που του λεγε τα εξς: "Αιμοβρε Κρε, μη περηφανευτες μ' αυτ σου το κατρθωμα, που χρη στον καρπ του αμπελιο -αυτν με τον οποο οι διοι φουσκνετε και γνεστε σαν τρελο, τσι που ταν το κρασ κατβει στο στομχι σας, ανεβανουν στη γλσσα σας λγια ντροπς, μη περηφανευτες αν μ' να ττοιο δηλητριο για δλωμα νκησες το γιο μου κι χι σε μχη με τη δναμ σου. Τρα λοιπν θα σου δσω μια καλ συμβουλ και λβε υπψη σου τα λγια μου: Δσ' μου πσω το γιο μου και φγε απ τη χρα αυτ με το αζημεωτο κι ας εξευτλισες το να τρτο απ το στρατ των Μασσαγετν. Αν μως δεν το κνεις, ορκζομαι στον λιο, τον κριο μας, πως, κι αν εσαι αχρταγος για αμα, εγ θα σε χορτσω".



     Ο Κρος στα λγια αυτ που του επανε δεν δωσε καμι σημασα. σο για το γιο της βασλισσας, τον Σπαργαπση, μλις συνλθε απ το κρασ και κατλαβε τ συμφορ τον εχε βρει, ικτευε τον Κρο να του λσει τα δεσμ, κι αυτς το κανε, μως, ευθς ως λθηκε εκενος απ τα δεσμ του κι μειναν τα χρια του λετερα, αυτοκτονε. Ο Σπαργαπσης λοιπν πεθανει μ' αυτν τον τρπο που επαμε. Κι η Τμυρις, επειδ ο Κρος δεν κουσε τη συμβουλ της, συγκντρωσε λη της τη στρατιωτικ δναμη και χτυπθηκε με τον Κρο. Αυτ η μχη πιστεω πως στθηκε η πιο σκληρ απ σες μχες γιναν μεταξ βαρβρων. Και μλιστα πληροφορομαι πως εξελχθηκε ως εξς: Καταπς λνε, στην αρχ κρατντας οι αντπαλοι απσταση μεταξ τους, ριχναν ο νας στο λλο βλη, στερα, ταν τα βλη τος τελεωσαν, ρθαν στα χρια κι ρχισαν να χτυπιονται με λγχες και με μαχαρια. ρα πολλ συμπλκονταν και μχονταν κι οτε ο νας οτε ο λλος λεγε να τραβηχτε. Στο τλος μως νκησαν οι Μασσαγτες.
     τσι αφανστηκε στο πεδο της μχης το μεγαλτερο μρος του περσικο στρατο, και το σπουδαιτερο: σκοτνεται ο διος ο Κρος, στερα απ βασιλεα που κρτησε συνολικ τριντα χρνια παρ να. Η Τμυρις ττε, χοντας γεμσει ναν ασκ με αμα ανθρπινο, ψαχνε ανμεσα στους νεκρος των Περσν το πτμα του Κρου κι ταν το βρκε, του βθισε το κεφλι μσα στον ασκ κι εν κακοποιοσε τον νεκρ, του λεγε ταυτοχρνως τα παρακτω λγια: "Εσ μ' αφνισες εμνα, κι ας ζω κι ας σ' χω νικσει στη μχη, αφο πιασες μ' απτη το γιο μου, εσνα λοιπν κι εγ με τη σειρ μου, σμφωνα με τις απειλς μου, θα σε χορτσω με αμα". Ανμεσα στα σα λγονται -και λγονται πολλ- για το τλος του Κρου, ανφερα τη παρδοση που κατ τη γνμη μου εναι η πιο αξιπιστη.
     Οι Μασσαγτες ντνονται πως κι οι Σκθες, μοιος εναι κι ο τρπος της ζως των. Μχονται και πνω απ λογα και δχως λογα (γιατ εναι επιτδειοι και στα δο), χρησιμοποιον και τξο κι ακντιο κι χουν συνθειο να κρατον σαγρεις (εδος τσεκουριο μχης). Μεταχειρζονται γενικ χρυσ και χαλκ. Γιατ προκειμνου για τις λγχες, τις μτες απ τα βλη και τις σαγρεις, χρησιμοποιον πντα χαλκ, εν ,τι φορονε στο κεφλι, τους ζωστρες τους και τους μασχαλιστρες τα κοσμον με χρυσ. Το διο και με τα λογ τους: το στθος τους το σκεπζουν με θρακες χλκινους, τα χαλινρια μως τα στμια και τα φαλρια τα δουλεουν με χρυσφι. Αντθετα δε χρησιμοποιον καθλου σδερο κι ασμι· γιατ οτε χουνε απ αυτ στη χρα τους, εν χρυσφι και χαλκς υπρχουν σε αφθονα.
     Τα θιμ τους εναι τα ακλουθα: Καθνας παντρεεται απ μια γυνακα, παρλα μως αυτ υπρχει κοινογαμα σ' αυτος. Οι λληνες λνε τι αυτ το κνουν οι Σκθες κι μως δεν εναι οι Σκθες που το συνηθζουν, αλλ οι Μασσαγτες. ταν νας Μασσαγτης επιθυμσει μια γυνακα, κρεμ τη φαρτρα του μπροστ στην μαξ της κι τσι φοβα σμγει μαζ της. Δεν χουν βλει οι Μασσαγτες καννα λλο ριο στη ζω του ανθρπου, ταν μως κανες παραγερσει, οι συγγενες του μαζεονται λοι και τον θυσιζουν μαζ και μ' λλα σφγια κι στερα ψνουνε τα κρατα και τργοντας γλεντον. Αυτ πιστεουν οι Μασσαγτες πως εναι το πιο ευτυχισμνο τλος· ποιος μως πεθανει απ αρρστια, αυτν δεν τον τρνε, αλλ τον παραχνουνε στη γη, θεωρντας συμφορ του, που δεν φτασε ο νεκρς στην ηλικα για να θυσιαστε. Δε σπρνουν τποτε, παρ ζονε απ τα κτνη κι απ ψρια, τα χουν αυτ φθονα στη διθεσ τους απ τον ποταμ Αρξη. Πνουνε γλα. Απ θεος λατρεουν μνον τον λιο, που του θυσιζουν λογα. Και ν ποι εναι το νημα της θυσας αυτς: στο πιο γργορο θε προσφρουν το πιο γργορο ζο απ λα σα υπρχουν στη γη.

Ηροδτου Κλει 1.203-1.294
 
     
                                            Συμπερσματα

     Τρα ρθε η ρα να μιλσει κι ο γρφων, κλενοντας αυτ το ρθρο κι επειδ ο γρφων δεν τανε μπροστ -και δεν θα μποροσε να εναι λγω των... πραγμτων- μπορε μνο να "δεξει" τα σγουρα γεγοντα στε να υπρξουνε κποιες ενδεξεις για το αν ισχει χι αυτς ο μθος και γιατ. Φυσικ οτε ιστορικς εμαι, οτε ειδικευμνος σε ττοιου εδους μελτες, πλην μως δεν παω να παραμνω λογικς -δεν ξρω φυσικ για πσον ακμα- και με αυτ την ννοια μπορ να σταχυολογσω κποια πργματα που σγουρα υπρχουν. Πμε λοιπν παρα για λγο ακμα, να δομε πως θα καταλξουμε. Φγαμε:

     Γεγονς 1: Ο Κρος ο Β' βασλεψε απ το 561 559 π.Χ. -κι αυτ η απκλιση εξαρτται απ την αμφιλεγμενη χρονι γννησης- και για 29 συναπτ τη, μχρι το 530 π.Χ. που χασε τη μχη με τους Σκα. Δεν το λω εγ αυτ, το λνε λα τα βιογραφικ του και συγκεκριμνα διλεξα την Βικιπαδεια.
     Γεγονς 2: Ο Καμβσης Β' (558 π.Χ. - 522 π.Χ.) τανε βασιλις της Περσας απ τη δυναστεα των Αχαιμενιδν απ το 530 ως το 522 π.Χ. γιος του Κρου Β' και της Σισυγμβριδος. Το 530 ανβηκε στο θρνο μετ το θνατο του πατρα του Κρου Β' στη μχη ενντια στους Μασσαγτες Σκθες (Σκα) (περιοχ Αζοφικς). Οτε αυτ το λω εγ, κι ομοως κλπ, απ τη Βικιπαδεια.
     Γεγονς 3: Θφτηκε στις Πασαργδες. Ομοως κλπ, δεν το λω εγ, ωστσο, δηλαδ θα ταν αφσικο να ζητθηκε απ τη Τομριδα να προσφρει τη σορ για να θαφτε, στω και χωρς κεφλι; Ρωτω απλ. Αποδεικνει κτι ο υπρχων τφος, ως προς το τ περικλεει; Δεν θα μποροσε να 'χανε κνει μια τιμητικ ταφ για ναν πραγματικ ηγτη ττοιου βεληνεκος; Αυτν που κι ο διος ο Ηρδοτος τον εχε περ πολλο;
     Γεγονς 4: Ο Ηρδοτος γεννθηκε περπου το 485 π.Χ. κι ρχισε να το ψχνει γυρνντας τον ττε κσμο, απ το 455 π.Χ. κι εντεθεν, δηλαδ σταθετε λιγκι να υπολογσω... περπου 80 χρνια μετ. τανε κανες λλος ιστορικς κονττερα χρονικ απ τον Ηρδοτο; Γριζε κι λλος τον κσμο ρωτντας και μαθανοντας;
     Γεγονς 5: Εκτς απ τους Σκα και... τις Αμαζνες, γνωρζουμε κανναν λλο λα, να 'χε σε περοπτη θση τη Γυνακα σε λα της και χωρς περιορισμος; ρα μπως γι' αυτν ακριβς το λγο "κρφτηκε" γενικ η ιστορα της "γιατ πως μια γυνακα τλμησε κι αντκρουσε νικητρια ναν ττοιο μεγλο ντρα κι ρα, σε μη βγλουμε τη βρμα και ξυπνσουνε κι οι δικς μας"; Απλ κι απαλ ρωτω, τσι! Ρωτω γιατ στη προδο των ετν και των ρθρων μου, χουνε διαβσει πολλ τα ματκια μου κι εμαι επιφυλακτικς πολ κι λλωστε δεν μουνα παρν, αλλ οτε και κανες λλος φρον, απ' σους επιχειρον να ανατρψουνε το "μθο"! ρα;
     Γεγονς 6: Και κλενω για να μη κουρσω και κουραστ κι εγ κι λλο. Γιατ ο Ηρδοτος απ' λους τους μθους επλεξε σαν ισχυρτερο αυτν; Και ποις; Επαναλαμβνω: τανε φανατικς λτρης του Κρου Β'. Για κποιον κποιους λγους σγουρα, που αναγκστηκε να διαλξει αυτ την εκδοχ, αλλ δεν μπορομε να μθουμε πλον. Τ κρμα! Πντως γι' αυτ και για λλες παρμοιες επιλογς, ο Ηρδοτος χαρακτηρστηκε "αδνατος" ιστοριογρφος. Αλλ απ ποιος; Μπως απ κποιους που "προσαρμζουνε" την ιστορα κατ το δοκον, το.... λογικ δοκον; Ρωτω απλ.
     Η γνμη μου στω κι ανσχυρη ιστορικ, εμνα εναι πως καλ κανε ο Ηρδοτος που στνοντας τον Μθο της Τομριδος, την εμφνισε σαν την λλη ποψη του προσδοκμενου, που ψωσε το ανστημ της πιο ψηλ, μεταδδοντας τα κατλληλα μηνματα, στω κι αν εναι μνο μθος, εμες δεν πρπει να το δομε τσι. Αλλ σαν κτι που υπρξε κι δρασε για το σωστ. Η Τμυρις ποτ δεν κινθηκε εναντον κποιου λαο, αντθετα οι Πρσες συνεχσανε την δια ιστορα μχρι που τους βαλε χρι ο Μγας Αλξανδρος και τους διλυσε. Αλθεια, για τον Μγα Αλξανδρο ξρουμε, τσι; Και γενικ για οοοολους τους Μεγλους ντρες!!!!
     Μχρι το επμενο ρθρο χαιρετ κι ελπζω να το απολασετε αυτ, σο κι εγ σο το 'φτιαχνα!

                                                    Χ.Π.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers