-


Dali &









/




 
 

 

: ...

                        Βιογραφικ

     Ο Μρκος Αυγρης (πραγματικ νομα Γεργιος Παπαδπουλος: Ιωννινα, 18 Φεβρουαρου 1884 – Αθνα, 8 Ιουνου 1973) ταν λληνας ποιητς, πεζογρφος, θεατρικς συγγραφας και μλος της 2ης Επιτροπς απονομς Κρατικν Λογοτεχνικν Βραβεων (1940). Επσης, κομμουνιστς, διακεκριμνος γιατρς, εξαιρετικς ποιητς, αγωνιστς του δημοτικισμο, πρωτοπρος «οδηγητς» των προοδευτικν Ελληνικν Γραμμτων στον 20 αινα και «θεμελιωτς» της θεωρας και της κριτικς της λογοτεχνας στην Ελλδα.
     Ο πατρας του ταν φαρμακοποις στα Ιωννινα,  στην Ανω Τζουμαγι, κι αγωνιστς του Μακεδονικο Αγνα. Απ τα δο ως τα οκτ του χρνια, ο Αυγρης ζησε στο χωρι Καρτσα Ιωανννων, που εχε εγκατασταθε η μητρα του που εχε προσβληθε απ φυματωση. Επιστρφοντας στα Ιωννινα, συνχισε τις σπουδς του στη Ζωσιμαα Σχολ. Το καλοκαρι του 1901 εγκατλειψε τα Ιωννινα για να πει στην Αθνα και να σπουδσει ιατρικ στο Πανεπιστμιο Αθηνν.
     Ο Αυγρης ζησε του καημος και τις λαχτρες του Ελληνισμο του αλτρωτου και σαν πατριτης και δημοκρτης υπρξε οπαδς και θαυμαστς του Ελευθερου Βενιζλου. Ανσυχη και προοδευτικ φση, προσχρησε γργορα στο κνημα του δημοτικισμο, πριν απ το 1909 ακμα, κι αγωνσθηκε με θρμη για την επιβολ της γλσσας του Λαο. λαβε το δπλωμα του ιατρο το 1907 για να εργαστε κατπιν σε διφορες κλινικς της Αθνας. Τη περοδο 1912-22, υπηρτησε ως ανθυπατρος στον Ελληνικ Στρατ επ 6 συνολικ χρνια.
     Μετ τη Μικρασιατικ καταστροφ, τις κοινωνικς κι ιδεολογικς ανακατατξεις, πο επακολοθησαν, προσχρησε στο κμμα του Αλξανδρου Παπαναστασου. Πνεμα ριζοσπαστικ οτε εκε μεινε ικανοποιημνος και στη διρκεια της γερμανοταλικς κατοχς ενστερνστηκε το σοσιαλισμ.
     Το 1926 διορσθηκε επιθεωρητς υγιεινς στο Υπουργεο Εργασας και κατ την διετα 1928–1929 μετεκπαιδεθηκε στο Παρσι και στο Βερολνο στον τομα της επαγγελματικς υγιεινς, -θση απ την οποα απομακρνθηκε το 1947 για πολιτικος λγους μιας κι δη πριν τη κρυξη της δικτατορας του Μεταξ, εχε ενταχτε στο χρο της Αριστερς και κατ τη διρκεια της γερμανικς κατοχς πρε μρος στην Εθνικ Αντσταση, παραμνοντας πιστς στην ιδεολογα του ως το τλος της ζως του. Το 1933 νυμφεθηκε την Γαλτεια Καζαντζκη–Αλεξου, αδελφ της λλης Αλεξου και 1η σζυγο του Καζαντζκη. Την υπεραγαποσε και τη συμβουλευταν για πολλ ζητματα. Στη Γαλτεια ο Αυγρης εχε αφιερσει ποιματα αγπης κι' αφοσωσης.
     Συνχισε να εργζεται στο Υπουργεο Εργασας ως το 1947, οπτε και εκδιχθηκε απ την θση του για την συμμετοχ του στο ΕΑΜ και το Κομμουνιστικ Κμμα Ελλδας. Μετ το θνατο της γυνακας του (19 Νοεμβρου 1962), ζησε με τη συμπαρσταση της λλης Αλεξου, στην οποα φησε λα του τα υπρχοντα. Προικισμνος με πλοσια ζωτικτητα απ τη φση του, εχε μια φλγα κι απληστα ζως που τη διατρησε ως τα τελευταα του χρνια. Η απληστα αυτ τον κανε να ζση μια ντονη ζω γεμτη εμπειρες. Νεαρς ακμα ταν μλος της «παρας της Δεξαμενς». Οπως και τρα και ττε λειτουργοσε στη Δεξαμεν να μικρ καφενεο, που σχναζαν σ’ αυτ πολλο λγιοι και λογοτχνες: Ο Παπαδιαμντης, ο Νκος Βης, ο Κοσμς Πολτης κ..
    Εξακολοθησε να εργζεται ως τα τελευταα του χρνια της ζως του και πθανε στην Αθνα, πντα διαυγς και δημιουργικς, σε βαθι γερματα (89 ετν, 1973) και κηδετηκε με εκδηλσεις πνθους και θαυμασμο. Αποχαιρετιστριους λγους εξεφνησαν ο πεζογρφος Μελς Νικολαδης, πρεδρος της Εταιρας Ελλνων Λογοτεχνν, ποιητς Νκος Παπς κ.. Ειδικ ποημα απγγειλε ο ποιητς Στθης Πρωταος. Στη κηδεα παρευρθηκαν ο πρην πρωθυπουργς Παναγιτης Κανελλπουλος, ο πολιτικς Γεργιος Μαρος και πολλο εκπρσωποι του πνευματικο και πολιτικο κσμου.
     φυγε εν μσω της Απριλιανς χοντας, αφνοντας στο λα μας την επκαιρη και σμερα «διαθκη» του:

«Μσα στις πουλες ενδρες των καιρν
τοιμος πντα να ‘σαι
γι’ αντσταση κι αγνα
Κι αν τχει η μορα σου να πσεις
βστα ακμα
μη πεις ποτ, ψυχ μου παραδσου
».

     Πρασε δικαιωματικ στη χορεα των αθαντων. ,τι δδαξε, πραξε με λη τη ζω και το ργο του, γι’ αυτ και πραγματοποιθηκε ο πθος του:

«Αχ, να φτερσω και να ‘ρθ κι εγ μαζ σας
να ‘μαι αναστθηκα θαντω θνατον πατσας
».

     Εμφανσθηκε στα γρμματα πολ νος με το ποημα «Η Ββω Η Τασι» που δημοσιεθηκε στο περιοδικ Νουμς το 1904. να ποημα λο τρυφερτητα, χρη και ρυθμ, που αναβωσε θαυμαστ το δημοτικ τραγοδι. Την δια χρονι, ο Κ. Χρηστομνος ανβασε στη Να Σκην, το θεατρικ ργο του Αυγρη «Μπροστ Στους Ανθρπους». Το ργο χειροκροτθηκε θερμ απ το κοιν κι ο νεαρς γινε δεκτς στους καλλιτεχνικος και λογοτεχνικος κκλους της Αθνας με διθυραμβικς κριτικς. Το δρμα αυτ, που δυστυχς χθηκε, υμνθηκε, μεταξ λλων, απ τον "πατριρχη" του θετρου, τον Γρηγριο Ξενπουλο.
     Ακολοθησαν συνεργασες του με τα περιοδικ Ηγησ (ψυχ του οποου υπρξε λος ο ττε "ανθς" των Γραμμτων: Γρυπρης, Βρναλης, Καρβονης, Λαπαθιτης, Κουμαριανς, Γιργος και Φτος Πολτης, Φιλρας κ..), Παναθναια, Παν, Οι Νοι, Ακρτας κ.. Συνεργστηκε και με εφημερδες, μεταξ των οποων ο παρνομος κατοχικς "Ριζοσπστης",ο νμιμος μετ την απελευθρωση "Ρζος της Δευτρας" κι αργτερα με την "Αυγ".
     Η ποιητικ του παραγωγ διακρνεται σε 2 περιδους τη νεανικ και την ψιμη, ανμεσα στις οποες υπρχει να μεγλο χρονικ κεν απ το 1908 (εξδωσε «Το Τραγοδι Της Τβλας») ως το 1969, οπτε εκδθηκε εκτς εμπορου η συλλογ του «Αντδρομα Και Παρλληλα», θεωρομενη απ τη λογοτεχνικ κριτικ ως η σημαντικτερ του, με ποιματα γραμμνα τα περισστερα μετ το 1960. Το νεανικ του ργο τοποθετεται στο χρο του ιδεαλισμο και της παρδοσης της σολωμικς ποησης πως αξιοποιθηκε απ τους ποιητς του μεσοπολμου στην Ελλδα (Σικελιανς, Βρναλης, Μελαχρινς κ.α.). Στην ψιμη περοδ του στρφηκε προς τη νεωτερικ ποηση και ανανωσε τα εκφραστικ του μσα και τον προσανατολισμ του, διατηρντας ωστσο αναλοωτη τη βση της ποιητικς του οπτικς. Παρλληλα ο Αυγρης ασχολθηκε με τη λογοτεχνικ κριτικ κινομενος στο πλασιο της μαρξιστικς θεωρας της λογοτεχνας, εν σημαντικ εναι το λογοτεχνικ και θεατρικ μεταφραστικ του ργο.Ακολοθησαν κι λλα ποιματα και μεταφρσεις αρχαων ελλνων και ξνων λογοτεχνν. Τα ΕΑΜικ "Ελεθερα Γρμματα",η "Επιθερηση Τχνης" και τα "Νεοελληνικ Γρμματα".
     Δημοσευσε πολλς κριτικς μελτες για λληνες και ξνους λογοτχνες στις αθηνακς εφημερδες και περιοδικ. Εξδωσε το δοκμιο «Αγγελος Σικελιανς», το δοκμιο «Τμας Ελιοτ» και το ογκδες δτομο κι εκτεταμνο ργο του, με ττλο «Ελληνες Λογοτχνες» και την επσης μεγλη μελτη του «Ξνοι Λογοτχνες», τη μελτη του «Θεωρματα» και τη μελτη «Παγκσμια». Το μεγλο ργο του «Ελληνες Λογοτχνες» ουσιαστικ αποτελε περισποδαστη ιστορα της νεοελληνικς λογοτεχνας, κατ εποχς και κατ τα κοινωνικ και λογοτεχνικ ρεματα. Επσης με τον Θρασβουλο Σταρου, τον Βασλη Ρτα και τον Μ.Μ. Παπαωννου, κατρτισαν και εξδωσαν 5τομη, μεγλου σχματος, «Ανθολογα Ελληνικς Ποησης Απ Την Αρχαιτητα Ως Τα 1960». Το ργο αυτ αποτελε πραγματικ corpus της ελληνικς ποησης. Κι οι εισαγωγς του Αυγρη, σε κθε τμο, αποτελον εξαρετο μελτημα.
     Αυγρης γραψε ποηση αντιστασιακ κι επαναστατικ:

«σαρκοι, νηστικο, γυμνο, μα πραν τ' ανηφρι
και βγκαν πρτ’ οι σχατοι κι' οι απλο τροπαιοφροι
τρα τραβον για να ντυθον ψηλ του ηλιο τη δξα,
εκε που ξεδιπλνονται των ουρανν τα τξα
»

(απ το ποημα «Στις Κορφς»).

     Παρλληλα μ' αυτ γραψε κι ωραιτατα ποιματα ερωτικο λυρισμο. Και μλιστα σε μεγλη ηλικα:

«Κι αν σως και στο ξγναντο προβλλει με υψωμνα
τα δυο της χρια για χαιρετισμ,
να κοπδι περιστρια μεθυσμνα
θα δω με μιας να ξεχυθον στον αθριο ουραν
»

(Απ το ποημα «Ανοιξιτικες εικνες»).

     Κι ακμα στο κατφλι των 90 χρνων, εν ακοει το βαρ βμα του θαντου, κατφορτος απ συγκινησιακς εμπειρες και βασανισμνος απ εναγνια βιματα ζητ καταφγιο και πλι «στη γλσσα των ποιητν και των αγων», πως λει και ο Χιζεμπεργκ. Κι επιτελε θλο. Παραδοσιακς ο Αυγρης. Νος χει συνταιρισει σολωμικς και καταφανες επιδρσεις του δημοτικο τραγουδιο. Και στα 90 του ανανενεται κι αστρφτει νας λλος Αυγρης, μοντρνος, πλαττατος, με αντιφατικ και πλοσια σε ποικιλα βιματα. Γρφει στχους ωραιτατους με βαθυστχαστη φη, με αυθεντικ αγωνα μπροστ στα μεγλα ερωτηματικ που προβλλει ο νθρωπος:

«Ποιο εναι το καριο.
Πσμου, ποιο κνει
την αγιτρευτη πληγ


(Απ το ποημα «Ανοιξιτικες εικνες»).

     Η Μικρασιατικ Καταστροφ κλνισε σοβαρ το φιλελεθερο ιδεολογικ πιστεω του. Χρησιμοποιντας τις αφηγσεις του Βασλειου Κοτρτσου, ενς λληνα αεροπρου που αιχμαλωτσθηκε απ τους Τορκους στη περοδο της Μικρασιατικς Καταστροφς, γραψε αννυμα το πεζογρφημα «Απ Την Αιχμαλωσα: Κατ Το Ημερολγιο Του Αιχμαλτου Αεροπρου Β.Κ.» (Αθνα 1923· επανακυκλοφρησε το 2006), που συγκρνεται ως προς το αντιπολεμικ και ρεαλιστικ του φος με τη «Ζω Εν Τφω» του Μυριβλη και το «Νομερο 31328» του Βενζη.
     Στα χρνια του μεσοπολμου, ο Αυγρης σταμτησε να γρφει για να επανλθει στο γρψιμο στα χρνια γερμανοταλικς κατοχς (1941–1944). Στα μεταπολεμικ χρνια, ασχολθηκε κυρως με τον πολιτικ σχολιασμ και τη κριτικ της λογοτεχνας σε εφημερδες και περιοδικ, πντα απ τη πλευρ της μαρξιστικς θερησης. Παρμεινε πιστς στις αριστερς του ιδες, αλλ η οξυδρκει του στη κριτικ της λογοτεχνας αναγνωρσθηκε κι απ διανοομενους λλων ιδεολογικν χρων.
     Γιατ η ζω, πρτυπο ανθρπινου, αγωνιστικο, επιστημονικο θους και προσφορς στο λα μας, εκτιμθηκε κι εξακολουθε να εκτιμται, ακμα κι απ τους ιδεολογικος αντιπλους του. Και γιατ το –αν κι χι εκτενς– ποιητικ ργο του θεωρεται σημαντικτατο. Και γιατ τα θεωρητικ και κριτικ κεμεν του για κορυφαους Ελληνες και ξνους ποιητς και πεζογρφους αποτελον αφετηριακ και μγιστο σημεο αναφορς, δσκαλο των σγχρονων μελετητν (ακμα και των αντιμαρξιστν) της ιστορας, της θεωρας και της κριτικς της λογοτεχνας στην Ελλδα.



     Για κθε σοβαρ σημεριν Ελληνα μελετητ αυτο του τομα, η μελτη του θεωρητικο και κριτικο ργου του Αυγρη εναι εκ των ων ουκ νευ. Και, αλθεια, ποιος –ειδικς μη– μπει στον κπο να κνει μια συγκριτικ ανγνωση μεταξ των θεωρητικν και κριτικν κειμνων του Αυγρη και «δοκιμων» κποιων «νεωτεριστν» και «μεταμοντρνων» θεωρητικν και κριτικν, θα διαπιστσει στα κεμενα του Αυγρη τη τερστια ευρυμθεια, την ανυπκριτη μαρξιστικ αντληψη, το θος του. Τη βαθει, τολμηρ, σαφ, καθρια κριτικ σκψη, την ειλικρνεια, ευαισθησα και σεμντητα του ανθρπου και του κριτικο, τη θερμ, ανεπιτδευτη, χυμδη, εληπτη απ λους γλσσα του. Την αγπη του για το λα και, εντλει, τον πθο του η λογοτεχνα να γνει μσο πνευματικς καλλιργειας και κοινωνικς ανψωσης του λαο. Αντθετα στα κεμενα των «μεταμοντρνων» θα διαπιστσει τον ανομολγητο, δθεν απολιτικ κι μως βαθτατα πολιτικ, παρωπιδισμ τους, τη θεωρητικ ανεπρκεια, την αισθητικ σγχυση, τη νοηματικ ασφεια, την παρση του «παντογνστη ειδικο», την απθηση, αν χι την απχθεια, για οτιδποτε λογοτεχνικ αφορ κι εκφρζει το λα μας, τη γλωσσικ επιτδευση, αν χι μια απλυτη τρικυμα εν κρανω.
     χοντας μελετσει πολπλευρα κι «χοντας ζσει λη την ιστορα της ανθρωπτητας», πως λεγε, δεν κρυψε ποτ πως «ο λας με τη γλσσα του και τις λακς δημιουργες του ταν η μεγλη σχολ» του. Πως «η αισθητικ του ανταποκρινταν στην ιδεολογα του». τι «συντνισε το βμα του με το βμα της ιστορας» και «μσα στις τξεις του λαο» γνρισε «τη ψυχικ του ξαρση και την ηθικ του μθη. Σ’ αυτ τον αγνα πρα περισστερα απ’ σα δωσα».
     Ποτ δεν κρυψε τι ταν μαρξιστς. Οτε με σα σπουδαα πρσφερε ως γιατρς, ως αγωνιστς της Εθνικς Αντστασης, ως ποιητς, ως ιδρυτικ μλος της Εταιρεας Ελλνων Λογοτεχνν, ως θεωρητικς και κριτικς της ελληνικς και ξνης λογοτεχνας. Στο διαχρονικς αξας θεωρητικ ργο, το οποο ξεκνησε να διατυπνει απ τα 1910, ανπτυξε στο μεσοπλεμο κι ολοκλρωσε μετ τον πλεμο (περιλαμβνεται στον τμο «Κριτικ-Αισθητικ» των «Απντων» του), γρφει ξεκθαρα:

   «Τρεις κριες ιδεολογικς τσεις ξεχωρζουν μες στην ιστορα της τχνης: α) την επαναστατικ ιδεολογα, απ τις τξεις που ανεβανουν και που τρα μεγαλνει η δναμ τους. Αυτς αρνονται τη τωριν κατσταση και προβλλουν να ιδανικ τελειτερης ζως για το αριο, β) τη συντηρητικ ιδεολογα, απ τις τξεις που κυριαρχον και εναι στσιμες, καταδικζουν τις αλλοτινς προοδευτικς ιδες τους και θλουν να διαιωνσουν τα τωριν σαν αξες αναντικατστατες και γ) την αντιδραστικ ιδεολογα, απ τις τξεις που βρσκονται στον ξεπεσμ τους και τις χουν παραμερσει λλες ιστορικς δυνμεις. Οι δο αυτς τελευταες τσεις εναι ιδεαλιστικς στη κοσμοθεωρα τους, γιατ βρσκουν σ’ αυτ τα επιχειρματα που τους χρειζονται για να αποδεξουν την αιωνιτητα των κοινωνικν, ηθικν, πνευματικν αξιν που αντιπροσωπεουν κι επομνως και την αινια αξα στο δικ τους κοινωνικ σστημα. (…) Απ την ιστορα παρατηρομε πως τις μεγλες κοινωνικς μεταβολς δεν τις ακολουθον με τον διο ρυθμ οι μεταβολς στα πνευματικ φαινμενα. Πολλς αντιλψεις, θρησκευτικς, φιλοσοφικς, ηθικς, αισθητικς, που ανταποκρνονται σ’ ναν προηγομενο τρπο ζως, επιζονε κι στερα απ τις μεταβολς που αλλζουνε τη συγκρτηση μιας κοινωνας. Οι αντιλψεις μως αυτς εναι προορισμνες αργ γργορα να παραμεριστονε και να εξαφανιστον να αλλξουνε και να προσαρμοστονε στις νες καταστσεις».

Και τνιζε τι:

   «Μ’ λο που οι πνευματικς αντιλψεις δεν παζουνε τον πρωταρχικ κριο ρλο στην ιστορικ εξλιξη, αποτελονε σπουδαα κοινωνικ δναμη. Εναι κι αυτς μια πραγματικτητα
».

     Αρχοντι, συνπεια, τελειομανα. Σ’ αυτ τη μνημσυνη αναφορ μας, δνουμε το λγο σε προσωπικτητες που γνρισαν και μελτησαν τον Αυγρη. Ο Βρναλης στα «Φιλολογικ Απομνημονεματ» του θυμταν τι στη 1η 10ετα του 20ο αινα, στο φιλολογικ καφενεο της Δεξαμενς ο φλος του:

   «Ο Αυγρης με το τετργωνο πιγονι, το μεγλο ηπειρτικο κεφλι και τα μυωπικ γυαλι του εδσποζε. Ητανε φτασμνος πια ποιητς, (…) προικισμνος με πολλ ευαισθησα κι ασφαλ κρση και με νοσηρ σχεδν συνεδηση της τελειτητας. ,τι γραψε εναι αριστουργηματικ. Δυστυχς γραψε πολ λγα (σ.σ. εννοε ποιματα). Του αναχατισε τη δημιουργικ του δραστηριτητα ο τρμος της τελειτητας».

     Ο Μτσος Αλεξανδρπουλος γρφει τι:

   «το ργο του Αυγρη εναι ργο σημεριν, με την επικαιρτερη σημασα. Εναι να ργο για τον νθρωπο και τη χιλιοπροδομνη του μορα. ργο, που εναι στην ουσα Πλεμος απ το διο πντοτε μετερζι, που διφορα λαγομια θεατ κι αθατα το κνουν να επικοινωνε με κποιες θεμελιδεις θσεις κι αξες που ανκουν και στα χρνια αυτ, στη μαρη τριετα (1967-1969), αλλ ανκουν και στα παλιτερα και στα ακμα παλιτερα και σε κενα που ακμα δεν ρθαν μα θα ‘ρθουν, ρχονται».

     Εξλλου, αυτ η διαλεκτικ σκψη του Αλεξανδρπουλου για τους μλλοντες καιρος, διατυπθηκε απ τον Αυγρη και ποιητικ:

«Μα οι μρες ρχονται, ρχονται οι μρες
και δε θ’ αργσουν
Ο λγος ο προφητικς δε θ’ αναιρεθε
και δε θα χαθε στων καιρν τα γυρσματα
».

   Ο Νκος Εγγονπουλος θεωροσε τι:

   «’Οσο θα περν ο καιρς, τσο θα τρανεει το νομα του Μρκου Αυγρη, τσο πιο πολ θα φανερνεται η μεγλη σημασα της δουλις του μσα στο πνευματικ ελληνικ στερωμα».

     Ο Γιννης Τσαροχης λεγε:

   «Στον Αυγρη η πρτη λη δημιοργησε το ργο, εν σε λλους το ργο καλπτει την ανυπαρξα πρτης λης… Εχε την απλτητα της αληθινς αρχοντις. Την αρχοντι του, που τανε πρτα απ” λα πνευματικ, θελε να τη δσει σε λους. Αν στην ευγνει του προσθσουμε τον πραγματισμ του, τη γνση της ζως, θα μποροσαμε να εξηγσουμε τη γοητεα που εξασκοσε η προσωπικτητ του. Ο Δκαιος αυτς ταν νας απ τους λγους ανθρπους που μ” καναν να νοσταλγ την Ελλδα».

     Ο Αλξης Αργυρου σημεινει τι:

     «Η ντονη παρουσα του απ το 1945 κι πειτα, σε συνδυασμ με τη πλατι του καλλιργεια κι ενημρωση συνβαλαν στο να θεωρηθε ο πρτανης των μαρξιστικν κριτικν της γενις του, στην οποα συμπεριλαμβνονται ο Βρναλης κι ο Γληνς».

     Ο Μιχλης Παπαωννου γραφε:

   «Πολ λγοι απ τους λληνες λογοτχνες γνριζανε τσο καλ τη ποηση, τη πεζογραφα, το θατρο, το δοκμιο, τη φιλοσοφα της Ευρπης και της Αμερικς, σον ο Αυγρης. Τα κρια ρεματα της ξνης σκψης τα εχε παρακολουθσει σα πιστς, με το πθος του οπαδο. Μποροσε να τα απολαμβνει σαν νθη του καλο, στερα, στη περοδο του διαφωτισμο του, να τα ελγχει, να τα κρνει σαν νθη του κακο. Εμεινε πιστς στον ρκο του, δε σλεψε, δε δελιασε, μεινε στις επλξεις, δυσκολοπλησαστο παρδειγμα αγωνιστ, διανοομενου υπερασπιστ της κομμουνιστικς ιδας».

     Η ποηση του Αυγρη εναι λιτ, ουσιαστικ και παλλμενη και συχν αποκτει το ειδικ αισθητικ βρος του καριου λγου. Στην τελευταα του ποιητικ συλλογ, με το θνατο να τον καρτερε κιλας, η υπαρξιακ του αγωνα εκβλαστανει στχους με επαναστατημνη θλψη για την τεγκτη βιολογικ ειμαρμνη. Και η προθαντια, θα λγαμε, αυτ ποηση του δνει να καινοργιο ψος στην ποιητικ του ποιτητα.
     Σαν κριτικς ο Μρκος Αυγρης διθετε πρωτφαντη οξυδρκεια, κοφτερ, αποδεικτικτητα και δναμη ανλυσης. Η μεγλη καλλιργεια του εξπλιζε την μφυτη οξυδρκεια του και τον τοποθτησε ανμεσα στα κορυφαα κριτικ πνεματα της νετερης ελληνικς εποχς. Στρατευμνος στα ιδανικ του, προφυλχτηκε απ το πλατ πνεμα του, τσι που ν' απφγη μονομρειες και μεροληψες. Και δεν αρνθηκε την αξα ποιητν που ανκαν σε λλες ιδεολογες απ τη δικ του. Παρδειγμα τα πολ επαινετικ κεμενα γι τον Σεφρη, οι ανεπιφλαχτοι παινοι, γι τον 'Ελτη, και η μεγλη εκτμηση πο συχν εξφραζε γι την ποηση του Ν.Δ. Καροζου. Ο Μρκος Αυγρης με το καθλου κριτικ του ργο και ιδιατερα των τελευταων του χρνων φωτζει με διεισδυτικ φως τη Νεοελληνικ λογοτεχνα, και υποχρενει κθε σοβαρ μελετητ και τρα και σε κθε μελλοντικ εποχ να λογαριζη σοβαρ τις απψεις του βαθυστχαστου, του μεγλου κριτικο.

     ΜΑΡΚΟΣ ΑΥΓΕΡΗΣ

"Γιατρς" του λαο και των Γραμμτων (εκ της ΑΥΓΗΣ)

     ταν 8 του Ιονη, 34 χρνια που το παρνομο ττε ΚΚΕ, η γενι της Εθνικς Αντστασης, η προοδευτικ διανηση, η ελληνικ και ξνη λογοτεχνα χασαν ναν αφοσιωμνο "θερποντ" τους. Τον Μρκο Αυγρη.Τον σπουδαο πνευματικ "καθοδηγητ", του οποου, στω και να ελχιστο ανλογο εκλεπει στις μρες μας. Κι εναι αυτς νας επιπλον λγος, με την ευκαιρα της περασμνης επετεου του θαντου του, να μνημονεσουμε την απουσα του, εκτς απ τον κριο, που εναι: να παρακινηθον, στω και λγο απ το σημεωμ μας, οι νεολαοι να διαβσουν το ργο του, το λογοτεχνικ κι οπωσδποτε το θεωρητικ-κριτικ περ λογοτεχνας, γιατ μ' αυτ θα μθουν να ξεχωρζουν την αληθιν λογοτεχνα απ τα, πλεονζοντα σμερα,... απονρια της. Διαβζοντας το ργο του θα αφουγκραστον το, τσο επκαιρο σμερα, μνυμ του:

"Σ' αυτ τον τπο, που η φων
πνγεται μσα στο λαργγι,
τη λξη θλω, ζητω τη λξη σλπιγγα
που ρχνει τα τεχη της Ιεριχς
και ξυπνει τους κεκοιμημνους
…"

"Μσα στις πουλες ενδρες των καιρν
τοιμος πντα να ‘σαι
γι' αντσταση κι γριον αγνα.
Κι αν τχει η μορα σου να πσεις
βστα ακμα,
μη πεις ποτ, ψυχ μου παραδσου
"



     "Νστορα" των Ελληνικν Γραμμτων τον επανε τον Μρκο Αυγρη. Το μυθικ νομα δθηκε στον Αυγρη, γιατ εκενος υπρξε σμβολο και ορσημο των Γραμμτων και της ελληνικς προοδευτικς σκψης στον αινα μας. Ηταν, εξλλου, αρχαιομαθς, γλωσσομαθς, εξαρετος ποιητς, αλλ και πρωτοπρος - και ιδιοφυς - (πως χαρακτηρστηκε) θεωρητικς και κριτικς της ελληνικς και ξνης λογοτεχνας, ο "μαθητεσας" με το πνεμα του "θεμελιωτ" της θεωρας και της κριτικς της λογοτεχνας Μπελνσκι.
     Ο Αυγρης, γιος φαρμακοποιο στην Καρτσα της Ηπερου, γεννθηκε στις 14/2/1884. Γεργιος Παπαδπουλος το νομ του στα επσημα χαρτι, αλλ ως Μρκος Αυγρης θα "ζει" στα Ελληνικ Γρμματα, στην αγωνιστικ ιστορα του λαο μας και στα τιμητικ "κατστιχα" του κμματς του, του ΚΚΕ. Και θα "ζει" πως ποιητικ "προφτευσε":

"Μσα στους αγνστους αδελφος που ρχονται
θα ζσω λμποντας κι λο λμποντας,
μσα στις γενις θα πορεομαι
και θα υψνω ολονα το ανστημ μου
".

     Ο "γιατρς", πως τον αποκαλοσαν μχρι τλους οι σντροφοι και φλοι του, απ νος "θερπευε" και τα Γρμματα. Απ τα 1910 αρχζει να ερευν, να μελετ και να θτει συστηματικ κοινωνικ κριτρια για το ρλο της λογοτεχνας, αλλ και της κριτικς της, γρφοντας διαχρονικς αξας θεωρητικ ργα γρω απ την ξνη και την ελληνικ λογοτεχνα. Ταυτχρονα, μεταφρζει Αριστοφνη, Σοφοκλ, Ευριπδη, Γκατε, Ιψεν, Λτσκο, Ουγκ, Ματερλιγκ. Συναναστρεφμενος, απ τη 1η 10ετα του αινα μας, τους πρωτοπρους σοσιαλιστς διανοομενους στο φιλολογικ καφενεδκι της "Δεξαμενς", που γνωρζεται και με τη Γαλτεια Καζαντζκη (με την οποα παντρετηκε μετ το διαζγι της με τον  Καζαντζκη, με κουμπρα την αδελφ της, την Ελλη Αλεξου) συνεπαρνεται ολοκληρωτικ με την Οκτωβριαν Επανσταση.
     Μετ τη Μικρασιατικ Καταστροφ υπηρετε στο υπουργεο Παιδεας ως εππτης των εκδσεων των σχολικν βιβλων και ο μγιστος "δσκαλος" του λαο μας Δημτρης Γληνς το αναθτει την επιμλεια των πρτων διδακτικν βιβλων της δημοτικς γλσσας.
     Αυτ τη 10ετα μεγεθνεται παρλληλα και το ιατρικ του κρος, με σπουδς Υγιεινς της Εργασας στο Παρσι, εξ ου και διορζεται Επιθεωρητς Υγιεινς της Εργασας στο υπουργεο Εργασας (1926-1947). Με μελτες στη Γερμανα για το θεσμ της Κοινωνικς Ασφλισης, εξ ου και η εισηγητικ συμμετοχ του στις προπαρασκευαστικς εργασες του υπουργεο Εργασας για τη θεσμοθτηση της Κοινωνικς Ασφλισης. Με το εκτενς βιβλο του "Η Κοινωνικ Ασφλισις Κι Η Δημσια Υγεα", που επσης συνβαλε τα μγιστα στη θεμελωση του θεσμο στην Ελλδα. Με την πολυετ ιδιτητα του μονμου συνδρου του Τμματος Εργασας της "Κοινωνας των Εθνν".
     Και μνο η παρθεση των ττλων του τερστιου -και σε γκο- ποιητικο, θεωρητικο - αισθητικο, πεζογραφικο ργου του θα απαιτοσε αρκετς σελδες. Πολλς σελδες θα απαιτοσαν και η ιδρυτικ συμβολ του στην Εταιρεα Ελλνων Λογοτεχνν,η αγωνιστικ και πολτροπη πνευματικ δρση του, η ζω του μσα στη συγγραφικ οικογνεια των Αλεξου και με τη γυνακα του, Γαλτεια Καζαντζκη, (τη πρωτοκρη του Στυλιανο Αλεξου) που πθανε το 1962, βυθζοντας σε μγα πνθος τον Αυγρη. Ευτυχς δπλα του, μχρι τη στερν του ρα, στθηκε στοργικ σε λα του τα βσανα, η λλη Αλεξου.
     Ο Μρκος Αυγρης ζυμωμνος θεωρητικ απ πολ νωρς με τις μαρξιστικς ιδες, γιγντωσε τη μαρξιστικ του συνεδηση με τη στρατολγησ του -απ τον Κστα Καραγιργη- πρτα στο ΕΑΜ, του οποου διατλεσε Γενικς Γραμματας μετ την ξοδο του Νκου Καρβονη στο Βουν, και μετ στο ΚΚΕ. Στο ΚΚΕ εντχθηκε το 1944 (σμφωνα με μαρτυρα της λλης Αλεξου), στο οποο παρμεινε πιστς μχρι το θνατ του.
     Υποδειγματικ σεμνς αυτς ο μγας διανοομενος, μας διδσκει με τις παρακτω αυτοβιογραφικς - και αυτοκριτικς - του μνμες:

   "Κτω απ τη τερστια εντπωση της μεγλης Ρωσικς Επανστασης απ τη μια μερι κι στερα κτω απ τις συνπειες της μικρασιατικς καταστροφς πολλο διανοομενοι -κι εγ μαζ τους- νιωσαν βαθι πως οι εθνικο σοβινισμο και το καταχτητικ πνεμα με τους πολμους ταν ολθρια για τον πολιτισμ, για τις ανθρπινες αξες και ιδιατερα για τους μικρος λαος, πως η Ελλδα, που μποροσαν να γνουν βορ των ισχυρν και να εξαφανιστον σαν ελεθεροι λαο. Και μνο αν στερωνε ο σοσιαλισμς, που ταν κατ των πολμων και του κατακτητικο ιμπεριαλισμο, θα μποροσαν λοι να ζσουν συχα και δημιουργικ. Με το εργατικ ελληνικ κνημα και το σοσιαλισμ λλαξε και στον τπο μας η κοινωνικ και πολιτικ ατμσφαιρα. Θεωρητικ εχα απ ττε προσχωρσει στο μαρξισμ και μ' αχρταγη περιργεια πεσα στη μελτη της μαρξιστικς φιλοσοφας. Ομως, δεν πγα πρα απ τον Παπαναστση. Αργοπρησα πολ να βγλω απ πνω μου τις ιδεαλιστικς επιδρσεις. Μνο με τη δικτατορα του Μεταξ νιωσα πως πρεπε να μπω ξαν στη σχολ του λαο και να λβω μρος στους αγνες του (... ) Δεν υπρχε πια περιθριο για καμι λλη κοινωνικ τοποθτηση".

   "Μπκα στις αγωνιζμενες τξεις του λαο. Ετσι συντνισα το βμα μου με το βμα της ιστορας. Μσα στις τξεις του λαο γνρισα την ψυχικ του ξαρση και την ηθικ του μθη. Σ' αυτν τον αγνα πρα περισστερα απ' σα δωσα.Η ζω μου σαν πνευματικο ανθρπου δικαιθηκε και απκτησε νημα. Ββαια, εγ δεν εχα στο ενεργητικ μου καννα πνευματικ κεφλαιο, μως, θα μποροσα να καυχηθ, πως ο Αισχλος, πως πολμησα στο Μαραθνα κι εναι αυτ η μνη μεγλη μου αρετ. Ετσι, θα μποροσε και για μνα να γραφτε στον τφο μου «Πρε μρος στην Εθνικ Αντσταση» και αυτ θα 'ταν αρκετ για την ευθανασα ενς ανθρπου".

     Τη σεμν, γεμτη κομμουνιστικ και πατριωτικ θος, επιθυμα του εκπλρωσε η Ελλη Αλεξου, γρφοντας στο μνμα του, τη λιτ επιγραφ "Πρε μρος στην Εθνικ Αντσταση".

Ξεκλβω απ τις σελδες του εξαρετου λγιου φλου Νκου Σαραντκου, το κτωθι στιγμιτυπο (Νκο σε ευχαριστ πολ).

     To 1912, στο χωρι Κρσι του νομο Ηρακλεου, μια παρα νοι μαζετηκαν για να περσουν το καλοκαρι. Τους βλπετε αριστερ, και δεν χω την απατηση να τους αναγνωρσετε, παρλο που σαν ονματα οι πιο πολλο εναι πασγνωστοι. Λοιπν, απ αριστερ προς τα δεξι: Γαλτεια Καζαντζκη, λλη Αλεξου, Μρκος Αυγρης, Κστας Βρναλης, Νκος Καζαντζκης κι ο λιγτερο γνωστς Χαρ. Στεφανδης. Τη φωτογραφα την βγαλε ο Λευτρης Αλεξου, ο αδελφς της λλης και της Γαλτειας, που ταν κι αυτς στη παρα.

 

     Βρναλης, Αυγρης και Καζαντζκης κντευαν τα τριντα, κι εχαν αρχσει να αποκτον να νομα στα γρμματα. λοι εχαν φρει μαζ τους τα χαρτι τους, κτι γρφανε κτι μεταφρζανε. Το Κρσι εναι ημιορειν χωρι κι οι διακοπς τους ταν διακοπς δημιουργικς εργασας, τουλχιστον για τον Καζαντζκη, που τηροσε με θρησκευτικ ευλβεια το πργραμμ του: ξυπνοσε στις 6 το πρω, κι γραφε διβαζε ς το μεσημρι, κι στερα απ τη σιστα πλι ως το δειλιν, που βγαιναν λοι για περπατο και μετ για βραδιν φαγητ. Κοιμονταν μαζ με τη Γαλτεια (εχαν παντρευτε τον περασμνο χρνο) σ’ να παταρκι, ονταδκι το λει η Αλεξου στο «Για Να Γνει Μεγλος», Στα αριστερ της φωτογραφας, βλπουμε τη σκλα που ανβαινε στο ονταδκι.
     Οι λλοι δεν εχαν την προσλωση του Καζαντζκη, ξυπνοσαν πολ αργτερα και με το πσο τους. Στο σπτι υπρχε και μια τρπουλα, αυτ της φωτογραφας σως, και μια μρα, μετ το μεσημεριαν, στρθηκαν στο πκερ Αυγρης, Βρναλης, Λευτρης και Γαλτεια, ως το βρδυ. Την λλη μρα, το διο. Ο Καζαντζκης δεν λλαζε οτε κεραα το πργραμμ του, δουλει. Τη 3η μρα, κατεβανοντας απ το ονταδκι μετ τη σιστα ο Καζαντζκης τους εδε να συνεχζουν το χαρτ και ξσπασε:
 -«Μα επιτλους, δεν ντρπεστε, νθρωποι με τσα προσντα; Δεν ντρπεστε να το ρχνετε στα χαρτι; Ντροπ σας! Κι αν δεν θλετε να γρφετε ποιματα, φτιξτε τουλχιστον επιγρμματα»! Κι ρπαξε τη τρπουλα, την κανε κομμτια κι στερα καταγανακτισμνος βγκε ξω και πρε ν’ ανεβανει το βουν. Οι λλοι μειναν αποσβολωμνοι, αλλ τελικ αντ να οργιστον ακολοθησαν τη συμβουλ του και πργματι, το ριξαν στα σατιρικ επιγρμματα, κι ταν επστρεψε απ το βουν συνχισαν λοι μαζ να σκαρνουν κι λλα. Μερικ τα διασζει η λλη Αλεξου στο βιβλο που επαμε, απ’ που ξεσηκνω να για τον Βρναλη:

Ο Πγασος στα σκλια σου κατντησε γαδορι
εσ τον πας στα Ηλσια κι αυτς σε πει στ’ αχορι
.

     Πρκειται για υπαινιγμ για το ποημα «Θυσα» του Βρναλη, που λει «κι με να φρεις απ’ τ’ αχορι / το διχροντικο γαδορι / το βαρβτο».

     Μια βραδι, εκε που παζοντας κουβεντιζαν για τον θνατο, τους ρθε να δηλσουν ποια χρονι πρκειται να πεθνουν -και μλιστα γραψαν τις προβλψεις τους σε μια απ τις πρτες σελδες ενς βιβλου, του γαλλικο λεξικο Petit Larive et Fleury. πως παρατηρε η Αλεξου, επειδ τυχε να το γρψουν σε λεξικ, σθηκε, γιατ τα λεξικ εναι τα πιο μακρβια βιβλα σε να σπτι. Τα λλα δανεζονται, κλβονται, χνονται.

 

     Να η σελδα με τις προβλψεις, να ενδιαφρον ντοκουμντο που, πως εδα, δεν χει ανεβε στο Διαδκτυο (αν και χει αναδημοσιευτε σε εφημερδες). Πνω και αριστερ, η πρβλεψη του Μρκου Αυγρη, που υπογρφει με τα πραγματικ του αρχικ (Γ.Π., λεγταν Γιργος Παπαδπουλος). Γρφει: «Τα πργματα με σπρχνουν να πεθνω ως το 1917». Εχε χσει τη μητρα του απ φυματωση και φοβταν πως θα πει απ την δια αρρστια -που τον καιρ εκενο κανε θραση. (Για την ιστορα, πθανε το 1973. στα 89 του χρνια).
     Στο κντρο, η πρβλεψη του Καζαντζκη, που την υπογρφει με το γνωστ του Ν σαν αετς με ανοιγμνα φτερ: «Λω να πεθνω στα 1966, Αγουστο μνα». πεσε ξω εννι χρνια, πθανε το 1957 (γεννημνος το 1883). Πντως, ταν αυτς  που κανε την πιο σωστ πρβλεψη.
     Απ κτω, ο Λευτρης Αλεξου (1890-1964) κανε την πιο απαισιδοξη πρβλεψη «Εγ θα πεθνω στα 1914, Ιολιο μνα» -κι πεσε 50 χρνια ξω.
     Κι ακμα πιο κτω ο Βρναλης, που υπογρφει Κ.Ι.Β. (Γιννης ο πατρας του) δεν προσδιορζει χρονολογα θαντου: «Πντως να ζσω ως τα 1930 -αλλ θα πεθνω αργτερα». Πθανε τον Δεκμβρη του 1974, στα 90 του, να χρνο μετ τον συνομλικ του τον Αυγρη.
     Οι κοπλες της παρας μλλον δεν καναν πρβλεψη.



     Με τον ττλο «Πρωτοπροι» κυκλοφρησε το 1930-31 να «περιοδικ της προχωρημνης διανησης», πως ταν ο υπτιτλς του, που εκδιδταν απ ομδα αριστερν λογοτεχνν-καλλιτεχνν, με ψυχ τους τον Πτρο Πικρ και με την υποστριξη του ΚΚΕ. Στα τλη του 1931 το ΚΚΕ ρθε σε σγκρουση με τον Πικρ κατηγορντας τον (χι τελεως αβσιμα) τι χρησιμοποιε το περιοδικ για προσωπικ προβολ του, οπτε η υπλοιπη συντακτικ ομδα αποχρησε και εξδωσε το περιοδικ «Νοι Πρωτοπροι», με το οποο συνεργστηκαν πολλο αριστερο και κομμουνιστς λογοτχνες και διανοομενοι, ως το 1936 που το περιοδικ κλεισε με τη δικτατορα του Μεταξ.
     Τον Αγουστο του 1943 με πρωτοβουλα του ΕΑΜ εκδθηκαν πλι οι Πρωτοπροι, φυσικ παρνομοι, αλλ με χαρακτηριστικ που προσιδιζουν σε νμιμο ντυπο: τακτικ κυκλοφορα, τιμ πλησης, ακμα και στλη αλληλογραφας. Επειδ μως το περιοδικ ταν παρνομο, οι συνεργτες του υπγραφαν με ψευδνυμα, εκτς απ σους εχαν βγει στο αντρτικο. τσι, ας πομε, μπορε ο Γιργος Λαμπρινς να υπγραφε με το νομ του, αλλ οι περισστερες συνεργασες ταν ανυπγραφες ψευδνυμες: ως Μ. Αλκαος υπογρφει να διγημ του ο Ηλας Βενζης, ως Α. Ταπεινς δωσε το ποημα «Αθνα 1943» ο Νκος Καββαδας, εν ο Μρκος Αυγρης, που ταν στυλοβτης του περιοδικο υπγραφε Μ. Στεφανδης (ψευδνυμο του ψευδωνμου, αφο το κανονικ του νομα ταν Παπαδπουλος).

Εδ μιας κι εξακολουθ να… κλβω τον Νικλα, θα κνω μια παρνθεση να βλω το ποημα του Νκου Καββαδα, ως Α. Ταπεινς, «Αθνα 1943»

ΑΘΗΝΑ 1943

Οι δρμοι κκκινες γιομτοι επιγραφς
τραν την ρα διαλαλον την ορισμνη.
Αγρας πνει βορεινς απ' τις κορφς
κι αργοσαλεουνε στα πρκα οι κρεμασμνοι.

Μες στην Αθνα λα τα πρσωπα βουβ
και περπατν αργ στους δρμους "εν κινδνω"
ως τις εφτ που θ' ακουστε "Σιστς Μοσκβ"
και στις οχτ (βαλ' το σιγ) "Εδ Λονδνο".

Φσα ταχι σπιλιδα, φσα βορειν.
Γραγο μου κατρακλα απ' την Κριμαα.
Κατ τετρδας παν στο δρμο οι γερμανο
κτου απ μαρη, κακορζικη σημαα.

Μνα το μνα και πληθανουν οι πιστο,
ρα την ρα και φουντνει το μελσσι
ως τη στιγμ που μες στους δρμους θ' ακουστε
η μουσικ που κθε στμα θα λαλσει.

Περιοδικ "ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΙ" Α. Ταπεινς (Ν. Καββαδας) Δεκμβρης 1943

Τλος Παρνθεσης συνεχζω στου Νκου

     Οι Πρωτοπροι εξδωσαν πντε τεχη, ως τον Δεκμβριο του 1943. Δεν ξρω για ποιον λγο διακπηκε η κδοση, αν δηλαδ υπρξαν τεχνικς δυσκολες αν γινε η επιλογ να διοχετευτον οι προσπθειες στο εβδομαδιαο περιοδικ Καλλιτεχνικ Να που κυκλοφοροσε νμιμα.
     Πρα απ ποιματα και διηγματα, οι Πρωτοπροι δημοσευαν και κριτικ κεμενα. Σε κποια απ αυτ γνεται καλοπροαρετη κριτικ σε λογοτχνες οι οποοι δεν ανκαν στην Αριστερ, σε μια προσπθεια συζτησης, προσγγισης προσεταιρισμο τους. τσι, στο 3ο τεχος δημοσιετηκε κριτικ στο «Δαιμνιο» του Γ. Θεοτοκ, εν στο 2ο τεχος δημοσιετηκε μια συνολικ κριτικ του ργου του Μ. Καραγτση, η οποα προκλεσε, στο 4ο τεχος, την απντηση του ενδιαφερμενου, στω και με ψευδνυμο -δθεν τι πρκειται για «φλο του Καραγτση».

Τλος –προς το παρν- απ τον Σαραντκο.

===========================================

      ργα του:

Τραγοδι της τβλας, Αθνα 1908

Ο Σικελιανς, η ποηση του, το θατρ του – κριτικς απλογος, Αθνα 1952

Κριτικ – Αισθητικ – Ιδεολογικ, Βουκουρστι 1959

Εισαγωγ στην νεοελληνικ λογοτεχνα & Η ελληνικ ποηση, Βουκουρστι 1964

παντα, τμοι τρεις, Αθνα 1964–1966

Ξνοι λογοτχνες, Αθνα 1966

λληνες λογοτχνες, Αθνα 1966

Η παγκσμια ρις, Αθνα 1967 (;)

Αντδρομα και παρλληλα, ποιματα, Αθνα 1969

Φωνς της νχτας, δδεκα ποιματα, Αθνα 1970

Εισαγωγ στην ελληνικ ποηση, Αθνα 1971

Θεωρματα, Αθνα 1972

παντα ποιητικ, Αθνα 1975

======================================= 

Η Ββω Η Τασι

Σαν ρταν μετροι οχτρο
το πραν τ' μορφο καστρ.
Εσραν σκλβους, νιος και νις,
πραν κι ασμια θημωνις.

Οχτρς το Γιννο 'ποθυμ,
μα 'κεις στο σπτι πολεμ,
γρω-τριγρω 'χουν ερτε
μ' αυτς αλργα τους κρατε.

Κοντ του η ββω η Τασι,
βνει καινοργια φορεσι.
Η νι γυνακα του Μαρ,
κνει στο 'κνισμα σταυρ.
Και τ' στρι, η κρη τ' η Αυγ,
σκυμμνη κνει προσευκ.

Σα φρεσε τη φορεσι,
του επ' η ββω η Τασι:

-'"Ακου παιδ μου 'συ Γιαννι,
μη μας ντροπισεις τη γενι.
χεις γυνακα που 'ναι νι
και κοπελλοδα παρανι,
δσε σε 'μας μια μαχαιρι
κι στερα βλε μας φωτι
και μεσ' τη πρτη την αυγ,
πετξου 'συ μεσ' τη σφαγ
".
-"Μννα μου, δσμου την ευχ".
-"Μ' λη μου, γι μου τη ψυχ,
αρκοδι να 'βγεις το ταχ
"!

Κατστηθα τη μαχαιρι,
εδχτηκ' στερ' η γριγι.
Η νι γυνακα τ' η Μαρ,
τον σπρον δωκε λαιμ,
κτ' απ' τ' ολξανθα μαλλι,
κοντ στις δυ σειρς φλουρι.

Μσα στο χρ' η Αυγ κρατε
την ολοδκρυτη μορφ
και στη θερμ τη προσευκ
φυγ' η σπρη της ψυχ.

Εκε που σφχτηκ' η Τασι,
γνηκεν στερα εκκλησι.
Εκε που πεσ' η Μαρ,
στανουν οι νιο κι οι νις χορ.
Κι εκε που πλγιασ' η Αυγ,
πλθος τα κρνα χουν 'βγει!

                               Προσευχ

'Ακοπο χρισε φτερ του λογισμο μου, απ' τ' δεια
της πκρας και του αδναμου πθου να βγω, σκοτδια.

Στου φωτς σου τα κματα να το κρατ ανοιγμνο,
σειστον λο, ακομητα πετρδια σκεπασμνο.

Στ' σβηστο, οι ρωτες οι Εφτ που σ' ζωσαν καμνι,
πτε υψωμνη η καρδι θα καει, δετ ρουμπνι;

Μες στου πνευματικο ουρανο τ' ατμητα διαμντια
θα 'ναι τα μτια μου ανοιχτ, σ' αινια φγγη αγνντια.

Ω γιοι 'λιοπερχυτοι του λυτρωμο μου δρμοι!
Του πονηρο δε θλει αργσει, θα λυγσει η γνμη.

Ως του θαντου τα πλατι φτερ θα με σηκσουν
οι χρυσοπρφυροι ουρανο οι εφτ θα με κυκλσουν.

Σ' αμραντα θ' αγλλομαι για πντα καλοκαρια.
Κι εν η ψυχ θα λοζεται στα παραδεισονρια,

ψηλ σ' αιθρες ατραχες κι απ τα θεα τα κλνια,
θα κελαδον ασγητα, τα Ηλσια χελιδνια.

3 ποιματα απ τις σελδες πλι του Σαραντκου

Ποιητικ
Ι
Μη μου μιλς για τους ελεθερους
ποιητς στις αρχαες ημρες.
Κι ας τους συνδευε ο αλαλαγμς
της νιτης που περνοσαν.

Τποτε σταθερ δε μνει
κι ο κορεσμς την αφοσωση ακολουθε.
Και τη σημεριν μας πστη
σκληρ το αριο θα την αρνηθε.

Μνσθητι, Κριε του Παλαμ,
μνσθητι και του Σικελιανο.
Απ πολν καιρ τους χουν γρψει
στο μεριδοχρτι των ψυχν.

Μνσθητι κι λλους σους
τους σκεπζουν τα νερ της Λθης.
Α, πλιωσε πολ στη συντροφι μας
εκενος ο ακραιος αρχαος λγος.

Μιαν λλη τρα πιο υψηλ
τχνη καλλιεργομε.
Κι εν' λλα τα συνθματα που τρα
ακοονται για της ποησης τη θεωρα.

Ας μενει για το λα η απλοκ στιχουργα
δεν πει αυτ για τη να αισθητικ μας.
Τιμ κι ευγνεια απχτησε
εσστρεφη κι ομφαλικ πως εναι τρα.

II
Σκαλζοντας μνο τα βθη του εαυτο σου
θα βρεις τα βθη των πραγμτων.
Μη φοβηθες τα σα κρυφ
κρατον τα σωθικ σου.

Κι αν θλεις σα σοφς να λμψεις
γνου ασαφς, γνου ασαφς.
Να μην τα λες τα πργματα με τ' νομ τους,
το σφλμα αυτ μεγλη αφλεια θα κριθε.

Σβσε κι απ το νου σου τη γλσσα των ανθρπων
και πσκισε να βρεις κρυφ δικ σου γλσσα.
Απρσιτος θα πρπει να 'σαι για να εξχεις,
ν' ανακατνεις τα χαρτι σου σο μπορες.

Το νημα πρπει να 'ναι και να μνει
κρυφ σαν του Λοξα τα λγια.
Οσο λιγτερο θα δνεσαι στο πλθος
τσο και πιο τεχντης θα λογισαι.

Σοφ τεχντη θα σε πουν
και πνεμα αριστοκρατικ
κι οι σνομπ θ' ακολουθον με θαυμασμ.
Αν μεγλη ασφεια και σκοτενια αποχτσεις
στην πιο προχωρημνη θα ταχθες πρωτοπορα.

III
Μα ο φρνιμος και τον αντλογο θ' ακοσει
Αν εναι ευασθητος αλθεια
προς τι τα περισσλογ σου.

φησε το κρασ σου αγν
να 'ναι μεθυστικ καθς το φυσικ του.
Κρτα μακρυ του περιθριου
τα σχλια που το ξεθυμανουν.

Κι αν μνο στις πυκνς ουσες
ζητς το στχο,
Τεχντης ξιος θα δειχτες
για το στεφνι.

 ΘΡΗΝΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΠΑΣΜΕΝΑ ΑΓΑΛΜΑΤΑ (Ι)

Σπασμνα αγλματα, σπασμνες κολνες
νειρα σπασμνα, εδ στη χρα του θαντου.

Στην κλασ μας κυβερνον οι δειες κρες
κι εναι κλειδοκρτροι κουφρια με κγχες αδειανς.

Πολεοδμοι για τις πολιτεες του θρνου
μαστορεουν τα λαγομια που παχανει το σκουλκι

χτζοντας πλατι κοιμητρια
για να χωρσουν ζωντανο και πεθαμνοι.

Σσον ελησον! μα ποιος σ' ακοει
και ποιος θα σσει απ το στεναγμ του το λυταρωμνο.

Παλι κατρα μας βαρανει
μ' αυτ τ' απανωτ νεκρδειπνα που ζομε.

Στην πλατεα τα χλκινα και τα κρουστ αλαλζουν
λοφα φανταχτερ, χρυσς φοντες στα σπαθι
κι η βασιλικ δαλματικ στους μους.

-Παντρεεται ο Χρος τη Ροκνα-

ΣΤΟ ΑΓΑΛΜΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Φωνς, δκρυα ικεσας, χρια υψωμνα,
φωνς της οργς, της κατρας και του τρμου.
Λαο που μχονται να ζσουν στρφονται σε σνα
που σουνα υπσχεση κι ελπδα.

Το τερστιο ανστημα σου
εναι τρα ο τρμος των λαν.
Οι πρτοι κτοικοι σ' αυτ τη χρα
φυλς αρχαες σο κι ο κσμος
εναι εξοντωμνοι.

Μεμις στιγμς χειρονομα σου μεγλες πολιτεες
καονται σα λαμπδες.
Θα κψει τη γη ο αναμμνος δαυλς σου;

Οι χρες που η ρομφαα σου προστατεει
πνγονται στα δκρυα.
Στρφονται σε σνα που εναι τ' νομ σου
υποκρισα κι ανιγμα το πρσωπ σου.

Με τις γκρεμισμνες πολιτεες και την καμνη γη
τον μνο σου θα υψσεις και τη δξα;
Εναι τα σπλχνα σου νεκρ;

κι εναι κλεισμνες σιδερδετες οι ακος σου;
Σαν πιο θανατερ κι απ' το τραγοδι των Σειρνων
εναι η φων σου, δολερ.

«Λτε σε μνα οι πρσφυγες της ζως,
οι αποδιωγμνοι των εθνν
σοι δεν χετε στον λιο μορα...».

Και ν' ακοω του αητο σου το κρξιμο
απνω σε βουν πτωμτων.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers