-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

Frisch Rudolf Max:


Bιογραφικ

     Ο Ροντολφ Μαξ Φρις ταν Ελβετς θεατρικς συγγραφας, πεζογρφος κι αρχιτκτονας. Θεωρεται αντιπροσωπευτικ δεγμα της μεταπολεμικς γερμανφωνης λογοτεχνας κι νας απ τους κορυφαους Ευρωπαους συγγραφες του 20ο αι. Στο ργο του διεισδει, σχολιζει κι αναλει τα διλμματα του σγχρονου ανθρπου: τη ταυττητα κι ευθνη του ατομικο Εγ, τη πολιτικ κι ηθικ στση απναντι στις προκλσεις της εποχς. Τη περοδο 1931-33 σποδασε γερμανικὴ ϕιλολογα στὴ γεντειρ του κι ὅλη τὴ 10ετα τοῦ '30 ἐργστηκε ὡς δημοσιογρϕος στὴν ἐϕημερδα Neue Zürcher Zeitung. Γιὸς ἀρχιτκτονα, σποδασε κι αὐτὸς ἀρχιτεκτονικὴ τη περοδο 1936-41, στὴ γεντειρ του καὶ πλι, ὅπου ἄνοιξε ἀρχιτεκτονικὸ γραϕεῖο κὶ ἄσκησε τὸ ἐπγγελμα τοῦ ἀρχιτκτονα μχρι τὸ 1955.
     Γεννθηκε 15 Μη 1911 στη Ζυρχη, 2ος γιος του Franz Bruno Frisch, αρχιτκτονα και της Karolina Bettina Frisch (το γνος Wildermuth). Εχε μιαν αδερφ, την μμα (1899-1972), κρη του πατρα απ προηγομενο γμο κι ναν αδελφ, τον Φραντς, 8 τη μεγλτερο (1903-1978). Η οικογνεια ζησε συχα, η οικονομικ τους κατσταση επιδεινθηκε αφο ο πατρας χασε τη δουλει του στο Α' Παγκ. Πολ. Ο Μαξ εχε μια συναισθηματικ μακριν σχση με τον πατρα, αλλ ταν κοντ στη μητρα του. Στο γυμνσιο ρχισε να γρφει μυθιστορματα, αλλ απτυχε δεν του ρεσαν κι σκισε πειτα λα τα πρτα του λογοτεχνικ ργα. Στο σχολεο επσης συνντησε τον Werner Coninx (1911-1980), ο οποος αργτερα γινε πετυχημνος καλλιτχνης και συλλκτης. Οι δο ντρες κρτησαν μια δια βου φιλα.
     Κατ το ακαδημακ τος 1930/31, ο Frisch εγγρφηκε στο Πανεπιστμιο της Ζυρχης για να σπουδσει γερμανικ λογοτεχνα και γλωσσολογα. Εκε συνντησε καθηγητς που του δωσαν επαφ με τον κσμο των εκδσεων και της δημοσιογραφας και επηρεστηκε απ τον Robert Faesi (1883-1972) και τον Theophil Spoerri (1890–1974), τσο συγγραφες σο και καθηγητς στο πανεπιστμιο. Ο Frisch λπιζε τι το πανεπιστμιο θα του παρεχε τα πρακτικ θεμλια για μια καριρα ως συγγραφας, αλλ πεστηκε τι οι πανεπιστημιακς σπουδς δεν θα το διναν αυτ. Το 1932, ταν οι οικονομικς πισεις στην οικογνεια εντθηκαν, ο Frisch εγκατλειψε τις σπουδς του. Το 1936 ο Max Frisch σποδασε αρχιτεκτονικ στο Eidgenössische Technische Hochschule (ETH), [Ομοσπονδιακ Ινστιτοτο Τεχνολογας], Ζυρχη και αποφοτησε το 1940. Το 1942 δρυσε τη δικ του αρχιτεκτονικ επιχερηση
     Ο Frisch κανε την πρτη του συνεισφορ στην εφημερδα Neue Zürcher Zeitung (NZZ) τον Μιο του 1931, αλλ ο θνατος του πατρα του τον Μρτιο του 1932 τον πεισε να κνει μια καριρα πλρους απασχλησης της δημοσιογραφας προκειμνου να δημιουργσει εισδημα για να στηρξει τη μητρα του. Ανπτυξε μια δια βου αμφιλεγμενη σχση με το NZZ. Ο μετπειτα ριζοσπαστισμς του ταν σε πλρη αντθεση με τις συντηρητικς απψεις της εφημερδας. Η μετβαση στο NZZ εναι το αντικεμενο του δοκμιου του Απριλου του 1932, με ττλο "Was bin ich;" ("Τι εμαι;"), το πρτο σοβαρ ργο του ανεξρτητου. Μχρι το 1934 ο Frisch συνδαζε τη δημοσιογραφικ εργασα με τα μαθματα στο πανεπιστμιο. Πνω απ 100 κομμτια του επιβινουν απ αυτν την περοδο. Αυτοβιογραφικ, παρ πολιτικ, ασχολονται με τη δικ του προσωπικ εξερενηση και προσωπικς εμπειρες, πως η διλυση της ερωτικς του σχσης με την 18χρονη ηθοποι Else Schebesta. Λγα απ αυτ τα πριμα ργα το καναν στις δημοσιευμνες συλλογς των γραπτν του Frisch που εμφανστηκαν αφο εχε γνει πιο γνωστς. Ο Frisch φανεται τι βρκε πολλ απ αυτ υπερβολικ ενδοσκοπικ ακμη και εκενη την εποχ, και προσπθησε να αποσπσει τον εαυτ του παρνοντας εργασιακς εργασες με σωματικ σκηση, συμπεριλαμβανομνης μιας περιδου το 1932 ταν εργστηκε στην κατασκευ δρμων.



     Μεταξ Φλεβρη κι Οκτβρη 1933 ταξδεψε εκτενς στην Ανατολικ και Νοτιοανατολικ Ευρπη, χρηματοδοτντας τις αποστολς του με αναφορς για εφημερδες και περιοδικ. Μα απ τις πρτες συνεισφορς του ταν μια κθεση σχετικ με το Παγκσμιο Πρωτθλημα Χκε επ Πγου της Πργας (1933) για το Neue Zürcher Zeitung. λλοι προορισμο ταν η Βουδαπστη, το Βελιγρδι, το Σεργεβο, το Ντουμπρβνικ, το Ζγκρεμπ, η Πλη, η Αθνα, το Μπρι κι η Ρμη. να λλο προν αυτς της εκτεταμνης περιοδεας ταν το πρτο μυθιστρημ του, το Jürg Reinhart, που εμφανστηκε το 1934. Σ' αυτ, ο Reinhart εκπροσωπε τον συγγραφα, πραγματοποιντας να ταξδι στα Βαλκνια σαν τρπο εξερεσης σκοπο στη ζω. Στο τλος ο επνυμος ρωας καταλγει στο συμπρασμα τι μπορε να γνει ενλικας μνο με την εκτλεση μιας "ανδρικς πρξης". Αυτ επιτυγχνει βοηθντας την ρρωστη κρη του γαιοκτηματα του να τελεισει τη ζω της ανδυνα.
     Το καλοκαρι του 1934 γνρισε τη Käte Rubensohn, 3 χρνια μικρτερη. Τον επμενο χρνο οι δο ανπτυξαν ναν ρομαντικ σνδεσμο. Η Rubensohn, η οποα ταν Εβραα, εχε μεταναστεσει απ το Βερολνο για να συνεχσει τις σπουδς της, οι οποες εχαν διακοπε απ τον κυβερνητικ αντισημιτισμ και τη φυλετικ νομοθεσα στη Γερμανα. Το 1935 ο Frisch επισκφτηκε τη Γερμανα για πρτη φορ. Κρτησε να ημερολγιο, το οποο αργτερα δημοσιετηκε ως Kleines Tagebuch einer deutschen Reise (Σντομο ημερολγιο ενς γερμανικο ταξιδιο), στο οποο περιγραψε και επκρινε τον αντισημιτισμ που αντιμετπισε. Ταυτχρονα, ο Frisch ηχογρφησε τον θαυμασμ του για την κθεση Wunder des Lebens (Wonder of Life) που διοργνωσε ο Herbert Bayer, θαυμαστς της φιλοσοφας και των πολιτικν της κυβρνησης του Χτλερ. (Ο Μπγερ αναγκστηκε αργτερα να εγκαταλεψει τη χρα αφο ενοχλοσε τον Χτλερ). Ο Frisch απτυχε να προβλψει πς θα εξελιχθε ο Γερμανικς Σοσιαλισμς και τα πρτα απολιτικ μυθιστορματ του δημοσιεθηκαν απ το Deutsche Verlags-Anstalt (DVA) χωρς να αντιμετωπσουν δυσκολες απ τους γερμανος λογοκριστς. Στη διρκεια της 10ετας του '40 ανπτυξε μια πιο κριτικ πολιτικ συνεδηση. Η αποτυχα του να γνει πιο κριτικ νωρτερα χει αποδοθε εν μρει στο συντηρητικ πνεμα στο Πανεπιστμιο της Ζυρχης, που αρκετο καθηγητς ταν ανοιχτ συμπαθητικο με τον Χτλερ και τον Μουσολνι. Ο Frisch δεν μπκε ποτ στον πειρασμ να αγκαλισει ττοιες συμπθειες, πως εξγησε πολ αργτερα, λγω της σχσης του με τη Käte, παρλο που το διο το ρομντζο τελεωσε το 1939 αφο αρνθηκε να τον παντρευτε.
     Το 2ο μυθιστρημα, Μια Απντηση Απ Τη Σιωπ (Antwort aus der Stille), κυκλοφρησε το 1937. Το βιβλο επστρεψε στο θμα μιας αντρικς πρξης, αλλ τρα το τοποθετε στο πλασιο ενς τρπου ζως μεσαας τξης. Ο συγγραφας γργορα επικρθηκε για το βιβλο, κνοντας το αρχικ χειργραφο το 1937 κι αρνομενο να το αφσει να συμπεριληφθε σε μια συλλογ των ργων του που δημοσιεθηκαν στη 10ετα του '70. Ο Frisch διγραψε τη λξη "συγγραφας" απ το πεδο "επγγελμα" στο διαβατρι του. Υποστηριζμενος απ να επδομα απ τον φλο του Werner Coninx, εχε εγγραφε το 1936 στο ETH Ζυρχη (Eidgenössische Technische Hochschule) για να σπουδσει αρχιτεκτονικ, το επγγελμα του πατρα του. Η αποφασιστικτητ του να απορρψει το 2ο δημοσιευμνο μυθιστρημ του υπονομετηκε ταν του κρδισε το βραβεο Conrad Ferdinand Meyer του 1938, το οποο περιελμβανε βραβεο 3.000 ελβετικν φργκων. Αυτ τη στιγμ ζοσε με ετσια αποζημωση απ τον φλο του με 4.000 φργκα.
       Με το ξσπασμα του πολμου το 1939, εντχθηκε στο στρατ ως πυροβολιστς. Αν κι η ουδετερτητα της Ελβετας σμαινε τι η νταξη στο στρατ δεν ταν κατοχ πλρους απασχλησης, η χρα κινητοποιθηκε για να εναι τοιμη να αντισταθε σε μια γερμανικ εισβολ και το 1945 ο Frisch εχε διανσει 650 μρες ενεργο θητεας. Επστρεψε επσης στο γρψιμο. Το 1939 εδε τη δημοσευση του From a Soldier's Diary (Aus dem Tagebuch eines Soldaten), το οποο αρχικ εμφανστηκε στο μηνιαο περιοδικ, Atlantis. Το 1940 τα δια κεμενα συγκεντρθηκαν στο βιβλο Pages from the Bread-bag (Blätter aus dem Brotsack). Το βιβλο ταν σε γενικς γραμμς κριτο για την ελβετικ στρατιωτικ ζω και για τη θση της Ελβετας στην Ευρπη του πολμου, στσεις που ο Frisch επανεξτασε και αναθερησε στο βιβλο του Little Service του 1974 (Dienstbuechlein). ως το 1974 νιωθε ντονα τι η χρα του ταν πολ τοιμη να καλψει τα συμφροντα της ναζιστικς Γερμανας κατ τα χρνια του πολμου.



     Στο ETH, ο Frisch σποδασε αρχιτεκτονικ με τον William Dunkel, που μαθητς του ταν επσης οι Justus Dahinden κι Alberto Camenzind, αργτερα αστρια της ελβετικς αρχιτεκτονικς. Αφο λαβε το δπλωμα, καλοκαρι του 1940, δχτηκε μια προσφορ μνιμης θσης στο στοντιο αρχιτεκτονικς του Dunkel και για 1η φορ στη ζω του κατφερε να αποκτσει να δικ του σπτι. Εν εργαζταν εκε, συνντησε μιαν λλη αρχιτκτονα, τη Gertrud Frisch von Meyenburg και στις 30 Ιουλου 1942 παντρετηκαν. Ο γμος τους φερε και 3 παιδι: Ursula (1943), Hans Peter (1944) και Charlotte (1949). Πολ αργτερα, σε να δικ της βιβλο, το Sturz durch alle Spiegel, που εκδθηκε το 2009, η κρη του Ursula γραψε για τη δσκολη σχση με τον πατρα της.
     Το 1943 επιλχθηκε ανμεσα σε 65 αιτοντες για να σχεδισει τη να πισνα Letzigraben (στη συνχεια μετονομστηκε Max-Frisch-Bad) στην περιοχ της Ζυρχης, Albisrieden. Λγω αυτς της ουσιαστικς προμθειας κατφερε να ανοξει το δικ του στοντιο αρχιτεκτονικς, με 2 υπαλλλους. Η λλειψη υλικν στη διρκεια του πολμου σμαινε τι η κατασκευ πρεπε να αναβληθε ως το 1947, αλλ η δημσια πισνα νοιξε το 1949. Τρα προστατεεται βσει της ιστορικς νομοθεσας για τα μνημεα. Το 2006-7 υποβλθηκε σε εκτεν ανακανιση που την επστρεψε στην αρχικ της κατσταση.
     Συνολικ, σχεδασε περισστερα απ 12 κτρια, αν και μνο 2 κατασκευστηκαν στη πραγματικτητα. Το να ταν να σπτι για τον αδελφ του Franz και το λλο ταν να εξοχικ για τον μεγαλοπρεπ K.F. Φρστερ. Το σπτι του πυροδτησε μεγλη δικαστικ αγωγ ταν ισχυρστηκε πως ο Μαξ εχε αλλξει τις διαστσεις της κριας σκλας χωρς αναφορ στον πελτη. Αυτς ακολοθησε αντποινα χρησιμοποιντας τον Ferster ως μοντλο για πρωταγωνιστ στο ργο The Fire Raisers (Biedermann und die Brandstifter). ταν διαχειριζταν το δικ του στοντιο αρχιτεκτονικς, γενικ βρθηκε στο γραφεο μνο τα πρωιν. Μεγλο μρος του χρνου και της ενργειας του αφιερθηκε στο γρψιμο.
     ταν δη τακτικς επισκπτης στο Ζυρχη Playhouse (Schauspielhaus) εν ταν ακμη μαθητς. Το δρμα στη Ζυρχη βινει μια χρυσ εποχ αυτ τη στιγμ, χρη στην πλημμρα του εξριστου θεατρικο ταλντου απ τη Γερμανα και την Αυστρα. Απ το 1944 ο σκηνοθτης του Playhouse Kurt Hirschfeld τον ενθρρυνε να εργαστε για το θατρο και τον υποστριξε ταν το κανε. Στη Σντα Κρουζ, το 1ο του ργο, γραμμνο το 1944 και πρεμιρα το 1946, θεσε το ερτημα πς τα νειρα κι οι επιθυμες του ατμου θα μποροσαν να συνδυαστον με την γγαμη ζω -γγαμος απ το 1942. Στο μυθιστρημα του 1944, J'adore ce qui me brlele (λατρεω αυτ που με καει) εχε δη δσει μφαση στην ασυμβαττητα μεταξ της καλλιτεχνικς ζως και της αξιοσβαστης παρξης της μεσαας τξης. Το μυθιστρημα επαναφρει ως πρωταγωνιστ του τον καλλιτχνη Jürg Reinhart, γνωστ στους αναγνστες του 1ου μυθιστορματς του και απ πολλς απψεις μια αναπαρσταση του διου. Ασχολεται με μια ερωτικ σχση που τελεινει σχημα. Η δια νταση βρσκεται στο επκεντρο μιας μεταγενστερης αφγησς του που δημοσιετηκε αρχικ απ την Ατλαντδα το 1945 με ττλο Bin oder Die Reise nach Peking (Bin το Ταξδι στο Πεκνο).
     Τα 2 επμενα ργα του για το θατρο αντικατοπτρζουν τον πλεμο. Το Τρα Τραγουδον Ξαν (Nun singen sie wieder), αν και γρφτηκε το 1945, στη πραγματικτητα εκτελστηκε πριν απ το 1ο του ργο Santa Cruz. Αντιμετωπζει το ζτημα της προσωπικς ενοχς των στρατιωτν που υπακοουν σε απνθρωπες εντολς κι αντιμετωπζει το ζτημα με βση τις υποκειμενικς προοπτικς των εμπλεκομνων. Το κομμτι, που αποφεγει τις απλοκς κρσεις, παιξε στο κοιν χι μνο στη Ζυρχη αλλ και στα γερμανικ θατρα στη διρκεια της σεζν 1946-7. Το NZZ, ττε πως τρα η ισχυρ επιρρο της εφημερδας της πατρδας του, δημοσευσε το κομμτι στη 1η σελδα, λγοντας πως "κεντοσε" τις φρκη του Εθνικο Σοσιαλισμο κι αρνθηκε να εκτυπσει την εναντωσ του. Το Κινζικο Τεχος (Die Chinesische Mauer) που εμφανστηκε το 1946, διερευν τη πιθαντητα η δια η ανθρωπτητα να εξαλειφθε απ την (ττε εχε εφευρεθε πρσφατα) ατομικ βμβα. Το ργο ξεκνησε δημσια συζτηση για τα σχετικ ζητματα, και σμερα μπορε να συγκριθε με τους Φυσικος του Dürrenmatt (1962) και του Heinar Kipphardt On the J Robert Oppenheimer Affair (In der Sache J. Robert Oppenheimer), αν κι αυτ τα κομμτια εναι λα τρα ξεχασμνα.



     Η συνεργασα με τον σκηνοθτη Hirschfeld επτρεψε στον Frisch να συναντσει μερικος κορυφαους συγγραφες που θα επηραζαν τη μετπειτα δουλει του. Γνρισε την εξριστη γερμανικ γραφ, τον Carl Zuckmayer, το 1946 και τον νεαρ Friedrich Dürrenmatt το 1947. Παρ τις καλλιτεχνικς διαφορς σε θματα αυτογνωσας, ο Dürrenmatt και ο Frisch γιναν δια βου φλοι. Το 1947 ταν επσης η χρονι κατ την οποα ο Frisch συναντθηκε με τον Bertolt Brecht, ο οποος εχε δη καθιερωθε ως doyen του γερμανικο θετρου και της πολιτικς αριστερς. Θαυμαστς του ργου του Brecht, ο Frisch ξεκνησε τακτικς ανταλλαγς με τον παλαιτερο δραματογρφο σε θματα κοινο καλλιτεχνικο ενδιαφροντος. Ο Brecht ενθρρυνε τον Frisch να γρψει περισστερα ργα, δνοντας μφαση στην κοινωνικ ευθνη στο καλλιτεχνικ ργο. Αν και η επιρρο του Brecht εναι εμφανς σε μερικς απ τις θεωρητικς απψεις του Frisch και μπορε να φανε σε να δο απ τα πιο πρακτικ του ργα, ο Ελβετς συγγραφας δεν θα μποροσε ποτ να καταταχθε μεταξ των οπαδν του Brecht. Διατρησε την ανεξρτητη θση του, που τρα χαρακτηρζεται λο και περισστερο απ σκεπτικισμ ως προς το πολωμνο πολιτικ μεγαλεο που στην Ευρπη ταν χαρακτηριστικ των πρτων χρνων του ψυχρο πολμου. Αυτ εναι ιδιατερα εμφανς στο ργο του 1948, καθς ο πλεμος τελεωσε (Als der Krieg zu Ende πλεμος), βασισμνος σε μαρτυρες του Ερυθρο Στρατο ως κατοχς.
     Τον Απρλη του 1946, ο Frisch και ο Hirschfeld επισκφτηκαν τη μεταπολεμικ Γερμανα μαζ. Τον Αγουστο του 1948 ο Frisch επισκφτηκε το Breslau / Wrocław για να παρακολουθσει να Διεθνς Συνδριο Ειρνης που διοργνωσε ο Jerzy Borejsza. Το διο το Breslau, μιλοσε περισστερο απ το 90% Γερμανικ μλις το 1945, ταν νας εκπαιδευτικς μικρκοσμος του μεταπολεμικο διακανονισμο στην Κεντρικ Ευρπη. Τα δυτικ σνορα της Πολωνας εχαν μετακινηθε, και η εθνικ γερμανικ πλειοψηφα στο Μπρσλα εχε δραπετεσει αποβληθε απ την πλη που τρα υιοθτησε το πολωνικ της νομα ως Βρτσλαβ. Οι απντες Γερμανο αντικαταστθηκαν απ μετεγκατεστημνους Πολωνος ομιλητς των οποων τα δικ τους παλι Πολωνικ σπτια συμπεριλφθηκαν τρα στη να διευρυμνη Σοβιετικ νωση. νας μεγλος αριθμς Ευρωπαων διανοουμνων προσκλθηκαν στο Συνδριο Ειρνης, το οποο παρουσιστηκε ως μρος μιας ευρτερης διαδικασας πολιτικς συμφιλωσης μεταξ Ανατολς και Δσης. Ο Frisch δεν ταν ο μνος που αποφσισε γργορα τι οι οικοδεσπτες του συνεδρου απλς χρησιμοποιοσαν την εκδλωση ως περπλοκη προπαγνδα και δεν υπρχε σχεδν καμα ευκαιρα για τους "διεθνες συμμετχοντες" να συζητσουν οτιδποτε Ο Frisch φυγε πριν το τλος της εκδλωσης και κατευθνθηκε προς τη Βαρσοβα, με το σημειωματριο στο χρι, για να συλλξει και να ηχογραφσει τις δικς του εντυπσεις για το τι συνβαινε. Ωστσο, ταν επστρεψε στη πατρδα του, ο αποφασιστικ συντηρητικς NZZ κατληξε στο συμπρασμα τι με την επσκεψ του στη Πολωνα ο Frisch απλς επιβεβαωσε το καθεστς του ως κομμουνιστς συμπατριτης και δεν αρνθηκε για πρτη φορ να εκτυπσει την αντθεσ του για τα απλοκ συμπερσματ τους. Ο Frisch δωσε τρα ειδοποηση στη παλι του εφημερδα τι η συνεργασα τους τελεωσε. Η Γερμανα επσης.
      Μχρι το 1947, ο Frisch εχε συγκεντρσει περπου κμποσα γραπτ που δημοσιεθηκαν σε μια συλλογ με ττλο Tagebuch mit Marion (Ημερολγιο με τη Marion). Στην πραγματικτητα, αυτ που εμφανστηκε δεν ταν τσο να ημερολγιο σο νας σταυρς ανμεσα σε μια σειρ απ δοκμια και λογοτεχνικ αυτοβιογραφα. Ενθαρρνθηκε απ τον εκδτη Peter Suhrkamp να αναπτξει τη μορφ κι αυτς παρεχε τα δικ του σχλια και συγκεκριμνες προτσεις για βελτισεις. Το 1950 ο νεοσστατος εκδοτικς οκος του Suhrkamp δημιοργησε να 2ο τμο το Frisch's Tagebuch που κλυπτε τη περοδο 1946-9, το οποο περιλμβανε να μωσακ ταξιδιωτικν περιοχν, αυτοβιογραφικ στοιχεα, δοκμια για τη πολιτικ και λογοτεχνικ θεωρα και λογοτεχνικ σκτσα, δημιουργντας πολλ απ τα θματα και τα υποσυστματα των μετπειτα φανταστικν ργων του. Η κριτικ αντδραση στη να θηση που δωσε το Tagebücher του Frisch στο εδος του "λογοτεχνικο ημερολογου" τανε θετικ: υπρχε μια αναφορ τι βρκε να νο τρπο σνδεσης με ευρτερες τσεις στην ευρωπακ λογοτεχνα (Anschluss ans europäische Niveau) . Οι πωλσεις αυτν των ργων θα παρμεναν ωστσο μτριες μχρι την εμφνιση ενς νου τμου το 1958, οπτε ο Μαξ εχε γνει πιο γνωστς στο ευρ κοιν που αγορζει βιβλα λγω των μυθιστορημτων του.
     Το Tagebuch 1946-9 ακολοθησε, το 1951, απ τον Count Öderland , να ργο που πρε μιαν αφγηση που εχε δη σκιαγραφηθε στα "ημερολγια". Η ιστορα αφορ ναν κρατικ εισαγγελα με το νομα Μρτιν, πους βαριται με την παρξη της μεσαας τξης κι αντλντας μπνευση απ τον θρλο του Κμη δερλαντ, ξεκιν την αναζτηση της απλυτης ελευθερας, χρησιμοποιντας να τσεκορι για να σκοτσει ποιον εμποδζει. Καταλγει ως ηγτης ενς επαναστατικο κινματος ελευθερας, και διαπιστνει πως η δναμη κι η ευθνη που του επιβλλει η να του θση δεν του αφνει καμμα περισστερη ελευθερα απ ,τι στο παρελθν. Αυτ το ργο πεισε τσο τους κριτικος σο και με το κοιν, κι ερμνευσε ευρως ως τη κριτικ μιας ιδεολογας ως ουσιαστικ μηδενιστικ και ντονα επικριτικ για τη κατεθυνση που ακολουθοσε τρα η πολιτικ συνανεση της Ελβετας. Ωστσο, ο Μαξ θεωροσε τον Count Countderland ως μια απ τις πιο σημαντικς δημιουργες του: κατφερε να το επαναφρει στο προσκνιο το 1956 και ξαν το 1961, αλλ απτυχε και στις δυο περιπτσεις, να κερδσει πολλος νους φλους.
     Το 1951, του απονεμθηκε ταξιδιωτικ επιχοργηση απ το Rockefeller Foundation και μεταξ Απριλου 1951 και Μαου 1952 επισκφθηκε τις ΗΠΑ και το Μεξικ. Κατ τη διρκεια αυτς της περιδου, με τον ττλο εργασας "Τι κνετε με αγπη;" ("ταν ο macht ihr mit der Liebe;") σε αυτ που αργτερα γινε το μυθιστρημ του, δεν εμαι Στλερ (Στλερ). Παρμοια θματα υποστριξαν επσης το ργο Don Juan το Love of Geometry (Don Juan oder Die Liebe zur Geometrie) το οποο τον Μιο του 1953 θα ανοξει ταυτχρονα σε θατρα στη Ζυρχη και το Βερολνο. Σε αυτ το ργο ο Frisch επστρεψε στο θμα του της σγκρουσης μεταξ συζυγικν υποχρεσεων και πνευματικν συμφερντων. Ο πρωταγωνιστικς χαρακτρας εναι μια παρωδα Don Juan, της οποας οι προτεραιτητες περιλαμβνουν τη μελτη της γεωμετρας και το παιχνδι σκακιο, εν οι γυνακες αφνονται στη ζω του μνο περιοδικ. Αφο η ατρμητη συμπεριφορ του οδγησε σε πολλος θαντους, ο αντι-ρωας τον ερωτετηκε πρην πρνη. Το ργο αποδεχθηκε δημοφιλς και χει εκτελεστε περισστερες απ χλιες φορς, καθιστντας το τρτο πιο δημοφιλς δρμα του Frisch μετ τους The Fire Raisers (1953) και την Ανδρα (1961).



     Το μυθιστρημα I'm Not Stiller εμφανστηκε το 1954. Ο πρωταγωνιστς, Anatol Ludwig Stiller ξεκιν με το να προσποιεται τι εναι κποιος λλος, αλλ κατ τη διρκεια δικαστικς ακρασης αναγκζεται να αναγνωρσει την αρχικ του ταυττητα ως Ελβετς γλπτης. Για το υπλοιπο της ζως του επιστρφει για να ζσει με τη σζυγο που, στην προηγομενη ζω του, εχε εγκαταλεψει. Το μυθιστρημα συνδυζει στοιχεα της εγκληματικς φαντασας με να αυθεντικ και μεσο αφηγηματικ στυλ. ταν μια εμπορικ επιτυχα και κρδισε την ευρεα αναγνριση του Frisch ως μυθιστοριογρφου. Οι κριτικο επανεσαν την προσεκτικ κατασκευασμνη δομ και τις προοπτικς του, καθς και τον τρπο που κατφερε να συνδυσει τη φιλοσοφικ διορατικτητα με τα αυτοβιογραφικ στοιχεα. Το θμα της ασυμβαττητας μεταξ τχνης και οικογενειακν ευθυνν εκτθεται ξαν. Μετ την εμφνιση αυτο του βιβλου, που η οικογενειακ ζω του εχε χαρακτηριστε απ μια διαδοχικ εξωσυζυγικ υπθεση, φησε την οικογνει του, μετακομζοντας στο Männedorf, που εχε το δικ του μικρ διαμρισμα σε μια αγροικα. Εκενη τη στιγμ το γρψιμο εχε γνει η κρια πηγ εισοδματος του και το Γενρη του 1955 κλεισε την αρχιτεκτονικ του πρακτικ κι γινε επσημα ανεξρτητος συγγραφας.
     Στα τλη του 1955 ξεκνησε να γρφει το Homo Faber, που εκδθηκε το 1957. Αφορ ναν μηχανικ που βλπει τη ζω μσω ενς "τεχνικο" υπερ-ορθολογικο πρσματος. Ο Homo Faber επιλχθηκε ως κεμενο μελτης για τα σχολεα κι γινε το πιο ευπλητο απ τα βιβλα του. Το βιβλο περιλαμβνει να ταξδι που ο διος κανε στην Ιταλα το 1956 και στη συνχεια στην Αμερικ (η 2η επσκεψ του, αυτ τη φορ επσης στο Μεξικ και τη Κοβα). Το επμενο τος επισκφθηκε την Ελλδα, που ξεδιπλνεται το τελευταο μρος του Homo Faber.
     Η επιτυχα του The Fire Raisers (Ο Μπιντερμαν Κι Οι Εμπρηστς, ελλ. ττλος -εξαιρετικ θεατρικ, προσωπικ μου γνμη κι εναι ο λγος που τονε κυνηγοσα τσα χρνια να τονε βλω στο Στκι. Π.Χ.) τονε καθιρωσε σαν δραματουργ παγκσμιας κλσης. Αφορ ναν ντρα χαμηλομεσαας τξης που χει τη συνθεια να παρχει καταφγιο σε αληθιν επικνδυνους, παρ τα σαφ προειδοποιητικ σημδια στα οποα δεν αντιδρ, κανε το σπτι του. Τα πρτα σκτσα για το κομμτι εχαν δημιουργηθε, μετ τη κομμουνιστικ επικρτηση στη Τσεχοσλοβακα, το 1948 κι εχαν δημοσιευτε στο Tagebuch του 1946-49. να ργο με βση το κεμενο εχε μεταδοθε το 1953 στο Βαυαρικ Ραδιφωνο (BR). Η πρθεσ του με το ργο ταν να κλονσει την αυτοπεποθηση του κοινο που, αντιμτωπο με ισοδναμους κινδνους, θα αντιδροσε αναγκαστικ με την απαρατητη σνεση. Το ελβετικ κοιν απλς κατλαβε το ργο ως προειδοποηση ενντια στον κομμουνισμ κι ο συγγραφας αισθνθηκε αντστοιχα παρεξηγημνος. Για τον επμενο πρωθυπουργ στη Δυτικ Γερμανα πρσθεσε μια μικρ συνχεια που προοριζταν ως προειδοποηση κατ του ναζισμο, αν κι αυτ αργτερα αφαιρθηκε.
    να σχδιο για το επμενο ργο του, Ανδρρα εχε δη εμφανιστε στο Tagebuch στα 1946-9. Ασχολεται με τη δναμη των προκαταλψεων σχετικ με τους συνανθρπους μας. Ο κριος χαρακτρας, ο ντρι, εναι νας νεαρς που θεωρεται, πως ο πατρας του, Εβραος. Το αγρι λοιπν πρπει να αντιμετωπσει την αντισημιτικ προκατληψη κι εν μεγαλνει χει αποκτσει γνωρσματα που οι γρω του θεωρον "τυπικ εβρακ". Υπρχει επσης εξερενηση διαφρων συναφν μεμονωμνων υποκρισμτων που προκπτουν στη μικρ φανταστικ πλη που λαμβνει χρα η δρση. Αργτερα προκπτει τι ο Andri εναι ο υιοθετημνος γιος του πατρα του κι ως εκ τοτου δεν εναι ο διος Εβραος, αν κι οι κτοικοι της πλης εναι πολ εστιασμνοι στις προκαταλψεις τους για να το αποδεχτον. Τα θματα του ργου φανεται να ταν ιδιατερα κοντ στη καρδι του συγγραφα: στο διστημα των 3 ετν εχε κνει τουλχιστον 5 εκδσεις πριν το τλος του 1961 κι κανε τη πρεμιρα του. Το ργο ταν επιτυχημνο τσο με τους κριτικος σο κι εμπορικ. Εντοτοις, προσλκυσε διαμχη, ειδικ μετ το νοιγμ του στις ΗΠΑ, απ κενους που πστευαν τι αντιμετπισε σκοπα, φλγοντα ζητματα που ταν ακμη εξαιρετικ οδυνηρ τσο σντομα μετ τη δημοσευση του Ολοκαυτματος των Ναζ στη Δση. Μια λλη κριτικ ταν τι παρουσιζοντας το θμα του ως μα απ τις γενικευμνες ανθρπινες αποτυχες, το ργο μεωσε κπως το εππεδο της συγκεκριμνης γερμανικς ενοχς για τις πρσφατες πραγματικς αγριτητες.
     Στὸν Ανδορριανὸ ῾Εβραῖο (Der andorranische Jude, 1947) το κεντρικὸ πρσωπο εἶναι ἕνας κτοικος τῆς Ανδρρας ποὺ ὅλοι τὸν θεωροῦν ῾Εβραῖο. Τοῦτο ἔχει τραγικὲς ἐπιπτσεις στὴ ζω του λγω τῶν ἀντισημιτικῶν προκαταλψεων τῶν συμπολιτῶν του, οἱ ὁποῖες, πρὶν τὸν ὁδηγσουν τελικὰ στὴ θαντωση, τὸν κνουν νὰ υἱοθετσει κὶ ὁ ἴδιος "τυπικὰ ἑβρακὰ" χαρακτηριστικὰ γνωρσματα. ῞Ωσπου, ἐκ τῶν ὑστρων, ἀνακαλπτεται ὅτι δὲν ἦταν ῾Εβραῖος ἀλλὰ ἕνα ἔκθετο ανδορριανὸ παιδ, υἱοθετημνο απὸ Εβραους.
Η Ανδρρα τοῦ διηγματος δὲν ἔχει ββαια καμα σχση μὲ τὸ ὑπαρκτ, ὁμνυμο κρατδιο, ποὺ βρσκεται στὰ Πυρηναῖα, στριμωγμνο ἀνμεσα στὴ Γαλλα και την Ισπανα. Η Ανδρρα εἶναι ἁπλῶς τὸ ὄνομα ἑνὸς προτπου. σὲ τοῦτο τὸ διγημα, ποὺ γρϕτηκε τὴν τελευταα 5ετα τῆς ὀδυνηρῆς 10ετας τοῦ '40, βσισε, κατὰ κποιον τρπο, ὁ Φρὶς τὸ γνωσττατο θεατρικὸ ἔργο του Ανδρρα, ποὺ ἄρχισε νὰ τὸ συγγρϕει τὸ 1958, τὸ ὁλοκλρωσε τὸ 1960 καὶ πρωτοπαρουσιστηκε στὶς 2 Νοεμβρη 1961 στὴ Ζυρχη.
     Τον Ιολιο του 1958 ο Frisch γνρισε τη συγγραφα Ingeborg Bachmann κι οι δυο γναν εραστς. Εχε αφσει τη γυνακα και τα παιδι του το 1954 και τρα, το 1959, τανε διαζευγμνος. Παρλο που η Bachmann απρριψε την ιδα ενς επσημου γμου, ο Μαξ την ακολοθησε παρλ' αυτ στη Ρμη που ζοσε κι η πλη γινε το κντρο και των δυο τους μχρι το 1965. Η σχση μεταξ Frisch και Bachmann ταν ντονη, αλλ χι απαλλαγμνη απ εντσεις. Ο Frisch παρμεινε πιστς στη συνθεια της σεξουαλικς απιστας, αλλ αντδρασε με ντονη ζλεια ταν η σντροφς του ζτησε το δικαωμα να συμπεριφρεται με τον διο τρπο. Το μυθιστρημ του του 1964 Gantenbein-A Wilderness of Mirrors (Mein Name sei Gantenbein) -και μλιστα το μετπειτα μυθιστρημα της Bachmann, Malina- αντανακλον και τις αντιδρσεις των συγγραφων σ' αυτ τη σχση που διαλθηκε κατ τη διρκεια του πικρ κρου χειμνα του 1962-3 ταν διμεναν οι εραστς στο Uetikon. Ο Gantenbein δουλεει μχρι το τλος ενς γμου με μια περπλοκη διαδοχ του "τι γνεται αν;" σενρια: οι ταυττητες και το βιογραφικ υπβαθρο των μερν αλλζουν μαζ με λεπτομρειες της κοινς παντρεμνης ζως τους. Αυτ το θμα επαναλαμβνεται στη Μαλνα, που η αφηγητς της Μπχμαν ομολογε τι εναι "διπλ" στον εραστ της (εναι η δια, αλλ εναι κι ο σζυγος της), οδηγντας σε μια διφορομενη "δολοφονα" ταν ο σζυγος κι η σζυγος χωρσουν. Ο Frisch δοκιμζει εναλλακτικς αφηγσεις και καταλγει στο συμπρασμα τι καννα απ τα δοκιμασμνα σενρια δεν οδηγε σε να εντελς "δκαιο" αποτλεσμα. Ο διος ο Μαξ γραψε για τον Gantenbein τι ο σκοπς του ταν "να δεξει τη πραγματικτητα ενς ατμου με το να εμφανιστε ως να κεν μπλαστρο που περιγρφεται απ' το θροισμα των φανταστικν οντοττων που εναι σμφωνες με την προσωπικτητ του. Η ιστορα δεν λγεται σαν να τομο που θα μποροσε να ταυτιστε με τη πραγματικ του συμπεριφορ - ας το προδσει στις μυθοπλασες του".



     Το επμενο ργο του Βιογραφα: να παιχνδι (Biografie: Ein Spiel), που ακολοθησε φυσικ. ταν απογοητευμνος που τα εμπορικ πολ επιτυχημνα του ργα Biedermann und die Brandstifter κι Andorra εχανε, κατ την ποψ του, παρεξηγηθε ευρως. Η απντησ του ταν να απομακρυνθε απ το ργο ως μια μορφ παραβολς, υπρ μιας νας μορφς κφρασης που ονμασε "Δραματουργα της Μετατροπς" (Dramaturgie der Permutation), μια μορφ που εχε εισαγγει με τον Gantenbein και τη προχρησε με το Biographie, γραμμνο στην αρχικ του κδοση το 1967. Στο επκεντρο του ργου εναι νας επιστμονας που του δνεται η ευκαιρα να ζσει ξαν τη ζω του και δεν μπορε να πρει λλες βασικς αποφσεις διαφορετικ τη 2η φορ. Ο πρωθυπουργς της Ελβετας του ργου πρεπε να σκηνοθετηθε απ τον Rudolf Noelte, αλλ ο Frisch κι ο Noelte μλλωσαν το φθινπωρο του 1967, μια εβδομδα πριν απ την προγραμματισμνη πρτη παρσταση, γεγονς που οδγησε στην αναβολ του ανογματος της Ζυρχης για αρκετος μνες. Στο τλος, το ργο νοιξε στο Ζυρχη Playhouse το Φλεβρ του 1968, με τις σκηνοθτη τον Leopold Lindtberg Ο Λντμπεργκ ταν απ καιρ καθιερωμνος και γνωστς σκηνοθτης θετρου, αλλ η παραγωγ του Biografie: Ein Spiel οτε εντυπωσασε τους κριτικος οτε ενθουσασε το θεατρικ κοιν. Ο Frisch κατληξε να αποφασσει τι περμενε περισστερα απ το κοιν απ ', τι θα περμενε να φρει στη θεατρικ εμπειρα. Μετ απ αυτν την τελευταα απογοτευση θα ταν λλα 11 χρνια πριν επστρεψε στη θεατρικ γραφ.
     Το καλοκαρι του 1962, γνρισε τη Marianne Oellers, μια φοιττρια γερμανικν και φιλολογικν σπουδν. ταν 51 ετν κι ταν 28 χρνια νετερη. Το 1964 μετακμισαν σε διαμρισμα μαζ στη Ρμη και το φθινπωρο του 1965 μετεγκαταστθηκαν στην Ελβετα, στνοντας σπιτικ σ' να εκτεταμνο εκσυγχρονισμνο εξοχικ στη Berzona, Ticino. Στην επμενη 10ετα μεγλο μρος του χρνου τους αφιερθηκε σε ενοικιαζμενα διαμερσματα στο εξωτερικ κι ο Frisch θα μποροσε να εξοργιστε για τη πατρδα του, αλλ διατηροσαν την περιουσα τους στο Berzona και συχν επστρεφαν σε αυτν, γιατ τους ρεσε το τοπο. Ως "κοινωνικ περαμα", επσης, το 1966, πιασαν προσωριν 2ο σπτι σε μια πολυκατοικα στο Aussersihl, μια πυκνοκατοικημνη συνοικα της Ζυρχης, γνωστ, ττε πως τρα, για τα υψηλ εππεδα καταγεγραμμνου εγκλματος και παραβατικτητας, αλλ γργορα ανταλλξανε αυτ για να διαμρισμα στο Küsnacht, κοντ στην χθη της λμνης. Οι Frisch και Oellers παντρετηκαν στα τλη του 1968.
     Η Marianne Oellers συνδευσε τον μελλοντικ σζυγ της σε πολλ ταξδια στο εξωτερικ. Το 1963 επισκφτηκαν τις Ηνωμνες Πολιτεες για τις αμερικνικες πρεμιρες του The Fire Raisers και της Ανδρας, και το 1965 επισκφτηκαν την Ιερουσαλμ που ο Frisch απονεμθηκε το βραβεο της Ιερουσαλμ για την ελευθερα του ατμου στην κοινωνα. Προκειμνου να προσπαθσουν να σχηματσουν μια ανεξρτητη εκτμηση της "ζως πσω απ το Σιδηρον Παραπτασμα", ττε, το 1966, περιδευσαν τη Σοβιετικ νωση. Επστρεψαν δο χρνια αργτερα για να παρακολουθσουν να Συνδριο Συγγραφων στο οποο συναντθηκαν με την Christa και τον Gerhard Wolf, κορυφαους συγγραφες της ττε Ανατολικς Γερμανας, με τους οποους καναν μνιμες φιλες. Αφο παντρετηκαν, ο Frisch και η νεαρ του γυνακα συνχισαν να ταξιδεουν εκτενς, επισκπτονταν την Ιαπωνα το 1969 και πραγματοποησαν παρατεταμνες διαμονς στις Ηνωμνες Πολιτεες. Πολλς εντυπσεις αυτν των επισκψεων δημοσιεονται στο Frisch's Tagebuch που καλπτει την περοδο 1966-1971.
     Το 1972, αφο επστρεψε απ τις ΗΠΑ, το ζευγρι πρε να δετερο διαμρισμα στην συνοικα Friedenau του Δυτικο Βερολνου, και σντομα γινε το μρος που πρασαν το μεγαλτερο μρος του χρνου τους. Κατ την περοδο 1973–79 ο Frisch μπρεσε να συμμετσχει λο και περισστερο στην πνευματικ ζω του τπου. Το να ζει μακρι απ την πατρδα του εντεινε την αρνητικ του στση απναντι στην Ελβετα, η οποα ταν δη εμφανς στο William Tell for Schools (Wilhelm Tell für die Schule) (1970) και το οποο εμφανζεται ξαν στο βιβλο του Little Service (Dienstbüchlein) (1974), στο οποο αντανακλ τον χρνο του στον ελβετικ στρατ περπου 30 χρνια νωρτερα. Περισστερη αρνητικτητα σχετικ με την Ελβετα εμφανστηκε τον Ιανουριο του 1974 ταν δωσε ομιλα με ττλο "Η Ελβετα ως πατρδα;" ("Die Schweiz als Heimat;"), ταν αποδχτηκε το βραβεο Grand Schiller του 1973 απ το Swiss Schiller Foundation. Αν και δεν καλλιργησε καμα πολιτικ φιλοδοξα για λογαριασμ του, ο Frisch προσλκυσε λο και περισστερο τις ιδες της σοσιαλδημοκρατικς πολιτικς. γινε επσης φιλικς με τον Helmut Schmidt, ο οποος διαδχτηκε πρσφατα τον γεννημνο στο Βερολνο Willy Brandt ως Καγκελριο της Γερμανας και εχε δη γνει κτι απ ναν σεβαστ πρεσβτερο πολιτικ για τη μτρια αριστερ της χρας (και, ως πρην Υπουργς μυνας, στχος μερικ απ τα σχημα αριστερ του SPD). Τον Οκτβριο του 1975, ελαφρς απθανο, ο Ελβετς δραματογρφος Frisch συνδευσε τον Καγκελριο Schmidt σχετικ με το τι ταν και οι δο για την πρτη τους επσκεψη στην Κνα, στο πλασιο επσημης αντιπροσωπεας της Δυτικς Γερμανας. Δο χρνια αργτερα, το 1977, ο Frisch δχτηκε μια πρσκληση να δσει ομιλα σε μια Δισκεψη Κμματος SPD.



     Τον Απρλιο του 1974, εν σε περιοδεα βιβλων στις ΗΠΑ, ο Frisch ξεκνησε μια σχση με μια Αμερικανδα που ονομζεται Alice Locke-Carey, η οποα ταν 32 ετν νετερος. Αυτ συνβη στο χωρι Montauk στο Long Island και ο Montauk ταν ο ττλος που δωσε ο συγγραφας σε να αυτοβιογραφικ μυθιστρημα που εμφανστηκε το 1975. Το βιβλο επικεντρθηκε στην ερωτικ του ζω, συμπεριλαμβανομνου και του δικο του γμου με τη Marianne Oellers-Frisch και μια υπθεση που εχε με τον Αμερικαν συγγραφα Donald Barthelme. Ακολοθησε μια πολ δημσια διαμχη μεταξ του Frisch και της συζγου του σχετικ με το πο πρπει να διαχωριστε η ιδιωτικ και δημσια ζω, και οι δο γιναν λο και πιο απομακρυσμνοι, χωρζοντας το 1979. Το 1978, ο Frisch επζησε απ σοβαρ προβλματα υγεας και τον επμενο χρνο συμμετεχε ενεργ στη σσταση του Ιδρματος Max Frisch (Max-Frisch-Stiftung), που ιδρθηκε τον Οκτβριο του 1979, και στο οποο ανθεσε τη διαχεριση του κτματος του. Το αρχεο του ιδρματος φυλσσεται στο ETH Zurich και εναι προσβσιμο απ το κοιν απ το 1983.
     Η γηρατει και η παροδικτητα της ζως εμφανστηκαν λο και περισστερο στο ργο του Frisch. Το 1976 ξεκνησε να εργζεται στο ργο Triptychon, αν και δεν ταν τοιμο να εκτελεστε για λλα τρα χρνια. Η λξη triptych εφαρμζεται συνθως σε πνακες ζωγραφικς και το ργο διαμορφνεται σε τρα τμματα που μοιζουν με τρπτυχα στα οποα πολλο απ τους βασικος χαρακτρες εναι θεωρητικ νεκρο. Το κομμτι παρουσιστηκε για πρτη φορ ως ραδιοφωνικ ργο τον Απρλιο του 1979, και λαβε τη σκηνικ του πρεμιρα στη Λωζνη ξι μνες αργτερα. Το ργο απορρφθηκε για παρσταση στη Φρανκφορτη στο Μιν που κρθηκε πολ απολιτικ. Ο αυστριακς πρωθυπουργς στη Βιννη στο Burgtheater θεωρθηκε απ τον Frisch ως επιτυχα, αν και η αντδραση του κοινο στην πολυπλοκτητα της αντισυμβατικς δομς του ργου ταν ακμη λγο προσεκτικ.
     Το 1980, ο Frisch επανλαβε την επαφ με την Alice Locke-Carey και οι δυο τους ζοσαν μαζ, εναλλξ στη Να Υρκη και στο εξοχικ σπτι του Frisch στο Berzona, μχρι το 1984. Μχρι τρα ο Frisch εχε γνει σεβαστς και απ καιρ σε καιρ τιμημνος συγγραφας στο Ηνωμνες Πολιτεες. λαβε επτιμο διδακτορικ απ το Bard College το 1980 και να λλο απ το Πανεπιστμιο της Νας Υρκης το 1982. Μια αγγλικ μετφραση του μυθιστορματος Man in the Holocene (Der Mensch erscheint im Holozän) δημοσιεθηκε απ το The New Yorker τον Μιο του 1980, και επελγη. απ τους κριτικος στο περιοδικ The New York Times Book Review ως το πιο σημαντικ και πιο ενδιαφρον δημοσιευμνο αφηγηματικ ργο του 1980. Η ιστορα αφορ ναν συνταξιοχο βιομηχανικ που υποφρει απ την πτση των ψυχικν του ικανοττων και την απλεια της συντροφικτητας που συνθιζε να απολαμβνει με τους συναδλφους του . Ο Frisch μπρεσε, απ τη δικ του εμπειρα να πλησιζει τα γηρατει, να φρει μια συναρπαστικ αυθεντικτητα στο κομμτι, αν και απρριψε τις προσπθειες να αναδεξει τις αυτοβιογραφικς του πτυχς. Αφο εμφανστηκε το Man in the Holocene το 1979 (στη γερμανικ κδοση) ο συγγραφας ανπτυξε το μπλοκ του συγγραφα, το οποο τελεωσε μνο με την εμφνιση, το φθινπωρο / φθινπωρο του 1981 του τελευταου ουσιαστικο λογοτεχνικο του ργου, το πεζ / νουβλα, Bluebeard (Blaubart).



     Το 1984 ο Frisch επστρεψε στη Ζυρχη, που θα ζοσε για το υπλοιπο της ζως του. Το 1983 ξεκνησε μια σχση με τον τελικ σντροφ του, Karen Pilliod. ταν 25 χρνια νετερη απ αυτν. Το 1987 επισκφθηκαν τη Μσχα και συμμετεχαν στο "Φρουμ για ναν κσμο απελευθερωμνο απ ατομικ πλα" Μετ το θνατο του Frisch, ο Pilliod φησε να γνει γνωστ τι μεταξ του 1952 και του 1958 η Frisch εχε επσης μια σχση με τη μητρα της, Madeleine Seigner-Besson. Τον Μρτιο του 1989 διαγνστηκε με ανατο καρκνο του παχος εντρου. Την δια χρονι, στο πλασιο του σκνδαλου Swiss Secret files, ανακαλφθηκε τι οι υπηρεσες εθνικς ασφλειας εχαν κατασκοπεσει παρνομα τον Frisch (πως και πολλοος λλους πολτες) απ ττε που παρακολοθησε το Διεθνς Συνδριο Ειρνης στο Βρτσλαβ / Μπρσλαου το 1948.
     Ο Frisch τακτοποησε πριν τη κηδεα του, αλλ πρε επσης χρνο για συζτηση σχετικ με την κατργηση του στρατο και δημοσευσε να κομμτι με τη μορφ διαλγου για το θμα με ττλο Ελβετα χωρς στρατ; A Palaver (Schweiz ohne Armee; Ein Palaver) Υπρχε επσης μια σκηνικ κδοση με ττλο Jonas κι ο βετερνος του (Jonas und sein Veteran). Ο Frisch πθανε στις 4 Απρλη 1991 εν ετοιμαζταν να γιορτσει τα 80α γενθλι του. Η κηδεα, που εχε σχεδισει με προσοχ, πραγματοποιθηκε στις 9 Απρλη στην εκκλησα του Αγου Πτρου στη Ζυρχη. Οι φλοι του Peter Bichsel και Michel Seigner μλησαν στη τελετ. Ο Karin Pilliod διβασε επσης μια σντομη ομιλα, αλλ δεν υπρχε λγος απ κανναν υπουργ λλο επσημο. ταν αγνωστικιστς κι ερισκε περιττς τις θρησκευτικς πεποιθσεις. Η στχτη του αργτερα διασκορπστηκε  σε μια γιορτ πσω στο Ticino απ τους φλους του. Μια πινακδα στον τοχο του νεκροταφεου στο Berzona τον τιμ στη μνμη.
     Το ημερολγιο γινε μια πολ χαρακτηριστικ πεζογραφα για τον Frisch. Σε αυτ το πλασιο, το ημερολγιο δεν υποδεικνει να ιδιωτικ ρεκρ, που δημοσιοποιθηκε για να παρχει στους αναγνστες ηδονοβλεπτικ ικανοποηση, οτε να οικεο περιοδικ του εδους που σχετζεται με τον Henri-Frédéric Amiel. Τα ημερολγια που δημοσευσε ο Frisch ταν πιο κοντ στις λογοτεχνικς αφηγσεις "δομημνης συνεδησης" που σχετζονται με τον Joyce και τον Döblin, παρχοντας μια αποδεκτ εναλλακτικ αλλ αποτελεσματικ μθοδο για τον Frisch να επικοινωνσει αληθινς πραγματικς συνθκες. Αφο εχε σκοπ να εγκαταλεψει το γρψιμο, πιεσμνος απ αυτ που θεωροσε ως υπαρξιακ απειλ απ την εσοδ του σε στρατιωτικ θητεα, ο Frisch ρχισε να γρφει να ημερολγιο το οποο θα εκδθηκε το 1940 με τον ττλο "Pages from the Bread-bag" ("Blätter) aus dem Brotsack "). Σε αντθεση με τα προηγομενα ργα του, η παραγωγ σε μορφ ημερολογου θα μποροσε να αντανακλ πιο μεσα τις θσεις του συγγραφα. Απ αυτ την ποψη, το ργο επηρασε τα μελλοντικ πεζογραφικ ργα του Frisch. Δημοσευσε δο ακμη λογοτεχνικ ημερολγια που καλπτουν τις περιδους 1946-49 και 1966-71. Η γραφομηχαν για να ακμη ημερολγιο, που ξεκνησε το 1982, ανακαλφθηκε μνο το 2009 μεταξ των εφημερδων του γραμματα του Frisch. Πριν απ αυτ εχε υποτεθε γενικ τι ο Frisch εχε καταστρψει αυτ το ργο επειδ νιωθε τι η παρακμ της δημιουργικτητς του και η βραχυπρθεσμη μνμη του σμαινε τι δεν μποροσε πλον να κνει δικαιοσνη στο εδος του ημερολογου. Η πρσφατα ανακαλυφθεσα γραφ δημοσιεθηκε τον Μρτη του 2010 απ τον Suhrkamp Verlag. Λγω της μλλον αποσπασματικς του φσης, το ημερολγιο του Frisch 3 (Tagebuch 3) περιγρφηκε απ τον εκδτη ως προσχδιο του Frisch: επεξεργστηκε και εφοδιστηκε με να εκτενς σχλιο απ τον Peter von Matt, πρεδρο του Max Frisch Foundation.



     Πολλ απ τα πιο σημαντικ ργα του Frisch, πως ο Count Öderland (Count Öderland) (1951), ο Don Juan η αγπη της γεωμετρας (Don Juan oder Die Liebe zur Geometrie) (1953), The Fire Raisers (1953) και Andorra (1961) , σχεδιστηκαν αρχικ στο Ημερολγιο 1946-49 (Tagebuch 1946-49) μερικ χρνια πριν εμφανιστον ως θεατρικς παραστσεις. Ταυτχρονα, αρκετ απ τα μυθιστορματ του πως το I'm Not Stiller (1954), ο Homo Faber (1957) καθς και το αφηγηματικ ργο Montauk (1975) χουν τη μορφ ημερολογων που δημιοργησαν οι αντστοιχοι πρωταγωνιστς τους. Ο Sybille Heidenreich επισημανει τι ακμη και η πιο ανοιχτ αφηγηματικ μορφ που χρησιμοποιεται στο Gantenbein / A Wilderness of Mirrors (1964) ακολουθε στεν τη μορφ ημερολογου. Ο Rolf Keizer επισημανει τι ταν ο Frisch συμμετεχε στη δημοσευση των συλλεχθντων ργων του το 1976, ο συγγραφας ταν πρθυμος να διασφαλσει τι ταν αλληλουχες χρονολογικ και χι ομαδοποιημνες σμφωνα με το εδος: με αυτν τον τρπο η αλληλουχα των συλλεγμενων ργων αντικατοπτρζει πιστ τη χρονολογικ φση ενς ημερολογου.
     Ο διος ο Frisch κρινε τι το ημερολγιο προσφερε τη μορφ πεζογραφας που αντιστοιχοσε στη φυσικ του προσγγιση στη γραφ πεζογραφας, κτι που δεν μποροσε "να αλλξει περισστερο απ το σχμα της μτης του". Ωστσο, γιναν προσπθειες απ λλους για να δικαιολογσουν την επιλογ της πεζογραφας του Frisch. Ο φλος και ο συνδελφς του Frisch, Friedrich Dürrenmatt, εξγησε τι στο "Not Not Stiller" η προσγγιση "ημερολγιο-αφγηση" επτρεψε στον συγγραφα να συμμετσχει ως χαρακτρας στο δικ του μυθιστρημα χωρς ντροπ. (Το ργο επικεντρνεται στο ζτημα της ταυττητας, το οποο εναι να επαναλαμβανμενο θμα στο ργο του Frisch.) Πιο συγκεκριμνα, στον χαρακτρα του James Larkin White, ο Αμερικανς που στην πραγματικτητα δεν μπορε να διακριθε απ τον διο τον Στλερ, αλλ που ωστσο αρνεται ντονα να εναι ο διος νθρωπος, ενσαρκνει τον συγγραφα, ο οποος στο ργο του δεν μπορε να αποτχει να αναγνωρσει τον χαρακτρα ως τον εαυτ του, αλλ ωστσο απαιτεται απ τις λογοτεχνικς απαιτσεις της αφγησης για να κρψει το γεγονς. Ο Rolf Keizer επισημανει τι η μορφ του ημερολογου επιτρπει στον Frisch να επιδεξει πιο δυνατ το οικεο θμα του τι οι σκψεις βασζονται πντα σε μια συγκεκριμνη ποψη και στο πλασιο της. και τι ποτ δεν εναι δυνατν να παρουσισουμε μια ολοκληρωμνη εικνα του κσμου, οτε καν να ορσουμε μια ζω, χρησιμοποιντας μνο τη γλσσα.



     Η πρτη δημσια επιτυχα του Frisch ταν ως συγγραφας θετρου κι αργτερα στη ζω του τονζει συχν τι ταν στην αρχ να πλσμα του θετρου. Ωστσο, τα ημερολγια, και ακμη περισστερο απ αυτ, τα μυθιστορματα και τα μακρτερα αφηγηματικ ργα εναι απ τις πιο σημαντικς λογοτεχνικς δημιουργες του. Στις τελευταες δεκαετες του ο Φρισς τεινε να απομακρνεται απ το δρμα και να επικεντρνεται στις πεζογραφικς αφηγσεις. Ο διος καταγρφεται με την ποψη τι οι υποκειμενικς απαιτσεις της αφγησης του ιστορας τον ταιριζουν καλτερα απ το μεγαλτερο εππεδο αντικειμενικτητας που απαιτεται απ το θατρο.
     σον αφορ το χρονοδιγραμμα, τα ργα του χωρζονται περπου σε 3 περιδους. Τα πρτα του λογοτεχνικ ργα, μχρι το 1943, χρησιμοποιοσαν πεζογραφικς μορφς. Υπρχαν πολλ σντομα σκτσα και δοκμια μαζ με 3 μυθιστορματα νουβλες, Jürg Reinhart (1934), εναι η καθυστερημνη συνχεια J'adore ce qui me brûle (λατρεω αυτ που με καει) (1944) και η αφγηση Μια απντηση απ τη σιωπ (Antwort aus der Stille) (1937). Και τα 3 απ τα ουσιαστικ ργα εναι αυτοβιογραφικ και τα 3 επικεντρνονται στο δλημμα ενς νεαρο συγγραφα διχασμνου μεταξ της αστικς αξιοπρπειας και του "καλλιτεχνικο" τρπου ζως, παρουσιζοντας για λογαριασμ των πρωταγωνιστν διαφορετικ αποτελσματα απ αυτ που ο Frisch εδε ως δικ του δλημμα.
     Η καμπ της καριρας του ως συγγραφα πεζν αντιπροσωπεεται απ τα 3 μυθιστορματα I Not Stiller (1954), Homo Faber (1957) και Gantenbein / A Wilderness of Mirrors (1964), απ τα οποα ο Στλερ θεωρεται γενικ ως το πιο σημαντικ και πιο περπλοκο βιβλο του, σμφωνα με τον Γερμαν μελετητ Alexander Stephan με δρα τις ΗΠΑ, τσο ως προς τη δομ του σο και με το περιεχμεν του. Αυτ που μοιρζονται και τα τρα αυτ μυθιστορματα εναι η εστασ τους στην ταυττητα του ατμου και στη σχση μεταξ των φλων. Απ αυτ την ποψη, οι Homo Faber και Stiller προσφρουν συμπληρωματικς καταστσεις. Εν ο Στλερ εχε απορρψει τις προποθσεις που θεσαν λλοι, θα εχε φτσει στη θση του Γουλτερ Φμπερ, του υπερεθνικιστ πρωταγωνιστ του Homo Faber. Το Gantenbein / A Wilderness of Mirrors (Mein Name sei Gantenbein) προσφρει μια τρτη παραλλαγ στο διο θμα, πως φανεται δη στον ττλο του. Αντ να δηλσει "Δεν εμαι (Στλερ)" ο πλρης ττλος του Gantebein χρησιμοποιε το γερμανικ "Conjunctive" (subjunctive) για να δσει ναν ττλο σμφωνα με "Το νομ μου αντιπροσωπεει (Gantenbein)". Η φιλοδοξα του πρωταγωνιστ χει προχωρσει απ την αναζτηση μιας σταθερς ταυττητας σε μια λιγτερο δυαδικ προσγγιση, προσπαθντας να βρει μια ταυττητα μεσαου σημεου, δοκιμζοντας βιογραφικ και ιστορικ σενρια.



     Και πλι, τα 3 αργτερα πεζ Montauk (1975), Man in the Holocene (Der Mensch erscheint im Holozän) (1979) και Bluebeard (Blaubart) (1981), συχν ομαδοποιονται απ μελετητς. Και τα 3 χαρακτηρζονται απ μια στροφ προς το θνατο και τη στθμιση της ζως. Δομικ εμφανζουν να γριο κλδεμα αφηγηματικς πολυπλοκτητας. Ο γεννημνος κριτς Volker Hage στο Αμβοργο αναγνρισε στα τρα ργα "μια υποκεμενη εντητα, χι με την ννοια μιας συμβατικς 3λογας αλλ με την ννοια τι σχηματζουν μαζ μια λογοτεχνικ χορδ. Τα 3 βιβλα συμπληρνουν το να το λλο, εν το καθνα διατηρε ατομικ ολτητα ... Και τα 3 βιβλα χουν μια γεση του ισολογισμο σε να σνολο οικονομικν λογαριασμν στο τλος του τους, αποκαλπτοντας μνο αυτ που εναι απαρατητο: συνοπτικ και συμπιεσμνα ". Ο διος ο Frisch δημιοργησε μια πιο συνοπτικ "κρση του συγγραφα": "Οι 3 τελευταες αφηγσεις χουν μνο να κοιν πργμα: μου επιτρπουν να πειραματιστ με προσεγγιστικς προσεγγσεις που προχωρον περισστερο απ τα προηγομενα ργα".
     Τα δρματ του μχρι τις αρχς της 10ετας του '60 χωρζονται απ τον λογοτεχνικ σχολιαστ Manfred Jurgensen σε 3 ομδες: τα 1α κομμτια του πολμου, τα ποιητικ ργα πως ο Don Juan η αγπη της γεωμετρας (Don Juan oder Die Liebe zur Geometrie) και τα διαλεκτικ κομμτια. Πνω απ 'λα με αυτν τη 3η ομδα, ιδως την παραβολ The Fire Raisers (1953), που ταυτστηκε απ τον Frisch ως "μθημα χωρς διδασκαλα" και με την Ανδρα (1961) ο Frisch απολμβανε τη μεγαλτερη επιτυχα. Πργματι, αυτ τα δο εναι απ τα πιο επιτυχημνα γερμανικ ργα. Ωστσο, ο συγγραφας παρμεινε δυσαρεστημνος επειδ πστευε τι εχαν παρανοηθε ευρως. Σε μια συνντευξη με τον Χιντς Λοντβιχ, ο ρνολντ Φρσκ απρριψε σθεναρ την αλληγορικ τους προσγγιση: "χω αποδεξει τι μνο ταν εφαρμζω τη μορφ παραβολς, εμαι υποχρεωμνος να στελω να μνυμα που στην πραγματικτητα δεν χω". Μετ τη δεκαετα του 1960 ο Frisch απομακρνθηκε απ το θατρο. Τα πρσφατα βιογραφικ του ργα Βιογραφα: να παιχνδι (Biografie: Ein Spiel) και Triptychon ταν απολιτικ, αλλ απτυχαν να ταιριξουν με τη δημσια επιτυχα των προηγομενων δραματικν του. Μλις λγο πριν απ το θνατ του επστρεψε στη σκην ο Frisch με να πιο πολιτικ μνυμα, με τον Jonas και τον βετερνο του, μια σκηνικ εκδοχ του συλληφθντος διαλγου της Ελβετας χωρς στρατ; να Palaver.
      Για τον Klaus Müller-Salget, το καθοριστικ χαρακτηριστικ που μοιρζονται οι περισστερες σκηνς του Frisch εναι η αποτυχα τους να παρουσισουν ρεαλιστικς καταστσεις. Αντ 'αυτο εναι παιχνδια μυαλο που παζουν με το χρνο και το χρο. Για παρδειγμα, το Κινζικο Τεχος (Die Chinesische Mauer) (1946) συνδυζει λογοτεχνικος και ιστορικος χαρακτρες, εν στο Τρπτυχο καλομε να ακοσουμε τις συζητσεις διαφρων νεκρν. Στο Βιογραφικ: να παιχνδι (Biografie: Ein Spiel) μια ιστορα ζως "διορθνεται" αναδρομικ, εν ο Santa Cruz και ο πργκιπας Öderland (Graf Öderland) συνδυζουν πτυχς μιας ακολουθας ονερου με τα χαρακτηριστικ μιας ιστορας ηθικς. Χαρακτηριστικ των θεατρικν παραστσεων του Frisch εναι τα μινιμαλιστικ σκηνικ και η εφαρμογ συσκευν πως η δισπαση της σκηνς σε δο μρη, η χρση μιας "ελληνικς χορωδας" και χαρακτρων που απευθνονται απευθεας στο κοιν. Με τρπο που θυμζει το επικ θατρο του Μπρεχτ, τα μλη του κοινο δεν αναμνεται να ταυτιστον με τους χαρακτρες στη σκην, αλλ μλλον να υποκινσουν και να προκαλσουν τις δικς τους σκψεις και υποθσεις. Ωστσο, σε αντθεση με το Brecht, ο Frisch προσφερε λγες πληροφορες απαντσεις, προτιμντας να αφσει το κοιν την ελευθερα να παρχει τις δικς του ερμηνεες.
     Ο διος ο Frisch αναγνρισε τι το μρος της σνταξης ενς νου ργου που τον εντυπωσασε περισστερο ταν το πρτο προσχδιο, ταν το κομμτι ταν απροσδιριστο κι οι δυναττητες για την ανπτυξ του ταν ακμη ανοιχτς. Ο κριτικς Hellmuth Karasek που εντοπστηκε στα ργα του Frisch παζει δυσπιστα για δραματικ δομ, προφανς απ τον τρπο με τον οποο ο Don Juan η Αγπη της Γεωμετρας εφαρμζει τη θεατρικ μθοδο. Ο Frisch δωσε προτεραιτητα στις απστευτες πτυχς του θετρου και εκτιμοσε τη διαφνεια. Σε αντθεση με τον φλο του, τον δραματουργ Friedrich Dürrenmatt, ο Frisch εχε λγη ρεξη για θεατρικ εφ, τα οποα θα μποροσαν να αποσπσουν τις αμφιβολες και τις δσπιστες ιδες που περιλαμβνονται σε να σενριο. Για τον Frisch, τα εφ προλθαν απ ναν χαρακτρα που χθηκε για λγια, απ μια στιγμ σιωπς απ μια παρανηση. Και που να δρμα Dürrenmatt μπορε να οδηγσει, με φρικτ αναπφευκτο, σε μια χειρτερη δυνατ κβαση, η διακσμηση σε να παιχνδι Frisch περιελμβανε συνθως μια επιστροφ στην αρχικ θση: το πεπρωμνο που περμενε τον πρωταγωνιστ του σως να μην εχε πεπρωμνο.



     Το στυλ του λλαξε στις διφορες φσεις της δουλεις του. Το πριμο ργο του επηρεζεται ντονα απ τις ποιητικς εικνες του Albin Zollinger, και χι χωρς κποιο συγκεκριμνο μιμητικ λυρισμ, κτι απ το οποο στη μεταγενστερη ζω θα αποστασιοποιοσε, το θεωρντας ως "ψευτοποικιλιακ" ("falsche Poetisierung"). Τα μετπειτα ργα του χρησιμοποησαν να πιο σφιχτ, συνειδητ ανεπιτδευτο στυλ, το οποο ο διος ο Frisch χαρακτρισε ως "γενικ πολ συνομιλητικς" ("im Allgemeinen sehr gesprochen."). Ο Walter Schenker εδε την πρτη γλσσα του Frisch ως Zurich German, τη διλεκτο της Ελβετικς Γερμανας με την οποα μεγλωσε. Ο τυπικς Γερμανς στον οποο εισχθη ως γραπτ και λογοτεχνικ γλσσα προτιμται φυσικ για το γραπτ του ργο, αλλ χι χωρς τακτικς εμφανσεις απ παραλλαγς διαλκτου, που εισγονται ως στιλιστικς συσκευς.
     να καθοριστικ στοιχεο στο Frisch ταν νας υποκεμενος σκεπτικισμς ως προς την επρκεια της γλσσας. Στο I Not Noter, ο πρωταγωνιστς του φωνζει, "Δεν χω γλσσα για την πραγματικτητ μου!" ("... hab habe keine Sprache für meine Wirklichkeit!"). Ο συγγραφας προχρησε περαιτρω στο Ημερολγιο του 1946-49 (Tagebuch 1946-49): "Αυτ που εναι σημαντικ: το ανυπφορο, το λευκ διστημα μεταξ των λξεων, εν αυτς οι λξεις οι διες εισγουμε πντα ως δευτερεοντα ζητματα, τα οποα ως ττοια δεν εναι κεντρικ μρος αυτο που εννοομε. Η βασικ μας ανησυχα παραμνει γραφη, και αυτ σημανει, κυριολεκτικ, τι γρφετε γρω του. Προσαρμζετε τις ρυθμσεις. Παρχετε δηλσεις που δεν μπορον ποτ να περιχουν πραγματικ εμπειρα: η δια η εμπειρα παραμνει πρα ​​απ την εμβλεια της γλσσας. .. και αυτ η ανυπρβλητη πραγματικτητα εμφανζεται, στην καλτερη περπτωση, ως νταση μεταξ των δηλσεων. "Ο Werner Stauffacher εδε στη γλσσα του Frisch" μια γλσσα που αναζητ την ανεπωτη πραγματικτητα της ανθρωπτητας, τη γλσσα της οπτικοποησης και της εξερενησης ", αλλ μια που δεν αποκαλπτει ποτ στην πραγματικτητα υποκεμενο μυστικ της πραγματικτητας.
     Ο Frisch προσρμοσε τους αρχηγος του επικο θετρου του Bertolt Brecht τσο για τα δρματ του σο και για τα πεζογραφικ του ργα. δη απ το 1948 ολοκλρωσε να στοχαστικ κομμτι σχετικ με το φαινμενο της αποξνωσης με την παρατρηση, "Κποιος μπορε να πειρασθε να αποδσει λες αυτς τις σκψεις στον αφηγηματικ συγγραφα: τη γλωσσικ εφαρμογ του φαινομνου της αποξνωσης, την εσκεμμνα τακτη πτυχ της πεζογραφας, την ανεμπδιστη καλλιτεχνα που οι περισστεροι αναγνστες της γερμανικς γλσσας θα απορρψουν επειδ το βρσκουν "υπερβολικ τλειο" και επειδ αναστλλει την ενσυνασθηση και τη σνδεση, σαμποτρει τη συμβατικ ψευδασθηση τι πραγματικ συνβη η ιστορα στην αφγηση. Συγκεκριμνα, στο μυθιστρημα του 1964 "Gantenbein" ("A Wilderness of Mirrors"), ο Frisch απρριψε το συμβατικ αφηγηματικ συνεχς, παρουσιζοντας αντ 'αυτο, μσα σε να μνο μυθιστρημα, μια μικρ παλτα παραλλαγν και δυνατοττων. Το ργο "Βιογραφα: να παιχνδι" ("Biografie: Ein Spiel") (1967) επκτεινε παρμοιες τεχνικς με το θεατρικ κοιν. δη στο "Stiller" (1954), ο Frisch ενσωματθηκε, σε να μυθιστρημα, μικρς υπο-αφηγσεις με τη μορφ αποσπασματικν επεισοδιακν ενοττων απ τα "ημερολγι του". Στα μετπειτα ργα του ο Frisch προχρησε περισστερο με μια μορφ τεχνικς μοντζ που παργαγε να λογοτεχνικ κολζ κειμνων, σημεισεων και οπτικν εικνων στο "The Holozän" (1979).



     Το κντρο λογοτεχνικς εργασας του Frisch περιβλλει ορισμνα βασικ θματα και μοτβα, πολλ απ τα οποα, σε διφορες μορφς, επαναλαμβνονται σε λο το φσμα των αποτελεσμτων του συγγραφα. Στο Ημερολγιο 1946-49 ο Frisch διατυπνει μια κεντρικ ιδα που διαπερν το επμενο ργο του: "Δεν θα φτιξεις για τον εαυτ σου καμα χαραγμνη εικνα, ο Θες μας διδσκει. Αυτ πρπει επσης να ισχει με αυτν την ννοια: ο Θες ζει σε κθε τομο, αν και εμες μπορε να μην παρατηρσουμε. Αυτ η επβλεψη εναι μια αμαρτα που διαπρττουμε και εναι μια αμαρτα που διαπρττει σχεδν ασταμτητα εναντον μας - εκτς αν αγαπμε ". Η βιβλικ οδηγα θεωρεται εδ για να εφαρμοστε στη σχση μεταξ ανθρπων. Μνο μσω της αγπης οι νθρωποι μπορον να εκδηλσουν τη μεταβληττητα και την ευελιξα που εναι απαρατητες για να αποδεχθον τις εσωτερικς δυναττητες του λλου. Χωρς αγπη, οι νθρωποι μεινουν ο νας τον λλο και ολκληρο τον κσμο σε μια σειρ απλν προδιαμορφωμνων εικνων. Μια ττοια εικνα που βασζεται σε κλισ αποτελε αμαρτα ενντια στον εαυτ και ενντια στην λλη.
     Ο Hans Jürg Lüthi χωρζει το ργο του Frisch, σε δο κατηγορες ανλογα με το πς αντιμετωπζεται αυτ η εικνα. Στην πρτη κατηγορα, το πεπρωμνο του πρωταγωνιστ εναι να ζσει την απλοκ εικνα. Στα παραδεγματα περιλαμβνεται το ργο Andorra (1961) στο οποο ο Andri, που αναγνωρζεται (λανθασμνα) απ τους λλους χαρακτρες ως Εβραος, εναι υποχρεωμνος να εργζεται μσω της μορας που του χει ανατεθε απ λλους. Κτι ανλογο προκπτει με το μυθιστρημα Homo Faber (1957) που ο πρωταγωνιστς ουσιαστικ φυλακζεται απ το "υπερ-λογικ" πρσμα του τεχνικο μσω του οποου εναι αποφασισμνος να διευθνει την παρξ του. Η δετερη κατηγορα ργων που προσδιορστηκε απ τον Lüthi επικεντρνεται στο θμα της απελευθρωσης απ την απεριριστα προκαθορισμνη εικνα. Σε αυτ τη δετερη κατηγορα τοποθετε τα μυθιστορματα I'm Not Stiller (1954) και Gantenbein (1964), στα οποα οι κορυφαοι πρωταγωνιστς δημιουργον νες ταυττητες ακριβς για να απορρψουν τα προσχηματισμνα κλισ τους.
     Η πραγματικ προσωπικ ταυττητα ρχεται σε πλρη αντθεση με αυτν την απλοκ εικνα. Για τον Frisch, κθε τομο διαθτει ναν μοναδικ ατομικισμ, δικαιολογημνο απ το εσωτερικ του, και το οποο πρπει να εκφραστε και να πραγματοποιηθε. Για να εναι αποτελεσματικ, μπορε να λειτουργσει μνο μσω της ζως του ατμου, διαφορετικ το τομο θα εναι ατελς. Η διαδικασα της αυτοαποδοχς και η επακλουθη αυτοπραγματοποηση αποτελον μια απελευθερωτικ πρξη επιλογς: "Η διαφοροποηση της ανθρπινης αξας ενς ατμου, μου φανεται, εναι Επιλογ". Η "επιλογ του εαυτο" δεν περιλαμβνει μια εφπαξ δρση, αλλ μια συνεχ αλθεια που ο "πραγματικς εαυτς μου" πρπει επανειλημμνα να αναγνωρζει και να ενεργοποιε, πσω απ τις απλοκς εικνες. Ο φβος τι το τομο "ο εαυτς μου" μπορε να παραβλεφθε και η ζω που χθηκε, ταν δη κεντρικ θμα στα πρτα ργα του Frisch. Μια αποτυχα στην "επιλογ του εαυτο" ταν πιθαν να οδηγσει σε αποξνωση του εαυτο τσο απ τον εαυτ του σο και απ τον ανθρπινο κσμο γενικτερα. Μνο εντς της περιορισμνης διρκειας μιας μεμονωμνης ανθρπινης ζως μπορε η προσωπικ παρξη να βρει μια εκπλρωση που μπορε να αποκλεσει το τομο απ την ατελεωτη αμετβλητη του θαντου. Στο I Not Not Stiller, ο Frisch θεσε να κριτριο για μια ολοκληρωμνη ζω ως "να εναι να τομο ταυτσημο με τον εαυτ του. Διαφορετικ δεν υπρξε ποτ πραγματικ".
     Ο Claus Reschke λει τι οι ντρες πρωταγωνιστς στο ργο του Frisch εναι λοι παρμοιοι σγχρονοι πνευματικο τποι: εγωκεντρικο, αναποφσιστοι, αββαιοι σε σχση με τη δικ τους εικνα, συχν εκτιμον την πραγματικ τους κατσταση. Οι διαπροσωπικς τους σχσεις εναι επιφανειακς μχρι το σημεο του αγνωστικισμο, που τους καταδικζει να ζουν ως απομονωμνοι μοναχικο. Εν αναπτξουν κποια βαθτερη σχση με γυνακες, χνουν συναισθηματικ ισορροπα, γνονται αναξιπιστοι σντροφοι, κτητικο και ζηλιρης. Υποθτουν επανειλημμνα ξεπερασμνους ρλους φλου, καλπτοντας τη σεξουαλικ ανασφλεια πσω απ τον σοβινισμ. λο αυτ το διστημα οι σχσεις τους με τις γυνακες επισκιζονται απ αισθματα ενοχς. Σε μια σχση με μια γυνακα ψχνουν για "πραγματικ ζω", απ την οποα μπορον να αποκτσουν πληρτητα και αυτοεκπλρωση, απροσδιριστη απ συγκροσεις και παραλυτικς επαναλψεις, και που δεν θα χσουν ποτ στοιχεα καινοτομας και αυθορμητισμο.



     Οι γυνακες πρωταγωνιστς στο ργο του Frisch οδηγον επσης σε να επαναλαμβανμενο στερετυπο με βση το φλο, σμφωνα με τη Mona Knapp. Οι συνθσεις του Frisch τενουν να επικεντρνονται σε αρσενικος πρωταγωνιστς, γρω απ τους οποους οι κορυφαοι γυναικεοι χαρακτρες του, ουσιαστικ εναλλξιμοι, εκτελον μια δομικ και εστιασμνη λειτουργα. Συχν εναι ειδωλολατρικο ως "σπουδαοι" και "υπροχοι", επιφανειακ χειραφετημνοι και ισχυρτεροι απ τους ντρες. Ωστσο, στην πραγματικτητα τενουν να οδηγονται απ μικρ κνητρα: απιστα, απληστα και ασθηση. Στα μεταγενστερα ργα του συγγραφα οι γυναικεες χαρακτρες γνονται λο και πιο μονοδιστατες, χωρς να αποδεικνεται καμα εσωτερικ αμφιθυμα. Συχν, οι γυνακες περιορζονται στον ρλο μιας απλς απειλς για την ταυττητα του νδρα, το αντικεμενο κποιας απιστας, καταλοντας τσι τις επιτυχες τις αποτυχες της παρξης του νδρα, παρχοντας τσι στον νδρα πρωταγωνιστ να αντικεμενο για τη δικ του ενδοσκπηση. Ως επ το πλεστον, η δρση στο αρσενικ: γυναικεα σχση σε να ργο του Frisch προρχεται απ τη γυνακα, εν ο νδρας παραμνει παθητικς, περιμνει και στοχαστικς. Επιφανειακ η γυνακα αγαπται απ τον νδρα, αλλ στην πραγματικτητα φοβται και περιφρονεται.
      Απ την προσεκτικ φεμινιστικ της προοπτικ, η Karin Struck εδε τους ντρες πρωταγωνιστς του Frisch να εκδηλνουν υψηλ εππεδο εξρτησης απ τους γυναικεους χαρακτρες, αλλ οι γυνακες παραμνουν ξνες σε αυτς. Οι ντρες, απ την αρχ, επικεντρνονται στο τλος της σχσης: δεν μπορον να αγαπσουν επειδ απασχολονται με τη διαφυγ απ τις δικς τους αποτυχες και ανησυχες. Συχν συνδυζουν τις εικνες της γυναικεας γυνακας με εικνες του θαντου, πως στο Frisch για τον θρλο του Don Juan: "Η γυνακα μου θυμζει θνατο, τσο περισστερο φανεται να ανθζει και να ευδοκιμε". Κθε να σχση με μια γυνακα, και ο επακλουθος χωρισμς ταν, για ναν ανδρικ πρωταγωνιστ του Frisch, ανλογος με ναν σωματικ θνατο: ο φβος του για τις γυνακες αντιστοιχοσε στον φβο του θαντου, πργμα που σμαινε τι η αντδρασ του στη σχση ταν μια φυγ και ντροπ.
     Ο θνατος εναι να συνεχς θμα στο ργο του Frisch, αλλ κατ τη διρκεια των πρτων και υψηλν περιδων του παραμνει στο παρασκνιο, επισκιασμνο απ ζητματα ταυττητας και προβλματα σχσεων. Μνο με τα μετπειτα ργα του ο Θνατος γνεται βασικ ερτηση. Το δετερο δημοσιευμνο ημερολγιο του Frisch (Tagebuch) παρουσιζει το θμα. Μια βασικ πρταση απ το Ημερολγιο 1966-1971 (που δημοσιεθηκε το 1972), που επαναλφθηκε αρκετς φορς, εναι να απσπασμα απ το Montaigne: "τσι διαλω και χνω τον εαυτ μου". Η εντητα επικεντρνεται στα ιδιωτικ και κοινωνικ προβλματα της γρανσης. Αν και οι πολιτικς απαιτσεις ενσωματνονται, οι κοινωνικς πτυχς παραμνουν δευτερεουσες στην κεντρικ συγκντρωση στον εαυτ. Η αποσπασματικ και βιαστικ δομημνη πληροφορα του ημερολογου διατηρε μια μελαγχολικ υποκεμενη διθεση.
     Η αφγηση Montauk (1975) ασχολεται επσης με τη γρανση. Η λλειψη πολ μλλοντος του αυτοβιογραφικο πρωταγωνιστ φρνει την μφαση στην εργασα στο παρελθν και στην παρρμηση να ζσει για το παρν. Στο δρμα, Triptychon, ο Θνατος παρουσιζεται χι απαρατητα μεσα, αλλ ως τρπος αναφορς της ζως μεταφορικ. Ο θνατος αντικατοπτρζει την οστεοποηση της ανθρπινης κοιντητας και με αυτν τον τρπο γνεται μια συσκευ για τη διαμρφωση ζων. Η αφγηση Ο νθρωπος στο Ολοκανιο παρουσιζει τη διαδικασα του θαντου ενς γρου ως επιστροφ στη φση. Σμφωνα με την Cornelia Steffahn, δεν υπρχει καμα συνεκτικ εικνα του θαντου που παρουσιστηκε στα πρσφατα ργα του Frisch. Αντ 'αυτο περιγρφουν τη διαδικασα της δικς του εξελισσμενης εμπλοκς με το ζτημα και δεχνουν τον τρπο με τον οποο αναπτχθηκε η στση του καθς μεγλωνε. Στην πορεα εργζεται μσα απ μια σειρ απ φιλοσοφικς επιρρος, πως οι Montaigne, Kierkegaard, Lars Gustafsson και ακμη κι ο Επκουρος.
     Ο Frisch περιγραψε τον εαυτ του ως σοσιαλιστ, αλλ δεν εντχθηκε ποτ στο πολιτικ κμμα. Τα πρτα του ργα ταν σχεδν εντελς απολιτικ. Στο "Blätter aus dem Brotsack" ("ημερολγια της στρατιωτικς ζως") που δημοσιεθηκε το 1940, εμφανζεται ως νας συμβατικς Ελβετς πατριτης, αντανακλντας την ενοποιητικ επδραση στην ελβετικ κοινωνα του αντιληπτο κινδνου εισβολς που προρχεται απ τη Γερμανα. Μετ την Ημρα της Νκης στην Ευρπη, η απειλ για τις ελβετικς αξες και για την ανεξαρτησα του ελβετικο κρτους μειθηκε. Ο Frisch υπστη τρα μια γργορη μεταμρφωση, αποδεικνοντας μια αφοσιωμνη πολιτικ συνεδηση. Συγκεκριμνα, γινε ιδιατερα επικριτικς για τις προσπθειες διαχωρισμο των πολιτιστικν αξιν απ την πολιτικ, σημεινοντας στο ημερολγι του 1946–1949: "Αυτς που δεν ασχολεται με την πολιτικ εναι δη κομμτι του πολιτικο αποτελσματος που επιθυμε να διατηρσει, επειδ υπηρετε το κυβερνν κμμα ". Η Sonja Rüegg, γρφοντας το 1998, λει τι η αισθητικ του Frisch καθοδηγεται απ να θεμελιωδς αντι-ιδεολογικ και κριτικ κνημα, που διαμορφνεται απ την αναγνριση της θσης του συγγραφα ως ξνου στην κοινωνα. Αυτ δημιουργε αντθεση στην κυβερνητικ τξη, το προνμιο της ατομικς συμμετοχς ναντι της δραστηριτητας για λογαριασμ μιας κοινωνικς τξης και μφαση στην υποβολ ερωτσεων.



     Η κοινωνικ κριτικ του Frisch ταν ιδιατερα ντονη σον αφορ την ελβετικ πατρδα του. Σε μια πολ ομιλα που δωσε ταν δχτηκε το Βραβεο Schiller του 1973, δλωσε: "Εμαι Ελβετς, χι απλς και μνο επειδ χω ελβετικ διαβατριο, γεννθηκε σε ελβετικ δαφος κλπ.: Αλλ εμαι Ελβετς με σχεδν θρησκευτικ ομολογα" Ακολοθησε να προσν: "Η πατρδα σας δεν ορζεται απλς ως νεση ευκολα. Η" πατρδα "σημανει κτι περισστερο απ αυτ". Οι πολ δημσιες προφορικς επιθσεις του Frisch στη χρα της γννησς του, στη δημσια εικνα της χρας και στον μοναδικ διεθν ρλο της Ελβετας, εμφανστηκε στην πολεμικ του ταινα, "Achtung: Die Schweiz", και επεκτθηκε σε να ργο με ττλο, Wilhelm Tell für die Σχδιο (William Tell for Schools) που προσπθησε να αποικοδομσει το καθοριστικ πος του θνους, μεινοντας τον θρλο του William Tell σε μια σειρ συμπτσεων, λανθασμνων υπολογισμν, αδιεξδων και ευκαιριακν στοιχημτων. Με το βιβλο του Little Service (Dienstbüchlein) (1974) ο Frisch επανεξτασε και επανεκτμησε τη δικ του περοδο υπηρεσας στον στρατ πολιτν του θνους, και λγο πριν πεθνει προχρησε τσο πολ στε να αμφισβητσει εντελς την ανγκη για στρατ στην Ελβετα χωρς Στρατς? να Palaver.
     να χαρακτηριστικ μοτβο στη ζω του Frisch ταν ο τρπος με τον οποο οι περοδοι ντονης πολιτικς δσμευσης εναλλσσονταν με περιδους υποχρησης πσω σε ιδιωτικς ανησυχες. Η Bettina Jaques-Bosch το εδε αυτ ως μια διαδοχ αργν ταλαντσεων απ τον συγγραφα μεταξ του δημσιου ειλικρνειας και της εσωτερικς μελαγχολας. Ο Hans Ulrich Probst τοποθτησε τη διθεση των μετπειτα ργων κπου "μεταξ παρατησης και ριζοσπαστισμο ενς παλιο δημοκρατικο", Οι τελευταες προτσεις που δημοσευσε ο Frisch περιλαμβνονται σε μια επιστολ που απευθνεται στον υψηλο προφλ επιχειρηματα Μρκο Σολρι και δημοσιεθηκε στα αριστερ του κντρου Η εφημερδα Wochenzeitung, και εδ επστρεψε για τελευταα φορ στο να επιτεθε στο ελβετικ κρτος: "Το 1848 ταν μια μεγλη δημιουργα ελεθερου σκψης Φιλελευθερισμο που σμερα, μετ απ ναν αινα κυριαρχας απ ναν συνασπισμ μεσαας τξης, χει γνει σπαταλημνο κρτος - και εγ εξακολουθ να δεσμεομαι σε αυτ το κρτος απ να πργμα: να διαβατριο (το οποο δεν θα χρειαστε ξαν)".
     Σε συνντευξη το 1975, ο Frisch αναγνρισε τι η λογοτεχνικ του καριρα δεν εχε σημειωθε απ κποια "ξαφνικ ανακλυψη" ("... frappanten Durchbruch"), αλλ η επιτυχα εχε φτσει, πως ισχυρστηκε, πολ αργ. Παρ 'λα αυτ, ακμη και οι προηγομενες δημοσιεσεις του δεν ταν εντελς χωρς κποια επιτυχα. Στα 20 του εχε δη δημοσιεσει κομμτια σε διφορες εφημερδες και περιοδικ. Ως νος συγγραφας εχε επσης δουλει αποδεκτ απ ναν καθιερωμνο εκδοτικ οκο, το Deutschen Verlags-Anstalt με δρα το Μναχο, το οποο εχε δη συμπεριλβει αρκετος διακεκριμνους γερμανφωνους συγγραφες στους καταλγους του. ταν αποφσισε τι δεν θελε πλον να δημοσιεσει το ργο του στη ναζιστικ Γερμανα, λλαξε εκδτες, ενθηκε με την Atlantis Verlag, η οποα μετφερε την δρα απ το Βερολνο στη Ζυρχη ως απντηση στις πολιτικς αλλαγς στη Γερμανα. Το 1950 ο Frisch λλαξε εκδτες ξαν, αυτ τη φορ στον αναμφισβτητα πιο συνηθισμνο εκδοτικ οκο και στη συνχεια ιδρθηκε στη Φρανκφορτη απ τον Peter Suhrkamp.
     Ο Frisch ταν ακμα στις αρχς της δεκαετας του '30 ταν στρφηκε στο δρμα και η σκηνοθετικ του δουλει βρκε τοιμη αποδοχ στο Zürich Playhouse, αυτ τη στιγμ να απ τα κορυφαα θατρα της Ευρπης, την ποιτητα και την ποικιλα της δουλεις του πολ ενισχυμνη απ την εισρο καλλιτεχνικν ταλντων απ ττε στα μσα της δεκαετας του '30 απ τη Γερμανα. Τα πρτα ργα του Frisch, που εκτελστηκαν στη Ζυρχη, αξιολογθηκαν θετικ και κρδισαν βραβεα. Μνο το 1951, με τον πργκιπα Öderland, ο Frisch γνρισε το πρτο του στδιο. Η εμπειρα τον ενθρρυνε να δσει μεγαλτερη προσοχ σε ακροατρια εκτς της πατρδας του στην Ελβετα, ιδως στη να και ταχως αναπτυσσμενη Ομοσπονδιακ Δημοκρατα της Γερμανας, που το μυθιστρημα "Not Not Stiller" πτυχε εμπορικ σε κλμακα που μχρι ττε εχε αποφγει τον Frisch, επιτρποντς του τρα για να γνεις επαγγελματας συγγραφας πλρους απασχλησης.



     Δεν ξεκνησα με να ντυπο που προβλεπε πωλσεις 3.000 το πρτο τος, αλλ χρη στην ισχυρ κι αυξανμενη ζτηση των αναγνωστν, γινε αργτερα το πρτο βιβλο που εκδθηκε απ τον Suhrkamp με κορυφαα εκατομμριο ανττυπα. Το επμενο μυθιστρημα, ο Homo Faber, ταν νας λλος best seller, με τσσερα εκατομμρια ανττυπα της γερμανικς κδοσης που εκδθηκε το 1998. Οι Fire Raisers και η Andorra εναι τα πιο επιτυχημνα γερμανικ ργα λων των εποχν, με 250 και 230 παραγωγς ως το 1996 αντστοιχα. , σμφωνα με μια εκτμηση του λογοτεχνικο κριτικο Volker Hage. Τα δο ργα, μαζ με τον Homo Faber γιναν αγαπημνα προγρμματα σπουδν με σχολεα στις γερμανφωνες χρες της Μσης Ευρπης. Εκτς απ μερικ πρτα ργα, τα περισστερα βιβλα και ργα του Frisch χουν μεταφραστε σε περπου δκα γλσσες, εν το πιο μεταφρασμνο απ λα, το Homo Faber, χει μεταφραστε σε 25 γλσσες.
     Το νομα του Frisch αναφρεται συχν μαζ με να λλο μεγλο συγγραφα της γενις του, Friedrich Dürrenmatt. Ο μελετητς Χανς Μγιερ τα παρομοασε με τα μυθικ δδυμα, τον Κστορ και τον Πλοξ, ως δο διαλεκτικ συνδεδεμνους "ανταγωνιστς". Η στεν φιλα της πριμης σταδιοδρομας τους επισκιστηκε αργτερα απ προσωπικς διαφορς. Το 1986 ο Dürrenmatt εκμεταλλετηκε την ευκαιρα των 75ων γενεθλων του Frisch για να δοκιμσει μια συμφωνα με να γρμμα, αλλ η επιστολ πγε αναπντητη. Στις προσεγγσεις τους οι δο ταν πολ διαφορετικο. Ο λογοτεχνικς δημοσιογρφος Heinz Ludwig Arnold ανφερε τι ο Dürrenmatt, παρ το αφηγηματικ του ργο, γεννθηκε ως δραματιστς, εν ο Frisch, παρ τις επιτυχες του στο θατρο, γεννθηκε ως συγγραφας αφηγσεων. Το 1968, αφιερθηκε στο Frisch να επεισδιο 30 λεπτν της τηλεοπτικς σειρς Creative Persons.
     Στη 10ετα του '60, αμφισβητντας δημοσως ορισμνες αντιφσεις και διευθετημνες υποθσεις, και οι δο Frisch und Dürrenmatt συνβαλαν σε μια σημαντικ αναθερηση της ποψης της Ελβετας, εν αυτ εναι η ιστορα της. Το 1974 ο Frisch δημοσευσε το βιβλο του Little Service (Dienstbüchlein) και απ ττε - πιθανς απ νωρτερα - ο Frisch γινε μια δυναμικ διαιρετικ φιγορα στην Ελβετα, που σε ορισμνες περιπτσεις οι επικρσεις του απορρφθηκαν ντονα. Για τους επδοξους συγγραφες που αναζητον να πρτυπο, οι περισστεροι νεαρο συγγραφες προτιμοσαν τον Frisch ναντι του Dürrenmatt ως πηγ διδασκαλας και διαφτισης, σμφωνα με τον Janos Szábo. Στη δεκαετα του '60 ο Frisch ενπνευσε μια γενι νετερων συγγραφων, συμπεριλαμβανομνων των Peter Bichsel, Jörg Steiner, Otto F. Walter και Adolf Muschg. Περισστερο απ μια γενι μετ απ αυτ, το 1998, ταν ταν η σειρ της ελβετικς λογοτεχνας να εναι το ιδιατερο επκεντρο της κθεσης Βιβλων της Φρανκφορτης, ο λογοτεχνικς σχολιαστς Andreas Isenschmid προσδιρισε ορισμνους κορυφαους Ελβετος συγγραφες απ τη δικ του (baby-boomer) γενι πως Η Ruth Schweikert, ο Daniel de Roulet και ο Silvio Huonder στα ργα των οποων εχε βρει "ναν περεργα γνωστ παλι τνο, που αντηχε απ λες τις κατευθνσεις, και συχν σχεδν απ σελδα σε σελδα, παρξενοι απηχοι απ τον Max Frisch's Stiller.
     Τα ργα του Frisch ταν επσης σημαντικ στη Δυτικ Γερμανα. Ο Δυτικογερμανς δοκμιος και κριτικς Heinrich Vormweg περιγραψε τι δεν εμαι ο Stiller και ο Homo Faber ως "δο απ τα πιο σημαντικ και με επιρρο μυθιστορματα της γερμανικς γλσσας της δεκαετας του 1950". Στην Ανατολικ Γερμανα, κατ τη διρκεια της δεκαετας του 1980, τα ργα και τα ργα του Frisch τρεξαν επσης σε πολλς εκδσεις, αν και εδ δεν ταν το επκεντρο τσο εντατικν λογοτεχνικν σχολων. Οι μεταφρσεις των ργων του Frisch στις γλσσες λλων επσημα σοσιαλιστικν χωρν στο Ανατολικ Μπλοκ ταν επσης ευρως διαθσιμες, οδηγντας τον διο τον συγγραφα να σχολισει τι στη Σοβιετικ νωση τα ργα του θεωρονταν επσημα τι παρουσιζουν τα "συμπτματα μιας ρρωστης καπιταλιστικς κοινωνας, συμπτματα που δεν θα μποροσαν ποτ να βρεθον που τα μσα παραγωγς χουν εθνικοποιηθε "Παρ την κποια ιδεολογικ καθοδηγομενη επσημη κριτικ για τον" ατομικισμ "," αρνητικτητα "και" μοντερνισμ ", τα ργα του Frisch μεταφρστηκαν ενεργ στα ρωσικ και εμφανστηκαν σε περπου 150 κριτικς στη Σοβιετικ νωση. Ο Frisch βρκε επσης επιτυχα στη δετερη "πατρδα της επιλογς" του, στις Ηνωμνες Πολιτεες που ζησε, μακρι και συνεχς, για κποιο διστημα τα τελευταα χρνια. Γενικ θεωρθηκε απ το λογοτεχνικ δρυμα της Νας Υρκης: νας σχολιαστς τον βρκε αξιπαινα απαλλαγμνο απ την "ευρωπακ αλαζονεα".



     Ο Jürgen H. Petersen πιστεει τι η σκηνικ δουλει του Frisch εχε μικρ επιρρο σε λλους δραματουργος. Και η δικ του προτιμμενη μορφ του "λογοτεχνικο ημερολογου" απτυχε να δημιουργσει μια να τση στα λογοτεχνικ εδη. Αντθετα, τα μυθιστορματα I'm Not Stiller και Gantenbein χουν υιοθετηθε ευρως ως λογοτεχνικ μοντλα, τσο λγω του τρπου με τον οποο καταφεγουν σε ζητματα ατομικς ταυττητας σο και λγω των λογοτεχνικν τους δομν. Τα ζητματα της προσωπικς ταυττητας παρουσιζονται χι μνο μσω περιγραφς εσωτερικν πληροφοριν, αλλ μσω αφηγηματικν επινοημτων. Αυτ η στιλιστικ επιρρο μπορε να βρεθε συχν στα ργα λλων, πως η αναζτηση της Christa Wolf's για την Christa T. και στη Malina του Ingeborg Bachmann. λλοι παρμοιοι συγγραφες εναι οι Peter Härtling και Dieter Kühn. Ο Frisch βρθηκε επσης να εμφανζεται ως χαρακτρας στη λογοτεχνα λλων. Αυτ συνβη το 1983 με το μνυμα του Wolfgang Hildesheimer στον Max [Frisch] σχετικ με την κατσταση των πραγμτων και λλων θεμτων (Mitteilungen an Max über den Stand der Dinge und anderes). Μχρι ττε, ο Uwe Johnson εχε δη συντξει, το 1975, μια συλλογ απ αποσπσματα που ονμασε "Τα συλλεγμενα λγια του Max Frisch" ("Max Frisch Stich-Worte zusammen"). [96] Πιο πρσφατα, το 2007, ο γεννημνος στη Ζυρχη καλλιτχνης Gottfried Honegger δημοσευσε ντεκα πορτρτα και δεκατσσερα κεμενα στη μνμη του φλου του.
     Ο Adolf Muschg, που υποτθεται τι απευθνεται μεσα στον Frisch με την ευκαιρα των εβδομντα γενεθλων του, εξετζει τη συνεισφορ του ηλικιωμνου: "Η θση σας στην ιστορα της λογοτεχνας, πς μπορε να περιγραφε; Δεν εχατε, με συμβατικος ρους, καινοτμο ... Εγ πιστεετε τι χετε ορσει μια εποχ μσα απ κτι τσο διακριτικ και θεμελιδες: να νο πειραματικ θος (και πθος). Τα βιβλα σας αποτελον βαθι λογοτεχνικ ρευνα απ μια πρξη της φαντασας ". Ο Marcel Reich-Ranicki εδε ομοιτητες με τουλχιστον μερικος απ τους κορυφαους γερμανφωνους συγγραφες της εποχς του: "Σε αντθεση με τον Dürrenmatt τον Böll, αλλ απ κοινο με τους Grass και Uwe Johnson, ο Frisch γραψε για τα συγκροτματα και τις συγκροσεις διανοουμνων, επιστρφοντας ξαν και και πλι σε εμς, δημιουργικο διανοομενοι απ τις τξεις των μορφωμνων μεσαων τξεων: κανες λλος δεν ταυτστηκε τσο πολ και βλεπε τη νοοτροπα μας. Ο Friedrich Dürrenmatt θαμασε τον συνδελφ του: "την τλμη με την οποα ξεκιν αμσως με απλυτη υποκειμενικτητα. Εναι ο διος πντα στην καρδι του θματος. Το θμα του εναι το θμα. Στην τελευταα επιστολ του Dürrenmatt προς τον Frisch επινησε τη διατπωση τι ο Frisch στο ργο του εχε κνει "την υπθεσ του στον κσμο".
     Ο σκηνοθτης Alexander J. Seiler πιστεει τι ο Frisch εχε ως επ το πλεστον μια "ατυχς σχση" με την ταινα, παρλο που το λογοτεχνικ του φος θυμζει συχν κινηματογραφικ τεχνικ. Ο Seiler εξηγε τι το ργο του Frisch συχν αναζητοσε τρπους για να επισημνει τον "λευκ χρο" μεταξ των λξεων, κτι που συνθως μπορε να επιτευχθε μνο με να σετ ταινιν. δη, στο Ημερολγιο 1946-49 υπρχει να πριμο σκτσο για να σενριο ταινας, με ττλο Harlequin. [105] Η πρτη του πρακτικ εμπειρα για το εδος ρθε το 1959, αλλ με να ργο που ωστσο εγκαταλεφθηκε, ταν ο Frisch παραιτθηκε απ την παραγωγ μιας ταινας με ττλο SOS Gletscherpilot (SOS Glacier Pilot), [106] και το 1960 το σχδιο σεναρου του για τον William Tell (Το Castle in Flames) απορρφθηκε, μετ την οποα η ταινα δημιουργθηκε οτως λλως, εντελς αντθετη με τις προθσεις του Frisch. Το 1965 υπρχαν σχδια, υπ τον Ττλο Ζυρχη-Transit, να γυρσουν να επεισδιο απ το μυθιστρημα Gantenbein, αλλ το ργο σταμτησε, αρχικ απ διαφορς μεταξ του Frisch και του σκηνοθτη Erwin Leiser και στη συνχεια, αναφρθηκε, απ την ασθνεια του Bernhard Wicki που εισχθη για να αντικαταστσει τον Leiser. Το ργο Zürich-Transit προχρησε στο τλος, σε σκηνοθεσα Hilde Bechart, αλλ μνο το 1992 να τταρτο αινα αργτερα, και να χρνο μετ το θνατο του Frisch.
     Για τα μυθιστορματα I'm Not Stiller και Homo Faber υπρχαν αρκετς προτσεις ταινιν, μα απ τις οποες αφοροσε το cast του ηθοποιο Anthony Quinn στο Homo Faber, αλλ καμα απ αυτς τις προτσεις δεν πραγματοποιθηκε ποτ. Εναι ωστσο ενδιαφρον το γεγονς τι πολλ απ τα δρματα του Frisch γυρστηκαν για τηλεοπτικς προσαρμογς. Με αυτν τον τρπο εμφανστηκε η πρτη κινηματογραφικ προσαρμογ ενς πεζογραφικο ργου Frisch το 1975, χρη στον Georg Radanowicz και με ττλο The Misfortune (Das Unglück). Αυτ βασστηκε σε να σκτσο ενς απ τα ημερολγια του Frisch. Ακολοθησε το 1981 απ μια τηλεοπτικ παραγωγ του Richard Dindo με βση την αφγηση Montauk και μα απ τον Krzysztof Zanussi με βση το Bluebeard. Τελικ γινε δυνατ, μερικος μνες μετ το θνατο του Frisch, για την παραγωγ μιας πλρους κινηματογραφικς κδοσης του Homo Faber. Εν ο Frisch ταν ακμα ζωντανς, εχε συνεργαστε με τον σκηνοθτη Volker Schlöndorff σε αυτν την παραγωγ, αλλ οι κριτικο απογοητετηκαν ωστσο απ το αποτλεσμα. Το 1992 μως ο Holozän, μια ταινα προσαρμογς των Heinz Bütler και Manfred Eicher of Man in the Holocene, λαβε "ειδικ βραβεο" στο Διεθνς Φεστιβλ Κινηματογρφου Locarno.
     Μερικὰ ἀπὸ τὰ ἔργα του ποὺ κυκλοϕοροῦν στὰ ἑλληνικ: Homo faber (Homo faber, 1957), Κλβος 1971, Πατκης 2000· ῾Ο Μπντερμαν κι οἱ ἐμπρηστς (Biedermann und die Brandstifter, 1953), Δωδνη χ.χ., ἐϕημ. ᾽Ελευθεροτυπα 2010· Μακρὺ Σαββατοκριακο στὸ Λὸνγκ ῎Αιλαντ (Μντοκ) (Montauk, 1975), Μελνι 2005. Τ' ὄνομ μου ἂς εἶναι Γκντενμπαν (Mein Name sei Gantenbein, 1964), Μπαρμπουνκης 1980, Μελνι 2007· Στλερ (Stiller, 1953), Κδρος 2008· ᾽Ανδρρα (Andorra, 1961), Μελνι 2016.



     Toυ απονεμθηκε επτιμος ττλος απ το Πανεπιστμιο του Marburg της Γερμανας, το 1962, το Bard College (1980), το City University της Νας Υρκης (1982), το Πανεπιστμιο του Μπρμιγχαμ (1984) και το TU Berlin (1987).
     Κρδισε επσης πολλ σημαντικ βραβεα γερμανικς λογοτεχνας: το Georg-Büchner-Preis το 1958, το Βραβεο Ειρνης του Γερμανικο Εμπορου Βιβλων (Friedenspreis des Deutschen Buchhandels) το 1976 και το Heinrich-Heine-Preis το 1989.
     Το 1965 κρδισε το βραβεο Ιερουσαλμ για την ελευθερα του ατμου στην κοινωνα.
     Η πλη της Ζυρχης εισγαγε το Max-Frisch-Preis το 1998 για να γιορτσει τη μνμη του συγγραφα. Το παθλο απονμεται κθε τσσερα χρνια και συνοδεεται απ πληρωμ 50.000 CHF στον νικητ.
     Η 100 επτειος απ τη γννηση του Frisch πραγματοποιθηκε το 2011 και σηματοδοτθηκε απ κθεση στην πλη του Ζυρχη. Η περσταση γιορτστηκε επσης απ μια κθεση στο Κντρο Λογοτεχνας του Μονχου που φερε την κατλληλα αινιγματικ γραμμ, "Max Frisch. Heimweh nach der Fremde" και μια λλη κθεση στο Museo Onsernonese στο Loco, κοντ στο εξοχικ Ticinese στο οποο ο Frisch υποχωροσε τακτικ αρκετς δεκαετες.
     Το 2015 ονομστηκε μια να πλατεα της πλης στη Ζυρχη Max-Frisch-Platz. Αυτ εναι μρος ενς ευρτερου σχεδου αστικς ανπλασης που συντονζεται με να μεγλο κατασκευαστικ ργο που βρσκεται σε εξλιξη για την επκταση του σιδηροδρομικο σταθμο της Ζυρχης Ορλκον.


======================

                                      Ο Ανδορριανς Εβραος

     Στην Ανδορρα ζοῦσε κποιος νος ποὺ ὅλοι τὸν περνοῦσαν γιὰ ῾Εβραῖο. ᾽αξζει ν' ἀϕηγηθοῦμε τὴν ἱστορα τῆς πιθανολογομενης καταγωγῆς του καθὼς κι ἐκενη τῆς καθημερινῆς του συμβωσης μὲ τοὺς ᾽ανδορριανοὺς ποὺ ἔβλεπαν σ ᾽ αὐτὸν ἕναν ῾Εβραῖο πρκειται γιὰ μιὰ παραδεδομνη εἰκνα τοῦ ῾Εβραου, εἰκνα ποὺ τὴν ἔβρισκε παντοῦ μπροστ του. Δυσπιστοῦσαν ἀπναντι στὸν ψυχισμ του, ἕναν ψυχισμὸ πο, καθὼς ἄλλωστε οἱ Ανδορριανοὶ τὸ γνωρζουν καλ, δὲν μπορεῖ νὰ τὸν ἔχει ἕνας ῾Εβραῖος. Τὸν ἐπιτιμοῦσαν γιὰ τὴν ὀξνοι του, ἡ ὁποα ἀκριβῶς γι ᾽ αὐτὸ γινταν ἀναγκαστικὰ πιὸ αἰχμηρ. ἀκμα γιὰ τὴ σχση του μὲ τὸ χρῆμα, ποὺ στὴν Ανδρρα παζει μεγλο ρλο: γνριζε, αἰσθανταν ἐκεῖνο ποὺ ὅλοι τους τὸ σκϕτονταν χωρὶς νὰ τὸ λνε. ᾽Εκεῖνος εἶχε ἐξετσει τὸν ἑαυτ του γιὰ νὰ δεῖ ἂν ἀλθευε τὸ ὅτι σκεϕτταν συνεχῶς τὸ χρῆμα· εἶχε ἐξετσει τὸν ἑαυτ του, ὥσπου ἀνακλυψε πὼς ἦταν ἀλθεια, πὼς ἦταν γεγονὸς ὅτι δὲν ἔπαυε νὰ σκϕτεται τὸ χρῆμα.
     Τὸ ὁμολγησε, τὸ παραδχτηκε, καὶ οἱ ᾽ανδορριανοὶ ἀλληλοκοιτζονταν σιωπηλο, δχως καμα σχεδὸν σσπαση τοῦ προσπου τους. ακμα κι ὡς πρὸς τὰ ζητματα τῆς πατρδας, γνριζε ἐπακριβῶς τ σκϕτονταν· ὅποτε ἔπιανε αὐτὴ τὴ λξη στὸ στμα του, ἐκεῖνοι δὲν τῆς ἔδιναν σημασα, σὰν νὰ ἐπρκειτο γιὰ νμισμα πεσμνο σὲ ἀκαθαρσες. Γιατὶ ὁ ῾Εβραῖος -κι αὐτὸ ἐπσης τὸ γνριζαν οἱ Ανδορριανο- ἔχει πατρδες ποὺ τὶς ἐπιλγει, ποὺ τὶς ἀγορζει, ἀλλὰ δὲν ἔχει μα πατρδα ὅπως ἐμεῖς ἀπὸ γεννησιμιοῦ μας· καὶ ὅ,τι καλὸ κι ἂν ἐννοοῦσε ὅταν ἐπρκειτο γιὰ τὰ συμϕροντα τῆς Ανδρρας, τὰ λγια του ἔπεϕταν σὲ μιὰ σιωπὴ ὅπως κτι ποὺ πϕτει σὲ βαμβκι. Αργτερα κατλαβε ὅτι προϕανῶς τοῦ ἔλειπε τὸ τακτ· τοῦ τὸ εἶχαν μλιστα πεῖ ἀπερϕραστα μιὰ μρα πο, ἀπογοητευμνος ἀπὸ τὴ συμπεριϕορ τους, εἶχε ὀργιστεῖ γιὰ τὰ καλ. Η πατρδα ἀνῆκε, ἅπαξ καὶ διὰ παντς, στοὺς ἄλλους, καὶ δὲν ἀναμενταν ἀπ ᾽ αὐτὸν ὅτι θὰ μποροῦσε νὰ τὴν ἀγαπει· ἀπεναντας, οἱ ἐπμονες προσπθειες κι ἐπιδιξεις του ἄνοιγαν ἁπλῶς χσμα καχυποψας ἀνμεσα σ' αὐτὸν καὶ τοὺς ἄλλους. Λαχταροῦσε κποια εὔνοια, κποια εὐμνεια, μιὰ ὑπερβολικὴ οἰκειτητα ἐκεῖ ὅπου οἱ ἄλλοι ἔβλεπαν μνο ἕνα ἐκ μρους του μσον για τὴν ἐπτευξη τῶν στχων του, ἀκμα κι ὅταν ἀδυνατοῦσαν νὰ τοῦ βροῦν κποια ἐνδεχμενη πρθεση.
     τσι λοιπὸν εἶχαν τὰ πργματα ως ὅτου ἀνακλυψε μιὰ μρα, χρη στὴν ἀκαταπνητη ὀξυδρκει του ποὺ ἀνλυε τὰ πντα, ὅτι πργματι ὄχι μνο δὲν ἀγαποῦσε τὴν πατρδα του, ἀλλὰ οὔτε κι αὐτὴ τὴν ἴδια τὴ λξη, ἡ ὁποα τοῦ δημιουργοῦσε δυσϕορα κθε ϕορὰ ποὺ τὴ χρησιμοποιοῦσε. ταν προϕανὲς πὼς εἶχαν δκιο. ταν προϕανὲς πὼς ἀδυνατοῦσε ν' ἀγαπσει πλρως, μὲ τὸν ἀνδορριανὸ τουλχιστον τρπο. Διθετε ββαια τὴ ζση τοῦ πθους, σὲ συνδυασμὸ ὡστσο μὲ τη ψυχρτητα τῆς ἀντληψς του, πργμα ποὺ οἱ ἄλλοι τὸ ἐκλμβαναν ὡς τὸ πντοτε ἑτοιμοπλεμο μυστικὸ ὅπλο τῆς ἐκδικητικτητς του. Τοῦ ἔλειπε ἡ καρδι, τὸ ἑνωτικὸ στοιχεῖο· τοῦ ἔλειπε -κι αὐτὸ δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ παραβλεϕθεῖ- ἡ θρμη τῆς ἐμπιστοσνης. Η συναναστροϕὴ μαζ του ἦταν ββαια συναρπαστικ, πλὴν ὅμως διλου εὐχριστη, διλου τερπν. ῾Ο ῾Εβραῖος δὲν τὰ κατϕερνε νὰ εἶναι ὅπως ὅλοι οἱ ἄλλοι· καὶ μλιστα, ἀϕοῦ εἶχε μταια ἐπιχειρσει νὰ περνει ἀπαρατρητος, περιϕερε τὴ διαϕορετικτητ του μ᾽ ἕνα εἶδος ἰσχυρογνωμοσνης, ὑπερηϕνειας κα παραπσω, ὕπουλης ἐχθρτητας, τὴν ὁποα -ἐπειδὴ ἦτανε καὶ γι' αὐτὸν ὀδυνηρ- ἐξωριζε μὲ ὁλοπρθυμη εὐγνεια. Ακμα κι ὅταν ὑποκλινταν, τὸ ἔκανε σὰν ἔνδειξη μομϕῆς, λὲς κι ἔϕταιγε ὁλκληρο τὸ περιβλλον του ποὺ ἦταν ῾Εβραῖος.
     Οι περισστεροι Ανδορριανοὶ δὲν τοῦ ἔκαναν καννα κακ. Οὔτε ἑπομνως καὶ τποτα καλ. Υπῆρχαν ἄλλωστε κι Ανδορριανοὶ πιὸ ἐλεθερου καὶ προοδευτικοῦ, ὅπως οἱ ἴδιοι τὸ χαρακτριζαν, πνεματος, οἱ ὁποῖοι αἰσθνονταν νὰ ἔχουν ὑποχρεσεις ἀπναντι στὴν ἀνθρωπτητα· ἔτσι, τὸν ῾Εβραῖο τὸν σβονταν, ὅπως τνιζαν, ἀκριβῶς γιὰ τὰ ἑβρακ του προτερματα: τὴν ὀξνοι του κὶ ἄλλα. Τοῦ παραστθηκαν ὣς τη μρα τοῦ θαντου του, ποὺ ὑπῆρξε ϕρικτς, τσο ϕρικτὸς κι ἀποτρπαιος, ὥστε ϕρικασαν ἀκμα κι οἱ Ανδορριανοὶ ἐκεῖνοι ποὺ δὲν εἶχαν μχρι στιγμῆς συγκινηθεῖ ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι καὶ ὁλκληρη ἡ ζω του εἶχε ὑπρξει ϕρικτ. Τοῦτο σημανει ὅτι, στη πραματικτητα, δὲν τὸν λυπθηκαν· ἤ, γιὰ νὰ τὸ ποῦμε πιὸ ἀπροκλυπτα, δὲν τοὺς ἔλειψε ποὺ τὸν ἔχασαν. Αγανχτησαν μνο μἐ κενους ποὺ τὸν σκτωσαν καθὼς καὶ μὲ τὸν τρπο ποὺ τὸν σκτωσαν -προπαντὸς μὲ τὸν τρπο.
    Για καιρὸ μιλοῦσανε γι' αυτ. Μχρι τη μρα ποὺ μαθετηκε κτι ποὺ κι ὁ ἴδιος ὁ νεκρὸς δὲν θὰ μποροῦσε νὰ τὸ γνωρζει, ὅτι δηλαδὴ ἦταν ἕνα ἔκθετο παιδ, ποὺ οἱ γονεῖς του ἀνακαλϕθκαν ἀργτερα κι ὅτι ἦταν ἐξσου Ανδορριανὸς ὅπως κι ἐμεῖς οἱ ἄλλοι...
     Κανεὶς πιὰ δὲν ξαναμλησε γι' αυτ. Κθε ϕορὰ ὅμως ποὺ οἱ Ανδορριανοὶ κοιτζονταν στον καθρϕτη, βλπανε μὲ τρμο πὼς εχανε, δηλαδὴ πὼς ὁ καθνας τους εχε, τὰ χαρακτηριστικὰ του ᾽Ιοδα.
     Οὐ ποισεις σεαυτῷ εἴδωλον τοῦ θεοῦ, ἔχει γραϕτεῖ. Τοῦτο θὰ 'πρεπε νὰ ἰσχει καὶ γιὰ τὸν θεὸ ὡς αὐτὸς ποὺ εἶναι Ζῶν μσα σὲ κθε ἄνθρωπο κι εἶναι ἀπερινητος. Αλλὰ τοῦτο εἶναι ἕνα ἁμρτημα ποὺ ὅπως οἱ ἄλλοι τὸ διαπρττουν ὡς πρὸς ἐμᾶς, ἔτσι κι ἐμεῖς τὸ διαπρττουμε σχεδὸν ἀδικοπα ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους.
     Παρ' εκτὸς ὅταν ἀγαπᾶμε.
___________________________________

 

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers