-


Dali &









/




 
 

/ 

( ): -'

                                        Πρλογος

     Δια του παρντος κλενω μια μουσικ χαραμδα, επειδ μχρι στιγμς δεν εναι και πολ γνωστ στο ελληνικ κοιν, παραθτοντας ,τι κατφερα να συγκεντρσω απ τον κσμο, περ αυτο. Πρκειται πως βλπετε και στον ττλο, περ του λατρεμμνου, θαυμσιου μουσικο κονσρτου, που μγεψε και μαγεει ακμα στις μρες μας, του Κονσιρτο Ντε Αρανχουθ, του δισημου πια κι αεμνηστου Χοακν Ροδργο Βδρε, ευρως γνωστ ως Χοακν Ροδργο, σκτο, αλλ με το τιμητικ ττλο του Μαρκησου και φυσικ πολυβραβευμνου μουσικο στην Ισπανα. Επισημανω, πως φιλοξεν νθετο κομμτι στο παρν, για το τ ακριβς εναι να κονσρτο και μη ρωττε πολλ περισστερα γιατ κι εγ μη θαρρετε πως εμαι ειδικς στα της μουσικς.
     Κτω κτω, εναι το κομμτι παιγμνο απ Γουλλιαμς! Δε θα πω λλα και ξεκιν αμσως.  Π. Χ.

===================



Ο Καλλιτχνης

     Ο Joaquín Rodrigo Vidre, 1ος Μαρκσιος των Κπων του Aranjuez  (22/11/ 1901-6/7/1999), κοινς γνωστς ως Joaquín Rodrigo, ταν Ισπανς συνθτης και βιρτουζος πιανστας. Η μουσικ του εναι απ τις δημοφιλστερες του 20ο αι. Συγκεκριμνα, το Concierto de Aranjuez* θεωρεται να απ τα κορυφαα της ισπανικς μουσικς και του ρεπερτορου της κλασσικς κιθρας αλλ και γενικτερα παγκοσμως.



     Γεννθηκε 22 Νομβρη 1901 στο Sagunto βρεια της Βαλνθια κι χασε εντελς την ρασ του μλις στα 3 χρνια του απ διφθερτιδα. ρχισε να σπουδζει solfège, πινο και βιολ στα 8 κι αρμονα και σνθεση απ τα 16 του. Αν και διακρθηκε με την ανδειξη της αξας της ισπανικς κιθρας ως παγκσμιου οργνου συναυλιν και γνωστο για τη μουσικ της γλυκτητα, δεν κατκτησε ποτ το διο το ργανο. Εναι, ωστσο, νας εξαιρετικς, δεξιοτχνης πιανστας και βιολιστς και ποτ δε χρησιμοποιε βοηθματα στη σνθεση. Εναι εκπληκτικ το πσο καλ ταιριζει στο καθνα απ τα παραπνω ργανα. γραψε τις συνθσεις του σε μορφ Braille, το οποο μεταγρφηκε για δημοσευση. Οι συνθσεις του ωστσο, αποτελονε σμερα κριτριο για τις εξετσεις δεξιοτεχνας στη κλασσικ κιθρα.



     Σποδασε μουσικ υπ τον Francisco Antich στη Βαλνθια κι υπ τον Paul Dukas στο École Normale de Musique στο Παρσι, -μελτες κι αργτερα υποτροφες τον οδγησαν εκε . Μετ απ σντομη επιστροφ στην Ισπανα, πγε και πλι στο Παρσι για να σπουδσει μουσικολογα, πρτα υπ τον Maurice Emmanuel και στη συνχεια υπ τον André Pirro στη Σορβννη. Οι πρτες του δημοσιευμνες συνθσεις χρονολογονται απ το 1923. Το 1940, μετ τον Ισπανικ Εμφλιο, επστρεψε στη πατρδα του απ το Παρσι, που διμενε κι εγκαταστθηκε στη Μαδρτη. Το 1943 λαβε το Εθνικ Βραβεο Ορχστρας για τα Cinco piezas Infanteles της Ισπανας, βασισμνο στη προηγομενη σνθεση του διου κομματιο για 2 πινα, με σολστα τον Ricardo Viñes. Απ το 1947 τανε καθηγητς μουσικς ιστορας, κρατντας την δρα της μουσικς Manuel de Falla στη Φιλοσοφικ Σχολ, στο Complutense University της Μαδρτης. Αξιοσημεωτος μαθητς εναι ο Yüksel Koptagel, Τορκος συνθτης και πιανστας.

----------------------

 * Το κοντσρτο (ιτ. concerto) εναι μουσικ σνθεση που να σλο ργανο (και πιο σπνια, περισστερα απ να) αντιπαραβλλεται με την ορχστρα Ευρωπακς κλασικς μουσικς. Η καταγωγ του εναι αρκετ παλι και προρχεται απ τον 15ο αι., που εχε τελεως διαφορετικ μορφ: τανε φωνητικ, για λγους μονωδος και σολιστικ ργανα. Αργτερα προστθηκε χορωδα κι ορχστρα κι αυτ το εδος εξελχθηκε στη κανττα. Κατ την περοδο του Μπαρκ υπρχανε τρα εδη οργανικν κοντσρτων:

 α Το πολυχορικ κοντσρτο, στο οποο συμμετεχαν διφορες ισοδναμες ομδες
 β το Κοντσρτο-Γκρσο, στο οποο μια μικρ ομδα οργνων (π.χ. να κουαρττο απ βιολι δο βιολι και βιολοντσλο, κουαρττο κουνττο εγχρδων πνευστν κ..), διαφοροποιεται απ τα υπλοιπα ργανα της ορχστρας με ναν ξεχωριστ μουσικ ρλο. Η δομ του ακολουθοσε τη δομ της σοντας δωματου της εκκλησιαστικς σοντας.
 γ το σλο κοντσρτο, για σλο ργανο κι ορχστρα. Τα σολιστικ ργανα που χρησιμοποιονταν κυρως ταν το βιολ, το μποε, η τρομπτα, κποιο πληκτροφρο ργανο.

     Απ τον 18ο αι. αρχζει να υποχωρε το Κοντσρτο-Γκρσο και να επικρατε ο πλον διαδεδομνος μχρι τις μρες μας τπος του κοντσρτου: εναι τριμερς (γργορο-αργ-γργορο), με δομ σοντας.

   Ι Πρτο μρος: ακολουθε τη φρμα σοντας (κθεση-επεξεργασα-επανκθεση), διαμορφωμνη τσι στε να εναλλσσεται ο σολστας με την ορχστρα. Στην εισαγωγ του κοντσρτου παζει συνθως ολκληρη η ορχστρα και παρουσιζει τα δο βασικ θματα του ργου. Στη συνχεια ο σολστας, που χει και τον κριο ρλο σ' ολκληρο το ργο, ερμηνεει τα δο θματα, με μετατροπα στο δετερο θμα. Η κθεση τελεινει συνθως με ανοδικ δεξιοτεχνικ κνηση του σολστα που καταλγει σε τρλια. Η ορχστρα οδηγε στην επεξεργασα, στην οποα συμμετχει εναλλξ με τον σολστα. Στο τλος της επανκθεσης υπρχει να σολιστικ και κρως δεξιοτεχνικ τμμα, η καντντσα, που στα παλαιτερα κοντσρτα, ως την εποχ του Λοντβιχ βαν Μπετβεν τανε συχν αυτοσχεδιαστικ.
  ΙΙ Δετερο μρος: εναι μελωδικ κι αργ.
ΙΙΙ Τρτο μρος: γργορο κι επσης δεξιοτεχνικ, συνθως σε μορφ ρντο.

     Τα σολιστικ σημεα του κλασικο κοντσρτου χουνε χαρακτρα δεξιοτεχνικ κι απαιτον ιδιατερες ικαντητες απ τον εκτελεστ, εν το τμμα του κοντσρτου, το οποο χει κατεξοχν σκοπ τη παρουσαση των ικανοττων του σολστα, εναι η καντντσα (cadenza). Τη μουσικ μορφ του κοντσρτου αξιοποησαν λοι σχεδν οι σημαντικο συνθτες της Ευρωπακς κλασικς μουσικς με κυραρχο, στατιστικ, ργανο το βιολ και το πινο. Υπρχουν μως και διπλ, και τριπλ κοντσρτα (π.χ. κοντσρτα για βιολ και πινο, για δο πινα (Φλιξ Μντελσον-Μπαρτλντυ), για φλουτο κι ρπα (Βλφγκανγκ Αμαντους Μτσαρτ), για πινο, βιολ και βιολοντσλο (Λοντβιχ βαν Μπετβεν).
     Απ τη ρομαντικ εποχ ρχισαν να εμφανζονται παραλλαγς στη δομ του κοντσρτου, πως για παρδειγμα τετραμερ κοντσρτα (Γιοχνες Μπραμς), κοντσρτα με συνεχμενα μρη (πως του Φραντς Λιστ), με επεξεργασα του διου θεματικο υλικο σε λα τα μρη (Ρμπερτ Σομαν). Παρλληλα αυξανταν κι η δεξιοτεχνα στα σολιστικ μρη.

----------------------

Η Σντροφος

     Η Βικτρια Kamhi de Rodrigo, Marquise of the Jardines de Aranjuez (1905 Κωνσταντινοπολη, Τουρκα-21 Ιουλου 1997) τανε Τορκα πιανστα της Σεφαραδικς εβρακς κληρονομις κι η σζυγος του Ισπανικο συνθτη Joaquín Rodrigo.



     Σποδασε υπ τους Lalewicz, Lévy και Viñes. Συνντησε τον Rodrigo το 1929 και παντρετηκε στις 19 Γενρη 1933. Ζοσανε στη Γαλλα και τη Γερμανα πριν επιστρψουνε στην Ισπανα το 1939. Εγκατλειψε τη καρριρα της ως πιανστα. Αποτλεσε τον πιο πολτιμο βοηθ του τυφλο συνθτη-συζγου κι γραψε το βιογραφικ ργο De la mano de Joaquín Rodrigo: Historia de nuestra vida. χει μεταφραστε στα αγγλικ ως Hand in Hand with Joaquin Rodrigo: Η ζω μου στο πλευρ του Maestro.



     Το μοναδικ παιδ τους εναι η Cecilia, που γεννθηκε το Γενρη του 1941. Η Cecilia παντρετηκε αργτερα τον βιολιστ Agustín León Ara και γννησε 2 κρες,  Cecilita και Patricia, τις εγγονς των Kamhi και Rodrigo.


             Κρη & Εγγον: οι 2 Σεσλιες

     Εκτς απ τις συμφωνες για λλα ργανα (βιολ, τσλο, ρπα, πινο), τα δημιουργικ επιτεγματ του περιλαμβνουν επσης ργα για θατρο και φωνητικ κομμτια. Πθανε 21 Ιουλου 1997 2 χρνια πριν απ τον Rodrigo. Κι οι δο εναι θαμμνοι πλι-πλι στο κοιμητρι του Οκου του Aranjuez.

Το ργο

    Το πιο δισημο ργο του, Concierto de Aranjuez, δημιουργθηκε στην αρχ του 1939, εν ο διος στη Λατινικ συνοικα του Παρισιο λπιζε να μπορσουν να επιστρψουνε στην Ισπανα. Δεν τανε το πρτο του ργο για κιθρα, αλλ τανε το πρτο που εχε γρψει για κιθρα κι ορχστρα.  Το γραψε δε, για τον κιθαρστα Regino Sainz de la Maza. Στα μετπειτα χρνια ο διος κι η σζυγς του δλωσαν τι γρφτηκε ως απντηση στην αποβολ του 1ου παιδιο τους. Εναι να κονσρτο για κιθρα κι ορχστρα. Το κεντρικ μρος adagio εναι να απ τα πιο αναγνωρσιμα στη κλασσικ μουσικ του 20ου αι., που χαρακτηρζει την αλληλεπδραση της κιθρας με το cor anglais. Αυτ το μρος προσαρμστηκε αργτερα απ τον μουσικ δημιουργ της τζαζ Gil Evans για το λμπουμ του, το 1960. Miles Davis Σκτσα της Ισπανας. Το Concerto προσαρμστηκε απ τον διο τον συνθτη για τη Harp & Orchestra κατπιν αιτματος του Nicanor Zabaleta κι εκτελστηκε απ κενον.
     Εχε δη γρψει δο κομμτια για σκτο σλο κιθρα πριν απ' αυτ, τα εξς: En Jos Trigales & Sarabande lointaine. Με το Concierto ο Rodrigo δεν γραψε μνον να πετυχημνο κομμτι σε να ασυνθιστο φος, τρεξε επσης μια τολμηρ σειρ σλο συγχορδιν στο ργανο του συνοδευτικο συγκροτματος , η κιθρα «αντιμετπισε μια πλρη ορχστρα με να πρωτγνωρο θρρος ». Ωστσο, ο χος της ορχστρας δεν υπερκαλπτιε τη κιθρα, τουναντον, «η κιθρα παραμνει σλο ργανο σε ολκληρο το μκος του κομματιο».



     Η επιτυχα αυτο του  κονσρτου οδγησε σ' εκτελσεις απ διφορους εξχοντες σολστες, πως ο Nicanor Zabaleta, για τον οποον ο Rodrigo αφιρωσε το Concierto serenata για ρπα κι ορχστρα, με σολστα τον Julian Lloyd Webber, για τον οποο συνθεσε το Concierto como un divertimento, για τσλο κι ορχστρα, του James Galway, για τον οποο συνθεσε το ποιμενικ Concierto για φλουτο κι ορχστρα. Το 1954 συνθεσε το Fantasía para un gentilhombre κατπιν αιτματος του Andrés Segovia. Τλος, το Concierto Andaluz, για 4 κιθρες κι ορχστρα, ανατθηκε στον Celedonio Romero για τον εαυτ του και τους 3 γιους του. Ωστσο, καννα απ τα ργα του δεν πτυχε τη δημοτικτητα και τη σημαντικν επιτυχα του Concierto de Aranjuez και της Fantasia para un gentilhombre. Αυτ τα 2 ργα συσχετζονται και μπερδεονται πολ συχν σε καταγραφς.





     Του απονεμθηκε το υψηλτερο βραβεο που θα μποροσε να δοθε ποτ σε μουσικ, για τη σνθεση, το Premio Nacional de Música, το 1983. Στις 30 Δεκμβρη 1991 ο Rodrigo δχθηκε και μπκε στην ισπανικ αριστοκρατα καθς λαβε απ τα χρια του βασιλι Juan Carlos I τον κληρονομικ ττλο Marqués de los Jardines de Aranjuez. λαβεν επσης το βραβεο Prince of Asturias -η αντατη πολιτικ τιμ της Ισπανας- το 1996. Ονομστηκε, τλος, διοικητς του Τγματος Τεχνν απ τη γαλλικ κυβρνηση το 1998.



     Παντρετηκε τη Βικτρια Kamhi, πιανστα που γεννθηκε στη Τουρκα και γνρισε στο Παρσι, στις 19 Γενρη 1933 στη Βαλνθια. Η κρη τους Cecilia γεννθηκε στις 27 Γενρη 1941. Ο Rodrigo πθανε στις 6 Ιουλου 1999 στη Μαδρτη σε ηλικα 97 ετν κι η κρη του τον διαδχθηκε ως Marquesa de los Jardines de Aranjuez.



     Αν και το Concierto de Aranjuez εναι μοναδικ στην ισπανικ μουσικ του 20ο αι., οι ρζες του φτνουνε πσω στην εποχ του Ρομαντισμο, του οποου το ξεπταγμα φερε το κντρισμα για γνωστα, καλλιτεχνικ εδφη και τσεις κι χι μνο στη λογοτεχνα στη ζωγραφικ, αλλ και στους συνθτες και τους σολστες της μουσικς και μλιστα υπρξαν οι τελευταοι αρκοντως εμπνευσμνοι. Οι συνθσεις δεν περιοριστκανε στην αφομοωση στοιχεων λακς μουσικς απ μακρινος τπους, πως παρουσιαστκανε στη Σκωτικ Συμφωνα του Mendelssohn, για παρδειγμα, αλλ οι συνθτες θα ‘πρεπε να «καταγρφουν μουσικ» με σο πιο καλ τρπο μλιστα γιντανε, τις διαθσεις, τις τσεις αλλ και τα εθιμοτυπικ κρατοντα κι αν τανε δυνατ να τα βελτινουν ηχητικ λα τοτα.
     Η Ευρπη προκλεσε τη προσαρμογ των λαμπερν ρυθμν, των ελκυστικν μελωδιν και του αδιαμφισβτητου ντπιου σολαρσματος. Η Ιβηρικ Χερσνησος ειδικ,  ταν ιδιατερα ανεξντλητη πηγ μπνευσης για ττοιες συνθσεις και τελικ επικρατσανε τα εξς κρια ρεματα, εκπεφρασμνα μουσικ με τα κτωθι κομμτια: η Espana απ τον Emmanuel Chabrier, Rhapsodie espagno  του Nicolai Rimsky-Korsakov καθς κι η σνθεση με τον διο ττλο απ τον Maurice Ravel, η Carmen του Georges Bizet η espagnole Symphonie απ τον Edouard Lalo -λα τα ργα αυτ εναι ακμα και σμερα δημοφιλ.



     Τι ξεχωρζει το Concierto απ λλες συνθσεις με ισπανικ χρμα κι εναι αμσως εμφανς στον ττλο, εναι το γεγονς τι δεν ταν μια συνολικ Ισπανα που δωσε την μπνευση, αλλ μια συγκεκριμνη περιοχ στην οποα ο Ροδργο εχε στο μυαλ του, ναν αρκετ συγκεκριμνο ιστορικ τπο κι ακμη και μια συγκεκριμνη χρονικ στιγμ: η αγαπημνη καλοκαιριν κατοικα των Βουρβνων:  το Aranjuez,  βρσκεται στα ντια της Μαδρτης, στα τλη του 18ου αινα και στις αρχ του 19ου, στην αθουσα του Κρολου και του γιου του Φερδιννδου VII που υπενθυμζει τη λεπτ κομψτητα των "Majas", των Toreros και των "Sones espagnoles". Επιπλον, ο Rodrigo θελε να διεγερει αρκετ συγκεκριμνα συναισθματα: «μνμες προηγομενων χρνων, των υπροχων κπων του Aranjuez με τις κρνες τους, τα δντρα τους, τα πουλι τους.
     Αυτ λα, αφσανε το στγμα τους στο κοιν στη πρτη παρσταση του κονσρτου στη Βαρκελνη στις 9 Νομβρη 1940. δειξανε τσον αυθρμητον ενθουσιασμ κι οι κριτικο το περιγραψαν αρκετ κατηγορηματικ ως ορσημο στην ισπανικ μουσικ. Ο Ροδργο εκπλρωσεν τσι μιαν επιθυμα του καθς ομολγησεν αργτερα τι δεν εχε σκεφτε τποτα λλο απ το τι αυτ θα 'πρεπε να ‘ναι μια επιτυχα ττοια γι' αυτν και το κοιν να απολαμβνει και να ζητ να του το παζουνε ξαν και ξαν.
     Τλος, οι σκψεις κι οι προτσεις-οδηγες του σχετικ με το πως πρπει να παζονται-εκφρζονται τα τρα μρη του, εναι οι εξς:

   Το 1ο μρος (Allegro con spirito) να αποδοθε απ να πνεμα ρυθμο και σφργους χωρς κανν απ τα δο να παραβιζει τον αμελικτο ρυθμ του.

   Το 2ο μρος (Adagio) να παρουσιζει-αντιπροσωπεει μια συνομιλα μεταξ κιθρας και σλο (ang anglais, bassoon, oboe, hom κ.λπ.). Να υπρχει μια σταθερ κι επμονη λοπα του μοτβου με την ηχητικν υποστριξη ολκερης της λοιπς δομς της ορχστρας.

   Το 3ο μρος (Allegro Gentile) να θυμζει μιαν αθουσα χορο στην  οποα θα ηχε ο συνδυασμς του διπλο και του τριπλο χρονισμο που θα διατηρε τεταμνο το ρυθμ μχρι τη τελευταα γραμμ του φινλε.

     Το Concierto de Aranjuez του Rodrigo, εναι απ κενα τα ργα που κνανε το δημιουργ τους παγκοσμως δισημο απ τη μια μρα στην λλη και συνδσαν ρρηκτα νομα κι ργο στη πορεα τσων ετν. Ο διος ο Rodrigo φανεται να ταν κπληκτος απ την ενθουσιδη υποδοχ του Concierto: μια 10ετα αργτερα δεν εχε απντηση στην ερτηση που θεσε νας δημοσιογρφος: «Ποιο εναι και πως μπορε να συντεθε το κομμτι αυτ, που μπορε να δσει την δια ευχαρστηση, να προκαλσει τα δια συναισθματα και να εμπνεσει τον διο ενθουσιασμ, ανμεσα σε να τσο διαφορετικ ακροατριο;» Η εκπληκτικ απντηση του τανε: «Για να ‘μια αρκετ ειλικρινς:  δεν γνωρζω. Αν το ξερα, ττε θα εχε ανακαλψει την δια την επιτυχα, την πανκεια, τη φμη που εχα πετχει με το Concierto, και με λλα κομμτια».



     Για τη παρουσαση του κομμτιο, σαν αναπσπαστο κομμτι του ρθρου, επλεξα κενη του θαυμσιου, παγκσμιου κιθαρστα Τζων Γουλλιαμς. Απολαστε τη: Πρταση: Ξεκινστε το μουσικ κομμτι και διαβστε το ρθρο σο παζει... Π. Χ.  

====================
Κονσιρτο Ντε Αρανχουθ: Ροδργο
====================

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers