-


Dali &









/




 
 

/ 

: ,

     Πολλς φορς στη ζω μας, τα πργματα δεν εναι πως δεχνουν ακμα χειρτερα, δεν εναι μτε καν τσι, πως φανταζμασταν τι θα δεχνανε. Πολλκις επσης, η δναμη εναι μια αξα, που για να ‘χει αντκρυσμα, πρπει να εξαργυρνεται με τα αντστοιχα «τιμαλφ» κι αναλγως αυτν και στα αντστοιχα «κντρα». Τλος, μια κερδισμνη θση στη σκακιρα, σε κποια χρονικ στιγμ, δε σημανει απαρατητα και νκη στο τλος της παρτδας.
     Ο ψεν, υπρξεν αναμφιβλως αριστοτχνης στο να στνει τα ργα του με την ακρβεια δημιουργο-σκακιστ, που μπορε να στσει να θαυμσιο σκακιστικ πρβλημα. Τοτο ββαια ισχει για λα του τα θεατρικ, αλλ ειδικ σε τοτο δω, η ασθηση αυτ εναι απερως εντοντερη. Ββαια, δε θα ισχυριστ νετα πως υπρχει και λση...
     Οι ρωες εναι κλεισμνοι στα εξηντατσσερα τετργωνα, «λετεροι». Οι κινσεις τους αυστηρ περιορισμνες και προκαθορισμνες μπορ να πω, απ τις ηθικς, θρησκευτικς, κοινωνικοπολιτικς συμβσεις, σε παρλληλη κι αλληλεπιδροσα σφοδρς σνδεση, με τα προσωπικ τους «θλω». Μπορε τχα να ξεφγει κανες απ' αυτ τον ιψενικ σχεδιασμ; Σαν πρτη απντηση, ρωτ: μπορε τχα ο βασιλις στο σκκι να κινηθε στω να τετραγωνκι παραπνω, στε να απεμπλακε απ' ,τι τον απειλε; Η απντηση σαφς εναι δια κι εναι χι! Ωμ, κθετα, ξεκθαρα και σγουρα! χι!
     Αυτ το ργο, εναι απ τα λιγτερο παιγμνα κι εμφανισμνα στη χρα μας -αν δεν κνω λθος- κι μως θεωρ πως εναι ιδιατερα δυνατ και θεσμικ. τσι ασχολθηκα λιγκι παραπνω μαζ του. Ξεκινντας απ την πρτη πρξη, χω να πω, πως πετυχανει θαυμαστ να ξετυλξει το νμα της ιστορας, να στσει το δχτυ της πλοκς και παρλληλα να μας ενημερσει, μσα απ τον διλογο των ηρων με λγες φρσεις, για το τι χει συμβε πριν, και για το πως θα βαδσει το θμα. Ο διλογος εναι ζωντανς κι οι ελχιστες περιγραφς εναι εξαιρετικ κατατοπιστικς. χι υπερβολικ, χι αφαιρετικ, αλλ σον ακριβς χρειζεται.
     Ο κεντρικς ρωας, Ρσμερ, εναι ο βασιλις των μαρων, ο οποος ακμα δεν χει αρχσει να δχεται τα αλλεπλληλα «ρου», αλλ απ μια τρομερν αισιοδοξα σως, ανοησα κατ' λλους, γενναιτητα για μερικος λλους, χει «απεκδυθε» μια-μια λες τις μυνς του και βρσκεται σε ξεκθαρα ανοιχτ σημεο στη κτω κρη της σκακιρας του ψεν. Πργμα που σημανει πως, αν πσα στιγμ, μπορε εκολα να απειληθε. Ας δομε μαζ ποις ταν οι μυνς του: Η οικογενειακ παρδοση του οικοσμου των Ρσμερ, (στους τοχους κρεμασμνα τα πορτρτα των προγνων του, που κποτε εχανε στην κατοχ τους το Ρσμερσχολμ, τον μαρο Πργο δηλαδ), η θρησκευτικ κλυψη που του παρεχε το σχμα του, ως πστορας, η πολιτικ κλυψη, μιας κι εχεν επιλξει το συντηρητικ καθεστς, ο μλλον επιτυχημνος και καθς πρπει γμος του και τλος οι γρω του φλοι και συμμαχητς. (Αυτ τη λξη παρακαλ να την κρατσουμε, τσι καταπς γρφεται, γιατ θα την ξαναχρειαστομε).
     ταν λοιπν εμες στνουμε τα πινια, καθς ορζει ο Δσκαλος-ψεν, η κατσταση μας το βεβαινει: ο μαρος βασιλις χει μενει ακλυπτος, χει χσει τη σζυγ του, (δε γνωρζουμε τι την οδγησε στην αυτοκτονα, εδ σως μνον ο εξαιρετικς ρβιν Γιλομ να μποροσε να μας δσει πειστικς απαντσεις με τσο λγα στοιχεα), χει αποφασσει με σθνος να απεκδυθε το ιερατικ σχμα, (πιθανν επειδ πιστηκε να το ενδυθε, απ τους γονες του, ως πιθαν σταδιοδρομα των Ρσμερ: στα πορτρτα εμφανζονται ετε στρατιωτικο, ετε πστορες), χει αποφασσει να μεταφρει τις πολιτικς του αγωνιστικς πεποιθσεις στο ριζοσπαστικ κμμα (θελγμενος απ τη να πνο, τις νες ιδες, τις πιθανς νες ευκαιρες, αν κι απ το διο το ργο δεν εμφανζεται πουθεν πως στεργε με μεγλη ζση στις προηγομενες, παρ μνον εξ οικογενειακς παραδσεως -ντη πλι η οικογενειακ παρδοση) κι επσης, χει αποφασσει να συνεχσει να διατηρε μια συγκατοκηση-φιλα μσα στον διο του τον πργο, με μια νεαρ παρξη, μιαν ελεθερη γυνακα κι αυτ μλιστα απ τον καιρ που δεν ταν ακμα χρος κι ακμα ο χαμς της συζγου του εναι πρσφατος.
     πως βλπουμε λοιπν, χει πετξει πνωθ του, κθε τι που θα μποροσε να τον προστατψει, χει εκτεθε, χει απομακρυνθε απ τα ηθικ ειωθτα της εποχς και περιοχς του και φυσικ, συνπεια λων αυτν των επιλογν εναι να απομακρυνθον κι οι φλοι του απ κοντ του. Θα ρωτσει κανες: λων των επιλογν; Χμμ... χι ακριβς... χι λων... μερικν μνο... δηλαδ ουσιαστικ μνο μιας! Ποις; Η σζυγος φρεσκοπεθαμνη, χει αυτοκτονσει υπενθυμζω μην μπορντας ν' αντξει λλο τη ζω της, και μες στο σπτι υπρχει νας θηλυκς πειρασμς. Ο αδελφς της συζγου του και καλτερς του φλος κνει την ππια! Τποτε το μεμπτν, ακμα κι ταν παραμνει η κατσταση. Παρατ το σχμα του και πλι λοι κνουνε την ππια. χι μνον αυτ, μα εξακολουθε να θεωρεται ιερς, μγκας κι αξιοσβαστος. ταν μως αλλζει πολιτικς πεποιθσεις, κι ακμα να σκεφτε κανες πως εναι στη ...σκψη του η αλλαγ, μην χοντας ακμα αναλβει καν ουσιαστικτερη δρση απ το να το εκφρσει, ττε... του πφτει ο ουρανς στο κεφλι!
     Κι ιδο το θαυμσιο:

   "Φλε μου, γουστρεις να καθαρσεις τη γυναικολα σου και να τη πσεις σε κτι νο, φρσκο και ζουμερ; Μαγκι σου! Κνε το διακριτικ και καννα πρβλημα, μαζ σου κι εμες. Γιατ τχα; Αχ... γιατ κι εμες θα θλαμε να κνουμε κτι ττοιο κι σως στο μλλον να χρειαστομε συμμαχητ.
     Δε γουστρεις να ‘σαι λλο, πστορας; Ε σιγ! Απλ κμε το προσεχτικ και καννα πρβλημα. Δε πρπει ποτ να τα βζεις, φανερ τουλχιστον, με την Εκκλησα. λα καλ φλε μου. Θλεις να κατακεραυνσεις ναν αντπαλο να καταχραστες την εξουσα σου προς φελς σου της ομδας μας; λα καλ φλε μου. Κνε το!
     Τ; Θλεις να στραφες προς το ριζοσπαστικ κμμα; Ε χι και δα! Αυτ πει πολ. Δηλαδ τμιοι να ‘μαστε, αυτ και μνο ν' λλαζες πλι, θα ‘σουνα κατπτυστος και βδλυγμα. Θα σε κνουμε ρμπα κι αν δεν χουμε κτι να σου προσψουμε, ε λο και κτι θα βρομε, στην ανγκη θα το δημιουργσουμε. Θα σε τσακσουμε φλε μου κι ταν θα ‘χουμε τελεισει μαζ σου, δε θα ξρεις ποιο εναι το μπρος και ποιο το πσω σου!"

     Αυτ λοιπν εναι η κατσταση του φτωχο μαρου βασιλι στη σκακιρα του θεατρικο αυτο. Η ηρωδα απ την λλη, εναι να τομο, απ' αυτ που θα μποροσε κανες να χαρακτηρσει παρασιτικος οργανισμος, στω με την καλ ννοια. Πντα υπηρετντας κποιον προσπαθε να πετχει το κτι παραπνω, να κερδσει μια μονιμτητα, να γνει μια μικρ βασλισσα. Πρτα υπηρετε τον πατρα της, με δχως ουσιαστικν φελος. Μετ να μεγλο γιατρ και το μνο που κερδζει εναι να κληρονομσει τη βιβλιοθκη του. Τλος, υπηρετντας την δη ρρωστη σζυγο του πστορα, διακρνει τη θαυμσια ευκαιρα που της παρουσιζεται και προσπαθε να δρψει αυτ που λαχταρ. Ββαια γνωρζει πως δεν χει καμμιν απ τις ασπδες, που ωστσο διθετε ο Ρσμερ, πως οικογενειακ παρδοση κι οικσημο, ιερατικ η περιουσιακ σχμα, καλος κι ισχυρος φλους. Ξεκιν λοιπν με μχθο αξιπαινο να καλψει αυτ το χντικαπ και ...σχεδν τα καταφρνει.
     Αποφασζει να στραφε στους ριζοσπστες, γιατ εκε, υποτθεται, δε μετρν οικογενειακς παραδσεις και σχματα και πεθει και τον Ρσμερ να την ακολουθσει σ' αυτ το δσβατο, τελικ, μονοπτι. Μετ την ευτυχ (;) συγκυρα της αυτοκτονας της συζγου, αρχζει να βλπει πως σε λγο θα ‘ναι η Κυρ του Πργου. Κι θελε τσο λγο ακμα... τσο λγο. Δυστυχς εχε την ατυχα να πσει σ' να βασιλι τσον χρηστο, τσον ευασθητο και τσο δειλ που το σχδι της ανατρπεται.
     Στην αρχ εχα απαντσει «χι!» στην ερτηση αν θα μποροσαν να γλυτσουν οι ρωες, τσι καταπς χουνε στηθε απ τον ψεν και τρα θα εξηγσω το γιατ.
     Πρτες απαντσεις, σε πρτα εππεδα διερενησης, εναι δυο: Η εξαιρετικ ευαισθησα και δειλα. Θλουν ν' αλλξουνε ζω, μα χουνε την ευαισθησα να συγκινονται απ μικρολεπτομρειες και να εκτρπονται απ τον στχο τους. Θλουνε ν' αλλξουνε ζω μα δειλιζουνε σε μια πιθαν κατακραυγ του μεσου κοινωνικο περιγρου. Μα αν το πμε βαθτερα, θλουν ν' αλλξουνε ζω, αλλ ...χι δα και πολ... λιγκι μνο... Πσο; Ε... να κρατσω τον πργο, να κρατσω τους παλιος φλους, να κρατσω την ιερτητα του σχματος που παρτησα, να κρατσω την επφαση ηθικς και νομιμτητας, να κρατσω την οικογενειακ παρδοση, αυτ που αντως απεμπλησα, εν μρει, και απ την λλη, οι ριζοσπστες να ξετρελαθον απ τη χαρ τους που τους κανα την τιμ και να με χρσουν αμσως βασιλι τους. Κι λα τοτα, αν εναι δυνατν, χωρς ν' ανοξει μτη. Λογικ πργματα δηλαδ.
     Μια πολ δυνατ φιγορα, εναι ο καλς φλος Κρολ. Ναι αυτς που ανχεται τα πντα, πλην αλλαγς πολιτικς. Μια ηθικ επιλεκτικ, δεν εναι δα κι ,τι ασυνθιστο. Η Ηθικ πολλκις επηρεζεται απ το διον Συμφρον. Μπορε να εθελοτυφλε, ταν θλει, ακμα και σε ασχη, και μπορε να πατσσει εκε που θλει, ακμα και σε κτι ανπαρκτο. Αρκε να μη θιχτονε τα βασικ συμφροντ της. Ο Κρολ λοιπν εναι νας φλος, μα τ Φλος; Απ' αυτος που αν τους χεις, ττε σγουρα δεν ξρεις τι σου γνεται. Δηλητηριδης, μεθοδικς, συμβασιοχος, ποταπς κι νθρωπος που δεν χει κανναν ενδοιασμ να μετρθει το κθε τι. σον ο Ρσμερ το φλος, κι αγκθια να του πρσφερε, θα τα ‘βλεπε ρδα. Μετ, και ρδα θα μποροσε να τα δει ως κπρανα. Καταφρνει να πισει τσο πολ και τσο καλ, που σχεδν κλενει κθε δρμο προς τη διαφυγ.
     Ο Μρτενσγκαρντ εναι μια φιγορα που μλλον μας εμφανζεται ως η πιο λογικ. Εναι ο νος ηγτης, ο ριζοσπαστικς βδελυρς αυτς νθρωπος που εξοβελστηκε κποτε απ' αυτ την κοινωνικ ομδα, με ενορχηστρωτ τον Κρολ κι εκτελεστικ ργανο (εκοσια ακοσια) τον διο τον Ρσμερ, που τον κατακερανωσε απ τον ιερατικ μβωνα. Ωστσο δε κρατ κακα, αν και του το υπενθυμζει τεχνηντως. Δε βλπει τη μεταστροφ του Ρσμερ ως το εξαιρετικ συμβν, επειδ χει δη αποσχιστε το σχμα κι ρα «δεν πρπει να τα βζουμε με την Εκκλησα».
     Ο παλις, καλς καθηγητς γερο-Βρντελ, εναι να φιλικ πινι, μα τσον χρηστο, στε μλλον στρφεται εναντον του Ρσμερ, παρ που βοηθ. Προφτανει ωστσο να μας γνωστοποισει πως εναι μια συγκλονιστικς λογοτεχνικς και φιλοσοφικς δναμης συγγραφας: ο αινιος «αδικημνος» καλλιτχνης με το γραφο ργο, που αν και μνον αποφσιζε να το κνει γραπτ, κατεβζοντς το απ τ' στρα, θα μζευε τα λογοτεχνικ βραβεα σωρηδν. Αχ... ας ψεται... η ατυχα, το πιοτ, η κοινωνα... Για να δομε κι αυτος τους ριζοσπστες τι καπν φουμρουνε, μπας κι τσι κερδσουμε καμμι θεσολα και να μπορσουμε να ξεδιπλσουμε το μεγλο μας ταλντο. Μα κι εδ τελικ πνγει τα ψιμα νειρ του σε μερικς μποτλιες μπρας.
     Η δετερη πρξη εναι κολοσσιαα κατ την ταπειν μου γνμη. Συνθτει με πολ δυνατ τρπο μιαν ενορχηστρωμνη πρτην επθεση, που μως τελικ εναι κι αρκετ, για να γκρεμσει τον πργο, -χι το Ρσμερσχολμ αλλ τον πργο- της μμου που ‘χεν επιχειρσει να στσει ο καημνος ο Ρσμερ. Σωριζεται στα πδια του, σαν ρινσματα, απ στοιχεο που δεν ξρει καν τι εναι. Σκνη; Πυρτιδα; Υγρς στλες δακρων; Αρχαα σκουρι; Και κλονζεται... Η Ρεβκα απ την λλη, που ‘θελε να καβαλσει το σωστ λογο, για την πορεα προς το βασιλικ θρνο, διαπιστνει το μγεθος της αποτυχας. Βλπετε, θελε να κνει ,τι κανε, αλλ να διατηρσει και την επφαση του ρωτα. Αλλ για να ερωτευτε μια γυνακα νετερη ναν ντρα, θα πρπει να της κερδσει πρτα-πρτα το σεβασμ. Ο Ρσμερ χνει αυτ το πλεονκτημα κι τσι: «Μη με ρωτσεις ποτ, Ρσμερ, γιατ δε θα σε παντρευτ», του λει σε κποια στιγμ. Ε φυσικ! Τ να του πει; Πως θελε τα πντα κι θελε και τον ρωτα πειρατ, κι χι νερβραστο αργσχολο που στη πρτη στραβ συντρβεται. Δε λγονται αυτ τα πργματα. Τρα σως, ττε μως -μη ξεχνμε πως το ργο γρφτηκε το 1882- με τποτα.
     Η τρτη πρξη φρνει την οριστικ λση του γρδιου δεσμο, τσι καταπς εχε δεθε απ τις πρξεις λων των ηρων. Μια λση που σμερα σως δε θα ακολουθιταν, αλλ ττε τανε στην ημερσια διταξη. Μια λση που εξυψνει τους αποτυχημνους ρωες και που τελικ τσι πως εχε στηθε το ργο, η μνη που θα μποροσε να συμβε και να ‘χει ττοιον αποτλεσμα. Πντως αν θα ‘θελα να βρω να ψεγδι σ' αυτ το ργο, θα ‘ταν ακριβς αυτ η λση. Ωστσο αναγνωρζω πως κποτε -ττε- συνβαινε και πως μια ττοια λση φορτζει συναισθηματικ το ργο, πως και στα περισστερα δημδη μας σματα, πως το φινλε του «Νεκρο Αδερφο».

Πτροκλος Χατζηαλεξνδρου               Νομβρης 2007

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers