-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.

 
 

 

Devil's Art:

                                              Εισαγωγ

     Το παρν ρθρο ρχεται να καλψει, σο πιο πλουραλιστικ μπορε, τη τχνη του... Διαβλου. σο κι αν κνουμε πως δε βλπουμε, δε γνωρζουμε, τσο τοτο αδιαφορε και συνεχζει να επηρεζει και να εμπνει τους καλλιτχνες σε κθε τομα τχνης, κεντρζοντας τη φαντασα τους.
     Κι εδ, δια του παρντος, θα προυμε μιαν στω μικρ ιδα για το Διβολο στις Τχνες. Δεθετε λοιπν και φγαμε:   
Π. Χ.
________________________________

...Απ εμ περνν στη πονεμνη χρα,

απ εμ περνν στη θλψη την αινια,
απ εμ περνν μες στο χαμνον κσμο.
Το Δκιο χει τον φθαστο κινσει
που μ' πλασε· η Δναμη του η θεα
κι η ασγκριτη Σοφα κι η Αγπη η πρτη.
Πλσμα πριν απ 'μ καννα δεν εστθη,
παρ μνον αινια, κι εγ αινια μνω.
Αφστε κθ' ελπδα σεις που μσα πτε! (Δντης σμα 3ον, Κλαση)



Τα πνεματα, ταν θλει

κανες να υποθσει το φλο,
μπορε να εναι κι απ' τα δυο.
Η επιδερμδα τους τσ' απαλ
και η ουσα τους αμιγς
και καθαρ.

Δεν μπλκεται σ' κρα αρθρσεις,
οτε στηρζεται σε εθραυστα οστ.

Σαν ομιχλδης σρκα,
σε σχμα που γουστρουν,

πλατ, σφιχτ, σκιδες, φωτειν,
αρκε να φρουνε σε πρας
τους σκοπος των:

ργα αγπης εκδκησης,
πληρονται!




     Ο Διβολος κρατ τα νματα που μας συγκινον! (Charles Baudelaire, Τα νθη Του Κακο, 1857.) Ο Σατανς, ο Βεελζεβολ, ο Εωσφρος... ο Διβολος χει πολλ ονματα και πρσωπα, τα οποα πντα εξυπηρετοσανε τους καλλιτχνες ως πηγ μπνευσης. Συχν παραγγλθηκαν απ θρησκευτικος ηγτες ως εικνες φβου λατρεας, ανλογα με τη κοινωνα, οι παραστσεις του κτω κσμου χρησιμεσανε για να διδξουνε τους πιστος και να τους οδηγσουνε στο δρμο της δικαιοσνης. Για λλους καλλιτχνες, πως ο Ιερνυμος Μπος, παρεχαν να μσο καταγγελας της ηθικς απαξας των συγχρνων του. Με τον διο τρπο, η λογοτεχνα που ασχολεται με τον Διβολο προσφρει εδ και καιρ μπνευση σε καλλιτχνες που επιθυμον να ξορκσουν το κακ μσω εικνων, ειδικ των ργων του Δντη και του Γκατε.



     Τον 19ο αινα, ο ρομαντισμς, ελκυσμνος απ το μυστηριδες κι εκφραστικ δυναμικ του θματος, συνχισε να δοξζει τον κακβουλο. Οι Πλες Της Κλασης του Auguste Roden, το μνημειδες, βασανισμνο ργο μιας ζως, απεικονζει τλεια αυτ το πθος για το κακ, αλλ αποκαλπτει επσης το λγο αυτς της γοητεας. Πργματι, τ θα μποροσε να εναι πιο σαγηνευτικ για ναν νθρωπο απ το να δοκιμσει τη κυριαρχα του προκαλντας την ομορφι του σχημου και του διαβολικο;



     ΟΛΟΙ εναι εξοικειωμνοι με τον ποιητικ μθο της εξγερσης και πτση των αγγλων. Αυτς ο μθος, που ενπνευσε στον Δντη μερικς απ τις πιο μορφες γραμμς του Κλασης και στο Μλτον να αξχαστο επεισδιο του Paradise Lost, γινε, απ διφορους Πατρες και Γιατρος της Εκκλησας, διαμορφωμνο και χρωματισμνο. αλλ δεν χει καννα θεμλιο λλο απ την ερμηνεα ενς στχου του Ησαα κι ορισμνων μλλον ασαφν αποσπασμτων στην Καιν Διαθκη. νας λλος μθος, με πολ διαφορετικ αλλ χι λιγτερο ποιητικ χαρακτρα, αποδεκτς τσο απ τους Εβραους σο και απ τους Χριστιανος συγγραφες, λει για αγγλους του Θεο που ερωτετηκαν τις κρες των ανθρπων, αμρτησαν μαζ τους και τιμωρθηκαν για την αμαρτα τους ξω απ τη Βασιλεα των Ουρανν και απ αγγλους μετατρπηκαν σε δαμονες.



     Αυτς ο δετερος μθος λαβε διαρκ αφιρωση στους στχους του Moore και του Byron. Κθε νας απ αυτος τους μθους αντιπροσωπεει τους δαμονες ως πεσμνους αγγλους και συνδει την πτση τους με μια αμαρτα: υπερηφνεια φθνο στη πρτη περπτωση, εγκληματικ αγπη στη δετερη. Αλλ αυτς εναι ο θρλος, χι η ιστορα, του Σαταν και των συντρφων του. Οι ρζες του Σαταν, που θεωρεται ως η καθολικ προσωποποηση του κακο, εναι πολ λιγτερο επικς και ταυτχρονα πολ πιο απομακρυσμνες και βαθεις.



     Ο Σατανς εναι προγενστερος, χι μνο του Θεο του Ισραλ, αλλ λων των λλων θεν, ισχυρν και φοβισμνων, που χουν αφσει μια ανμνηση στον εαυτ τους στην ιστορα της ανθρωπτητας. δεν πεσε με τα μοτρα απ τον ουραν, αλλ πδηξε απ τις βυσσους της ανθρπινης ψυχς, συνδοντας με εκενες τις αμυδρς θετητες των πρτων χρνων, απ τις οποες οτε μια πτρα δεν θυμται τα ονματα, και τις οποες οι νθρωποι ζησαν και ξχασαν. Συμφωνντας με αυτ, και συχν συγχεται με αυτ, ο Σατανς ξεκιν ως μβρυο, πως λα τα πργματα που ζουν και μνο με αργος βαθμος μεγαλνει και γνεται νθρωπος. Ο νμος της εξλιξης, που διπει λα τα ντα, τον διπει επσης.



     Κανες που δεν χει επιστημονικ κατρτιση δεν πιστεει πλον τι οι πιο γριες θρησκεες χουν προκψει απ τη διαφθορ και τη φθορ μιας πιο τλειας θρησκεας. αλλ γνωρζει πολ καλ τι οι πιο τλειοι χουν αναπτυχθε απ το πηδλιο, και τι στο τελευταο, επομνως, πρπει να αναζητηθον οι ρζες εκενης της ζοφερς προσωπικτητας που, με διφορα ονματα, γνεται ο εκπρσωπος και η αρχ του κακο. Αν αυτ που αποκαλομε Τριτογεν Περοδο στην ιστορα του πλαντη μας εχε δη δει τον νθρωπο, πιθαντατα τον βλεπε τσο μακρι, σο καννα θρησκευτικ συνασθημα, σωστ μιλντας, δεν μποροσε να διακριθε σε αυτν.



     Ο πρτος τεταρτογενς νθρωπος εναι δη εξοικειωμνος με τη φωτι και καταλαβανει τη χρση πτρινων πλων. αλλ εγκαταλεπει τους νεκρος του - να σγουρο σημδι τι οι θρησκευτικς του ιδες, αν χει καθλου, εναι στην καλτερη περπτωση λιγοστς κι υποτυπδεις. Πρπει να καταλξουμε σε αυτ που ονομζεται απ τους γεωλγους Νεολιθικ Περοδο, για να ανακαλψουμε τα πρτα σγουρα χνη θρησκευτικο συναισθματος. Ποια ταν η θρησκεα των προγνων μας, σε εκενη την εποχ, δεν μπορομε να γνωρζουμε μεσα. αλλ μπορομε να συμπερνουμε, παρατηρντας τι πολλς γριες φυλς εξακολουθον να ζουν στη γη και αναπαργουν πιστ τις συνθκες της προστορικς ανθρωπτητας.



     Ετε ο φετιχισμς προηγεται του ανιμισμο ετε ο δετερος προηγεται του πρτου στην ιστορικ εξλιξη των θρησκειν, οι θρησκευτικς πεποιθσεις αυτν των προγνων μας πρπει να ταν εντελς παρμοιες με εκενες που εξακολουθοσαν να υποστηρζουν οι φυλετικς κοιντητες σε λο τον κσμο. Η γη, η οποα, μαζ με τα χνη των κατοικιν τους, με
τα πλα και τα σκεη τους, χει επσης διατηρσει τα φυλαχτ τους, μας προσφρει την απδειξη αυτο. Σκφτηκαν ναν κσμο γεμτο πνεματα, ψυχς πραγμτων και ψυχς νεκρν, και σε αυτ αυτο απδιδε λα τα πργματα που τους συνβησαν, ετε καλ ετε κακ. ο πστευε τι μερικ απ αυτ τα πνεματα ταν ευεργετικ, λλα κακβουλος, λλος φιλικς, λλος εχθρικς, προτθηκε απ το πολ εμπειρα ζως, που τα κρδη και οι ζημες εναι συνεχς εναλλσσονται και εναλλσσονται με ττοιο τρπο στε, αν χι πντα, τουλχιστον πολ συχν, οι αιτες του κρδους και της ζημας αναγνωρζονται ως ποικλες.



     Ο λιος που δνει φως, ο λιος που την νοιξη κνει τη γη ξαν πρσινη και ανθζει, που ωριμζει τα φροτα, πρπει να χουν θεωρηθε ως μια ουσιαστικ ευεργετικ δναμη. ο ανεμοστρβιλος που γεμζει τον ουραν με σκοτδι, ξεριζνει τα δντρα, σκζει και σαρνει τις εθραυστες καλβες, ως μια δναμη ουσιαστικ κακβουλη. Τα πνεματα συγκεντρθηκαν σε δο μεγλους οικοδεσπτες, σμφωνα με την παρατρηση των ανδρν για το αν λαβαν απ αυτος φελος κακ.
Αλλ αυτ η ταξινμηση δεν συνιστ ναν πραγματικ και απλυτο δυσμ. Τα ευεργετικ πνεματα δεν ταν ακμη οι ορκισμνοι και ασυμββαστοι εχθρο του κακβουλου. οτε οι πρτοι ταν πντα ωφελημνοι οτε οι δετεροι πντα κακβουλοι. Ο πιστς δεν ταν πντα σγουρος για τη διθεση των πνευμτων που τον κρατοσαν σε επιρρο. φοβταν να προσβλει τους φιλικος χι λιγτερο απ τους εχθρικος, και με παρμοιες πρακτικς προσπθησε να του κνει λα ευνοκ, χωρς να εμπιστεεται πολ κανναν απ αυτος.



     Μεταξ καλν και κακν πνευμτων δεν υπρχε ηθικ αντφαση, σωστ μιλντας, αλλ μνο μια αντθεση στα ργα τους. Δεν μποροσαν να χουν ναν ηθικ χαρακτρα που ακμη λειπε στους λτρεις τους, που μλις εχαν βγει απ την κατσταση του ζωισμο. και μνο μχρι στιγμς μπορον να ονομαστον καλ και κακ καθς στον πρωτγονο νθρωπο λα φανονται καλ που τον βοηθον, λα τα κακ που βλπτουν.
Οι γριοι πιστο τους τους θερησαν ως απ λες τις απψεις πως τους διους, ασυνθιστους, υποκεμενους σε πθη, λλοτε ευγενικ, λλοτε σκληρος. οτε θερησαν τα καλ πνεματα ως αντερα πιο αξιλογα απ τα πονηρ.



     Εναι αλθεια τι στους πονηρος εμφανζεται δη μια σκι του Σαταν, να περγραμμα του πνεματος του κακο, αλλ του κακο που εναι καθαρ φυσικ. Το κακ εναι αυτ που βλπτει και το κακ πνεμα εναι αυτ χτυπ τον κεραυν, πυρπολε τα ηφαστεια, καταβροχθζει τα εδφη, σπρνει πενα και αρρστιες. Αυτ το πνεμα δεν προσωποποιε ακμη το ηθικ κακ, γιατ η δικριση μεταξ του ηθικο καλο και του ηθικο κακο δεν χει ακμα χει δημιουργηθε στο μυαλ των ανθρπων. απ τα δο πρσωπα του Σαταν, τον καταστροφα και τον διαστροφα, να μνο παρουσιζεται απ αυτν. Καμμα ειδικ ασθηση δεν αποδδεται σε αυτ το πνεμα. δεν υπρχει κανες να σταθε πνω του και να τονε διατξει.



     Αλλ, σιγ σιγ, η ηθικ συνεδηση ​​αρχζει να διακρνεται και να καθορζεται, και η θρησκεα παρνει ναν ηθικ χαρακτρα, τον οποο, νωρτερα, οτε εχε οτε μποροσε να χει. Το διο το θαμα της φσης, που οι δυνμεις αντιτθενται στις δυνμεις, που η μα καταστρφει , τι η λλη παργει, υποδηλνει την ιδα δο αντθετων αρχν που αμοιβαα αρνονται και πολεμον η μα την λλη. ττε ο νθρωπος δεν αργε να αντιληφθε τι εκτς απ το φυσικ καλ και κακ υπρχει να ηθικ καλ και κακ, και νομζει τι αναγνωρζει μσα του την δια αντθεση που βλπει και βινει στη φση. Νιθει τον εαυτ του καλ κακ, συλλαμβνεται καλλτερα χειρτερα, αλλ αυτ τη καλωσνη τη κακα του τη κνει δεν αναγνωρζει ως δικ του, ως κφραση της δικς του φσης.



     Συνηθισμνος να αποδδει στις θεκς και δαιμονικς δυνμεις το φυσικ του καλ και κακ, θα αποδσει επσης στις θεκς και δαιμονικς δυνμεις το ηθικ του καλ και κακ. Απ το καλ πνεμα, λοιπν, δεν θα προλθει μνο το φως, η υγεα και λα σα συντηρον και αυξνουν τη ζω, αλλ και η αγιτητα, που νοεται ως το σμπλεγμα λων των αρετν. απ το κακ πνεμα θα βγει χι μνο το σκοτδι, η ασθνεια και ο θνατος, αλλ και η αμαρτα. τσι, οι νθρωποι, διαιρντας τη φση με απλς υποκειμενικ κρση στο καλ και το κακ και ζμωση σε τι το φυσικ καλ και το κακ το ηθικ καλ και το κακ που ανκουν στον εαυτ τους, διαμορφνουν τους θεος και τους δαμονες.



     Η ηθικ συνεδηση ​​που χει δη αφυπνιστε, επιβεβαινοντας φυσικ την υπεροχ του καλο ναντι του κακο και τη λαχτρα για το θραμβο του ενς ναντι του λλου, κνει τον δαμονα να φανεται υποταγμνος στον θε και να χαρακτηρζεται απ μια αηδα που γνεται μεγαλτερη σο η συνεδηση ​​γνεται ενεργ και κυραρχη. Ο δαμονας, ο οποος στην καταγωγ του μπερδετηκε με τον θε σε μια σειρ ουδτερων πνευμτων ικανν για καλ και κακ, τρα σταδιακ διαφοροποιεται απ τον θε και τελικ αποσυνδεται πλρως απ αυτν.



Σκφτηκα να δω
να τρας, θλιο.

Σκφτηκα να δω να βασλειο
λο χαμνο, θλιβερ:

Και τον εδα νδοξο θριαμβευτ.
Τερστιος ταν,
δκαιος και τσο καλοθης

Η ψη του τσο γεμτη,
με μεγαλοπρπεια

Αυτς απ κθε ευλβεια
φνηκε πιο ξιος.

Και τρα μορφα στμματα
φοροσε στο κεφλι του:

Χαρει το πρσωπ του
και κοκκνισε το φρδι του,

Και στο χρι του το σκπτρο
της μεγλης δναμης.

Και το μπι του θα μποροσε
να περνει τα τρα μλια.

Τα χαρακτηριστικ του
κι η μορφ του
γαλνη ττοια και ισορροπα δειχνε,

Με τση αρμονα
που θαμασα πολ.

Πσω στους μους του,
επσης, ξι φτερ εχε,

φτρωμα τσο στολισμνο,
τσο λαμπερ.

Οτε οι ερωτιδες δεν εχαν ττοιο...



     Το πρσωπο του διαβλου εχε κρψει ο Ιταλς ζωγρφος Τζιτο, νας απ τους προδρμους της Αναγννησης, σε λεπτομρεια φρεσκ που κοσμε τη Βασιλικ του Αγου Φραγκσκου στην Ασζη, πως ανακλυψαν συντηρητς. Ο Εωσφρος εχε χωθε για τους τελευταους επτ αινες στις πτυχς ενς σννεφου κι ταν ουσιαστικ αρατος δι γυμνο οφθαλμο. Πρκειται για το 20 φρεσκ του κκλου που περιγρφει το βο του Αγου Φραγκσκου στη Βασιλικ και την ανακλυψη κανε η Ιταλδα ιστορικς τχνης Κιρα Φρουγκνε.



     Ο Τζιτο εχε χρησιμοποισει τις πτυχς του σννεφου για να δσει τα χαρακτηριστικ μας φιγορας με γαντζωτ μτη, πονηρ χαμγελο και σκορα κρατα. Κοιτζοντας κανες το φρσκο απ το εππεδο του πατματος της Βασιλικς δεν διακρνεται τποτε αλλ, πως αναφρει το Reuters, το πρσωπο διαγρφεται με σαφνεια σε κοντιν εξταση φωτογραφιν του ργου. Ο επικεφαλς της ομδας συντηρητν της Βασιλικς Σρτζιο Φουστι εκτιμ πως η πρθεση του ζωγρφου ταν περισστερο να κλεσει το μτι στους παρατηρητικος επισκπτες παρ να κνει τον Σαταν να απ τα κεντρικ θματα του φρεσκ. Οι συντηρητς εκτιμον πως ο Τζιτο, κατ τη διαχρονικ συνθη πρακτικ των Ευρωπαων ζωγρφων, χρησιμοποισε χαρακτηριστικ κποιου για τον οποο τρεφε αντιπθεια ως μοντλο για τον διβολο.



     Οταν δεν ταλαιπωροσε ερημτες, οτε προσπαθοσε να παρασρει ανυποψαστους θνητος σε ανερες συμφωνες, ο Διβολος αποτελοσε αστερευτη πηγ μπνευσης για τους καλλιτχνες, που στο πρσωπ του βρισκαν μα «εξγηση» για τις αμαρτες της ανθρωπτητας τη συμβολικ ενσρκωση των πιο σκοτεινν πτυχν της ανθρπινης ψυχς. Απ τη Κλαση του Δντη ως τον Φουστ του Γκατε, απ το Χορ Του Διαβλου του Ιγκρ Στραβνσκι ως το Sympathy for th Devil των Rolling Stones κι απ τον Ρμπερτ ντε Νρο στη ταινα Angel Heart ως το αμφιλεγμενο Πθος Του Χριστο του Μελ Γκμπσον, ελχιστες μυθικς υπαρκτς μορφς χουνε πρωταγωνιστσει σε τσα θεατρικ, λογοτεχνικ, μουσικ και κινηματογραφικ ργα. Εξσου ντονη εναι η παρουσα του στον χρο των εικαστικν τεχνν, πως αποδεικνει η πρωττυπη θεματικ κθεση, που πραγματοποιεται στο Κντρο Τεχνν Cantor του Πανεπιστημου Στνφορντ, στις ΗΠΑ.


                                Αγκοστνο Μοσι: "Σκελετο"

     Υπ τον χιουμοριστικ ττλο Sympathy for the Devil: Satan, Sin, and the Underworld (Συμπθεια για τον Διβολο: Ο Σατανς, η Αμαρτα και ο Κτω Κσμος), η κθεση διερευν την εξλιξη της μορφς του Διαβλου στις καλλιτεχνικς απεικονσεις απ το 16ο ως τον 21ο αινα, μσα απ σχδια, πνακες, χαρακτικ και γλυπτ με την υπογραφ σημαντικν δημιουργν, πως ο Ιερνυμος Μπος, ο Ευγνιος Ντελακρου κι ο Ογκστ Ροντν. Παρατηρντας τα περισστερα απ 40 ργα, ο επισκπτης αντιλαμβνεται πως ο τρπος, με τον οποο κθε εικαστικς προσεγγζει την ννοια του διαβολικο, εναι συνρτηση τσο της εποχς του, σο και της φαντασας του. Σταδιακ, το τερατμορφο πλσμα με τα κρατα και τη τριγωνικ ουρ μετατρπεται στον κομψ Μεφιστοφελ κι αργτερα στο αρατο Κακ, που ευθνεται για τα δειν του σγχρονου κσμου.



     Σμφωνα με τον επιμελητ Ευρωπακς Τχνης του Κντρου, Bernard Barryte, "οι καλλιτχνες εχαν μεγλη ελευθερα στις απεικονσεις του Διαβλου. Η Παλαι Διαθκη και τα Ευαγγλια δεν διναν σαφες περιγραφς -μνο τι ταν νας ισχυρς, πουλος αντπαλος του Θεο". Πριν απ τον 16ο αινα, οι καλλιτχνες δανεζονταν στοιχεα απ θετητες των Κελτν, των Αιγυπτων και των αρχαων πολιτισμν της Μσης Ανατολς, εν καθοριστικ ταν η επιρρο και του αρχαιοελληνικο θεο Πνα. Στη διρκεια της Αναγννησης, μως, οι δημιουργο στρφηκαν στα γραπτ του Ομρου, του Δντη και του Βιργλιου. Τον 16ο αινα, ο Διβολος εξακολουθε να απεικονζεται ως κερασφρο τρας, πως στο ργο του Βλγου χαρκτη Cornelis Galle με ττλο Λοσιφερ. Αργτερα, καθς η επανσταση του Εωσφρου ενντια στον Θε ρχισε να συμβολζει την επανσταση του ανθρπου ενντια σε κθε εδους τυραννα, ο πεπτωκς γγελος γινε ο σκοτεινς, ρομαντικς ρωας, που απαθαντισε ο Jean-Jacques Feuchere στο γλυπτ του Μεφιστοφελς.



     Αφορμ για τη διοργνωση της κθεσης στθηκε η νταξη του ργου με ττλο Λοσιφερ του Τζκσον Πλοκ στη συλλογ του Πανεπιστημου Στνφορντ. Φιλοτεχνημνος το 1947 με την πρωτοποριακ τεχνικ του dripping, που επινησε ο διος ο Πλοκ, ο εμβληματικς πνακας δωρθηκε στο πανεπιστμιο απ τους Harry W. και Mary Margaret Anderson, μαζ με λλα 120 ργα. Τον τελευταο μισ αινα, το ζεγος Αnderson κατφερε να συγκεντρσει μα απ τις μεγαλτερες ιδιωτικς συλλογς μεταπολεμικς αμερικανικς τχνης. Η δωρε τους στο Πανεπιστμιο του Στνφορντ πλον στεγζεται σε ειδικ διαμορφωμνο κτριο, δπλα στο Κντρο Τεχνν Cantor, η μνιμη συλλογ του οποου αριθμε πνω απ 40.000 κομμτια.


                                 Τζκσον Πλλοκ: "Λοσιφερ"

     Οπως καθιστ εμφανς ο αφαιρετικς Eωσφρος του Πλοκ, απ τον 20 αινα και μετ οι γλαφυρς, ρεαλιστικς αναπαραστσεις του διαβλου τενουν να εξαφανιστον. Η κποτε απειλητικ μορφ του καταλγει να πρωταγωνιστε σε διαφημσεις, κωμικς τηλεοπτικς σειρς και ανκδοτα, εν η πηγ του κακο πλον εντοπζεται μσα στον διο τον νθρωπο: Η κλαση μετασχηματζεται σε κομμτι του επγειου κσμου και οι κτοικο της εναι συνηθισμνοι νθρωποι, που διαπρττουν φριχτ εγκλματα. Για παρδειγμα, στο ργο του σγχρονου Αμερικανο καλλιτχνη Jerome Witkin The Devil as Tailor (1978-79) (Ο διβολος ως ρφτης), ο διβολος απεικονζεται να χαμογελει μοχθηρ καθς ρβει τα ροχα αξιωματοχων των ναζ και θυμτων του Ολοκαυτματος. Αντστοιχα, στο Heaven and Hell (1984) του Andres Serrano, μια γυμν γυνακα υπκειται σε βασανιστρια εν νας καρδινλιος της γυρζει αδιφορα τη πλτη -εδ, η παρουσα του διαβλου εναι αισθητ, αν κι αρατη.



     Απ τις συλλογς του πανεπιστημου προρχονται τα περισστερα απ τα ργα της περιοδικς κθεσης, πως οι Πλες της Κλασης του Ογκστ Ροντν, που εκτθενται μνιμα στον Κπο με τα Γλυπτ. Η κυβρνηση της Γαλλας παργγειλε το μπροντζινο γλυπτ το 1880, προκειμνου να το τοποθετσει σε να καινοργιο μουσεο διακοσμητικς τχνης, το οποο μως δεν ολοκληρθηκε ποτ. Αντλντας μπνευση απ τη Κλαση του Δντη, ο Ροντν συνχισε να επεξεργζεται τις Πλες για πνω απ 20 χρνια, ενσωματνοντας μοτβα απ ποιματα του Βκτορ Ουγκ και του Σαρλ Πιερ Μποντλρ. Το αυθεντικ ργο βρσκεται στο γαλλικ Μουσεο Ορσ, εν στο Στνφορντ παρουσιζεται το πμπτο απ τα μπροντζινα αντγραφα, που δημιουργθηκαν μετ τον θνατο του καλλιτχνη. Συνολικ, ο Κπος των Γλυπτν περικλεει περισστερα απ 200 ργα του Ροντν -μα απ τις μεγαλτερες συλλογς ργων του δισημου γλπτη παγκοσμως.



     Με σημεο (βιβλο) εκκνησης το Κεκλεισμνων Των Θυρν του Ζαν Πωλ Σαρτρ και τη περφημη φρση του Η Κλαση εναι οι λλοι, μεθοδολογικ εργαλεο τη βιωματικ ανγνωση ργων τχνης κι ερμηνευτικ πλασιο τη Καιν Διαθκη και τη δαντικ Κλαση, επιχειρεται μια ιστορικ προσγγιση του Κτω Κσμου πως τον αντιλαμβνεται ο δυτικς νθρωπος, απ τη Πριμη Αναγννηση ως το τλος του 20ου αινα.
Οδηγς του ταξιδιο ο Δντης, η Κλαση ζωντανεει μσα απ το ργο του, και τις γκραβορες του Γκυστβ Ντορ. Στη συνχεια, θρασματα του ορματς του αναζητονται σε χαρακτηριστικ ργα των Τζιτο ντι Μποντνε, Φρα Αντζλικο και Μιχαλ γγελου. Η Κλαση σταδιακ αλλζει τπο και νημα, καθς αναλαμβνουν να την αναπαραστσουν οι εκφραστς διαφρων κινημτων: ο Ντιρκ Μπουτς, ο Ιερνυμος Μπος, ο Ωγκστ Ροντν, ο ρνολντ Μπκλιν, ο Μαρκ Ρθκο.



     Μχρι να φτσουμε στον Μρτιν Κπενμπεργκερ, που θα δηλσει "νας απ σας, ανμεσ σας, μαζ σας", πιθανν φρνοντας τη καλλιτεχνικ αντληψη για τη Κλαση κοντ στη φιλοσοφικ θση του Σαρτρ. Επιστρφοντς μας εκε που ξεκινσαμε.
Το αποτλεσμα: μια συνοπτικ και εικονογραφημνη ιστορα της Κλασης. να δοκμιο ιστορας της τχνης, γραμμνο βιωματικ, με τον τρπο της λογοτεχνας -στε να αφορ ευρτερο (των ειδικν) κοιν-, με τη φιλοδοξα να εμπνεσει στον σγχρονο αναγνστη ναν γενικτερο προβληματισμ αναφορικ με τη σχση του με το επκεινα και το αντκτυπ της στις σημερινς ηθικς του επιλογς.



     Ο Ροντν παρουσασε 1η φορ τη περφημη Πλη Της Κλασης το 1900. Η Μπελ Επκ βρισκταν στο ζενθ της και να μανα ταν Αρ Νουβ. Σε αντθεση με αυτ το κλμα, ο ριζοσπαστικς ουμανισμς της Πλης της Κλασης συμφωνοσε με τις αποκαλψεις του Φρυντ για τη καταπιεσμνη σεξουαλικτητα και το ασυνεδητο. Το μνημειδους κλμακας αριστοργημ του χραξε νο δρμο στη τχνη. ,τι υπρξαν για τη ζωγραφικ ο Βαν Γκογκ, ο Γκωγκν κι ο Σεζν, ο Ροντν υπρξε μνος του για τη γλυπτικ.


                    Ροντν: Η Πλη Της Κλασης

     Ο μπροουζ Μπηρς, με το διγημ του, Ο Θνατος Του Χλπιν Φριζερ, κι ειδκ με το κλεσμο, με το ποημ του, δνει εμμσως πλην σαφς, μιαν αρατη αλλ υπαρκτ φιγορα του Διβολου, με το τελευταο στιχκι. Αφο πρτα μας περιγρφει κμποσα ακαταλαβστικα γεγοντα που πφτουνε στην αντληψη του ρωα, -που μπορε να μη τα καταλαβανει, αλλ νιθει να κακ να του 'ρχεται... Ας το θυμηθομε λοιπν:

    Ο Θνατος Του Χλπιν Φριζερ


Παγιδευμνος βρθηκα σε δσος μαγεμνο.
Λγο το φως κι η δστυχη καρδι μου σκλαβωμνη.
Το κυπαρσσι στη μυρτι φαιντανε δεμνο,
κι εκενη στην αγκλη του φαρμακερ δοσμνη.

Κτι ψιθριζε η ιτι στο λατο με πνο˙
το πνθιμο μαυρχορτο κι ο απγανος χιμοσαν
επνω στους αμραντους
τους πνιγαν και μνο
τσουκνδες μναν και φρικτ στοιχει που τις πατοσαν.
 

Μλισσα εκε δε βοιζεπουλ δε κελαηδοσε.
Αρα γλυκει δε σλευε ανμεσα στα φλλα.
Σιωπ! Ο αγραςτρομερ αγρμιξεψυχοσε
πσω απ' τα δντρα σπρνοντας τριγρω ανατριχλα
.

Φαντσματα ψιθριζαν, κρυμμνα στο σκοτδι
,
λγια βαθιπροδοτικ και μυστικ θαμμνα.
Αμα τα δντρα στζανε και μοσκευαν το βρδυ
κι λμπαν μες στο μγο φως λουλοδια ματωμνα. 

-δικα! φναξαδικαμεινα μαγεμνος.
Δχως ψυχδχως καρδιμνοςδχως ελπδα,
στη θλησηστη σκψη μου μουν παγιδευμνος,
κι νιωθα πως τα πιο φρικτ ακμη δεν τα εδα...!



      Θα δομε επσης και την ποψη του Κλαρκ στον Σμιθ, πως εκφρζεται στη Προειδοποησ του, πως αυτς την νιωσε και μας τη μεταφρει με το ποημ του αυτ:

           Προειδοποηση  

  
(μτφρ.: Πτροκλος, "Warning")

χεις ακοσει απ' τον βλτο τις φωνς
να ψλλουνε θανατηφρους ρονους απαλ,
που πισαν στο πεσμνο το φεγγρι καλαμις;
Τραγοδια που 'ναι απ' το κνειο πιο γλυκ,
το ανακατεμνο με καννβι, μλι,
να σρουνε τ' ανθρπινα του νειρου τα μλη,
με τρπους που δε σρθηκαν ξαν.

Κτω απ το, σαν ραμμνο, το γρασδι,
οι σρτεις εναι πιο βαθεις και μαλακς
κι απ κρεββτι που πλαγιζουν εραστς
κι εναι χαρ σ' σους περιπλαννται κει
μ' πλα που λμπουνε γυμν και ασαφ,
και γνφουν στον μοναχικ το βλτο
σ' σα συχνζουνε νεκρ και περπατον εκε.

Πρσεξε! Οι φωνς αυτς εν' απαλς
πλουν και πφτουν, σα που ακος,
τυχαα βρσκονται εκε σ' εσ γλυκς,
πως οι ρονοι και οι ψθυροι, σε μρες
που η αγπη μνη της δεν ζοσε 'δω:
Πρσεξε! Γιατ αυτ που λνε οι φωνς
εναι, πως ρεμα νερ σου ρβουν νυφικ.


     Απ την λλη μερι, ο ντγκαρ λλαν Πε, δνει με πιο εγλωττο τρπο, μια φανταστικ περιγραφ, της τελικς επικρτησης της Κλασης, με το υπροχο ποημ του, και θα το θυμηθομε κι αυτ:

     Η Πλη Μες Στη Θλασσα

Ω Συμφορ! Πγεν ο χρος κι στησε θρον
σε μια πλη παρξενη, χαμνη, κτω 'κει
στης Δσης τα σκοτδια, που αινια καθες,
καλς, κακς, φριχτς κι αγνς, γαλνη ἔχει βρει.
Και οι βωμο, τ' ανκτορα, τα κστρα, εκε,
(παρτα κστρα μ' απ' το χρνο φαγωμνα!),
κτι ανθρπινο πια δεν μηνν. Μνο κτι ωχρ,
πια κι απ' τον νεμο ολογρω ξεχασμνα,
κτω απ' τον ουραν λιμνζουν βαλτωμνα,
της πιο βαθεις μελαγχολας τα νερ.

Δε φτνουν πια ιερς αχτδες απ' τον ουραν,
σ' αυτς της πλης πνω την ατλειωτη νυχτι.
Mνο μακβριο φως, απ τη θλασσα κι αυτ
ξαστρφτει στους πυργσκους σιωπηλ,
-στις κορυφς τους ββηλα αντανακλ και πρα-
σε τρολους, σε πυργσκους, σε φανος,
στις στγες, στις αψδες, τα τυλγει ζοφερ,
σαν τεχος βαβυλνιο, τα ρημαγμνα, σκοτειν,
παλι ντουβρια, με κισσος και λολουδα
στη πτρα λαξεμνα, βωμος και μνματα πολλ
και τφους, πλθος τφους θαυμαστος,
με τα στεφνια τους πλεγμνα τρυφερ,
με βτο, με βιολττες και κρινι.

Κτω απ' τον ουραν πλαγιζουνε παθητικ
κι ατραχα, τα μελαγχολικ της θλψης τα νερ.
Και μπλχοντας με τις σκις οι θλοι,
δεχνουν να τρεμουλιζουν με τ' αγρι,
εν απ το πιο ψηλ να στη πλη,
τερστιος ο Θνατος, κτω, τα πανθ' ορ.

Εκε τφοι ξεσκπαστοι, ταφπλακες σπασμνες
κχες που χσκουνε στο φως του κματος, λουσμνες.
Αλλα εκε στα κοραλλνια μτια απ' τους νεκρος
δεν χει πλοτη στολδια κι οτε θησαυρος,
μες στα στρωσδια τους καλμρουν τα νερ,
ποτ του να μη κυματζει τποτε, αλι!
Σε λη αυτ τη γυλινη και γρια ερημι,
καννα κμα τον παραμικρ τον νεμο δε μαρτυρ.
Σε λλες θλασσες μακρυα και πιο ευτυχισμνες
η κλμα αυτ θα σμαινε πως εν' γαληνεμνες.

Μα στσου! κτι αναδεει τον αγρα!
Το κμα εκε... κτι κινεται εκε πρα!
Σα να παραμερζουνε οι πργοι ελαφρ
αργ βυθζονται στα θεριεμνα τα νερ
κι οι κορυφς τους σα να σκζουνε στα δυ
τον θαμποφωτισμνο κι ομιχλδη ουραν.
Πορφρισαν τα κματα κι οι ρες ξεψυχνε,
βουλιζ' η πλη δχως να βαρυγκομσει,
λο πιο κτω οι πυργσκοι βυθισμνοι
και να! μες απ χλιους θρνους ανεβανει
η δια η Κλαση για να την ευλογσει...

(
μτφρ.
Πτροκλος)


     Και για να δεξουμε και μιαν Ελληνικ συμμετοχ και μλιστα απ τις πιο φοβερς και περιγραφικτατες, θα πρπει να θυμηθομε τον Αριστοτλη Βαλαωρτη και τον τρομερ Βρυκλακ του, που σε καθηλνει κυριολεκτικ με τη δναμη της φαντασας στη περιγραφ και με την ορμ του λγου του.

 Α'
                               Η Φτωχ

-"Ελεημοσνη Χριστιανο, κμετ' ελεημοσνη,
  τσι ο Θες παρηγορι κι αγπη να σας δνει.
  Ελεημοσνη κμετε στην ρημη τη χρα
"!
Φτωχ γυνακα φναζε σ' λλης φτωχς τη θρα.
-"Η νχτα, τ' αστραπβροντα, το χινι δε μ' αφνει
  να πγω μπρος. Χριστιανο, κμετ' ελεημοσνη!
  Ανοξετ μου... πθανα... κι εγ Θε λατρεω...
  Ανοξετ μου, Χριστιανο, μαθα να νηστεω
  και το ψωμ σας δε ζητ, δε θλω να το πρω.
  Φτωχς φτωχνε συμπονε, γλυτστε μ' απ' το Χρο.
  Με φτνουνε δυο κρβουνα, με φτνει το φυτλι
  που κθε βρδυ ανφτετε, που κατε στο καντλι,
  εμπρς στη Μνα του Θεο, εμπρς εις τη Παρθνο...
  Ελεημοσνη, λγο φς... προφτστε με... πεθανω.
.."
                                    Β'
 -"Μνα μου ξπνα, δεν ακος; Τη θρα μας χτυπνε".
 -"Αγρας δρνει τα κλαρι του λγγου και βογγνε".
 -"Σκιζομαι μνα, σα πουλ φεγει, πετ η καρδι μου".
 -"Εναι σκυλι που ρυζονται. Πσε στην αγκαλι μου".
 -"'Ακουσα κλψες και φωνς".
                                            -"Θα τα δες στ' νειρ σου.
  Κοιμσου, γρισ' απ 'δω και κμε το σταυρ σου
".
                                    Γ'
 -"Ακοω στη θρα μας σα βογγητ,
    σα ψυχομχημα. Θα π' να δω
".
Σκνετ' η δστυχη και πα να δει.
Στο χμα κοτεται να κορμ.
Αχν το πρσωπο και τα μαλλι
ξπλεγα σρνονταν στη τραχηλι,
τα χρια κροσταλλο, σιδερωμνα
μσα στο κρφο της τα χει χωμνα.
 -"Παιδ μου, πρφτασε, δος μου βοθεια,
   εκενα π' κουσες ταν αλθεια
".

Στα χρια γλγορα τη ξνη παρνουν
και στο κρεβτι τους τη συνεφρνουν.
 -"Σρτε παιδκια μου ν' αναπαυτετε.
   Εναι μεσνυχτα, να κοιμηθετε
".
 -"Καλ ξημρωμα, καλ αυγ,
   κοιμσου συχη, μαρη φτωχ
"!

Αντμα πσανε μνα, παιδ,
τα μτια κλεσανε σ' πνο βαθ.
Η ξνη, δστυχη, δε κλει το μτι.
Τι να την ηρηκε μες στο κρεβτι;



                                     Δ'
                Ο Βρυκλακας

-"Πες μου τι στκεσαι Θανση, ορθς,
  βουβς σα λεψανο, στα μτια μπρος;
  Γιατ Θανση μου, βγανεις το βρδυ;
  πνος για σνανε δεν εν' στον 'Αδη;

  Τρα περσανε χρνοι πολλο...
  Βαθι σε ρξανε μσα στη γη...
  Φεγα, σπλαχνσου με. Θα κοιμηθ.
  'Ασε με συχη ν' αναπαυθ.

  Το κρμα που 'καμες με συνεπρε.
  Βλπεις πως γινα; Θανση σρε.
  λοι με φεγουνε, κανες δε δνει,
  στην ρμη χρα σου, ελεημοσνη.

  Στσου μακρτερα... Γιατ με σκιζεις;
  Θανση τ καμα και με τρομζεις;
  Πς εσαι πρσινος; Μυρζεις χμα...
  Πες μου... δεν λυωσες, Θανση, ακμα;

  Λγο συμζωξε το σβαν σου...
  Σκουλκια βσκουνε στο πρσωπ σου.
  Θεοκατρατε, για δες... πετνε
  κι ρχονται πνω μου για να με φνε.

  Πες μου ποθ' ρχεσαι με ττοια αντρα;
  Ακος τι γνεται; Εναι λαχτρα.
  Μες απ' το μνμα σου γιατ να βγεις;
  Πες μου πουθ' ρχεσαι; Τ' λθες να δεις
";

                             Ε'

-"Μσα στου τφου μου τη σκοτεινι
  κλεισμνος μουνα, ττοια νυχτι
  κι εκε οπο στεκα σαβανωμνος,
  βαθι στο μνμα μου συμαζωμνος,

  ξαφνα πνω μου, μια κουκουβγια
  ακοω που φναξε
: -"Θ α ν σ η   Β γ ι α
  σκω και πλκωσαν χλιοι νεκρο
  και θα σε προυνε να πτε κει"-.

  Τα λγια τ' κουσα και τ' νομ μου.
  Σκνε και τρβονται τα κκαλ μου.
  Κρβομαι, χνομαι σο μπορ
  βαθι στο λκο μου, να μη τους δω.

  -
"βγα και πρβαλε Θανση Βγια,
  λα να τρξωμε πρα στα πλγια.
  βγα μη σκιζεσαι, δεν εναι λκοι.
  Το δρμο δεξε μας για το Γαρδκι"-.

  τσι φωνζοντας σα λυσσασμνοι
  πφτουν επνω μου οι πεθαμνοι.
  Και με τα νχια τους και με το στμα
  πετνε, σκφτουνε το μαρο χμα.

  Και σα με βρκανε λοι με μια
  ξω απ' του τφου μου την ερημι,
  γελντας, σκοζοντας, γρια με σρνουν
  κι εκε που επανε με συνεπαρνουν.

  Πετμε, τρχουμε, φυσομανει,
  το πρασμ μας κσμο χαλνει.
  Το μαρο σγνεφο, θε διαβε,
  οι βρχοι τρμουνε, ανφτ' η γη.

  Φουσκνει ο νεμος τα σβαν μας
  σα ν' αρμενζουμε με τα πανι μας.
  Πφτουν στο δρμο μας και ξεκολνε
  τα κοφια κκαλα, στη γη σκορπνε.

  Εμπρς μας σερνε η κουκουβγια
  πντα φωνζοντας:
 -"Θ α ν σ η   Β γ ι α"-.
  τσι εφτσαμε σ' εκει τα μρη,
  που τσους σφαξα μ' αυτ το χρι.

  Ω τι μαρτρια! Ω τι τρομρες!
  Πσες μου ρξανε σκληρς κατρες!
  Μου 'δωκαν κι πια αμα πηγμνο.
  Για δες το στμα μου, το 'χω βαμνο.

  Κι εν με σρνουνε και με πατονε
  κποιος εφναξε... στκουν κι ακονε.
  -"Καλς σε βρκαμε Βιζρη Αλ"-.
  Εδθε μπανουνε μες στην αυλ.

  Πφτουν επνω του οι πεθαμνοι.
  Με παρατσανε... Κανες δε μνει.
  Κρυφ τους φυγα και τρχω 'δω,
  με σε γυνακα μου να κοιμηθ
".

                              ΣΤ'

 -"Θανση σ' κουσα, τραβξου τρα.
   Μσα στο μνμα σου να πας εν' ρα
".
 -"Μσα στο μνμα μου για συντροφι,
   θλω απ' το στμα σου τρα φιλι
".

 -"ταν σου ρξανε λδι και χμα
   λθα, σε φλησα κρυφ στο στμα
".
 -"Τρα περσανε χρνοι πολλο...
   Μου πρ' η κλαση κει το φιλ
".

 -"Φυγα και σκιζομαι τ' γρια σου μτια.
  Το σπιο κρας σου, πφτει κομτια.
  Τραβξου, κρψε τα, κενα τα χρια.
  Απ την αχμνια τους λες κι εν' μαχαρια
".

 -"λα γυνακα μου, δεν εμαι 'γω
   κενος π' αγπησες, να καιρ;
   Μη με σιχανεσαι, εμ' ο Θανσης
".
 -"Φεγ' απ' τα μτια μου, θα με κολσεις".

Ρχνεται πνω της και τνε πινει,
μσα στο στμα της τα χελη βνει.
Στα ρμα στθια της τα ροχ' αρχζει,
που τη σκεπζουνε, να τα ξεσχζει.
Τνε ξεγμνωσε... το χρι απλνει...
Μσα στο κρφο της γρια το χνει...

Μνει σα μρμαρο. Κρος σα φδι
τρζει απ' το φβο του, στο κατακλεδι.
Σα λκος ρυζεται, τρμει σα φλλο...
Στα δχτυλα πιασε το Τμιο Ξλο.

Τη μαρη γλτωσε, το φυλαχτ της,
καπνς, εσβστηκεν απ' το πλευρ της.
Ττε ακοστηκε κι η κουκουβγια
ξω, που φναζε: -"Θ α ν σ η   Β γ ι α!"-

                                 Ζ'

 -"Ξπνα παιδ μου κι η αυγ απ' το βουν προβανει,
   ξπνα ν' ανψωμε φωτι κι η ξνη μας προσμνει
".
 -"Καλ σου μρα μνα μας, ησχασες κομμτι";
 -"Λγο κοιμμαι η δστυχη, δεν κλεισα το μτι.

   χετε γεια, χετε γεια, πρπει να σας αφσω.
   Εναι μακρς ο δρμος μου και πτε θα κινσω
";
 -"Γιατ δε μας εξπνησες κι μεινες μοναχ σου;
   Σρε μανολα στο καλ και δος μας την ευχ σου
".

 -"Για το καλ που κματε, για την ελεημοσνη,
   πνο γλυκ ο Κριος κι συχο να σας δνει.
   'Αλλο καλ να σας 'φχηθ στο κσμο μας δε ξρω,
   νχτα και μρα το ζητ και δε μπορ να ερω
".

 -"Μνα, η φτχεια εναι κακ γιατ χει καταφρνια".
 -"Τα πλοτη τα δοκμασα, περσαν με τα χρνια".
 -"Μσα στο λγγο οι δστυχοι ζομε κι εμες σα λκοι,
   απ' το καιρ που χλασε το ρμο το Γαρδκι
".

Ω δυστυχι μου! Ω δυστυχι! Ο κσμος θα χαλσει!
Και ποινε μελετσανε; Το   Β γ ι α   το   Θ α ν σ η!

 -"Κι εγ εμ' η γυνακα του. Κμετε το σταυρ σας,
   πρτε λιβνι, κψετε, να διξτε τον εχτρ σας.
   Εψς τη νχτα μπκε 'δω, εστθηκε σιμ μου...
   Σχωρστε τνε, Χριστιανο, κλψτε τη συμφορ μου
..."

Παρνει το λγγο. Το παιδ κι η μνα ανατριχιζουν
και το σταυρ τους κνοντας, τρμουν που τη κοιτζουν.




     Το αφιρωμα αυτ θα κλεσει μουσικ, με τον Τζιουζπε Ταρτνι (Giuseppe Tartini, 8 Απρλη 1692-26 Φλεβρη 1770), τον Ιταλ μουσικοσυνθτη του μπαρκ απ την στρια, με τη σοντα του (Devil's Trill), Η Σοντα Του Διαβλου. Σημειωτον πως ο αρχικς στχος του για σπουδς, ταν η νομικ επιστμη -κτι μας λει αυτ τχα;


                                            Τ  Ε  Λ  Ο  Σ

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers