-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

:

        Βιογραφικ

     λληνας φιλσοφος, οικονομολγος και ψυχαναλυτς. Συγγραφας του ργου "Η Φαντασιακ Θσμιση Της Κοινωνας", διευθυντς σπουδν στη Σχολ Ανωτρων Σπουδν Κοινωνικν Επιστημν του Παρισιο απ το 1979 και φιλσοφος της αυτονομας, υπρξε νας απ τους μεγαλτερους στοχαστς του 20ου αινα.
     Γεννθηκε 11 Μρτη 1922 στη Κωνσταντινοπολη και την δια χρονι η οικογνεια του εγκαταστθηκε στην Αθνα. Ο πατρας του Κασαρας Καστοριδης τον ανθρεψε σμφωνα με τα γαλλικ πρτυπα μρφωσης, εν η μητρα του Σοφα του μετδωσε την αγπη της για τις τχνες και το πινο. Πρωτορθε σ' επαφ με τη μαρξιστικ σκψη -μσα απ τις σελδες ενς βιβλου που αγρασε σε υπαθριο βιβλιοπωλεο- και τη φιλοσοφα, ταυτχρονα, σ' ηλικα 13 ετν, οπτε γεννθηκε και το ενδιαφρον του τσο για τη σκψη σο και για τη πολιτικ. Στη συνχεια σποδασε νομικ, φιλοσοφα κι οικονομικ στο Πανεπιστμιο Αθηνν, σπουδς τις οποες συμπλρωσε αργτερα στο Παρσι με υποτροφα του Γαλλικο Ινστιτοτου.
     Η πρτη ενεργ ανμιξη και δραστηριοποησ του στη πολιτικ, ρθε ταν επ δικτατορας Μεταξ (1937) προσχρησε στην ΟΚΝΕ. Ενεγρφη στο ΚΚΕ, γεγονς που του κστισε μια σλληψη και μιαν επσκεψη στην Ασφλεια και το 1941, αποχρησε και συγκρτησε μαζ μ' λλους νους μιαν ομδα που εναντιωντανε στο σωβινιστικ προσανατολισμ του ΚΚΕ. Το 1943 προσχρησε στη τροτσκιστικ ομδα του Σπρου Στνα, πρμα που 'χε συνπεια τη δωξ του χι μνον απ τους Γερμανος αλλ και απ το ΚΚΕ. Το 1944 γρφει τα πρτα του κεμενα για τις κοινωνικς επιστμες και τον Μαξ Βμπερ (Max Weber), τα οποα δημοσιεει στο περιοδικ Αρχεο Κοινωνιολογας & Ηθικς. Κατ τα Δεκεμβριαν, αποδοκμασε τη στση του ΚΚΕ και στη συνχεια, μετβη με το πορτογαλικ πλοο Ματαρα απ τον Πειραι στο Παρσι που μελλε να εγκατασταθε μνιμα. Συνεπιβτες στο πλοο κι λλοι δυο λληνες, μετπειτα στοχαστς του ΠαρισιοΚστας Αξελς και Κστας Παπαωννου, που μαζ με 200 ακμα (ανμεσα τους κι οι: Μακρς, Ξενκης, Κρανκη) εχαν εξασφαλσει, με τη βοθεια του Οκτβιου Μερλι (Octave Merlier), υποτροφα του Γαλλικο Ινστιτοτου απ τη γαλλικ κυβρνηση.
     Στο Παρσι γινε μλος της τροτσκιστικς 4ης Διεθνος και του Διεθνιστικο Κομμουνιστικο Κμματος, απ' που μως ρχισε σταδιακ ν' απομακρνεται, σπου μετ το 1948 να εγκαταλεψει οριστικ το τροτσκιστικ κνημα. Παρλληλα, την δια χρονι ρχισε να εργζεται στην Υπηρεσα Στατιστικς Εθνικν Λογαριασμν & Μελετν Ανπτυξης του Οργανισμο Οικονομικς Ανπτυξης & Συνεργασας (ΟΟΣΑ), θση που διατρησε ως και το 1970. Το 1946 ξεκνησε κι η γνωριμα του με τον διανοομενο Κλωντ Λεφρ, με τον οποο συγκρτησαν εσωτερικ τση στο PCI, απ το οποο αποχωρσανε το 1948 κι ιδρσανε την ομδα Socialisme ou Barbarie (Σοσιαλισμς Βαρβαρτητα), που απ το επμενον τος μχρι το 1965 εξδιδε το ομνυμο περιοδικ. Απ τα κεμενα κενης της περιδου προκψανε τα βιβλα: "Η Γραφειοκρατικ Κοινωνα" (1973), "Η Περα Του Εργατικο Κινματος" (1974), "Το Περιεχμενο Του Σοσιαλισμο", "Σγχρονος Καπιταλισμς & Επανσταση", "Η Γαλλικ Κοινωνα" (1979). Μσα απ το συγκεκριμνο περιοδικ βρκανε βμα τα επμενα χρνια, γνωστο γλλοι διανοομενοι, πως οι Lyotard και Debord. Το περιοδικ κινετο πρα των τροτσκιστικν κκλων κι ταν ιδιατερα επικριτικ στα καθεσττα του υπαρκτο σοσιαλισμο.
     Χαρακτηριστικ της γραμμς του περιοδικο ταν η ανλυση του Καστοριδη για το πολιτικ σστημα της Σοβιετικς νωσης, που το χαρακτρισε 'Καθεστς Γραφειοκρατικο Καπιταλισμο'. Ανφερε χαρακτηρισικ: «Η ρωσικ επανσταση οδγησε στην εγκαθδρυση ενς νου τπου καθεσττος εκμετλλευσης και καταπεσης που μια να κυραρχη τξη, η γραφειοκρατα, σχηματστηκε γρω απ το κομμουνιστικ κμμα». σον αφορ τις 'φιλελεθερες δημοκρατες' της Δσης θεωροσεν τι το κριτριο ταξικς διαφοροποησης εχε πψει να 'ναι πλον η κατοχ κι ο λεγχος των μσων παραγωγς, αλλ η κατοχ κι η ικαντητα σκησης εξουσας. Σταδιακ και προς τα τελευταα χρνια της κδοσης του περιοδικο απομακρνθηκε απ τη μαρξιστικ φιλοσοφα και θεωρα της Ιστορας σο κι απ τη μαρξιστικ οικονομικ ανλυση, πρμα εμφανς στο κεμενο του "Μαρξισμς & Επαναστατικ Κοινωνα" που αργτερα συμπεριελφθηκε στο "Η Φαντασιακ Θσμιση Της Κοινωνας". Εδ πρπει να σημειωθε πως εν θσεις κι απψεις του γνρισαν μεγλην απχηση στους επαναστατικος κκλους πολλν χωρν της εποχς, ο διος δεν εχε την ανλογη αναγνριση, καθς ταν αναγκασμνος να υπογρφει τα κεμεν του χρησιμοποιντας διφορα ψευδνυμα (Pierre Chaulieu, Paul Cardan, Marc Noiraud κ..). Αυτ συνβαινε διτι δεν εχε γαλλικ υπηκοτητα διαβατριο ακμη, με συνπεια να φοβται συνεχς την απλαση στην Ελλδα. Στις σελδες του περιοδικο πρωτοεμφανιστκανε και μερικ απ τα σημαντικτερα κεμενα της πρτης περιδου της σκψης του, που αργτερα μελλε να δημοσιευθον μσα απ τις εκδσεις βιβλων του.
     Το 1967, η ομδα του Socialisme ou Barbarie διαλεται, ωστσο μως 2 χρνια μετ, τα κεμενα κι η σκψη της ομδας και κυρως του Καστοριδη αποτελονε βασικ πηγ μπνευσης των εξεγερμνων φοιτητν του Μη του '68. Το 1970 ο Καστοριδης αποκτ γαλλικ υπηκοτητα κι τσι παει πλον ο συνεχς φβος της απλασης. Αυτ τη περοδο στρφεται στη ψυχανλυση κι εργζεται ως ψυχαναλυτς απ το 1974 και γνεται μλος της επονομαζμενης 4ης Ομδας, κινματος διαφωνοντων της σχολς του Λακν (Lacan).
     Αυτ η στροφ προς τη ψυχανλυση χαρακτηρζει πλον το σνολο της σκψης του, πρμα που τον οδηγε σε καινοργια φιλοσοφικ κατανηση της πολιτικς και κοινωνικς ζως του ανθρπου, που αποτυπνεται στο κλασικ πλον ργο του "Η Φαντασιακ Θσμιση Της Κοινωνας". Κεντρικ θση στη σκψη του αποκτ η ννοια του Φαντασιακο, που θεωρε ως το θεμλιο στοιχεο της ανθρπινης δημιουργας. Αντιλαμβνεται τη κοινωνικ διαφοροποηση ως διαδικασα συνεχος δημιουργας ex nihilo σημασιν, νοημτων, εικνων που θεσμζονται και δομονε την εικνα του κσμου και της κοινωνας κθε εποχς. Αρνεται την παρξη οποιουδποτε ντετερμινισμο σον αφορ τη κοινωνικ αλλαγ, οποιασδποτε προδιαγεγραμνης πορεας της κοινωνας, καθς αυτ εναι συνεχς δημιουργα που γεννιται και νοηματοδοτεται μσω του 'Κοινωνικο Φαντασιακο'. Σμφωνα με τον Καστοριδη, αν κι λες οι κοινωνες δημιουργον οι διες, φαντασιακς σημασες (δηλαδ τους θεσμος, τους καννες, τις πεποιθσεις, τις αντιλψεις κ.λπ.) δεν χουν λες συνεδηση του γεγοντος αυτο. Πολλς κοινωνες συγκαλπτουν τον κοινωνικ χαρακτρα της θσμισης των φαντασιακν σημασιν τους, αποδδοντας τη θσμιση και τη θεμελωση τους σ' εξω-κοινωνικος παργοντες (π.χ. το Θε, τη παρδοση, το νμο, την ιστορα). Με βση αυτ τη συνεδηση της αυτοθσμισης των φαντασιακν σημασιν απ κθε κοινωνα, δικρινε μεταξ των αυτνομων κοινωνιν, αυτν δηλαδ που 'χανε συνεδηση της αυτοθσμισης αυτς και των ετερνομων κοινωνιν, που η θσμιση αποδιδτανε σε κποιαν εξωκοινωνικ αυθεντα.
     Το 1979 εξελγη διευθυντς της Ecoles des Hautes Etudes en Sciences Sociales, που διοργνωσε σεμινριο με ττλο "Θσμιση Της Κοινωνας & Ιστορικ Δημιουργα". Τα τελευταα χρνια της ζως του επισκφθηκε αρκετς φορς την Ελλδα, δνοντας σειρ διαλξεων, μεταξ λλων, σε Θεσσαλονκη, ΗρκλειοΒλο, Ρθυμνο κ.. Το 1989 αναγορεθηκε επτιμος διδκτορας στο Πντειο Πανεπιστμιο.
     Πθανε σ' ηλικα 75 ετν, στις 26 Δεκμβρη 1997.

------------------------------------------------------------------

  Ι.  Μερικς μεταφραστικς δυσκολες μας οδηγον στη διαπστωση πως οι αρχαοι λληνες ποιητς στηρζονταν συχν σ' να χαρακτηριστικ γνρισμα της ελληνικς γλσσας, κοιν πιθανς μ' λλες πρωτογενες γλσσες, γνρισμα που μπορομε να αποκαλσουμε αδιαρετη πολυσημα των λξεων και των γραμματικν πτσεων. Οι νετερες ευρωπακς γλσσες δεν χουν πλον αυτ το χαρακτηριστικ γνρισμα, και οι ποιητς προσφυγαν σε λλες οδος προκειμνου να δημιουργσουν μια συγκρσιμη εκφραστικ νταση. Αυτς οι διαπιστσεις μας οδηγον σε μια εξταση των οδν της ποιητικς εκφραστικτητας κι ιδιατερα της σημασιακς μουσικτητας της

   1). Ας αρχσουμε απ τους περφημους στχους της Σαπφος:

Δδυκε μεν α σελννα και
Πληιδες· μσαι δε
νκτες, παρ δ' ρχετ' ρα,
εγ δε μνα κατεδω.

     Μια κατ λξη μετφραση θα μποροσε να ταν η ξης:

Η Σελνη δυσε κι η Πολια·
εναι μεσνυχτα, η
ρα περν
κι εγ κοιμμαι
μνη.

   Δδυκε, του ρματος δω, σημανει βοτηξε, καταβυθστηκε. Στην Ελλδα των διακοσων κατοικημνων νησιν και των περπου δκα χιλιδων χιλιομτρων ακτν, ο λιος, η σελνη και τ' αστρια δεν πλαγιζουν, βουτον στη θλασσα, βυθζονται.
   Σελννα εναι ββαια η σελνη και δεν μπορομε ν' αποδσουμε τη λξη διαφορετικ. Για ναν αρχαο λληνα μως, η λξη σελννα  παραπμπει μεσα στο σλας, το φως· σελννα  εναι η φωτειν, ο φωστρ.
   Πληιδες, εναι η Πολια, εναι οι Πολυριθμες. Για να Γλλο - ναν Ευρωπαο- χωρς επαρκ καλλιργεια, η λξη δεν λει τποτα· και για τον μετρως καλλιεργημνο Γλλο, πρκειται για μια πλειδα επιφανν Γλλων ποιητν του 16ου αινα, και για μια συλλογ βιβλων στις εκδσεις Gallimard. Αλλ για τον λληνα αγρτη, τεχντη ναυτικ της Αρχαιτητας (κι ακμη ως πρσφατα), πρκειται για να αστρικ νφος -διακρνονται τουλχιστον επτ αστρες δια γυμνο οφθαλμο- που νας σημερινς αστρονμος θ' αποκαλοσε σφαιρωτ σμνος μερικν εκατομμυρων αστρων, υπροχος αστερισμς στον ωραιτερο σχηματισμ του νυχτερινο ουρανο, μσα σ' να τερστιο τξο του κκλου που καλπτει περισστερο απ το μισ του ουρνιου θλου, αρχζοντας απ την Πολια, περνντας απ τον Ωρωνα και τερματζοντας στον Σεριο. ταν περ το τλος του καλοκαιριο εμφανζεται ο Σεριος, λγο πριν απ την ανατολ του ηλου, οι ωχρς πλον Πλειδες χουν δη διαβε το ζενθ, πηγανοντας προς τα δυτικ. Τη στιγμ που μιλε η Σαπφ, οι Πλειδες χουν δη δσει, νδειξη ακριβς και πολτιμη, στην οποα θα επανλθω.

   Μσαι δε νκτες, κατ λξη: οι νχτες βρσκονται στο μσον τους, εναι μεσνυχτα. Στο μσον αυτς της νχτας, στα μεσνυχτα κενης της μρας, η Σελνη κι οι Πλειδες εχαν δη δσει. Ας υποθσουμε προσωριν τι το τλος του ποιματος θα μποροσε να αποδοθε κπως τσι:

... η ρα περν
 κι εγ
κοιμμαι μνη.

     Εδ, η δια η Σαπφ ομιλε, η Σαπφ που γεννθηκε γρω στα 612 π.Χ. στη Λσβο. Μπορομε να υποθσουμε τι το ποημα γρφτηκε γρω στα 580 π.Χ., σως και πριν. Λυρικ ποημα, πως λγομε, που εκφρζει τα συναισθματα, τη ψυχικ κατσταση του ποιητ, κι μως, ο μθος -η αφγηση, η ιστορα- εναι παρν, νοσταλγικς κι υπροχος. Χωρς ιδιατερη προσπθεια, βλπουμε τον νυχτεριν ουραν να περιγρφεται, τη Σελνη και τις Πλειδες να χουν δη δσει κι αυτ τη γυνακα, ενδεχομνως ερωτευμνη με κποιον που δεν εναι εκε, σως κι χι, ωστσο γεμτη πθους, που, εν τω μσω της νυκτς, δε μπορε να κοιμηθε και λγει τη θλψη της, που στο κρεβτι της εναι μνη.
     Διαβζομε να αρχαο ποημα σημανει τι ξαναβρσκουμε να κσμο πια χαμνο, να κσμο τρα σκεπασμνο απ την αδιαφορα του 'πολιτισμο' μπρος στα στοιχειδη και θεμελιδη. Εναι το μσον της νχτας κι η Σελνη χει δη δσει. νας σγχρονος μας δεν βλπει τ σημανει αυτ. Δεν φαντζεται τι, αφο η Σελνη δυσε πριν απ τα μεσνυχτα, βρισκμαστε μεταξ της νας Σελνης και του πρτου τετρτου, στην αρχ συνεπς ενς σεληνιακο μηνς (μτρον χρνου για λους τους αρχαους λαος). Αλλ οι Πλειδες δυσαν. Αυτν την ακρβεια των αρχαων ποιητν δεν την ξαναβρσκουμε παρ μνο σπνια στους νετερους, αφο με αφετηρα αυτν την νδειξη θα μποροσαμε σχεδν να προσδιορσομε την εποχ της σνθεσης του ποιματος. Βρισκμαστε στην νοιξη, διτι την νοιξη -και μλιστα στην αρχ της- οι Πλειδες δουν πριν απ τα μεσνυχτα· σο περισστερο προχωρε το τος, τσο δουν αργτερα. Η Σαπφ εναι ξαπλωμνη κι η ρα περν.
   παρ δ' ρχετ' ρα, τ εναι η ρα; Ο μεταφραστς θ' αποδσει τη λξη αβαστα ως (ρα στα να ελληνικ και) heure στα γαλλικ (μσω του λατινικο δανεου hora). ρα μως στα αρχαα ελληνικ σημανει επσης την εποχ, δη στον μηρο κι αυτ η ννοια διαρκε ως σμερα δι μσου των αλεξανδρινν και βυζαντινν χρνων· οι ρες του τους εναι οι εποχς. Εναι βεβαως κι η ρα, με τη συνθη ννοια του ρου, χι η ρα των ρολογιν, αλλ η ρα ως υποδιαρεση της διρκειας της ημρας. να απ τα περφημα ποιματα που η στερη Αρχαιτητα απδιδε στον λυρικ ποιητ Ανακροντα αρχζει ως εξς:

   "Μεσονκτιος ποτ' ραις",
    στις ρες του μεσονυκτου.

     ρα μως εναι κι η στιγμ κατ την οποα να πργμα "εναι στην ρα του", που εναι πραγματικ καλ κι "ωραο", εναι συνεπς για τους ανθρπους ο ανθς της νιτης. Στο "Συμπσιο" ταν ο Αλκιβιδης αφηγεται πως προσπθησε να πλαγισει με τον Σωκρτη, αλλ σηκθηκε το πρω χωρς να πθει τποτα (καταδε-δαρθηκς...), σα να 'χε κοιμηθε με τον πατρα  τον αδελφ του, καταλγει:

     "Ο Σωκρτης εναι υβριστς, τσο κατηφρνησεν της εμς ρας",

   
τη νιτη μου, την ομορφι μου, το γεγονς τι μουν ριμος να με συλλξει σαν να ωραο ερωτικ καρπ...

     Πρπει τλος να κνω μνεα του συνδσμου "δε", που σημανει τσο "και" σον κι "αλλ". Εδ η επιλογ εναι αναπφευκτη και θα μεταφρσω απλς "και". Τ λγει λοιπν η Σαπφ;

Η Σελνη κι οι Πλειδες δσαν,

εναι μεσνυχτα· ρα, εποχ, νιτη

παρρχονται κι εγ κοιμμαι μνη.

     Ουδες νετερος μεταφραστς, απ' σο ξρω, δεν τλμησε να μεταφρσει τη μοναδικ λξη "ρα" με τρεις. μως η κορφωση της ντασης του ποιματος εναι ακριβς ατη η λξη που συνδυζει περισστερες της μιας σημασες, χωρς να θλει να πρπει να επιλξει ανμεσα τους: την εποχ του τους, την νοιξη -το νο ξεκνημα του χρνου μετ τον χειμνα, την εποχ των ερτων-, την ρα που παρρχεται και τη νετητα της Σαπφος που μταια αναλνεται, αφο δεν υπρχει κανες στο κρεβτι της. Η μεγαλοφυα της Σαπφος γκειται και στην επιλογ ακριβς αυτς της λξης, που το φσμα σημασιν της διαφωτζεται κι εμπλουτζεται απ το υπλοιπο ποημα (χωρς τη μνεα της δσης των Πλειδων, η ννοια εποχ/νοιξη της λξεως ρα θα ταν πολ λιγτερο επιτακτικ).

  2). Αδιαρετη πολυσημα και στον Αισχλο, στον "Προμηθα". ταν ο Προμηθες, καρφωμνος στον βρχο του επικαλεται ως μρτυρα των πνων που δικα υφσταται τη μητρα του Γη, τον θεο Αιθρα, τις πηγς των ποταμν και τις πνος των ανμων, καλε επσης το:

ποντων τε κυμτων
ανριθμον γλασμα

     Ας αφσουμε τον πλοτο των τρπων (χουμε συγχρνως προσωποποια κι υπαλλαγ· αναρθμητα εναι τα κματα κι χι το γλιο τους) για να περιορισθομε στη λξη γλασμα. Θα το μεταφρσουμε αναγκαστικ με τη λξη γλιο. μως νας αρχαος λληνας, ακοοντας διαβζοντας τον στχο, δεν μποροσε να μην αντιληφθε και το λλο νημα του γελω, που βρσκουμε στο επθετο Ζευς γελων, Ζευς του φωτς, στην ιωνικ φυλ Γελοντες, οι επιφανες, οι λαμπρο. Υπρχει συνεπς μια ντονη αρμονικ του γελσματος και πιθαν μια ετυμολογικ συγγνεια με το γλας, λμψη, σπινθηροβλημα. Και σμερα ακμη λμε: Τ γελαστ αυτ η μρα! Εναι γελαστ, διτι εναι ηλιλουστη, λαμπερ. ταν και σμερα, πως στα χρνια του Αισχλου, βρισκμαστε στη θλασσα κι ειδικ στο Αιγαο, βλπουμε ιδοις μμασιν αυτ το ανριθμον γλασμα, αυτν την ατλειωτη μαρμαρυγ των κυμτων στο φως του μεσημεριο.

   3). Η πρζα του Ηροδτου μας προσφρει κι λλο παρδειγμα. Ο Ηρδοτος λγει, στο 1ο βιβλο των "Ιστοριν" του, πως εκθτει την ρευν του, στε αυτ που κναν οι νθρωποι να μη σβηστον με την προδο του χρνου κι στε μεγλα και θαυμαστ ργα, Ελλνων βαρβρων, να μη χσουν τη φμη τους, ετε πρκειται για ειρηνικ ργα ετε πρκειται για ργα με τα οποα και δια των οποων επολμησαν οι μεν προς τους δε. ργα (ργον > εργζομαι, νεοελλ. εργζομαι, επιτελ) εναι τσον οι πρξεις και τα κατορθματα, σον και τα ργα κι οι εργασες (Ησοδος, "Εργα & Ημραι"). Ο Λεγκρν (Legrand), στην εξαιρετικ Εισαγωγ του σ' αυτ το βιβλο του Ηροδτου στην κδοση Bude, λγει τι δστασε μεταξ των δο σημασιν της λξεως ργον (νεοελλ.) ργο και κατρθωμα κι εξηγε γιατ προτμησε το δετερο. Δεν θα συζητσουμε αν εχε δκιο δικο· θα διαπιστσουμε απλς, πως και στη περπτωση της ρας της Σαπφος, τι ο νετερος μεταφραστς εναι αναγκασμνος να επιλξει και να προτιμσει. μως στην πραγματικτητα δεν πρπει να προτιμσουμε. Ο Ηρδοτος ομιλε προφανς τσο για τα ργα και τις εργασες -τα τεχη της Βαβυλνος, τα αγλματα και τα αφιερματα των Δελφν, τη γφυρα του Ξρξη στον Ελλσποντο- σο και για τα κατορθματα: την κατκτηση της Ασας απ τον Κρο, της Αιγπτου απ τον Καμβση, τους πολμους του Δαρεου, τον Μαραθνα, τη Σαλαμνα, τις Πλαταις. Τα περιγρφει και τα δυο και λγει: ργα μεγλα και θαυμαστ, εργασες, ργα και κατορθματα μεγλα και θαυμαστ που πραγματοποησαν, λλα οι λληνες, αλλ οι βρβαροι.
     Στη πραγματικτητα, ργα εναι τα πραχθντα, αν δεχθομε να ξαναδσουμε στη λξη τη σημασα της κι ως ουσιαστικο κι ως μετοχς, αν αποκαταστσουμε τη σημασα του ποιεν/πρττειν ως την ανθρπινη δραστηριτητα στην ιστορα, ετε αυτ καταλγει σε αποτλεσμα ξεχωριστ απ το ργο (η ποησις του Αριστοτλους) ετε αξεχριστο απ' αυτν (η πρξις), να ωραιτατο ργο, σαν τη ναυμαχα της Σαλαμνος. λ' αυτ ανκουνε στο ποιεν/πρττειν, η δε περιγραφ τους εναι το ργο, το ργο και το κατρθωμα συγχρνως του Ηροδτου.

   4). Ας δομε τρα λλα δυο παραδεγματα απ τον Σοφοκλ στο Στσιμον της "Αντιγνης" που αρχζει με το περφημο:

 "πολλ τα δειν
κουδν ανθρπου δειντερον πλει"

(πολλ εναι τα δειν, τποτα μως
δειντερον του ανθρπου).

     Ο νετερος μεταφραστς εναι υποχρεωμνος να επιλξει ανμεσα στις πολλαπλς σημασες του δεινς κι επιλγει συνθως κτι μεταξ θαυμαστο φοβερο, αλλ ο αρχαος ακροατς δεν ταν υποχρεωμνος να επιλξει. Συλλμβανε λες τις σημασες ταν κουγε τη λξη πως κι ο συγγραφας ταν τη σκεπτταν. Δεινς εναι ασφαλς ο φοβερς, αυτς που προκαλε το δος, εναι ο πανσχυρος, αλλ κι ο θαυμαστς, αυτς που διακρνεται σε κποια απασχληση τχνη -μπορε να 'ναι δεινς κολυμβητς ρτωρ- υπερχει σε βαθμ που προκαλε δος και θαυμασμ.
     Εναι αδνατο να συλλβουμε το συγκεκριμνο σ' αυτ τη λξη σημασιακ σμνος χωρς να προβομε στη διαγαση του ουσιδους πυρνα αυτο του χορικο, πργμα που θα επιχειρσουμε τρα. Θα πομε μνο, ευθς εξαρχς, τι η λξη δεινς ττε μνον εναι δυνατ να κατανοηθε πλρως, ταν ακοσουμε ολκληρο το χορικ της Αντιγνης.
     Το κυριτερο μρος της εξγησης της σημασας της λξεως δεινν αρχζει με τον στχο 353. Μιλντας για τον νθρωπο, ο Σοφοκλς λγει τι οτος ο διος εδδαξε στον εαυτ του (εδιδξατο, ρμα στο ποιο θα επανλθω) τη γλσσα, φθγμα και τη σκψη, φρνημα, το οποο αποκαλε ανεμεν. Ξρουμε τ εναι νεμος. Εδ η περπτωση εναι αντστροφη αυτν που συναντσαμε ως τρα. Τρα, απ τις πολλς παραπομπς της λξης, πρπει ν' απορρψουμε να μρος και να κρατσουμε ν λλο. Επ παραδεγματι, λγει ο μηρος: "λιον ανεμεσσαν", το ανεμοδαρμνο λιον· βλπουμε τα ψηλ τεχη της Τροας, στη κορφ του λφου, εκτεθειμνα σ' λους τους ανμους.
     Προφανς μως εδ ο Σοφοκλς δεν ομιλε για μια ανεμοδαρμνη σκψη. Η σκψη εναι κρως κινητικ, σαν τον νεμο, μια στιγμ εναι εδ και σχεδν αμσως μετ εναι εκε· κι εναι σαν το φυσικ στοιχεο, δυνατ και βαιη· κι εναι επσης, σαν κι αυτ, τον περισστερο χρνο διαφανς, αλλ μπορε και να μεταφρει σννεφα και να σκοτεινιζει τον ουραν. Στα γαλλικ στα αγγλικ θα πρπει ν' αδυνατσουμε την εικνα, γρφοντας: σαν τον νεμο· ventée windy δεν θα πγαινε προφανς διλου.
     Η γλσσα κι η σκψη δεν αποτελονε φυσικ, δεδομνα κατηγορματα του ανθρπου· ο νθρωπος τα εδιδξατο, τα δδαξεν ο διος στον εαυτ του. Η αυτοπαθς διθεση του απλο ρματος διδσκω περιχει μια φιλοσοφικ σκψη απαρμιλλης τλμης, που μως παρμεινε χωρς συνχεια επ εικοσιπντε αινες. Ο νθρωπος δεν χει  τη γλσσα και τη σκψη· τις δωσε ο διος στον εαυτ του, τις δημιοργησε για τον εαυτ του και τις δδαξε στον εαυτ του. Ο Πλτων θα λεγε: "πς μπορ να διδξω κτι στον εαυτ μου; Αν αυτ το κτι το γνωρζω, δεν χω ανγκη να το διδξω στον εαυτ μου, να το διδαχθ· αν δεν το γνωρζω, δεν ξρω τ να διδαχθ". Και πργματι αυτ λγει: δε μπορομε ποτ να μθουμε κτι που, με οποιονδποτε τρπο, δεν γνωρζουμε δη. Ο Σοφοκλς διαρρηγνει αυτ τη φαινομενικ αναμφλεκτη λογικ και καταφσκει σαφς αυτ που αποκλεσα πρωταρχικ κκλο της δημιουργας: η δραστηριτητα προποθτει τ' "αποτελσματ" της, ο νθρωπος διδσκει στον εαυτ του κτι που δεν γνωρζει, εξ ου και μαθανει αυτ που πρπει να διδαχθε.
     Ο Σοφοκλς συνεχζει υποστηρζοντας τι ο νθρωπος εδιδξατο, "δδαξε ο διος στον εαυτ του", τας αστυνμους οργς. Μεταφρζω αμσως: το πθος για τη θσμιση των πλεων. Αστυνμους  προρχεται απ το στυ, που εναι συνθως η πλη, εδ μως τονζεται κι ο νμος που θτει την πλη κι ο νμος που τη διπει ως πολιτικ μονδα. Η λξη οργ χει κι αυτ πολλς σημασες κι ακμη μια φορ, οι μεταφραστς εναι υποχρεωμνοι να επιλξουν να επινοσουν κτι. Ο Μαζν (Mazon), στην κδοση Budé, γρφει: "οι ορμς, οι επιθυμες, απ' που γενννται οι πλεις", στο κεμενο μως δεν τθεται θμα γεννσεως. To Liddell-Scott, παραπμποντας στο στχο, μας δνει: "the feelings of law-abiding" "social life" (αλλ, οργ, μεταφρζει το αστυνμοι οργ ως "social dispositions"). πως κθε λεξικ, εναι υποχρεωμνο να προχωρσει σε χωρισμος και ν' αποδσει κατ τρπο μονοσμαντο.
     μως πρπει να ξρουμε τ εναι λεξικ και να το χρησιμοποιομε κατλληλα. Μια λξη δεν εναι να πακτο με διφορα εδη μπισκτα, τοποθετημνα το να δπλα στο λλο, απ τα οποα μπορομε, αν θλουμε, να προυμε να και ν' αφσουμε τ' λλα. Οργ εναι η ορμ, η ενρμηση, το ταμπεραμντο, η διθεση, η φεση, η τση, η ροπ, η [νεοελλ.] οργ. Εναι η λξη που δδει οργω κι οργασμ. Εδ, οργ εναι η ενρμηση, η παρρμηση, η αυθρμητη κι η ανεπσχετη θηση. Η κφραση αστυνμους οργς  εκ πρτης ψεως αποτελε αντφαση οξμωρον, διτι πς οι ορμς οι ενορμσεις θα μποροσαν να οδηγσουν στη θση νμων; Λγει μως ο Σοφοκλς εδιδξατο, και προσδδει τσι στο ρμα μια πρσθετη σημασα. Αυτς τις ενορμσεις που ωθοσαν προς τη κατεθυνση της συγκροτσεως κοινωνικν συνλων, ο νθρωπος τις υπβαλε σε διαπαιδαγγηση και μαθητεα, τις σχημτισε και μετασχημτισε, τις υπβαλε σε νμους κι τσι συγκρτησε πλεις. λ' αυτ, που θα μποροσαν να συνθσουν να φιλοσοφικ σγγραμμα, ο Σοφοκλς το λγει σε τρεις λξεις: εδιδξατο [...] αστυνμους οργς. Ο νθρωπος διαπαιδαγγησε τον εαυτ του μετασχηματζοντας τις ενορμσεις του, στε να καταστον θεμλια και ρυθμιστς των πλεων.
     Επιμνουμε στο αστυνμους οργς, διτι η κφραση εναι σημαντικ κι απ ποψης ιστορικς. Εδ συναντομε για πρτη φορ τη ρητ διατπωση αυτο που θ' αποτελσει ν απ τα μεγλα θματα της κλασσικς πολιτικς φιλοσοφας, δη απ τον Πλτωνα μχρι και τον Ζαν-Ζακ Ρουσ (Jean-Jacques Rousseau), θμα που περπεσε στη λθη, μες στη διανοουμενστικη ξηρασα που μαστζει αυτν τον χρο εδ και δυο αινες· διτι, "για να θεσμσεις να λα", πως λγει ο Ρουσ, πρπει πρτα να του αλλξεις "τα θη", και τα θη εναι κατ' ουσαν η διαπαιδαγγηση των παθν, πργμα που απαιτε τουλχιστον τι οι νμοι θα το λαμβνουν υπ' ψιν τους, με θετικς διατξεις, στη κατστρωση της πολιτικς της παιδεας των πολιτν.
     Ο Αριστοτλης ομιλε περ φιλας στα "Πολιτικ" του· "οι νομοθτες", αναφρει, "οφελουν, υπερνω λων, ν' ασχολονται με την εδραωση της φιλας μεταξ των πολιτν (που δεν εναι μια ωχρ κοιν φιλα, αλλ η συν-πθεια, με την εντοντερη σημασα της λξης), διτι που υπρχει φιλα δεν χουμε ανγκη δικαιοσνης". Ο Αριστοτλης που καταδκασε τον κομμουνισμ στα δια αυτ "Πολιτικ", εξακολουθε λγοντας: "η παροιμα χει δκιο, ταν λγει κοιν τα των φλων". ταν ο Σοφοκλς ομιλε εδ περ οργν, αποβλπει σ' αυτ που αποτελε το ουσιδες στοιχεο της ζως των πλεων και που 'ναι, για το βλτιστο για το χεριστο, τ' αμοιβαα πθη κι αισθματα των μελν της κοιντητος.
    Δεν μπορομε συνεπς να κατανοσουμε τη λξη δεινς παρ μνο με αφετηρα αυτ το σνολο των σημασιακν δυνατοττων που προσπαθσαμε να διαυγσουμε, αν και δεν τις εξερευνσαμε λες. Το να 'ναι κανες δεινς σημανει να παρουσιζει στην ενεργ σνδεση τους λα τα κατηγορματα που κατονομζει ο ποιητς και τα οποα, θεωρομενα στην ουσα τους, παραπμπουν λα σε μια κεντρικ ιδα: την ιδα της αυτοδημιουργας του νθρωπου. Η διατπωση μπορε να θεωρηθε υπρογκη, θα βρει, πιστεω, πλρη δικαωση, αν λβουμε υπ' ψη τον αποφασιστικ χαρακτηρισμ που εισγει ο ποιητς ευθς εξαρχς και στην δια φρση, που εμφανζεται ο ρος δεινς:

Πολλ τα δειν, κουδν
ανθρπου δειντερον πλει.

     Τα δειν, θα 'λεγε κανες με τρπο σχολαστικ, σχηματζουνε συλλογ. Αυτ δε η συλλογ περιλαμβνει να μοναδικ μγιστο στοιχεο: τον νθρωπο. Προσπθησα, εδ και δκα χρνια, να σκιαγραφσω τις τερστιες συνπειες αυτς της φρσης. Συνοψζω εδ το ουσιδες.
    Μια αντρρηση στην απφανση αυτ του Σοφοκλ μας ρχεται αμσως στη σκψη· πς μπορομε να πομε τι ο νθρωπος εναι πιο δεινς απ τους θεος; Ο Σοφοκλς δεν ταν ασεβς, πως το δεχνουν οι τελευταοι στχοι αυτο του χορικο κι εναι ββαιο πως ν αθεστικ κεμενο δε θα βραβευτανε στα Διονσια. τσι, ο Σοφοκλς δε λει πως ο νθρωπος εναι καλλτερος ισχυρτερος απ' αυτος. Εναι μως δειντερος και πρπει να ψξουμε -αν εν πσει περιπτσει προυμε τον ποιητ στα σοβαρ -κατ ποαν ννοια μπορε να 'ναι. Κι η απντηση, εισαγμενη με το γαρ, δδεται με το υπλοιπο του χορικο που απαριθμε και χαρακτηρζει τα πολλαπλ κατορθματα του ανθρπου. Και εναι ηλου φαειντερη: Αυτ που χαρακτηρζει τη δειντητα του ανθρπου εναι κενος ο συνεχς και τερστιος μετασχηματισμς των σχσεων του με τη φση, αλλ και με τη "φση" του, πως ξεκθαρα σημανεται με το αυτοπαθς ρμα εδιδξατο.
     Τρα, η ετερτητα του σε σχση με τους θεος καθσταται κδηλη. Οι θεο τποτα δεν εδιδξαντο κι οτε λλαξαν. Εναι αυτ που ταν εξ υπαρχς και που θα 'ναι εσαε. Η Αθνα δε θα γνει σοφτερη, οτε ο ρμης ταχτερος, οτε ο φαιστος πιο επιδξιος τεχντης. Η δναμη τους εναι αμετβλητο κατηγρημα της φσης τους και τποτα δε κνανε για να την αποκτσουν να τη μεταβλουν. Κατασκευζουν, φτιχνουν, συνδυζοντας πντοτε απ τα δη υπρχοντα. Ο νθρωπος μως, θνητς, σ' πειρη απσταση απ τη δναμη των θεν, εναι δειντερος, διτι δημιουργε και δημιουργε τον εαυτ του. Ο νθρωπος εναι δειντερος κθ' λλου φυσικο πργματος, αλλ και των θεν, που 'ναι φυσικο διτι αυτς εναι υπερφυσικς. Μνος μεταξ των ντων, θνητν κι αθαντων, αυτοαλλοινεται. Κι αν κανες πει πως αυτ η διαγαση του κειμνου εισγει ιδες σγχρονες, ξνες για την Ελλδα του 5ου αινος, ας θυμηθε τις "ανθρωπογονες" του Δημοκρτου και μερικν μεγλων σοφιστν, σο και τα δυνμει στοιχεα τα ενυπρχοντα στο Θουκυδδη, τσο στην "Αρχαιολογα" του σο και στον "Επιτφιο" λγο του Περικλους. Ο αθηνακς 5ος αι. δειξε χειροπιαστ την ιδα της ανθρπινης αυτοδημιουργας -κι πρεπε να επλθει η ττα της Αθνας στον Πελοποννησιακ πλεμο κι η πλατωνικ αντδραση για να πνγουν και να ταφον αυτ τα σπρματα. Κι ατη η αντδραση ταν τσο ισχυρ, στε κυριρχησε σχεδν τελεως στην ευρωπακ ερμηνεα αυτς της σλληψης του 5ου αι.
     Το δετερο περφημο χορικ της Αντιγνης, αφιερωμνο στον ρωτα, διαφωτζει λλες ψεις της ποιητικς δημιουργικτητας της αδιαρετης πολυσημας. ρχεται μετ τη διαμχη μεταξ του Κροντα και του γιου του Αμονα, που εγκαταλεπει τη σκην απειλντας τον (θ' αυτοκτονσει λγο μετ). Ο χορς υμνε τη δναμη του ανκητου ρωτα (ανκατε μχαν). Του ρωτα που ενεδρεει στα τρυφερ κι απαλ μγουλα της νεανδος (εν μαλακας παρειας νεανδος εννυχεεις), και συνεχζει:

Νικ δ' εναργς βλεφρων
μερος ευλκτρου νμφας

     Ο Μαζν μεταφρζει, στην κδοση Βudé: "Ποιος λοιπν θριαμβεει εδ; Εναι προφανς πως εναι η επιθυμα των ματιν της παρθνου που προορζεται για το κρεβτι του συζγου της". λα πρπει να τα ξαναπισουμε απ την αρχ, σ' αυτ τη δειλ και βικτωριαν μετφραση, και που τη παραθτω για να δεξω μια ακμη φορ το Γολγοθ του καλο σγχρονου μεταφραστ. Ας το προυμε λξη προς λξη αυτ το παρθεμα:
   Νικ, εναι ο νικητς, υπερισχει·
   μερος, η επιθυμα, ο πθος·
   εναργς: σ' να φιλοσοφικ κεμενο θα μεταφρζαμε προφανς, εναργς, εδ μως πρκειται για κτι πολ περισστερο· η λξη εναργς προρχεται απ τη ρζα της λξεως αργς, που δδει αργυρς (κι argentum, στα λατινικ) κι υποδεικνει τη λμψη, τη λαμπρτητα, το φως· μερος εναργς εναι συνεπς η κδηλη, η εκτυφλωτικ επιθυμα. Επιθυμα τνος;
   Βλεφρων ευλκτρου νμφας. Δε πρκειται περ μιας λογοδοσμνης παρθνου, προορισμνης για το κρεβτι του συζγου της· το κεμενο ομιλε για τη νενυμφη, κι εν πσει περιπτσει για τη κοπλα σ' ρα γμου, πως το δεχνει ο επιθετικς προσδιορισμς ελεκτρος. Πρπει να πομε τα πργματα με τ' νομ τους κι οι Αρχαοι δε φοβονταν να το κνουν. Λκτρον εναι το κρεβτι, ευ εναι το καλ. Μια ελεκτρος γυνακα εναι κενη της οποας το κρεβτι εναι καλ, που εναι δηλαδ καλ στο κρεβτι και για το κρεβτι -καλοκρβατη θα λγαμε εκολα στα νεοελληνικ, πρμα που μεταφρζει κατ λξη και πιστ το ελεκτρος. Μνει η γενικ: βλεφρων, των ματιν. Των ματιν τνος; To Liddell-Scott, παραπμποντας στον στχο, μεταφρζει: "desire breaming from the eyes", πρκειται συνεπς για την επιθυμα, της οποας η νεαρ κρη εναι το υποκεμενο· ο Μαζν κρατε την αμφισημα, που εναι μως σημαντικ να διασαφηνσουμε.
     Πρκειται τσο για την επιθυμα της νεαρς γυνακας, σο και για την επιθυμα για τα μτια της, συνεπς για την επιθυμα προς τη νεαρ γυνακα. Η επιθυμα προρχεται απ τα μτια της νεαρς γυνακας και κατευθνεται προς τα μτια της νεαρς γυνακας. νας μγας ποιητς της νετερης πεζογραφας, ο Προστ (Proust), εκφρζει την δια κατσταση σε μια υπροχη σελδα της "Αναζτησης". Κατ τη διρκεια της εσπερδας στους "κπους της λεωφρου Γκαμπριλ", στο μγαρο της πριγκπισσας ντε Γκερμντ, ο αφηγητς συνομιλε με τον Σουν -να Σουν πολ ρρωστο, που αγγζει το τλος της ζως του- για την υπθεση Ντρυφους και για την νοδο του αντισημιτισμο, που τον βασανζουν, ταν περν ο βαρνος ντε Σαρλ κι αρχζει τις υπερβολικς διαχσεις και φιλοφρονσεις προς τη μαρκησα ντε Συρζς, ερωμνη του αδελφο του:

   [...] η μαρκησα, γυρνντας, στειλε να χαμγελο κι τεινε το χρι της στον Σουν που εχε σηκωθε για να τη χαιρετσει. Αλλ -σχεδν απροκλυπτα, καθς η προχωρημνη δη ηλικα του εχε αφαιρσει ετε την ηθικ βοληση, απ αδιαφορα για τη γνμη των λλων, ετε τη σωματικ δναμη, εντενοντας την επιθυμα κι εξασθενντας τους μηχανισμος που συντελονε στην συγκλυψη της- μλις ο Σουν, καθς σφιγγε το χρι της μαρκησας, εδε το στθος της απ πολ κοντ κι απ ψηλ, βθισε να βλμμα προσεκτικ, σοβαρ, απορροφημνο, σχεδν επφροντι, στα βθη του μποστου της και τα ρουθονια του, που τα μεθοσε το ρωμα της γυνακας, σκρτησαν σαν πεταλοδα τοιμη να πετξει για να σταθε πνω στο λουλοδι που ξεχρισε. Μονομις ξφυγε απ τον λιγγο που τον εχε πισει κι η δια η κυρα ντε Συρζς, αν κι ενοχλημνη, πνιξε μια βαθι αναπνο, τσον η επιθυμα εναι καμι φορ μεταδοτικ.

     Ο Σουν βυθζει το βλμμα του στο κορσζ της μαρκησας -που εκολα μπορομε να υποθσουμε τι εναι ντεκολτ, χριν της εσπερδος- κι η μαρκησα, που εν δεν χει μτια στην κρη των μαστν, αισθνεται να τη κοιτζουν εκε και ταρσσεται απ' αυτ το βλμμα. Αυτ εναι η διπλ πραγματικτητα της επιθυμας. Ας επισημνουμε εδ την ακρβεια, τη πρωτοτυπα και τη λεπττητα των επιθτων του Προστ -βλμμα προσεκτικ, σοβαρ, απορροφημνο, σχεδν επφροντι- αλλ και τη συσσρευσ τους για να φτσει στο επιθυμητ αποτλεσμα.

  5). Ο Παρμενδης μιας προσφρει να διαφορετικ παρδειγμα σημασιακο πλοτου με αφετηρα αυτ τη φορ τη γραμματικ κι χι το λεξιλγιο:

Λεσσε δ' μως απεντα νωι παρεντα βεβαως
Σκψου πως τα απντα εναι με πλρη βεβαιτητα παρντα με το νου

     Νωι εναι η δοτικ του νους κι εδ η λξη σημανει αναμφισβτητα σκψη πνεμα. Μα μεταξ λλων επιπλον κακοποιημνη φρση απ τον Χιντεγκερ, ο οποος μεταφρζει το νωι ως Vemehmen, αντιλαμβνομαι, αντληψη. Η φρση του Παρμενδη σ' αυτ τη μετφραση γνεται μεσος παραλογισμς· πς τα απντα μπορον να εναι παρντα μσω της αντληψης, της οποας εξ ορισμο το αντικεμενο εναι να πργμα απλς κι αμσως παρν; Ασφαλς, το αντιλαμβνομαι εναι κι αυτ μια απ τις πρτες σημασες του νοεν, αλλ καθλου η μνη. Ο Χιντεγκερ πλανται μες στη μανα του ν' αποπλατωνσει τους προσωκρατικος ρους. Νος σημανει ακριβς σκψη, πνεμα, δη απ τους πρτους στχους της Οδσσειας. "Ο Οδυσσες " λγει ο μηρος, "πολλν ανθρπων δεν στεα και νον γνω", γνρισε (κατλαβε) τη σκψη, τον τρπο του σκπτεσθαι. Νος, στον στχο αυτν του Παρμενδη, εναι η ικαντητα να φρουμε στο παρν με απλυτη βεβαιτητα αυτ που δεν βρσκεται εδ. Το απεν, "αυτ που δε βρσκεται δω", μπορε να 'ναι ανμνηση, απν πρσωπο, μαθηματικ θερημα παρξη ανθρπων απ αμνημονετων χρνων. Ο νους μπορε να καταστσει παρντα λ' αυτ τα αντικεμενα, στω και φυσικς απντα. Εναι σαφς τι ο ρος, με αφετηρα το παραπνω ποιν του, πρπει να κατανοηθε ως εμπεριχων τσο τη φαντασα σο και τη μνμη. Πς να μεταφρσει κανες σε μια νετερη γλσσα που δεν κλνει τις λξεις, πως τα γαλλικ, αυτ τη δοτικ νωι; Εδ ενεργοποιονται λες σχεδν οι χρσεις της δοτικς που απαριθμονται στις γραμματικς· η επιλογ μιας εξ αυτν δεν προσφρει μετφραση, εναι μια ερμηνεα-ακρωτηριασμς. Αυτ η δοτικ εναι οργανικ, μσω του νου τα απντα καθστανται παρντα· εναι τοπικ, καθστανται παρντα στον νου· εναι χαριστικ (χριν του..., for the sake of), τα απντα γνονται παρντα για τον νου· εναι δοτικ αντικειμενικ, αφο αυτ το "καθσταται παρν" αποβλπει στον νου· κι εναι ασφαλς κατ' εξοχν υποκειμενικ: τα απντα εναι παρντα στον νου, χι με την ννοια του τπου, αλλ του υποκειμνου, που ενπιν του τα απντα καθστανται παρντα.

 1). Θλησα να φωτσω να ιδιατερο χαρακτηριστικ της αρχαας ελληνικς γλσσας και τον τρπο με τον οποο ποηση το χρησιμοποησε. Οι σημασιακς κι εκφραστικς δυναττητες μιας πρωτογενος γλσσας, πως η αρχαα ελληνικ, δε ξαναβρσκονται στις νετερες ευρωπακς. Οι μεγλοι Ευρωπαοι ποιητς διλεξαν λλους δρμους για να φθσουν σε αποτελσματα συγκρσιμα σ' νταση. Μια ελχιστα στω συστηματικ διερενησ τους θα ταν ργο τερστιο κι ασφαλς δχως τλος· θα προσπαθσω εδ να διασαφσω εν εδει παραδεγματος μια περπτωση που χει πιστεω γενικτερη σημασα. Πρκειται για τον περφημο μονλογο του Μκβεθ στην Πμπτη Σκην της Ε' Πρξεως της ομνυμης τραγωδας. Υπενθυμζω εν συντομα το πλασιο του ργου, μσα στο οποο τοποθετονται οι στχοι που προτθεμαι να συζητσω.

     Ο Μκβεθ, Σκτος στρατηγς, γυρνντας μετ απ μια νικηφρο μχη, συναντ τρεις μγισσες που του προλγουν τι θα γνει βασιλις της Σκωτας. Λγο καιρ μετ, βασιλις Ντγκαν τον επισκπτεται κι ο Μκβεθ, παρακινομενος απ τη γυνακα του που εχε ενημερσει για την προφητεα των μαγισσν και που θα γνει εφεξς κακς του δαμονας που οδηγε το χρι, σκοτνει τον βασιλι στον πνο του κι ανρχεται στον θρνο. Μετ απ πολλ λλα «προληπτικ» εγκλματα, γνεται εξγερση στη Σκωτα κι ο στρατς, υπ την αρχηγα ενς Σκτου ευγενος, του Μκντοφ, τον πολιορκε στον πργο του στο Ντνσινεν. Λγο πριν απ την πολιορκα, ο Μκβεθ, βασανισμνος απ τις μνιμες απνες στις οποες καταδικστηκε κι απ την τρλα στην οποα περιλθε η λαδη Μκβεθ υπ το βρος των εγκλημτων της, ξαναεπισκπτεται τις μγισσες που του προλγουν τι δεν θα νικηθε παρ μνο τη μρα που το δσος του Μπρναμ θα κινσει να 'ρθει στο Ντνσινεν κι τι «καμι γυνακας γννα δε θα μπορσει ποτ να τον αφανσει». "Fear not till Burnam wood do come to Dunsinane" (μη φοβο, παρ μνο την ρα πο το δσος του Μπρναμ θα 'ρθει στο Ντνσινεν).
    Η αμφισημα που υπρχει στα λγια των μαγισσν εναι αντξια των δελφικν χρησμν. Πργματι, σε μι στιγμ της πολιορκας, οι στρατιτες του Μκντοφ, τη προσταγ του, αποσπον κλαδι απ τα δνδρα του δσους του Μπρναμ και βαδζουνε καμουφλαρισμνοι προς το κστρο. τσι αναγγλλεται στον Μκβεθ τι το δσος του Μπρναμ βαδζει εναντον του. Και τλος, κατ τη διρκεια της τελικς μονομαχας με τον Μκντοφ, ο Μκβεθ του λγει: «Δεν σε φοβομαι, κανες απ γυνακα γεννημνος δεν θα μπορσει να με σκοτσει», για να λβει την απαντση: «Πθανε ττε, μι κι απ την κοιλι της πεθαμνης μνας μου με βγλανε»!
    Η 5η Σκην της τελευταας Πρξης της τραγωδας, της Ε', τοποθετεται στο μσον της. Σκην αρχζει με την εσοδο της λαδης Μκβεθ που κρατ να κερ στο σκοτδι. Η λαδη βρσκεται υπ το κρτος παραληρματος, που, για τον θεατ, εναι απολτως λογικ. Διτι αυτ το παραλρημα εναι φτιαγμνο με ανμικτα κομμτια της ιστορας, που ο θεατς παρακολοθησε στις προηγομενες Πρξεις. Η λαδη Μκβεθ προσπαθε να καθαρσει απ τα χρια της τους φανταστικος λεκδες απ το αμα του βασιλι Ντγκαν: «Ακμα μυρζει αμα εδ κι λα τα μυρωδικ της Αραβας δεν θα μπορσουν ποτ να ξεπλνουν τοτο το χερκι»· και μιλ στον νδρα της λγοντς του: «Σουτ, σουτ, πρπει να ενεργσουμε σιγ» κι λα τα κομμτια αυτο του παραληρματος τελεινουν με μια φρικιαστικ επωδ: "What is done can not be undone" («,τι γινε δεν ξεγνεται»). Εισρχονται μα κυρα της ακολουθας της κι νας γιατρς, που, αφο ακοσει τη λαδη, λγει: «,τι συμβανει εδ υπερβανει την τχνη μου». Μετ απ τρεις λλες Σκηνς, η Πμπτη αρχζει μ' ναν απ τους κυριτερους υπαρχηγος του Μκβεθ, τον Σιτον, που ρχεται να τον δει. Ο Μκβεθ τον ρωτ: «Τ εναι αυτ η κραυγ που κουσα στον πργο»; Ο Σιτον του απαντ: "The Queen, my Lord, is dead" («Η βασλισσα, Κριε μου, πθανε»). Κι ρχονται τρα οι δκα στχοι του Μκβεθ που θα συζητσω και που αρχζουν ως ξης:

She should have died hereafter,
There would have been a time for such a word

πρεπε να 'χε πεθνει αργτερα, που θα 'βρσκε
Και την κατλληλ του ρα νας ττοιος λγος

     Η συνχεια λειτουργε κατ τον τρπο ενς αυθρμητου, συνειρμικο αυτοσχεδιασμο, τυπικο των μονολγων του Σαξπηρ και που, απ' σο ξρω, δεν υπρχει πριν απ αυτν, τουλχιστον δεν υπρχει μ' αυτ τον πλοτο και μ' αυτ την νταση:

Tomorrow and tomorrow and tomorrow
Creeps in this petty pace from day to day
To the last syllable of recorded time; And
all our yesterdays have lighted fools The
way to dusty death.

To αριο και το αριο και πλι το αριο σρνεται
με το μικρ του βμα μρα με την ημρα
μχρι την σχατη συλλαβ του εγγεγραμμνου χρνου·
Κι λα τα χτες μας φτιζαν τρελος
στον δρμο τους για τη σκνη του θαντου.

Out, out, brief candle!

Σβσε, σβσε λιγζωο κερ!

     Και τρα ρχονται οι πντε περφημοι στχοι, στους οποους θα επιμενω:

Life's but a walking shadow;
A poor player that struts and frets his hour upon the stage,
And then is heard no more.
It is a tale told by an idiot, full of sound and fury, signifying
nothing!

Σκι πο διαβανει εν' η ζω
θλιος θεατρνος που καρπνεται χαραμζοντας την ρα του
στη σκην
και πια δεν ξανακογεται.
Μι ιστορα ιστορημνη απ' ναν ανητο, γεμτη θρυβο κι οργ,
δχως καννα νημα.

     Μου φανεται πως βρισκμαστε σε μι συνειρμικ διαδικασα, τυπικ σαιξπηρικ. Θα μποροσαμε ν' αναφρουμε πολλ λλα παραδεγματα, ν απ τα ωραιτερα εναι ο μονλογος του Ριχρδου Β' στη Δετερη Σκην της Γ' Πρξης του ομνυμου ργου. Θα περιορισθ στον πασγνωστο μονλογο του 'Αμλετ "To be or not to be", για να εξηγσω τι θεωρ συνειρμικ διαδικασα. Το σημαντικ σ' λες αυτς τις περιπτσεις δεν εναι τι το πρσωπο μιλε κατ τρπο συγχρνως αυθρμητο και «φυσικ»· τοτο συμβανει ευρτατα στην ελληνικ τραγωδα και σε κθε θεατρικ ργο που στκει. Εαν να πρσωπο δεν ομιλε αυθρμητα και «φυσικ», το ργο εναι απλοστατα κακ. Στον Σαξπηρ μως, τα πρσωπα μιλον σα ν' αυτοσχεδιζουν κατ τρπο που φαινομενικ συνδεται πολ μμεσα με την κατσταση, αφνονται σ' να χεμαρρο ιδεν που η μι καλε την λλη αναπντεχα, και που δεν επιβλλονται, αλλ ττε εντοντατα, παρ μνο εκ των υστρων. Ο 'Αμλετ ξεκιν με μιαν αναπντεχη ερωτση: "Να υπρχει κανες να μην υπρχει. Αυτ εναι το ζτημα". Και συνεχζει: "Εναι ευγενστερο να υποφρει κανες να πρει τ' ρματα". Περιγρφει τις αθλιτητες της υπρξης, που λγη σχση χουν με την πραγματικ του κατσταση, και φτνει στη διερενηση του λλου ρου του διλμματος:

To be or not to be...
To die, to sleep -to sleep, perchance to dream,
ay, there's the
rub

Να υπρχει κανες η να μην υπρχει
Ο θνατος, ο πνος -να κοιμηθες, σως να ονειρευθες
Αχ, εδ εν' ο κμπος.

     Ο κμπος, το δρμα, το γχος πο ζνει το αδιξοδο της ζως. Ποις ξρει ποι θα μποροσαν να εναι τα νειρα αυτο του πνου κι αν δεν σαν μπως χειρτερα απ τη ζω στον ξπνο της; Να υπρχεις, να μην υπρχεις, να πεθνεις, να κοιμηθες, να ονειρευτες, το νειρο, ο εφιλτης, αποτελον συνειρμικ συναλσωση.
     Επανρχομαι στο κεμενο του Μκβεθ. Η βασλισσα πθανε -θα μποροσε να εχε πεθνει αργτερα, θα μποροσε αργτερα να βρεθε θση για μι ττοια λξη, μα χι τρα, χι ταν οι καταστροφς συσσωρεονται. Αλλ ο Μκβεθ συνρχεται αμσως, ειρωνεεται τον διο τον εαυτ του· αργτερα, δηλαδ ακμη μια φορ κι πως για λους τους λλους ανητους, αριο και αριο και αριο... Λγομε πντοτε αριο, αλλ' αυτ το αριο, αντ να εναι ο τπος πο εκπληρνεται η ελπδα, δεν εναι παρ κενο που μας αλυσοδνει και μας αναγκζει να συρμεθα μρα τη μρα, ως την στατη συλλαβ του εγγεγραμμνου χρνου. Συλλαβ, σως η τελευταα λξη του θνσκοντος; Κι εγγεγραμμνη πο; Απ ποιν; Εγγεγραμμνη εκ των προτρων, πως ο χρνος που μας ορζεται ως τον χουν του θαντου, πως τα λγα λεπτ που δδονται στον πτωχ ηθοποι. Και απ το αριο περν στο χθες, αφο λα αυτ τα αριο μεταβλλονται, με το μικρ τους ρπον βμα, σε χθες που εμφανζονται , εκ των υστρων, ως παγδες, ως καταπακτς που εξαπτησαν εμς τους ανητους, φωτζοντας τη μνη οδ πο μπορομε ποτ να προυμε, το δρμο προς τη σκνη του θαντου. Σβσε λοιπν, σβσε, κερκι της ζως. Κι ρχονται ττε οι τρεις υπροχες μεταφορς που γλυστρον οι μεν στις δε κι ανογουν, νθη δηλητηριδη και θανσιμα, σε μι κινηματογραφικ κνηση. Η ζω, η ζω μας, εναι μι φευγαλα σκι· κι εναι επσης νας θλιος θεατρνος που χαραμζει τον χρνο του για να εμφανισθε στη σκην· κορδνεται, κομπζει και χειρονομε, μως η ρα του σντομα περν και δεν ακογεται πια· τ εν' λ' αυτ, εναι μι ιστορα που την εξιστορε νας ανητος, παρφορη και θορυβδης, δχως καμι σημασα.
     Περνμε απ τη μια μεταφορ στην λλη, σε μια κνηση αξουσας ανδου που φτνει στο ζενθ με την ιστορομενη απ ναν ανητο ιστορα. Γιατ κερκι; Μλις μθαμε για τον θνατο της λαδης Μκβεθ και τοτο, συνδεμενο μ' αυτ τον παλαιτατο ποιητικ τπο, το κερκι της ζως που καγεται σβνεται απ κποια Μορα, μας υπενθυμζει πως η λαδη, κρατντας το, εμφανστηκε για τελευταα φορ στο δωμτιο λγο πριν σβσει. 'Αλλος τπος: η ζω εναι διαβανουσα, φευγαλα σκι· ο Πνδαρος εχε δη γρψει, με μεγαλτερη νταση, «σκις ναρ νθρωπος», εδ μως ο κοινς τπος της μεταφορς αναζωογονεται κι ανανενεται πλρως απ τα συμφραζμενα, απ την αρμονικ της μελωδα· η μελωδικ γραμμ που συνεχζεται βρσκεται σε αρμονικ συνχηση με τα προηγομενα. Διτι μλις εδαμε στη σκην μι σκι να διαβανει, εναι η λαδη Μκβεθ, ταν εκε, βδιζε παραληροσα πριν σβσει. ταν μως κι η ζω, αυτ η σκι που βδιζε, η ζω το Μκβεθ, ο κακς δαμων του κι η ζω του απλς. ταν αυτ που, ταν το θρρος του, η ψυχ του δελιασε τη στιγμ της δολοφονας το βασιλι, τον ενθρρυνε, τον επανφερε στην κρεβατοκμαρα το βασιλι και τον κανε να πραγματοποισει το γκλημ του, αυτ ταν που τον θησε να δολοφονσει τον Μπνκο, αυτ που τον στηρζει ταν το φντασμα του Μπνκο, σκοτωμνου απ τους νδρες του Μκβεθ, μπανει στην τραπεζαρα, που προδοτικ εχε προσκληθε. Αυτ που πντα τον εμψχωνε -εναι αυτ, η σκι που εδαμε μλις να βαδζει, σκι του εαυτο της παραληροσα. Αυτ η ζω, poor player, πτωχ, θλιε θεατρνε, που δεν σου δθηκαν συνολικ παρ μνο λγα λεπτ πνω στη σκην, τα λγα λεπτ της ζως μας πνω στη σκην του κσμου, που κομπζουμε και κορδωνμαστε. 'Αθλιος θεατρνος, διτι, ,τι κι αν κνει, το αποτλεσμα θα εναι θλιο, πως θλια ταν η λαδη που εδαμε και που ο χρνος της στη σκην τελεωσε. Δεν θα τη ξανακοσουμε να μιλ, δεν θα ξανακοσουμε να μιλον γι' αυτν. Αλλ εναι ο Μκβεθ ο διος αυτς ο πτωχς θεατρνος, που η ρα του βανει προς το τλος της. Στο εππεδο του ργου, η υπθεση θα λξει· απεσρθη στο κστρο του Ντνσινεν, που πολιορκεται απ τους εχθρος του, χωρς ελπδα διαφυγς, η δε πρτη προφητεα των μαγισσν πραγματοποιθηκε με μιαν αποτρπαιη αναστροφ της αδυναττητας σε πραγματικτητα. Στο εππεδο του θεματος, ο θεατς το ξρει, το ργο βανει προς το τλος του, εναι η Ε' Πρξη. Κι εκενος που λγει τι η ζω εναι νας πτωχς θεατρνος που τρει την ρα του στη σκην εναι ο διος, χι in dicto αλλ in re, νας ηθοποις, που η ρα του των θεατρινισμν βανει προς το τλος της. Ο Μκβεθ μιλε για τον εαυτ του κι ο ηθοποις που παζει τον Μκβεθ μιλε για τον εαυτ του.
     λ' αυτ εναι μια ιστορα ιστορημνη απ ναν ανητο. Ας σημεισουμε την ετυμολογικ συγγνεια, a tale told, ιστορημνη ιστορα. Full of sound and fury, γεμτη θρυβο κι οργ. Sound εναι ο χος, μως εδ εναι προφανς πς πρκειται για θρυβο. Ο Σαξπηρ -πως κι εμες- δεν ακοει στη ζω να μουσικ μλος, ακοει θρυβο. Μια ιστορα ιστορημνη απ ναν ανητο. Η σνδεση των μεταφορν φθνει σε μι ρξη που δεν καταργε τη συνχεια. Η συνχεια εναι πως το ανφορο εναι πντοτε το αυτ, η ζω. Η ρξη εναι πως υπρχει διξοδος προς λλο εππεδο. Οι δο πρτες μεταφορς -η ζω σκι διαβανουσα, η ζω θλιος θεατρνος που χειρονομε- εναι, οτως ειπεν, εξωτερικς, εναι εικνες συγκρσεις. Κποιος ομιλε εκ των ξω, επιθεωρε, συγκρνει κι αποφανεται. Αυτ η εξωτερικτητα εναι ενσωματωμνη στην φανση της μεταφορς· για να υπρξει σκι πρπει να υπρχει φως, για να υπρξει ηθοποις πρπει να υπρχει θατρο και θεατς. Η α-πραγματικτητα της ζως συλλαμβνεται σε αναφορ προς μα πραγματικτητα που αντιτθεται σ' αυτ και χωρς την οποα η μεταφορ δεν θα εχε νημα. ταν μως φθνουμε στην ιστορα που ιστορε ο ανητος, λα καταβυθζονται μες στην δια τη μεταφορ, δεν υπρχει πια εξωτερικ αντθεση, η μεταφορ διεστλη μχρι του σημεου ν' απορροφσει μσα της λη την πραγματικτητα. Η ζω εναι μια ιστορα ιστορημνη απ ναν ανητο, γεμτη θρυβο κι οργ, δχως καννα νημα· και τοτο αφορ το παν, εσς, εμνα, τον συγγραφα, τον θεατ, τον Μκβεθ, τον θεατρνο, τον ομιλητ, τον ακροατ, τη ζω και το θατρο που την εκπροσωπε. Ο χρος κυκλνεται, μαρη τρπα που αυτοκαταρρει. Αν κατανοομε τους ρους αυτς της φρσης μσω της διαφορς και της αντθεσης, πως το κνουμε υποχρεωτικ για κθε φρση σε κθε γλσσα, τοτο οφελεται αποκλειστικ στις ανγκες αυτς της διας της κατανησης· δεν εναι μσα στη μεταφορ. Οι δο πρτες μεταφορς τοποθετον τη ζω σε κτι και σε αντθεση προς κτι λλο -τη σκι στο φως, την αυταπτη του θλιου θεατρνου επ σκηνς στην εκτς θετρου πραγματικτητα. Η μεγαλοσνη του Σαξπηρ γκειται, σ' αυτ την τρτη μεταφορ, τι κονιορτοποιε το μηδν που εναι το παν. Εναι η απλυτη μεταφορ κι εναι, πως θα λγαμε στα μαθηματικ, αλγεβρικς κλειστ. Και δε λει κτι για τη ζω σχετικ με κτι λλο απ τη ζω, τοποθετε το παν στη ζω κι αυτ η ζω εναι παρλογη και λγει η δια για τον εαυτ της πως εναι παρλογη, εναι ιστορα ιστορημνη απ ναν ανητο, αυτ εναι κενο που συμβανει επ σκηνς και μεταξ σκηνς και θεατν. Ο Μκβεθ, ο ηθοποις που παζει τον ρλο του κι ο θεατς που τον βλπει εναι το αυτ, εναι η παρλογη ιστορα που λει για τον εαυτ της πως εναι παρλογη ιστορα, ο ομιλν μετχει της παραλγου ιστορας, η δε κατανηση, μες στην παρλογη αυτ ιστορα, τι βρισκμαστε σε μια παρλογη ιστορα, αποτελε μρος της ιστορας και του παραλογισμο της, λα κι λοι αποτελον μρος της.
     Αυτ η απφανση διαφεγει του Επιμενδη, δε λει «ψεδομαι» δε λει «αυτ που λω εναι παρλογο». Η απφανση εναι αληθς εις το τετργωνο. Το παρλογο της ζως δεν καταργεται, αν κποιος ζωντανς διαπιστσει πως «η ζω εναι παρλογη», αντιθτως ενισχεται, διτι, ακριβς, σε τ χρησιμεει, αν η ζω εναι παρλογη, να το γνωρζομε; Αυτ η γνση εναι παρλογη, δεν σημανει πραγματικ τποτε. Η απφανση αυτοεπιβεβαινεται, γνωρζοντας το παρλογο της ζως το ενισχομε. Απ την ταπειν ανθρπινη ποψη, η ζω ασφαλς θα ταν λιγτερο παρλογη, αν δεν το ξραμε πως εναι παρλογη. λες οι θρησκεες ρχονται να καταθσουν, να διαβεβαισουν τι η ζω δεν εναι παρλογη , εν εναι, τι υπρχει κι λλη ζω, που για λγους μυστηριδεις (και στην πραγματικτητα παρλογους) δεν εναι, αυτ, παρλογη. Αυτν τον παραλογισμ, οι λληνες τον γνριζαν καλ κι ο Αισχλος τον γνριζε ταν βζει τον Προμηθα να λει πως "εμφσησε στους θνητος τυφλς ελπδες".
     Το μεγαλεο του ποιματος παζει εδ πνω σε αυτ το ξεδπλωμα, σ' αυτ τη διαστολ της μεταφορς. Ββαια, υπρχει επσης, αν πσα στιγμ, η λξη, η απρσμενη λμψη κι ακρβεια των κατ' ιδαν λξεων -ο ηθοποις, που struts and frets, που καμαρνει, κομπζει, κορδνεται στη σκην, η ιστορα η ιστορημνη απ ναν ανητο, στην μεσ της οπτικ παραπομπ στο θαμα της λαδης, που η αληθιν ζω της κι η αλθεια της ζως γιναν παραλρημα· αυτ που αφηγεται η λαδη εναι νας ιστς παραλογισμν κι οι παραλογισμο αυτο εναι αληθινο για κενον που γνωρζει την υποθση· ομιλε για κηλδες αματος, για τον φνο του βασιλι και για λα τα λλα, τελικ μως αυτ η πραγματικτητα εναι η δια νας ιστς παραλογισμν, αφο λα αυτ τα εγκλματα διεπρχθησαν για την αρπαγ και την κρπωση του στμματος, το δε τελικ τους αποτλεσμα εναι η τρλα κι ο θνατος της λαδης κι η επικεμενη καταστροφ του Μκβεθ. Κι εδ πλι υπρχουν τρα διαδοχικ εππεδα. Η ακρβεια κι ο πλοτος των λξεων υπρχουν κι εδ, πως και σ' λους τους μεγλους νετερους ποιητς, αλλ' ο Σαξπηρ πρπει να υφνει το ποιητικ νημα περνντας απ την εκτυλιγμνη μεταφορ, δε μπορε πια να το βρε, πως η Σαπφ, ο Αισχλος ο Σοφοκλς, στην δια τη λξη και στην αδιαρετη πολυσημα της.
     νας λλος τπος, συγγενς αλλ βαθι διαφορετικς, εναι αυτ που θα μποροσαμε ν' αποκαλσουμε πολυσημασιακ μεταφορ εικνα. Εδ, η λξη εναι «μονοσμαντη»· δεν εναι η δια η λξη που εμφανζει μιαν αδιαρετη πολυσημα, αλλ οι παραπομπς που αναδονται αμσως, πολλαπλς και βαρτατης σημασας. Lider, στα γερμανικ, σημανει βλφαρα και μνον βλφαρα. Ας παρατηρσουμε μως την πυκντητα αυτς της λξης στην επιτφιο επιγραφ που γραψε ο Ρλκε για τον εαυτ του:

Rose, oh reiner Widerspruch, Lust Niemandes
Schlaf zu sein unter soviel Lidern

Ρδο, καθαρ αντφαση, χαρ
Να μην εσαι ο πνος του κανενς κτω απ τσα βλφαρα.

     Για ποι βλφαρα πρκειται; Ο νεκρς, που εναι κανες, Niemand, οτις, κοιμται πσω απ τα βλφαρ του. Κοιμται υπ τα βλφαρα του νεκροσντονου και του φερτρου και κοιμται υπ τα πολλαπλ στρματα χματος που τον καλπτουν. Κοιμται κτω απ τα αναρθμητα βλφαρα των πεπραγμνων του βου και της πολιτεας του, των ρλων που ενεδθη, αυτο που υπρξε για τους μεν και για τους δε. Κι λα αυτ τα βλφαρα χρειζονται για να καλψουν -τ; Κανναν, Niemand, οτιν.

  III. Αυτ τα παραδεγματα αποσκοποσαν να φωτσουν, μσω της αντθεσς τους, μιαν ψη της διαφορς μεταξ της αρχαας ελληνικς ποησης και της νετερης ευρωπακς, θα επιχειρσω τρα να εξαγγω μερικ γενικτερα συμπερσματα. Κνοντας τοτο, θα οδηγηθ εις το να διατυπσω υποθσεις και να εκφρσω γνμες και τις μεν και τις δε εξαιρετικ παρακινδυνευμνες και λγω της φσης του θματος και λγω της αδυναμας των μσων που διαθτω, αφο γνωρζω σχετικ καλ μνο πντε γλσσες (αρχαα και να ελληνικ, γαλλικ, αγγλικ και γερμανικ) και μτρια λλες τρεις (λατινικ, ιταλικ κι ισπανικ)· μ' λλα λγια, δεν εμαι οικεος παρ μνο μ' να περιορισμνο μρος του ινδοευρωπακο συνλου. Kενο που μου δδει το θρρος ν' αναλβω παρoλαυτ κι ιδω κινδνω, αυτ την προσπθεια εναι η σχεδν γενικ, πως μου φανεται, παραμληση, απ το τλος της «κλασικς» φιλολογας και μετ το θνατο του μεγλου Ρμαν Γικομπσον (Roman Jacobson), ενς σημαντικτατου θματος ερενης: της συγκριτικς διερενησης των εκφραστικν αποθεμτων των γλωσσν, θματος σημαντικο για τη διαγαση των οδν και των μσων της κοινωνικο-ιστορικς δημιουργας. Αυτ η παραμληση μο φανεται συνδεδεμνη με ναν απ τους σγχρονους παραλογισμος· ο φβος να φανε κανες τι προσδδει ιδιατερο προνμιο στην τδε γλσσα στον δενα πολιτισμ, να δσει λαβ στην κατηγορα του πολιτισμικο ιμπεριαλισμο , horresco referens, του ευρωπαο- του λογο-φαλλο-οντο κ.λπ.-κεντρισμο οδηγε, υπ το απατηλ πρσχημα της de iure ιστητος λων των λαν, σε μια γλσσα γενικευμνης ισοπδωσης, σε μιαν ρνηση της συζτησης των διαφορν κι ακμη περισστερο, των ετεροττων που διαμορφνουν τον αβυθομτρητο πλοτο της ανθρπινης ιστορας. Σαν να φειλε κανες να δεχθε πρτα την ισοδυναμα της «φιλοσοφας» των Τασμανν και των Ελληνοευρωπαων, για να χει το δικαωμα να καταδικσει την εξντωση των πρτων απ τους 'Αγγλους. Οι ανητοι που κνουν αυτο του εδους τους συλλογισμος δεν βλπουν καν τι αποδχονται στην πραγματικτητα το αξωμα του «συλλογισμο» των υπερασπιστν της αποικιοκρατας, τοι: εν νας πολιτισμς εναι «αντερος» λλου, οι εκπρσωποι του πρτου χουν το δικαωμα κυριαρχας επ (κι οριακ, της εξντωσης) των εκπροσπων του δευτρου. Συνεπς, προπθεση της καταδκης αυτς της κυριαρχας της εξντωσης εναι καταδκη κθε συγκριτικς μελτης των πολιτισμν που θα κινδνευε να καταλξει σε «αξιολογικς κρσεις» επ των μεν και των δε. Το παρλογο αυτο του ψευδο-συλλογισμο δεν χει προφανς τποτα να κνει με τις τερστιες ενδογενες δυσκολες μις ττοιας μελτης, οτε με το ζτημα, που τοποθετεται σ' ν εντελς λλο εππεδο, των πολιτικν επιλογν που θα πρπει κατ' ανγκη να κνουμε μεταξ των θεσμικν τπων που οι διφοροι πολιτισμο δημιοργησαν. Το τι διακηρσσω τη σνδεση μου με τα δημοκρατικ σπρματα που δημιοργησε η ελληνο-ευρωπακ παρδοση, δεν με υποχρενει καθλου να δηλσω τι η αρχιτεκτονικ μιας κοινωνας με κστες, πως η ινδικ, εναι καττερη της δυτικς· οτε εμαι υποχρεωμνος, για να υποστηρξω τα δικαιματα των Αφρικανν, να αποδεχθ τη νυμφεκτομ και την αιδοιορραφ των γυναικν σε πολλ μρη της μαρης ηπερου. σο για το θεωρητικ κεφαλαιδες ζτημα της εσωτερικς αλληλεγγης μεταξ των διαφορετικν χρων μιας πολιτισμικς δημιουργας, αλληλεγγης προφανος κι αινιγματικς, τοτο δεν χει μεση πολιτικ σπουδαιτητα, πως το δεχνει η αμοιβαα γονιμοποηση ( μλυνση διαφθορ) των πολιτισμν του πλαντη στη σγχρονη εποχ. Μπορομε λοιπν ν' αρχσουμε μι ρευνα για τις διαφορετικς οδος που επλεξε η ποιητικ κφραση στην αρχαα Ελλδα και στη νετερη Ευρπη, χωρς να φοβηθομε τι στην περπτωση που θα μας οδηγοσε, περ αδ νατον, στο συμπρασμα της «ανωτερτητας» των πρτων επ των δευτρων, θα μασταν αναγκασμνοι να εκστρατεσουμε υπρ της επανεγκαθδρυσης της δουλεας. Μνει ο κνδυνος, σε μια ττοια ρευνα, να υποκψουμε στις «υποκειμενικς» προτιμσεις μας. Αυτς ο κνδυνος δεν μπορε να παραμερισθε, ταν πρκειται περ θεμτων «αισθητικς», ωστσο εναι εν προκειμνω ασμαντος, αφο δεν προτιθμεθα να «αξιολογσουμε» συγκριτικ την αρχαα και τη νετερη ποηση, αλλ να περιγρψουμε και ν' αναλσουμε τα εκφραστικ μσα της μεν και της δε.
     Θα ξεκινσω απ μι παρατρηση του Αριστοτλη στην "Ποιητικ". Ο τραγικς ποιητς, λγει, πρπει να εναι περισστερο μυθοποις απ μετροποις, περισστερο δημιουργς μθων, ιστοριν, παρ δημιουργς μτρων, στιχοπλκος. Πιστεω πως αυτ ισχει χι μνον για την τραγικ, αλλ για κθε ποηση. Ακμη και στη λυρικ ποηση υπρχει πντοτε μθος -προσπθησα να το δεξω στην περπτωση των τεσσρων στχων της Σαπφος- δηλαδ μι ιστορα, να ανφορο (δημιουργημνο προφανς απ το διο το ποημα), να αντικεμενο που παρουσιζεται και που «εκτυλσσεται», στω και αν η εκτλιξη αυτ εναι βραχτατη κι στω αν το ανφορο αυτ δεν εναι, πως στην επικ ποηση την τραγωδα, σχηματισμνο απ πρξεις, αλλ αφορ τα συναισθματα, τη ψυχικ κατσταση του ποιητ. Η λυρικ ποηση δεν εναι καθαρ επιφνημα, δεν περιορζεται σε χ! κι . χει να αντικεμενο: τη ψυχολογικ κατσταση -παραστσεις, αισθματα, επιθυμες- κι αυτ το αντικεμενο, στω συλλαμβανμενα σ' να «στιγμιτυπο», δεν μπορε να εμφανισθε σαν μιαν απλυτη στιγμ, βρσκεται σε κποιον χρνο, συλλαμβνεται απ αυτν τον χρνο, δημιουργε, προς τα εμπρς και προς τα πσω να χρνο. Και το βρσκουμε αυτ ακμη και σε μια ποηση πως τα χι-κου μερικ συντομτατα κινεζικ ποιματα φτιαγμνα απ μερικς λξεις -να βουν, μια λμνη, να πουλ, η θλψη· αυτ η φαινομενικ στατικ παρουσαση περιχει μι ελχιστη κνηση, και τοτο εναι ο μθος της. Ββαια, ως μθο ο Αριστοτλης εννοε μιαν ανεπτυγμνη αφγηση, μεταξ μως της ανεπτυγμνης αφγησης και του απλο μτρου υπρχει ο χρος του λυρικο αντικειμνου, που βρσκεται ξεκθαρα μσα στο χρνο.
     Αλλ ο ποιητς δεν εναι μνο μετροποις και μυθοποις, εναι και νοηματοποις, εικονοποις και μελοποις. Το τελευταο χρειζεται μια διευκρνιση. Ως μουσικ δεν εννο μνον την υλικ μουσικτητα, τη ρυθμικ μουσικτητα του μτρου και την ηχητικ μουσικτητα των λξεων (και τα συμπαρομαρτοντα: παρχηση, ομοιοκαταλξεις απλς μια ωραα «ενδογεν» ηχητικτητα), εννο τη μουσικ του νοματος που εκδηλνεται χι μνο στο εππεδο του μθου, αλλ και στο εππεδο του στχου, της διαδοχς των λξεων, πως και στο εππεδο της κθε λξης. Υπρχει εμφνιση κι ρθρωση των σημασιν· υπρχει σημασα στο εππεδο του μθου, στην ιστορα που διαδραματζεται, στο αντικεμενο που παρουσιζεται συνολικ, αλλ υπρχει κι ρθρωση στην κυριολεξα, παρμοια μ' αυτ του σματος, που υποδιαιρεται σε μλη μη χωριστ, αλλ συνδεδεμνα σε μια συνεχ συνεργεα. Η υποδιαρεση δε αυτ δεν εναι διαχωρισμς αυτς της συνολικς σημασας στα μρη του ποιητικο ργου, στις στροφς, στους στχους, στις λξεις. Υπρχει παρουσαση ενς ελχιστου ποιητικο νοματος στο εππεδο της διας της λξης και βεβαως, ακμη περισστερο, στο εππεδο της συνφειας, της σνδεσης των λξεων, στοιχεα πντοτε ζωνταντερα ενς υπερκειμνου νοματος. Αυτ το ελχιστο νημα της λξης δεν παρουσιζεται λογικ, οτε απλς περιγραφικ· εδ λες οι μεταφορς μας προδδουν, διτι προδδουν την ιδιαιτερτητα του ποιητικο ργου. τσι κι αλλις πρπει να τις χρησιμοποισουμε και να πομε τι αυτ το minimum νημα παρουσιζεται συγχρνως εικονιστικ και μουσικ. Για να μιλσουμε για ποηση εμαστε υποχρεωμνοι να μεταχειρισθομε μεταφορς που προρχονται απ τη μουσικ και τη ζωγραφικ· πως, για να μιλσουμε για μουσικ ζωγραφικ, πρπει να χρησιμοποισουμε μεταφορς που προρχονται απ την ποηση, τη ζωγραφικ και τη μουσικ. Εναι ο κκλος της καλλιτεχνικς δημιουργας· δεν μπορομε να μιλσουμε για ποηση, για μουσικ για ζωγραφικ με μεταφορς γεωμετρας φυσικς. Τα μνημονεουμε αυτ εδ, διτι πρπει να κατανοσουμε σε τι συνσταται αυτ που δε μπορομε να αποκαλσουμε αλλις παρ μνο μουσικτητα του νοματος. Αν σ' σα ακολουθον φανεται τι προτιμ τη μουσικ μεταφορ, τοτο γνεται διτι η ζωγραφικ μεταφορ εναι κατλληλη μνο στις περιπτσεις που η ποιητικ κφραση αναφρεται σε κποιο «εξωτερικ» αντικεμενο, και κυρως διτι η ζωγραφικ, εν αντιθσει προς τη μουσικ, δεν παρουσιζει τη χρονικ εκτλιξη που δνει ψυχ στο ποημα.
     Στο εππεδο του μθου, πως στο εππεδο των μτρων, δηλαδ των στχων, συναντομε πντα δο διαστσεις. Ο μθος μπορε να προβληθε στο εππεδο μιας ιστορας, αυτο που μπορε να αποτελσει αντικεμενο διγησης, της «αφγησης». Εναι αυτ που κνουν π.χ. οι σχολιαστς, που μας δδουν, στην αρχ των χειρογρφων των αρχαων τραγωδιν, τις υποθσεις των ργων, μια περληψη του σε τηλεγραφικ φος. Παρδειγμα:

«Αποθανντα Πολυνεκη εν τω προς τον αδελφν μονομαχω
Κρων ταφον εκβαλν κηρττει μηδνα αυτν θπτειν, θνατον την
ζημαν ποισας. Τοτον Αντιγνη η αδελφ θπτειν πειρται. [...]»

     Μπορε επσης ο μθος να προβληθε στη δισταση της σημασας· αυτ προσπαθομε να εξαγγουμε, ταν αναλουμε το περιεχμενο, το νημα της ιστορας. νας μθος που θα ταν δυνατν να προβληθε καθ' ολοκληρα στον ξονα της αφγησης θα εχε οριακ μηδενικ σημασα, θα ταν η «ιστορα ιστορημνη απ ναν ανητο, δχως καννα νημα», κποιο ασμαντο γεγονς καταχωρημνο στα «ψιλ». νας μθος εξ ολοκλρου προβεβλημνος στον ξονα της σημασας θα ταν να εδος φιλοσοφικο συστματος, π.χ. το σστημα του Σπινζα, κι ασφαλς χι ποημα. να ποημα, πως μι τραγωδα, εκτυλσσεται πντοτε στις δο διαστσεις. Αυτ που εξετζομε εδ δεν εναι ο μθος, αλλ το μτρον, ο «στχος» οι «στχοι», ουσιδεις υπομονδες για την πραγματοποηση της ποιητικς σημασας. Κι εδ επσης χομε δο διαστσεις. πως επαμε, υπρχει η «υλικ» μουσικτητα, φωνητικ και ρυθμικ. Αυτ μως που εδ μας ενδιαφρει εναι η σημασιακ μουσικτητα· υπρχει ταυτοχρνως μελωδα και αρμονα νοματος.
    Η μελωδα του νοματος εναι η συνφανση της «ανδου-καθδου» στο κλειδ της σημασας και στο εππεδο της ντασης. Η σημασα της κθε λξης τροποποιε τη σημασα του στχου, σο αυτς ξετυλγεται· οι παραλλαγς οξτητος εντσεως της κφρασης δημιουργον μια μορφ, να pattern. Ιδο η νοδος εντσεως στους στχους:

Plonger au fond du gouffre, Enfer ou Ciel qu' importe!
Au fond de l' Inconnu pour trouver du nouveau!

Βυθσου στο βθος του βαρθρου, Κλαση, Ουρανς -αδιφορο!
Στο βθος του Αγνστου, για να βρεις το Καινοργιο!

     η εξακολουθητικ νοδος:

Demain c' est le cheval qui s' abat blanc d' écume,
Demain...

Αριο, εναι το λογο που καταρρει σπρο απ' τους αφρος
Αριο...

     που σταματ βιαως με την πειρη πτση του:

Demain, c' est le tombeau.

Αριο εναι ο τφος.

     Η μελωδα του νοματος εναι η οριζντια σχση των νοημτων και των εντσεων των κατ' ιδαν λξεων στη διαδοχ τους, που δη περιχει εν εαυτ μι αρμονικ συνιστσα. Διτι πως, ταν ακομε το τλος μιας μελωδας, η μουσικ της ουσα περιλαμβνει ,τι προηγθηκε, τσι κι η εκτλιξη του νοματος σε μι ποιητικ φρση, η οποα εκτλιξη συνστα καθ' εαυτν μι χρονικ μορφ, καταλγει σε να τλος που εναι αυτ που εναι σε συνρτηση με ,τι προηγθηκε. Η εκφρση αρμονα νοματος, εν στεν εννοα, φανεται σαν μη λογικ, αφο αρμονα εναι η συνχηση περισσοτρων φωνν, το δε ποημα -και γενικτερα η γλωσσικ εκφρση- φανεται μονωδικ. Υπρχει ωστσο αρμονα, διτι υπρχουν αρμονικο τς σημασας των λξεων. ταν χτυπμε να πλκτρο πινου μι χορδ βιολιο, να ντο να σολ, δεν ακομε μνο αυτν τον τνο, αλλ συγχρνως τους αρμονικος του, την οκτβα, την υπερκεμενη πμπτη κ.λπ. Εναι εκενο που συντελε στο ηχητικ χρμα και στον ηχητικ πλοτο του κθε οργνου. Μπορομε να θεωρσουμε ως αρμονικος μιας λξης ,τι αυτ η λξη κατορθνει να θσει σε χο. Μια λξη εναι αυτ που εναι απ' την ποψη του νοματος, μσω λων των αρμονικν της, των ηχσεων και συνηχσεν της, αυτν που αποκαλονται κατ παρδοση συνδηλσεις, ,τι συνοδεει και σ' ,τι παραπμπει. Τοτο εναι βεβαως αξεχριστο απ τον ακροατ, απ το συγκεκριμνο ακροατριο· εναι μως επσης και κυρως, «απρσωπα» κατατεθειμνο μες στη γλσσα. Μια λξη λειτουργε μες στη γλσσα ακριβς μσω των απεριριστων παραπομπν της, καθεμα εκ των οποων κινητοποιε λλες παραπομπς. Ο αρμονικς πλοτος ενς στχου αποτελεται απ τον πλοτο των παραπομπν των λξεων που τον αποτελον.
     Τοτο ισχει για την ποηση εν γνει, ανεξρτητα γλσσας που εκφρζεται. Κενο για το οποο θλω να μιλσω εδ εναι μια ειδοποις διαφορ, σχετικ με την «επιλογ» του τρπου εκφραστικτητας της μουσικς σημασιολογας, μεταξ αρχαας ελληνικς και νετερης ευρωπακς ποισεως. Αυτ η διαφορ φανεται συνδεδεμνη με μιαν ιδιτητα της αρχαας ελληνικς, ιδιτητα που χει κοιν πιθανς μ' λες τις γλσσες που θα μποροσαμε να ονομσουμε πρωταρχικς, σ' αντθεση με τις γλσσες που μπορομε να ονομσουμε δευτερογενες. Υπρχει στα αρχαα ελληνικ μι πρωταρχικ πολυσημα των λξεων, μια πολλαπλτητα σημασιν, που δεν εναι μνο το αποτλεσμα των συνδηλσεων των αρμονικν, αλλ' αντιστοιχε σε φσματα σημασιακ, με τη φυσικομαθηματικ ννοια του φσματος. Στα αρχαα ελληνικ συγκατοικον στην δια λξη, και σε αναλογα ποιοτικ λλη απ τις ευρωπακς γλσσες που κπως γνωρζω, νοματα διαφορετικ, λλοτε παργωγα τα μεν των δε, λλοτε απλς συγγεν. Αυτ η τελευταα δικριση πρπει λλωστε να σχετικοποιε, στω διτι θα εναι συχν αδνατον να αποφασσουμε αν τα συγγεν νοματα προρχονται χι απ κποια αρχαιτατη παραγωγ, της οποας δεν υφστανται πλον χνη. To Vocabulaire του Μπενβενστ (Benveniste) μας παρχει φθονη λη που καλπτει λλωστε ακριβς τις περισστερες «πρωτογενες» ινδοευρωπακς γλσσες. Ελληνικο ροι, πως εναι, λγος, φανεσθαι και τσοι λλοι, φανεται τι ενσρκωσαν δη στην απαρχ της γλσσας και χωρς να μπορομε να αποφασσουμε περ κποιας παραγωγς, μια δσμη σημασιν, που μσα τους φανεται αδνατον να καθορισθε μια εσωτερικ γενετικ τξη.
     Ας προσθσουμε σ' αυτ ν λλο γεγονς, εξσου σημαντικ. Ακμη και στα παραδεγματα παραγωγς, οι εσωτερικς συνδσεις των ρων του λεξιλογου εναι αμσως ορατς, τις ψηλαφομε σχεδν, εν τοτο δεν συμβανει παρ σε ολιγριθμες και σχεδν περπου ασμαντες περιπτσεις στις δευτερογενες γλσσες. Εδαμε παραπνω τα παραδεγματα σελννα κι ρα στη Σαπφ, γλασμα στον Αισχλο, ργον στον Ηρδοτο. Ας θεωρσουμε, εξ αντιθσεως, τις λξεις lune στα γαλλικ, moon στ' αγγλικ. Καμι τους δεν εναι φορτισμνη με κποια λεξιλογικ συγγνεια, οι συνδηλσεις τους εναι ετε πραγματικς ετε λογοτεχνικς· οι λξεις αυτς δεν παραπμπουν σε κποια κοιν μτρα νοματος, που απ' αυτ θα ξεπηδοσε φσμα σημαινντων και σημαινμενων. Lune στα γαλλικ εναι απ αυτν την ποψη, αν μπορομε να πομε, ανργανο, η λξη πεσε στα γαλλικ διτι τα λατινικ λγανε luna, πως το moon πεσε στ' αγγλικ απ τη γερμανικ ρζα της λξης Mond. Ας σημεισουμε τι και το τελευταο εναι εξσου «ανργανο» σμερα στα γερμανικ.
    Αυτ η πρωταρχικ αδιαρετη πολυσημα στα αρχαα ελληνικ δεν αποτελε ασφαλς προνμιο αυτς της γλσσας. Κρνοντας στω κι απ τα παραδεγματα που βρσκουμε στο βιβλο του Μπενβενστ, φαινμενα του διου τπου απαντον στα σανσκριτικ στα αρχαι ιρανικ, πως και στα αρχαα γερμανικ. Σε ποιο μτρο χρησιμοποιθησαν ενεργς στην ποηση αυτν των γλωσσν, ανκει στην αρμοδιτητα των μελετητν τους να το πουν. Υπρχει τλος στα αρχαα πως επσης και στα να ελληνικ μια τερστια ελεθερη λεξιλογικ παραγωγικτητα. Μπορε κανες να δημιουργσει λξεις, και δημιουργονται λξεις, απ τον μηρο ως τον 4ο αινα και μετ, με αφετηρα τις ενδογενες δυναττητες της γλσσας και τους δεδομνους με τη γλσσα καννες σχηματισμο των λξεων, σε μα κλμακα ασυγκρτως ευρτερη απ αυτν των συγχρνων ευρωπακν γλωσσν. Η χρση προθεμτων και επιθεμτων, η δημιουργα ρημτων απ ουσιαστικ επθετα και το αντστροφο, η σνθεση τους, δεν γιναν παξ δια παντς, αλλ μσα σε μι συνεχιζμενη διαδικασα. Τοτο δεν αποκλεει τη συζτηση και την κριτικ στση. Ο Αριστοφνης στους Βατρχους ασκε κριτικ στον Αισχλο -που χειρζεται τη γλσσα πως ο μαρμαρς που αφαιρε ογκλιθους απ το λατομεο- αποδδοντας αυτν την κριτικ στον Ευριπδη, που τον κατηγορε τι κατασκευζει λξεις σαν βουν κι τι τον διακρνει μεγαλοστομα, εν αυτς, ο Ευριπδης, μιλε τη γλσσα του καθενς.
     Αυτο οι τρποι παραγωγς, με την ευρτατη ννοια, φανονται παγιωμνοι στις νετερες ευρωπακς γλσσες σπανιτεροι. Η ακαμψα της ακαδημακς γαλλικς αποτελε σχεδν καρικατορα απ αυτν την ποψη. Η οργιαστικ χλιδ της γλσσας του Ραμπελα (Rabelais) αφανστηκε απ τους Μαλρμπ (Malherbe), Μπουαλ (Boileau) και τη Γαλλικ Ακαδημα. Ο τρπος σνθεσης παραμνει αριθμητικ σημαντικς στα γερμανικ, αλλ φανεται περιορισμνος στη διοικητικ, πρακτικ επιστημονικ γλσσα· δε βρσκω παρ ελχιστες σνθετες λξεις στους Χλντερλιν (Hölderlin), Γκεργκε (George) Ρλκε (Rilke). Η παραγωγ ρημτων απ ουσιαστικ, το αντστροφο, εξακολουθε πντα στ' αγγλικ, μως μνει περιορισμνη στη δημοσιο-γραφο-διοικητικ τεχνικ ιδιγλωσσα. Ο νετερος Ευρωπαος ποιητς δεν αφοπλστηκε προφανς, οτε κατστη καττερος απ αυτ την κατσταση, οδηγθηκε στη δημιουργα λλου τπου εκφραστικν μσων. Η σχετικς ευπρσωπη περιγραφ τους θ' απαιτοσε τη συγγραφ ενς συγγρμματος ευρωπακς ποιητικς (εννο, δυτικς) σε αμτρητους τμους.
     Προσπθησα παραπνω, μιλντας για τον μονλογο του Μκβεθ, να βρω κποιον απ' αυτος που τον ονμασα αναπτυγμνη μεταφορ. Δεν πρκειται προφανς για τη «στοιχειδη» μεταφορ που υπρχει παντο και πντοτε ευθς ως υπρχει γλσσα, αφο κθε γλωσσικ εκφρση εναι πντοτε μεταφορικ/μετωνυμικ και γενικτερα τροπικ. Οτε για την «ποιητικ εικνα» -σγκριση, αναλογα, αλληγορα κ.λπ.- που μπορε να εκταθε σε περισστερους στχους, πως τσο συχν στον μηρο. Οι τρεις «εικνες» που παρουσιζονται απ τον Σαξπηρ στο παρθεμα που συζτησα επικοινωνον εσωτερικ, περνον η μια στην λλη σε μα νοδο εικονοποησης/παρουσασης, παραπμπουν συγχρνως στο ανφορ τους και καθεμι στην λλη, εμπλουτιζμενες ως την τελικ ακμ.
     Αν κτι πρπει να προκαλσει τον θαυμασμ μας, εναι η πολλαπλτητα των οδν, των οποων η δημιουργς δναμις των ποιητν μπρεσε να προκαλσει την ανδυση σε διαφορετικς γλσσες, για ν' αγγσει την εντοντερη εκφραστικτητα της σημασιακς μουσικτητας στην ποηση, θαυμασμ που νιθουμε πρτ' απ' λα μπροστ στα μσα, το δυναμικ που υποκρπτει καθεμι απ αυτς τις γλσσες, δημιουργα κθε φορ μιας κοινωνας λλης, ενς αννυμου συλλογικο λλου.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers