-


Dali &









/




 
 

 

:

(αποσπσματα)

Κεφλαιον βδομον. Διλυσις του αλικο κασσιτρου δια τα ερυθρ χρματα.

     να μρος φλλα κασσιτρου ( καλ λιμαρισμνο), τσσαρα δρμια νιτρικν οξ κρατον (κυζπ-σουγλο) και να δρμι αμμωνιακν λας (νυσατρι), το βζεις εις να υλινον αμμωλκι και διαλεται ο κασστερος και εις τον πτον του υαλου μνει σπρον καταβθισμα ως ζχαρη, πειτα ρπτεις μια πρζα τργα ( κρεμριον) και εις το τλος προσθτεις τριανταδο δρμια νερν, αυτο η προσθκη χρησιμεει δια να λαμπρνη τα ερυθρ και πορφυρ χρματα του κρεμεζου και μπακαμου.
     Να προσχη ο τεχντης εις την ρηθεσαν διλυσιν να ρπτη το καλ απ ολγον στο νιτρικν οξ διτι βρζει μνον του φουσκνει και ημπορε να χυθ, πρπει προστι να το κατασκευζει εις ανοικτν μρος και να αποφεγει τον καπνν του διτι προξενε βχαν και κεντ εις τους οφθαλμος.

Κεφλαιον γδοον. Κατασκευ πορφυρο χρματος δια τα μετξια και μεταξωτ υφσματα (τριανταφυλλ).

    
Εις εκατν δρμια τργα ρπτεις δκα δρμια κρεμζο, ογδντα δρμια διλυσιν αλικο κασσιτρου, και πενντα οκδες νερν τα βρζεις αρκετν ραν, και μετ την βρσιν κατεβζεις το καζνι απ την φωτιν και ταν παση η βρσις δνασαι να βψης εις αυτν τσσαρες οκδες μετξι.
     Ο τεχντης δναται να καταβιβση την ειρημνην ποστητα των οκδων και εις δρμια και μλιστα προς δοκιμν του.

Κεφλαιον δκατον κτον. Κτρινον χρμα δια τα μετξια νματα μαλλι και λιν υφσματα.

    
Δια να κμης κτρινον χρμα εις τα προειρημνα εδη ωραον και στερεν ακολοθησον την κτωθεν μθοδον. Στψωσον το φασμα εις το στψωμα μωρτντε* δια δο ρας, κβαλ το στψε το μετρως εις αγγεον μσα δια να μη χσης το μωρτντε, πειτα κρμασ το να στεγνση και παλιν το ξαναβουτς εις το μωρτντε το εκβλεις το στβεις ως πρτερον, το βρχεις εις ασβεστνερον (τα μετξια μως δεν τθενται εις το ασβεστνερον αλλ οτε δο τρεις φορς εις το μωρτντε αλλ μαν και μνην φορν.) χωρς να το πλνης αλλ να το βρξης τσον, σον χρειζεται προς τον σκοπν τοτον και χι περισστερον, πειτα το πλνεις με κρον νερν και μετ το βουτς εις το ακλουθον απβρασμα της βαφς γινμενον τοιουτοτρπως.
     Λαμβνεις βακμη κτρινον χρυσξυλον (καλτερον εναι να βλης λαντζιχρι αντ του ρηθντος χρυσξυλου) ψιλοκοπανισμνον βλε τον εις να σακολι λινν κατ' αναλογαν τσσαρες ως εξι οκδες χρυσξυλον δια τριαντατρες οκδες παν και κρμαστο εις αγγεον περιχον την απαιτομενην ποστητα ψυχρο νερο δηλαδ ως να σκεπζεται το πανον σου καλς ανπτεις ττε ελαφρν πυρ και θτεις το βαμβκη το λινν, το ανακατεεις δια μαν φορν εις το νερν να θερμανεται βαθμηδν αλλ χι περισστερον παρ τι δναται η χειρ του ανθρπου να υποφρη. Μετ μαν ραν το πυρ δναται βαθμηδν να αυξηθ μχρις του το υγρν αρχζη να βρζη και μετ την βρσιν μνον ολγα λεπτ φισε μσα στο παν.
     Παρχει δε και την εξς ευκολαν αυτ η κατασκευ του χρματος του τοτου, αφο αποπερατωθε ο ρηθες κτρινος χρωματισμς και πλυθ και βουτιχθ εις το απβρασμα του κρεμζου, βρζων δνασαι να κμης ερυθρον χρμα ως εκενο του φεσου λυκον και ωραιτατον παρμοιον με εκενον του μομπελιρου.

Κεφλαιον δκατον βδομον. 'Αλυκον χρμα δια τα μετξια.

    
Στψωσον το μετξι σου εις το μωρτντε απ το βρδυ ως το πρω, κβαλ το πλνε το μετ τατα βοτιξ το εις λαντζιχρι καλ βρασμνο και σουρωμνο, γριζ το συχν και τρβε το εις την χοφταν σου, και πλιν γριζ το ως να γνη κτρινον ωραον, μετ τατα πλνε το και αν θλης να το κμης λικον, της φωτις, βρσε το εις το κρεμζον εις το μπακμι και το κμεις σους βρασμος θλεις.
     Εν το βρσης με ολγον κρεμζο, εις ολγην ραν, γνεται πορτοκαλ. Εν το βρσης με περισστερον κρεμζο, περισσοτραν ραν, γνεται λυκον. Εν το βρσης με φθονον κρεμζο, καθς βρζονται τα κρεμμζα μετξια, και το αφσεις το μετξι δια μαν ραν, εντς του υγρο γνεται ως λλος κατιφς (βελοδον) διτι το πρτον κτρινον χρμα που εναι αποκτω, δεν αφνει το κκκινον χρμα να γνη μρικον.
     Με αυτν τον τρπον δναται ο τεχντης να κμη οσους βαθμος θλει και μλιστα στερεος και χι καθς γνεται με το ασφορι και τον ψευδ κρκον και λλα πολλ μσα, τα οποα γνονται μεν ωραα, αλλ μεταβλλονται, δια του σπωνος, του ηλου και του αρος.

Κεφλαιον δκατον γδοον. Χρμα ροδινν δια του ασφουρου.

    
Το ασφοριον το βζουν εις να σακολιον λινν, το βρχουν εις την θλασσαν, το βζουν εις το ακροθαλσσιον επνω εις μαν πλκαν, δια να το χτυπον τα κματα, και το πατον με τα πδια αρκετν ραν, και απ καιρν εις καιρν το στβουν και βλπουν τι βγανει κυτρινδα το αφνουν εις τα κματα της θαλσσης ως να βγανη το νερν καθαρν πειτα το στεγννουν εις τον σκιον εις της νυκτς την δροσιν και το φυλττουν.
     πειτα το βζουν εις μγγανον απ εκενον που βγζουν το αμιγδαλλαιον και ρπτουν απ πνω ψιλοκοπανισμνον λατρνι καθαρν, δηλαδ εις ξι οκδες ασφορι, εικοσιπντε δρμια λατρνι το ανακατεουν καλ και το σφγγουν εις το μγγανον ως του εγη λος ο χρωματισμς του ασφουρου.
     Και ταν θλουν να συνξουν το χρμα του ασφουρου, και δια να το χουν προφυλαγμνον δια σον καιρ θλουν, ρπτουν λεμονζουμον, τσον, σον να αισθνηται ττοιαν ξυνδα εις την γλσσαν, βουτον μσα τουλπνια βαμπακερ, νματα, και αφο λβουν το χρμα, τα στεγννουν εις τον σκιον, και τα φυλττουν δια να βφουν οπταν θλουν, καθς θλομεν εκθσει παρακατιν.
     Και ταν θλουν να βψουν μετξια ως το νθος της ροδις ξεσουρτζουν το χρμα απ τα τουλπνια νματα, με διαλελυμνον καθαρν λατρνι αφο αφαιρεθ το χρμα τοιουτοτρπως απ τα τουλπνια, ρπτουν εντς του χρματος λεμονων ζωμν ως να φαν το χρμα ως το νθος της ροδις, το ανακατεουν με το χρι και βουτον το μετξι, το βγζουν το πλνουν και αν δεν εναι ωραον κατ την επιθυμαν του τεχντου τα επαναλαμβνει πολλκις προσθτοντας ολγον κατ' ολγον λεμονζουμον, και το κμνει ως εκε που θλει.

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟΝ. Κεφλαιον πρτον. Χρμα καστανχρουν (καφεργγι).

    
Οι τεχνται των σκουφωμτων εν Κωνσταντινουπλει και αλλαχο συνειθζουν να κατασκευζουν τα καστανχροα χρματα ως ακολοθως. Πρτον τα κμουν ερυθρ και πειτα κτυπον το χρμα λαδ, πργμα εππονον και πολυξοδον, εγ δε, θλω τους διδξει ευκολτερον τρπον και στερετερον, τον ακλουθον:
     Δια μεν τα καφεργγια ζεμνια, βζεις να μρος (φλιτζνι) ξυδμαυρην, δο μρη μωρδντε και να μρος νερν τα εννεις καλς και αφο πρτον τυπσης το φασμα με την μαρην του τυπματος, τπωσον και τα στιψματα σου δια τα ερυθρ νθη βλε και το πρτον λουλκι πειτα πλνε το και μετ τατα ζνκωσ το, και τρβα ζεμνι με την νωθεν νωσιν και μετ 24 48 ρας πλνε το εις τρεχμενον νερν και γνεται χρμα σταχτερ ωραον και σταθερν. Αν δεν θλεις να το κμης λαδ βοτιξ το εις βρασμνον λαντζιχρι χωρς να χη μσα τποτε λλον και αν θλεις να το κμης καστανχρουν βρσε το εις πντε ως ξι δρμια κρεμζο και γνεται ωραον καφεργγι και στερεν.
     Εννοεται μετ την βρσιν εις το κρεμζον και την αποπερτωσιν του ζεμενου το τεντνεις πειτα εις το τελρον το βζεις εις το δετερον λουλκι, το πλνεις, μετ τατα το βζεις εις το τελρον και το θωργιζεις πειτα το πλνεις και εναι τοιμον. Καλλτερα εναι αφο βλης το πρτον λουλκι ως νωθεν να το πλνης και μετ τατα να του βλης και το δετερον λουλκι, το πλνεις το ζανκνεις και πειτα του περνς το ζεμνι και μετ την βρσιν το θωργιζεις και εναι τοιμον.
     σον περισσοτρα εναι η ξυδμαυρη και ολιγτερον το νερν τσον βαθτερον γνεται. Βλπει ο τεχντης τι με να ζνκωμα και μιαν βρσιν γνεται το παρν χρμα.

Κεφλαιον δετερον. Χρματα μενεξελι λελ.

    
Το χρμα λελ γνεται κατ διαφρους τρπους ως κατωτρω πραγματευμεθα.
 α). Φρομεν το μετξι εις χρμα ελαφρν τριανταφυλλ και μετ τατα το εμβυθζομεν εις το κρον λουλκι δια μαν στιγμν, και πειτα το πλνομεν και γνεται ωραον. Εν τις θλη, να το κμη βαθτερον το τριανταφυλλ και βαθτερον το λουλκι, ωστε ο τεχντης δναται να το κμη σον βαθτερον θλει.
 β). Γνεται ακμη εν λβης πενντα δρμια απ το μωρτντε και εις αυτ προσθσης πντε δρμια ψιλοκοπανισμνον κρεμζον.
 γ). Το χρμα τοτο γνεται και αν ακμα το τριανταφυλλ μετξι το εμβυθσης εις την αραιν διλυσιν κυανς μζης (ντικο ντι καρπονο).
 δ). Λελ χρματα γνονται και απ τη κυαν μζα (ντικο ντι καρπονο) ως εξς. Αφο χρωματσης κυαν μετξια απ τη κυαν μζα καθς επομεν εις το πρτον μρος κεφλαιον γδοον, το νερν που θα σου μενη με το χρμα μαζ φησ το να κατασταλξη ως να καταβ κυανον το χρμα, λβε το επιπολζον καθαρν νερν στψωσε εις αυτν μετξια και μετ τατα βρσε το εις ολγον κρεμζο.

    * Παρασκευ προστυπτικο παρασκευσματος Μορτντε μωρτντε μορδντε μωρδντε.

     
Υλικ:

   3 δρμια στυπτηρα
   1 δρμι οξικς μλυβδος
   8 λτρα καυτν νερν
   8 κκκους (ωσαν τους σπρους του σιταριο) ανθρακικν κλιον

    Εργασα:

     Η στψη (στυπτηρα) και ο οξικς μλυβδος ρχνονται εις το νερν και αφο διαλυθον, ρχνεται και το ανθρακικ κλιο και αφνεται το παρασκεασμα να κρυση. Αυτ διατηρεται σε δοχεον. ταν πρπει να γνη πρστυψη σε μεταξωτ υφσματα, εμβαπτζεται μσα στο παρασκεασμα για τρεις περπου ρας. πειτα για 24 ρας στεγννει και πλνεται και εναι τοιμον.

            (...τλος αποσπασμτων αφορντων στα μεταξωτ...)

                                       ΓΛΩΣΣΑΡΙ

 Δρμι: 3,2 γραμμρια (παλι μονδα μτρησης βρους).
 Τργα κρεμριον: Εδος φυτο (γνωστον)
 Κρεμζο: Κκκος ο βαφικς (παρσιτο πουρναριο, που το συλλγουν την 'Ανοιξη και το ξερανουν).
 Μπακμι βακμη: αιματξυλο το καμπεχιαν.
 Στιψνω: κνω πρστυψη (ειδικ επεξεργασα που προηγεται της βαφς κι πεται του πλυσματος κατ τη ταυτχρονη διρκει του, με σκοπ να προετοιμαστε κατλληλα το προς βαφν υλικ για την καλτερη επεξεργασα του, σε ομαλη απορρφηση χρματος, και σταθερ κατακρτηση του πειτα σε τυχοσες αντξοες συνθκες).
 Λαντζιχρι: καρπς του ρμνου χρωστικς.
 Ασφοριον: το φυτ ασφδελος κοινς σφερδοκλι.
 Μ()ρικον: βαθι φανταχτερ απχρωση.
 Λατρνι: ανθρακικ σδα.
 Σκουφματα: εδος υφσματος για ειδικ χρση, σκοφοι και γυναικεα υφασμτινα καλμματα της εποχς, μαντλες, καπλα εποχς.
 Ζεμνι: ογια, φντο.
 Ζανκνω: τυπνω
 Ξυδμαυρη: υποξεδιο του θεικο σιδρου.
 Μομπελιρος: Μονπελι, εδος κκκινου καπλου της εποχς.
  σταρσπειρο: υποδιαρεση του δραμου: 1 δρμι=60 σταρσπειρα, κκκος
  Τρεμεντνα = ρητνη κωνοφρων, ρετσνα
  Χαλβνη = ρητνη φυτν, εδος πικρν χορταρικν, χαλβνι
  κικδια = κηκδια = βελανδια
  σουμκι = ρους ο βυρσοδεψικς, γνος φυτν γενικ με 35 εδη
  ριζρι = Ερυθρδανο το βαφικ, ροβια η βαφικ, εδος φυτο
  μπερσμι μπρισμι = μεταξνημα (αργκ= κελεπορι)
  τργα = κρασ που δεν χει υποστε ακμα ζμωση (τργα), κρεμοτρταρο, κρεμριον, ξινον λας, υποπρον του κρασιο
  λιθαργριον = ορυκτ, μονοξεδιο του μολβδου
  κεψ = τρυπητ κουτλα ειδικ
  αμμωλκι = δοχεον ειδικ (αμμολκι), μουλα, δοχεο μεγαλτερο (γυλινα  πλινα)
  τουρτ = hydrated potassium aluminium sulfate (potassium alum)
  πρινοκκκι = τα αυγ ενς εντμου που λγεται επιστημονικ κρμης ταν ξεραθον και πλυθον με ξδι,, ταν ο ασγκριτος αντερος τρπος κκκινης βαφς για τα μεταξωτ την εποχ αυτ και τα φσια αργτερα. Τα αυγ αυτ, απ μγεθος σουσαμιο μχρι πιπρι, υπρχανε στις ντιες ακτς της Σικελας, που ζοσε το ντομο αυτ. Υπρχαν μως χιλιδες φορς αφθοντερα στους απραντους λγγους απ πουρνρια στη Μεσσηνα και μοιζουν σαν να εδος μαρες χαντρτσες, σαν τη ψρα της συκις
  λδι του ταρτρου = λιο ντι ταρτρο, υγρ οξικ κλιο
  ττουλα = ντατορα, datura, βτανο
  μαβι πτρα = αλογπετρα, θεικς χαλκς
  θωργιζω = χρωματζω καθς πρπει
  σιτμηλον = μυλο στου
  γμα = (γμα) γομαλκα, μια φυσικ ρητνη
  νισεστ = μυλο καλαμποκιο, νισιστ
  ντιγκο ντι καρπονο = κυανον του Βερολνου, ντιγκα προσκα, λουλκι της Γαλλας
  δραγντε = σκνη αποξηραμνου φυτο τραγκανθος
  λατζιβερτ = χρμα κυανν, azzure
  καρακαλμι = καρ καλμ (τουρκ.), μαυροκλαμο
  μπωρζω = βορικν λας, (μπορζο, μπωρζο)
  λοτζα, κτρινο χρτο = δκταμνο δκταμο
  μνιον = γλυκυσδη (το φυτ παιονα) απαντται και μνιον
  κλησαρισμνο = περασμνο δια κλησρας, κοσκινισμνο, διαλεγμνο
  σαριχαλιλς = παλ ανοιχτ χρμα, λιλ
  λουτορι = ερυθρ χρωστικ
  πρστιχον = κακς ποιτητας φασμα,μικρς αξας κι αντοχς
  γομαρπικα = gomma arabica, acacia senegal, (γωμαρπικα, ζμκη, ζμκι, τζαμαρπητραγανγτι, και γωμαρμπικα
-------------------------------------------------------------------------

Υπ λεγχον για τεκμηρωση

τουτα τα = υλικ παρμνο απ λεπιδπτερον τι (?)
ζερτετζφι = χιλιδρονας, χιληδρονας, βοτνι (?)
λιμαδορα = γμισμα, συμπλρωμα ?
ζι, ζαχχ = ; κιννικν τζ ? το κοιν τσι thea bohea thea biridis ?

--------------------------------------------------------------------------------------

ΠΗΓΗ:   Εθνικ Βιβλιοθκη
ΒΙΒΛΙΟ
:  "Ο Πρακτικς Διδσκαλος Του Βαφως"
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣΦετυχνης Βασλειος, τεχντης βαφας κλωσ/κων υλικν.
ΕΚΔΟΣΕΙΣ: Τυπογραφικς εγκαταστσεις Ν. Τ. Πσσαρη & Α. Γ. Καναριτου
ΤΟΠΟΣ:   Εν Αθναις
ΕΤΟΣ:        1862

  Σημ: Τοτα τα αποσπσματα χρησιμοποιθηκαν στη πτυχιακ μου εργασα με κριο θμα το μετξι. Τα συμπεριλαβα χριν της μοναδικτητς τους μιας και σμερα τοτες οι μθοδοι εναι πια εγκαταλειμνοι. Το παρν πλον χει μνο λαογραφικ και μουσειολογικ σημασα καθς και για κποια γλωσσολογικ μελτη της εποχς.
                         
Πτροκλος Χατζηαλεξνδρου   1993

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers