-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

- 

:

    Ο Μγας Χαν ξεφλλιζε στον τλαντ του, τους χρτες των πλεων που απειλον μσα στους εφιλτες και τις κατρες: Ενχ, Βαβυλνα, Γιχου, Μποτουα, Γενναος Νος Κσμος. Επε:
- ''λα εναι ανφελα, αν ο τπος της τελικς φιξης δεν μπορε παρ να εναι η κολασμνη πλη κι εναι εκε που μας τραβει το ρεμα, με κκλους που λο και στενεουν''.
     Κι ο Πλο:
- ''Η κλαση των ζωντανν δεν εναι κτι που θα υπρξει, αν υπρχει μι, εναι αυτ που βρσκεται δη εδ, η κλαση που κατοικομε κθε μρα, που φτιχνουμε με το να ζομε μαζ. Δο τρποι υπρχουν για να γλυτσεις απ το μαρτρι της. Ο πρτος εναι εκολος σε πολλος: δξου την κλαση και γνε μρος της τσι που να μην την βλπεις πι. Ο δετερος εναι επικνδυνος κι απαιτε συνεχ επαγρπνηση και γνση: ψξε και μθε ν' αναγνωρζεις ποις και τι στην μση της κλασης, δεν εναι κλαση κι αυτ κνε να διαρκσουν, δσε τους χρο
"!

=====================================

Πραγματικς πλεις: Διαβζοντας τις Αρατες Πλεις του 'Ιταλο Καλβνο'
Θοδωρς Χιτης
th.chiotis@gmail.com
________________________________________

Εισαγωγ

     Αν αυτ εναι η πρτη φορ που ρχεστε σε επαφ με τις Αρατες πλεις του ‘Ιταλο Καλβνο , το κεμενο αυτ θα επιχειρσει να λειτουργσει σαν ξεναγς σε να απ τα γοητευτικτερα κεμενα της νετερης ιταλικς γραμματεας. Ο ττλος του βιβλου αμσως μας βζει σε σκψεις: Τι εννοε ο ταλο Καλβνο  με τον ττλο Αρατες πλεις; λλωστε, οι πλεις εναι πντα ορατς: ζομε σε αυτς. Οι πλεις στις οποες αναφρεται ο Καλβνο στον ττλο του εναι πλεις οι οποες δεν μπορον να εντοπιστον σε κποιο χρτη— υπρχουν μνο σε να νοητ χρτη: στο χρτη της φαντασας και της μνμης. Συγγραφες στην ελληνικ και στην παγκσμια λογοτεχνα μας μεταφρουν μσα απ τα ργα τους σε πλεις γνριμες και γνωστες, πλεις και τοποθεσες εξωτικς και μυστηριδεις. Μυθιστορματα της κλασσικς λογοτεχνας μας μεταφρουν σε πλεις οι οποες πλον δεν υπρχουν με την μορφ η οποα μας περιγρφεται στο λογοτεχνικ ργο. Ο Κρολος Ντκενς  στο μυθιστρημα του Μεγλες Προσδοκες μεταφρει τους αναγνστες του σε να ομιχλδες Λονδνο, o Τμας Χρντυ  απεικονζει το δικ του σσεξ στο Mayor of Casterbridge, ο Κρολος Μπωντλαρ  μας μεταφρει στο δικ του Παρσι με το ποημα «Ο κκνος», ο Στρατς Τσρκας  στην τριλογα Ακυβρνητες Πολιτεες ανασρει στην επιφνεια μια Ιερουσαλμ, να Κιρο και μια Αλεξνδρεια οι οποες χουν χαθε, ο Γιργος Ιωννου  και ο Γιργος Σεφρης  καταγρφουν τη σταδιακ μεταμρφωση της Αθνας στη μεγαλοπολη που λοι γνωρζουμε. Βλπουμε λοιπν πως λογοτεχνικ κεμενα μπορον να μας δσουν χι μνο περιγραφς και αναπαραστσεις πλεων οι οποες χουν χαθε στα βθη του χρνου αλλ και να μας μεταφρουν την ατμσφαιρα, την εμπειρα της κατοκησης σε μια πλη. Οι σγχρονοι γεωγρφοι και κοινωνιολγοι πολλς φορς χρησιμοποιον λογοτεχνικ κεμενα για να συλλξουν πληροφορες για τη σχση μεταξ του ανθρπου και του χρου σε μια συγκεκριμνη περιοχ.
     Λογοτεχνικ κεμενα πως αυτ που ανφερα αλλ και πολλ λλα λειτουργον και ως μια μμεση χαρτογρφηση μιας συγκεκριμνης εποχς και ενς συγκεκριμνου χρου. Ο ταλο Καλβνο στιςΑρατες πλεις επιχειρε να καταγρψει και να χαρτογραφσει λα εκενα τα στοιχεα και τις παραμτρους οι οποες συνθτουν την «πλη» και ως ννοια αλλ και ως εμπειρα. Το λογοτεχνικ εγχερημα αυτ του Καλβνο και ως σλληψη, αλλ κυρως απ την ποψη της εκτλεσης, απ μια πρτη ψη μπορε να φαντζει τι δεν χει αντιστοιχα στον πραγματικ κσμο. Εντοτοις, πως θα δομε, ο Καλβνο καταφρνει να γρψει να «παραμθι» για τη ζω στη σγχρονη πλη· να παραμθι με ευφυ αλλ και συνμα παιγνιδη δομ. Οι Αρατες πλεις εναι συνμα μια ελεγεα για τη δυσκολα της καλλιργειας της πνευματικς ζως στο αστικ περιβλλον και να κλεσμα για την ανακλυψη των στοιχεων τα οποα χαρακτηρζουν την αστικ ζω, στα οποα πρπει να δοθε χρος και χρνος. Ο Καλβνο στις Αρατες πλεις ως λλος Μρκο Πλο, ως λλη Σεχεραζντε  μας αφηγεται ιστορες απ πλεις εξωτικς και μακρινς . Στην πραγματικτητα, μως, ο Καλβνο με τις αφηγσεις του μας λει τι κθε πλη αποτελε να καζνι με ιστορες οι οποες δεν τελεινουν ποτ. Η κθε πλη αποτελε να ιδανικ προορισμ για τον ταξιδιτη και τον εξερευνητ που ξρουν να χρησιμοποισουν τις αισθσεις τους. Οι Αρατες πλεις εναι να κλεσμα για να μθουμε να διαβζουμε την πλη στην οποα ζομε σαν να βιβλο -το κεμενο του Καλβνο εναι νας ταξιδιωτικς οδηγς για τους νομδες της πλης.

Η υπθεση κι η δομ του κειμνου

Η υπθεση των Αρατων πλεων μπορε να συνοψιστε ως εξς: ο αυτοκρτορας της Κνας Κουμπλι Χαν (ο οποος αποκαλεται και Μεγλος Χαν) ζητ απ τον βενετ ταξιδιτη Μρκο Πλο να επισκεφθε την αχαν κινζικη αυτοκρατορα  και να γυρσει και να του αφηγηθε λες τις πλεις τις οποες επισκφθηκε. Η Κνα εναι τσο μεγλη που ο αυτοκρτορας της δε θα μπορσει ποτ να την επισκεφθε ολκληρη οπτε ζητ απ να ξνο ταξιδιτη να κνει εκενος το ταξδι και να επιστρψει στον αυτοκρτορα για να του διηγηθε λες τις ιστορες που χει συλλξει. Το ενδιαφρον εναι τι ο Καλβνο εγκαινιζει απ την πρτη γραμμ του βιβλου να παιχνδι διακειμενικτητας: ο Μρκο Πλο ο οποος ντως ταξδεψε  στην Κνα και γραψε να πολυσλιδο ταξιδιωτικ αφγημα σχετικ με τις εμπειρες του μεταπλθεται εδ σε να λογοτεχνικ χαρακτρα ο οποος μεταφρει τις εντυπσεις του στον αυτοκρτορα της Κνας. Ο ρλος του Κουμπλι Χαν εδ εναι συγκεκριμνος: ο αυτοκρτορας της Κνας γνεται νας καθρφτης του αναγνστη. Ο Μεγλος Χαν ακοει απ τον Πλο τις περιγραφς των πλεων τις οποες επισκφθηκε και επιχειρε να αποκρυπτογραφσει το νημα πσω απ λες αυτς τις αφηγσεις. Ο Μεγλος Χαν δεν μπορε να ξρει καν αν οι αφηγσεις του εξερευνητ ανταποκρνονται στην πραγματικτητα:
     Κανες δεν μπορε να πει με βεβαιτητα τι ο Κουμπλι Χαν πιστεει λα σα του λει ο Μρκο Πλο ταν του περιγρφει τις πλεις που γνρισε στις αποστολς του, αλλ σγουρα ο αυτοκρτορας των Ταρτρων συνεχζει να ακοει τον νεαρ Βενετ με μεγαλτερη περιργεια και προσοχ απ σο οποιονδποτε λλον απεσταλμνο ανιχνευτ του.
     Ο Κουμπλι Χαν κι ο αναγνστης του κειμνου ακονε και διαβζουν αντστοιχα τις περιγραφς του βενετο εξερευνητ καθς δεν μπορον να εναι σγουροι αν οι αφηγσεις του Πλο ανταποκρνονται στην πραγματικτητα αποτελον απλς επινοσεις και ευφυολογματα ενς μεγλου παραμυθ. Ο Κουμπλι ακοει με μεγλη προσοχ τις αφηγσεις του Πλο χι επειδ μπορε να εναι ανακριβες ψευδες αλλ επειδ ο Πλο με τις περιγραφς του φανεται να εντοπζει και να εξερευν λες εκενες τις παραμελημνες και κρυμμνες πτυχς των πλεων. Η εξερενηση του Πλο αποτελε μια περιπλνηση η οποα αποσκοπε στη χαρτογρφηση των πολλαπλν εμπειριν των κατοκων της πλης. Ο Μρκο Πλο περιπλανιται και εξερευν τη κινζικη αυτοκρατορα και επιστρφει με αφηγσεις οι οποες συνδονται και διασταυρνονται μεταξ τους. Η αφγηση του Μρκο Πλο αποτελε το νμα το οποο δνει λες αυτς τις πλεις μεταξ τους, τη βελνα που τις «ρβει» και τις τοποθετε λες στον διο χρο, στο διο «κντημα» αν θλετε. λες αυτς οι περιγραφς εναι τρπον τιν μια αντσταση στην αναπφευκτη φθορ και στην κατρρευση της αστικς ζως:
   …εναι η απελπισμνη στιγμ ποιου ανακαλπτει τι τοτη η αυτοκρατορα, που μας φαινταν η συνισταμνη λων των θαυμτων, δεν ταν παρ μια διαλυμνη κταση χωρς μορφ και τλος, τι η διαφθορ της χει μετατραπε πλον σε να καρκνωμα απ το οποο δεν μπορε να μας σσει οτε το σκπτρο μας, τι ο θραμβος εναντον κθε αντπαλου βασιλως μας μεττρεψε σε κληρονμους της ατρμονης καταστροφς τους. Μονχα στις αναφορς του Μρκο Πλο ο Κουμπλι Χαν κατρθωνε να διακρνει, πσω απ τεχη και πργους προορισμνους να καταρρεσουν, το φιλιγκρν ενς σχεδου τσο λεπτο, στε να ξεφεγει απ το δγκωμα των τερμιτν...
     Η μεταφορ στην τελευταα πρταση του αποσπσματος λειτουργε διπλ: το συρμτινο λεπτοργημα (φιλιγκρν) το οποο διαγρφει να λεπτοκαμωμνο, (περπου) αρατο κατασκεασμα αναφρεται απ τη μια στο διο το βιβλο και την περτεχνη δομ του και απ την λλη στην ννοια της πλης. Η πλη ως ννοια και ως πρακτικ σες φορς και αν καταστραφε θα συνεχσει να υπρχει, φανεται να μας λει ο Καλβνο. μως περισστερα για τη σημασα των περιγραφν των πλεων θα συζητσουμε στο επμενο μρος. Ας δομε πρτα με ποιες δομικς αρχς επιλγει ο Καλβνο να συνθσει το κεμενο του.
     Οι πλεις οι οποες περιγρφονται στο βιβλο εναι στο σνολο τους πενντα πντε. Η αφγηση του βιβλου χωρζεται σε εννα εντητες. Η πρτη και η τελευταα εντητα περιχουν δκα περιγραφς πλεων εν οι υπλοιπες επτ περιχουν απ πντε περιγραφς η κθε μα. Κθε μα απ τις εννα αυτς εντητες πλαισινεται στην αρχ και στο τλος της απ μια συνομιλα του Πλο και του αυτοκρτορα. Η συνομιλα των δο ανδρν ταυτχρονα πλαισινει και σχολιζει τις περιγραφς εν δνει θηση στη σχηματικ πλοκ του κειμνου. Ο Καλβνο ταξινομε τις πλεις τις οποες επινοε σε 11 κατηγορες:

  1.    Οι πλεις και η μνμη
  2.    Οι πλεις και η επιθυμα
  3.    Οι πλεις και τα σημδια
  4.    Οι λεπτς πλεις
  5.    Οι πλεις και οι ανταλλαγς
  6.    Οι πλεις και τα μτια
  7.    Οι πλεις και το νομα
  8.    Οι πλεις και οι νεκρο
  9.    Οι πλεις και ο ουρανς
10.    Οι συνεχμενες πλεις
11.    Οι κρυφς πλεις

     Σε κθε μια απ αυτς τις κατηγορες ο Καλβνο τοποθετε πντε πλεις -αυτ μως δεν σημανει τι λες οι πλεις οι οποες ανκουν στην δια κατηγορα βρσκονται στην δια αφηγηματικ εντητα. Η δομ των ενοττων εναι πιο πολπλοκη απ ,τι αρχικ φανεται. Ας προυμε ως παρδειγμα τη δομ της πρτης εντητας (σε παρνθεση το νομα κθε πλης στην οποα ο Πλο αναφρεται στην αφγησ του):

(συνομιλα του Μρκο Πλο και του Κουμπλι Χαν)
Οι πλεις και η μνμη 1. (Διομρα)
Οι πλεις και η μνμη 2 (Ισιδρα)
Οι πλεις και η επιθυμα 1 (Δωροθα)
Οι πλεις και η μνμη 3 (Ζαρα)
Οι πλεις και η επιθυμα 2 (Αναστασα)
Οι πλεις και τα σημδια 1 (Ταμρα)
Οι πλεις και η μνμη 4 (Ζρα)
Οι πλεις και η επιθυμα 3 (Δσποινα)
Οι πλεις και τα σημδια 2 (Ζρμα)
Οι λεπτς πλεις 1 (Ισαρα)
(συνομιλα του Μρκο Πλο και του Κουμπλι Χαν)

     Βλπουμε λοιπν τι στην πρτη εντητα χουμε τσσερις πλεις οι οποες ανκουν στην κατηγορα «Οι πλεις και η μνμη», τρεις οι οποες ανκουν στην κατηγορα «Οι πλεις και η επιθυμα», δο οι οποες ανκουν στην κατηγορα «Οι πλεις και τα σημδια» και μα που ανκει στην κατηγορα «Οι λεπτς πλεις». Καταλβατε τι κνει ο Καλβνο με τη δομ του κειμνου του; Αν χι ξαναδιαβστε την παργραφο: η αρθμηση και η δμηση της εντητας αποτελε να εδος αντστροφης μτρησης (4-3-2-1) που θα μας «ωθσει» στην επμενη εντητα. Η επμενη αφηγηματικ εντητα εναι δομημνη ως εξς:

(συνομιλα του Μρκο Πλο και του Κουμπλι Χαν)
Οι πλεις και η μνμη 5 (Μαυριλα)
Οι πλεις και η επιθυμα 4 (Φεδρα)
Οι πλεις και τα σημδια 3 (Ζω)
Οι λεπτς πλεις 2 (Ζηνοβα)
Οι πλεις και οι ανταλλαγς 1 (Ευφημα)
(συνομιλα του Μρκο Πλο και του Κουμπλι Χαν)

     Το παιγνιδες μοτβο της αντστροφης μτρησης συνεχζεται και εδ (μνο που εδ αρχζει απ τον αριθμ 5). Στην αρχ κθε εντητας (απ τη δετερη ως την γδοη εντητα) ο Καλβνο εισαγγει μια καινοργια κατηγορα πλης. Με αυτ τον τρπο ο Καλβνο ταν το βιβλο θα χει φτσει στην νατη εντητα θα χει περιγρψει πενντα πντε πλεις τις οποες θα χει ταξινομσει σε ντεκα διαφορετικς κατηγορες. Κθε εντητα, με τον τρπο με τον οποο χει δομηθε μας χει ωθσει τρπον τιν στην επμενη εντητα – ββαια στην τελευταα εντητα η δομ μας λει κτι λλο. Ας δομε πρτα τη δομ της νατης εντητας:

(συνομιλα του Μρκο Πλο και του Κουμπλι Χαν)
Οι πλεις και οι νεκρο 5 (Λαυδομα)
Οι πλεις και ο ουρανς 4 (Περινθα)
Οι συνεχμενες πλεις 3 (Προκοπα)
Οι κρυφς πλεις 2 (Ρασα)
Οι πλεις και ο ουρανς 5 (Ανδρα)
Οι συνεχμενες πλεις 4 (Καικιλα)
Οι κρυφς πλεις 3 (Μαροζα)
Οι συνεχμενες πλεις 5 (Πενθεσιλεα)
Οι κρυφς πλεις 4 (Θεοδρα)
Οι κρυφς πλεις 5 (Βερενκη)
(συνομιλα του Μρκο Πλο και του Κουμπλι Χαν)

     Τι παρατηρομε; Βλπουμε το εξς σχμα ταξινμησης να παρνει μορφ: 5-4-3-2, 5-4-3, 5-4, 5. τσι εν στις λλες εντητες αυτ το σχμα μας δινε την αφηγηματικ θηση για να προχωρσουμε στην επμενη εντητα τρα που τελεινει το κεμενο, ο Καλβνο δεν φανεται να μας λει απλ τι τελεινει το κεμενο· με την επιλογ του να τελεισει το κεμενο με την Βερενκη (νομερο 5 στην κατηγορα «Οι κρυφς πλεις») επιτυγχνει δο πργματα: πρτα, αντιστρφει τους καννες (οι περιγραφς των πλεων ξεκινον πντα με τον μεγαλτερο αξοντα αριθμ, δεν τελεινουν με αυτν) και πειτα με την αντιστροφ αυτ εναι σαν να λει στον Μεγλο Χαν (και στον αναγνστη) τι δεν μπορε να μας οδηγσει στην επμενη αφηγηματικ εντητα γιατ δεν εναι δυνατν να υπρξουν καινοργιες ιστορες ξω απ την περμετρο της πλης.
     Στις Αρατες πλεις το υπρχον αφηγηματικ μοτβο δημιουργε μια αφγηση που δεν εναι σπονδυλωτ αλλ αρθρωτ. Τι εννοομε εδ ταν λμε «αρθρωτ αφγηση»; Το σνολο των πλεων οι οποες περιγρφονται στο κεμενο εναι πως η σνθεση του χρου σε μια τουριστικ περιοχ, π.χ. στην Πλκα. Η δομ των Αρατων πλεων μπορε να παρομοιαστε με να ταξιδιωτικ χρτη: σειρς απ παρμοια αξιοθατα μπανουν στην δια κατηγορα στη συνχεια, οι διφορες κατηγορες απ αυτ τα αξιοθατα τοποθετονται στον διο χρτη και τσι δημιουργεται να γεωγραφικ κολζ απ ετερκλητες τοποθεσες. Αυτ το κολζ μως εναι μια αναπαρσταση του πραγματικο γεωγραφικο χρου στον οποο αναφρονται και τον οποο περιγρφουν διαφορετικς αφηγσεις.
     Η παιγνιδης δομ του βιβλου εναι να σημαντικ στοιχεο γιατ τα παιχνδια εναι να μοτβο το οποο εμφανζεται ξαν και ξαν καθ’λη τη διρκεια του αφηγματος: στην αρχ οι δο συνομιλητς συνεννοονται με νοματα, στη συνχεια αλλζουν ρλους (ο Κουμπλι γνεται ο αφηγητς και ο Πλο ο ακροατς) εν ο Κουμπλι Χαν προς το τλος του βιβλου ζητ απ τον Πλο να αφηγηθε ,τι εδε χρησιμοποιντας τα πινια του σκακιο. Ο Κουμπλι Χαν επιχειρε καθ’ λη τη διρκεια των συζητσεων του με τον Πλο να ανακαλψει αν ο βενετς του αφηγεται ιστορες τις οποες χει επινοσει ιστορες που του χουν συμβε στο παρελθν -μπορε μνο να κνει υποθσεις. Η παιγνιδης διθεση αντικατοπτρζεται και στον τρπο με τον οποο το βιβλο αποκαλπτει το «μυστικ» της αφγησς του: η πρτη πλη (Διομρα) την οποα περιγρφει ο Πλο ανκει στην κατηγορα «Οι πλεις και η μνμη» εν η τελευταα πλη (Βερενκη) ανκει στην κατηγορα «Οι κρυφς πλεις». Ο Καλβνο με τη συγκεκριμνη επιλογ ναρξης και κλεισματος του βιβλου κατ’ αυτ τον τρπο εναι σαν να κλενει το μτι στον αναγνστη του προσφροντας να πολτιμο στοιχεο για την αποκρυπτογρφηση του νοματος του κειμνου. Στην επμενη εντητα θα δομε με ποιο τρπο ο Καλβνο στις Αρατες πλεις επιχειρε να ανιχνεσει λα εκενα τα στοιχεα τα οποα συνθτουν την αναπαρσταση της πλης αλλ και τις ιδες οι οποες συνθτουν την ννοια της πλης.

Διαβζοντας Αρατες πλεις: σντομος οδηγς ρευνας στις πλεις του νου

     Στην λογοτεχνα οι πλεις στις οποες διαδραματζονται διφορα διηγματα και μυθιστορματα αποκτον και αυτς με τη σειρ τους πρωταγωνιστικ ρλο στην αφγηση. Στην εισαγωγ ενδεικτικ αναφραμε το Λονδνο στις Μεγλες Προσδοκες του Καρλου Ντκενς, το Παρσι του Καρλου Μπωντλαρ, την Αθνα στις ξι νχτες στην Ακρπολη και την τριδα των πλεων της μσης Ανατολς στην τριλογα Ακυβρνητες Πολιτεες του Στρατ Τσρκα. Οι πλεις σε λες αυτς τις αφηγσεις κατχουν και αυτς πρωταγωνιστικ ρλο. Δεν παρχουν μνο να φντο για τους πρωταγωνιστς τους αλλ χουν οι διες σημαντικ ρλο στην ιστορα η οποα ξεδιπλνεται μπροστ μας. Μπορε εκ πρτης ψεως να φανεται τι αυτ που χαρακτηρζει και καθορζει μια πλη εναι τα κτρια και οι δρμοι των πλεων, οι πλεις μως κουβαλνε σημαντικ σημασιολογικ φορτα: μσα στις πλεις, στα κτσματα και στις κατασκευς που συνθτουν το αστικ τοπο χουν κωδικοποιηθε και ενσωματωθε τα νειρα, οι φιλοδοξες, οι νευρσεις, οι ελπδες και οι εφιλτες των κατοκων της πλης. Η αφγηση του Καλβνο στοχεει στο να περιγρψει χι μνο τα ορατ μρη τα οποα απαρτζουν μια πλη αλλ και λα σα απαρτζουν τις πλεις και εναι αρατα: τις συνθειες και τα θιμα των κατοκων τους.
Ο κοινωνιολγος Ρμπερτ Παρκ υποστριξε τι η πλη εναι κτι παραπνω απ μια στοβα ξεχωριστν ανθρπων και κοινωνικν μσων -δρμοι, κτρια, ηλεκτρικ φτα, γραμμς του τραμ και τηλφωνα, κτλ. Εναι κτι παραπνω επσης απ ναν απλ αστερισμ θεσμν και διοικητικν συσκευν: δικαστρια, νοσοκομεα, σχολεα, αστυνομα και δημσιους υπαλλλους κθε εδους. Η πλη εναι περισστερο μια κατσταση του μυαλο, να σνολο απ θιμα και παραδσεις, και απ τις οργανωμνες νοοτροπες και συναισθματα τα οποα ενυπρχουν σε αυτ τα θιμα και τα οποα μεταδδονται με αυτ την παρδοση. Η πλη δεν εναι, με λλα λγια, απλ νας υλικς μηχανισμς και μια τεχνητ κατασκευ. Η πλη εμπλκεται στις ζωτικς διαδικασες των ανθρπων οι οποοι την αποτελον, η πλη εναι να προν της φσης, και ειδικτερα της ανθρπινης φσης.  
     Η πλη πως την ορζει ο Ρμπερτ Παρκ δεν αποτελεται μνο απ τα κτρια, αλλ και απ τις κοινωνικς διεργασες οι οποες λαμβνουν χρα μσα σε αυτς. Ο Παρκ λοιπν εναι σαν να μας λει τι οι πλεις δεν εναι μνο αυτ που βλπουμε (τα κτρια, οι δρμοι, τα πρκα, οι χωματερς) αλλ και πολλ λλα πργματα που δεν εναι ορατ και απτ (κοινωνικς διεργασες και οικονομικς συναλλαγς). Υπ αυτ την ννοια, ο Παρκ πριν τον Καλβνο εχε υποστηρξει τι οι πλεις δεν εμπεριχουν μνο ,τι βλπουμε αλλ και πολλ λλα τα οποα δεν βλπουμε αλλ στα οποα εμπλεκμαστε. Δεν υπρχει λοιπν μνο η ορατ πλευρ των πλεων αλλ και πολλς λλες, οι οποες εναι αρατες.
Οι Αρατες πλεις εναι μια ονειρικ απεικνιση της σγχρονης εποχς: η αλλαγ και ο πολλαπλασιασμς των πλεων. Οι πλεις και ιδιατερα οι μητρπολεις πλον δεν υπρχουν μνο ως μρος ενς κρτους αλλ, πως τονζει ο καθηγητς κοινωνιολογας Ρτσαρντ Σνετ σε να ρθρο  το οποο δημοσευσε το BBC, οι πλεις εξελσσονται: η σχση τους με την χρα στην οποα ανκουν αλλζει επσης. Ο καθηγητς Σνετ τονζει χαρακτηριστικ: «Το πιο σημαντικ μρος για το Λονδνο εναι η Να Υρκη και για τη Να Υρκη το πιο σημαντικ μρος εναι το Λονδνο και το Τκυο….Το Λονδνο ανκει σε μια χρα η οποα αποτελεται απ το διο και τη Να Υρκη». Ο Καλβνο μσα απ την ιδιτυπη κατηγοριοποηση στις Αρατες πλεις επιχειρε να ανακαλψει τους πιθανος τρπους με τους οποους οι πλεις μπορε να συνδονται μεταξ τους. Το κεμενο του Καλβνο μοιζει με την εφαρμογ των θεωριν για την πλη σε να λογοτεχνικ πλασιο. Oι σγχρονες πλεις μοιζουν με θλακες, με αυτνομους χρους μσα στους οποους ο σγχρονος νθρωπος γεννιται, ζει και πεθανει. Ας προυμε για παρδειγμα τις πλεις στις ταινες του βρετανο σκηνοθτη Μικλ Γουντερμπτομ— οι πλεις στις ταινες του συγκεκριμνου σκηνοθτη χουν πρωταγωνιστικ ρλo χαρακτηριστικ αναφρω τις τανιες Η χρα των θαυμτων η οποα εκτυλσσεται στο Λονδνο και το Κδικας 46  η οποα εκτυλσσεται σε μια μελλοντικ Σαγκη. ταν αρχζει ο Κδικας 46 βλπουμε τι οι χαρακτρες κατοικον σε αστικ τοπα τα οποα εναι τερστια και αχαν. Οι χαρακτρες της ταινας πηγανουν απ πλη σε πλη- δεν υπρχει τποτε ξω απ αυτς. Οι πλεις στην ταινα φανονται να αποτελον αυτνομα κρατδια μσα στο κρτος στο οποο ανκουν. Η παρουσα της πλης, πως και η μετβαση απ τη μα πλη στην λλη, παρουσιζουν δυσκολες. Οι πλεις εναι αρατες αλλ ταυτχρονα μας περικυκλνουν και μας περιχουν. Στο βιβλο του Καλβνο συμβανει το διο: οι πλεις αποτελον μια ονττητα, μια κατασκευ η οποα απλνεται πρα απ τα γεωγραφικ της ρια και αναδομε την περιοχ στην οποα ανκει, αλλ και το κρτος στο οποο ανκει.  Οι πλεις εναι πλον μικρ κρατδια τα οποα εμπεριχουν τις ιστορες λων των κατοκων τους – κτι ττοιο αποτελε χαρακτηριστικ και των πλεων στις Αρατες πλεις του Καλβνο.
Οι Αρατες πλεις μπορον λοιπν να διαβαστον ποικιλοτρπως: διακειμενικ, ως φρος τιμς στο βιβλο Τα ταξδια μου του Μρκο Πλο• ως να λογοτεχνικ παιχνδι• σαν μια εγκυκλοπαδεια της εμπειρας της ζως στην πλη• ως χρτης της ιδας της φανταστικς πλης· ως μια αστικ φαντασωση· ως γρμμα αγπης στην Πλη. λοι αυτο οι τρποι αφγησης των Πλεων δεν εξαντλον τους τρπους με τους οποους μπορομε να διαβσουμε το κεμενο του Καλβνο. Το κεμενο του Καλβνο εναι ιδιατερο καθς ζητ απ τον αναγνστη να εναι ιδιατερα προσεκτικς στην ανγνωση του. Το ενδιαφρον μως εναι τι κθε πλη εναι γνους θηλυκο· απ τις πενντα πντε πλεις οι πενντα δο χουν την κατληξη –α και οι δεκαεννα απ τις πενντα πντε χουν γυναικεα ονματα. Οι πλεις λες μοιζουν να εναι γυνακες οι οποες περιμνουν τον αναγνστη-ταξιδιτη που θα τις ανακαλψει και θα μπορσει να τις διαβσει και να τις καταλβει. Εδ ο Καλβνο φανεται να δημιουργε να τλαντα απ Πλεις-γυνακες τις οποες πρπει και να «κατακτσει».
     Ο Δημτρης Δημηρολης, στο εισαγωγικ του κεμενο στην κδοση των κειμνων του Εμμανουλ Ροδη για την Αθνα των Ολυμπιακν Αγνων του 1896, τονζει τι η πλη «ανκει στην κατηγορα εκενων των λξεων οι οποες, χοντας ισχυρ πολιτισμικ εκτπισμα, τροφοδοτον τη φαντασιακ επινηση του ανθρπου, ταν επιχειρε να συνθσει τον κρσιμο λγο του πολιτισμο του».  Αυτ το οποο μας υπενθυμζει ο Δημηρολης εναι τι οι πλεις αποτελον να εδος καθρφτη τον οποο ο νθρωπος χρησιμοποιε χι μνο για να αντιληφθε τον εαυτ του αλλ κυρως για να δημιουργσει μια εικνα για τον διο του τον εαυτ. Αυτ η εικνα δεν εναι απαρατητα η σωστ αντικειμενικ αλλ εναι μια εικνα η οποα ανταποκρνεται στη φαντασωση του ανθρπου για τον διο του τον εαυτ. Σκεφτετε το περφημο σκτσο του Ντα Βντσι για τον νθρωπο  με τις τλειες αναλογες: η απεικνιση δεν αντιστοιχε σε λους τους ανθρπους αλλ ο Ντα Βντσι με αυτ το περφημο σκτσο απεικονζει μια διαχρονικ, ιδεατ εικνα του ανθρπου. Ας δομε λοιπν τον τρπο με τον οποο ο συγγραφας επιχειρε να συνθσει τον «κρσιμο λγο του πολιτισμο του».
     Στον πρλογο του βιβλου, ο Καλβνο σημεινει τι «στις Αρατες πλεις δεν υπρχουν αναγνωρσιμες πλεις. Εναι λες επινοημνες». Ο διος ο Μρκο Πλο μως κατ τη διρκεια της αφγησης ρχεται σε αντθεση με το δημιουργ του. Στην εισαγωγικ σκην της κτης αφηγηματικς εντητας εκτυλσσεται η ακλουθη σκην η οποα και αναιρε τον ισχυρισμ του συγγραφα:

[μιλ ο Πλο] ‘…Κριε, σου μλησα πλον για λες τις πλεις που γνωρζω.’
Απομνει μνο μια για την οποα δεν μιλς ποτ’.
Ο Μρκο Πλο σκυψε το κεφλι.
Η Βενετα’, επε ο Χαν.
Ο Μρκο χαμογλασε. Και για τι λλο νομζεις σου μιλοσα;’

     Οπουδποτε και να ταξιδεει, οποιαδποτε πλη και να εξερευν, σε οποιαδποτε πλη και να αναφρεται, η πλη της Βενετας αποτελε σημεο αναφορς για τον Μρκο Πλο. Με αυτ τον τρπο ο Καλβνο προσφρει στους αναγνστες του να πολ σημαντικ στοιχεο σον αφορ την αστικ ζω: η ταυττητα του ατμου και η αντληψη για τον εαυτ του επηρεζεται, καθορζεται και δημιουργεται απ το χρο στον οποο ζει. Η ταυττητα του κτοικου κθε πλης καθορζεται απ την πλη στην οποα ζει. Ο Μρκο Πλο βλπει κθε πλη που επισκπτεται μσα απ το πρσμα της αγαπημνης του Βενετας. Ο ταλο Καλβνο με αυτ τον τρπο αφενς αναγνωρζει το χρος του βιβλου του στην πλη της Βενετας και στον βενετ εξερευνητ και, αφετρου, παραδχεται τι το πς βλπει ο κθε ταξιδιτης ναν ξνο τπο εναι αναπφευκτα επηρεασμνο απ την πλη στην οποα ζει.
     Ολκληρο το κεμενο των Αρατων πλεων αναφρεται σε μια Βενετα η οποα βρσκεται πολ μακρι απ την Κνα γεωγραφικ αλλ η οποα αναπαρσταται με κθε αφγηση. ταν ο Κουμπλι Χαν σκφτεται «ρθε ο καιρς η αυτοκρατορα μου, που δη μεγλωσε υπερβολικ προς τα ξω…. να αρχσει να μεγαλνει και προς τα μσα»(97), αυτ σηματοδοτε απ την μια την ανγκη του αυτοκρτορα να αποκτσει βαθτερη γνση και ασθηση της αυτοκρατορας του· απ την λλη, αποτελε μια φαντασμαγορικ αναφορ στη πλη της Βενετας: η δαιδαλδης Βενετα με τα κανλια της αποτελε στην αφγηση του Πλο την ιδεατ Πλη, απ την οποα λες οι λλες πλεις προρχονται και στην οποα αναφρονται. Η Βενετα στην οποα αναφρεται ο Πλο στο κεμενο του χαρακτηρζεται απ την αχαν, ατελεωτη εσωτερικ της κταση. Η ιδεατ αυτ Πλη περιχει τα πντα, ακμη και τρομερς δομικς αντιθσεις, αλλ κατ’ αυτ τον τρπο ο Καλβνο με να πολ ποιητικ τρπο εξετζει και δοκιμζει σε να λογοτεχνικ πλασιο διφορες θεωρες για τη πλη. Ο Christopher Jencks λει τι «στη πραγματικτητα, λες οι θεωρες για την πλη εναι σωστς ιδως μως εκενες που δεν μπορον να συμβιβαστον μεταξ τους». Η πλη η οποα συντθεται σαν να παζλ μσα απ πολλαπλς αφηγσεις εναι και η δια μια μεγλη αφγηση, μια γλωσσικ κατασκευ. Ο γλλος θεωρητικς Ρολν Μπαρτ στο βιβλο του Μυθολογες τονζει: «Η πλη εναι νας λγος και αυτς ο λγος εναι στ’ αλθεια μια γλσσα». Ο Καλβνο ταν γρφει για το Παρσι αναφρει τι η γαλλικ πρωτεουσα «εναι να τερστιο ργο αναφορς, μια πλη την οποα μπορες να συμβουλευθες πως μια εγκυκλοπαδεια: σε κθε σελδα που ανογεις σου δνει μια πλρη λστα πληροφοριν πλουσιτερη απ αυτ που προσφρει κθε λλη πλη. Πρτε για παρδειγμα τα μαγαζι τα οποα εναι ο πιο ανοιχτς, ο πιο επικοινωνιακς λγος που η πλη χρησιμοποιε για να εκφραστε: λοι διαβζουμε μια πλη, να δρμο, μια λωρδα πεζοδρομου ακολουθντας τη σειρ των μαγαζιν.….Η ιδα της πλης ως εγκυκλοπαιδικς λγος, ως συλλογικ μνμη, εναι μρος μιας ολκληρης παρδοσης: σκεφθετε τους Γοτθικος καθεδρικος ναος  στους οποους κθε αρχιτεκτονικ και διακοσμητικ λεπτομρεια, κθε χρος και στοιχεο, αναφερταν σε απψεις οι οποες ταν μρος μιας παγκσμιας σοφας, να σημδι το οποο συναντοσε τον απηχ του σε διαφορετικ συμφραζμενα». Ο Καλβνο υποστηρζει με θρμη τι οι πλεις εναι τποι κατ’ εξοχν γλωσσικο: ο κτοικος καταφρνει να προσανατολιστε μσα στην πλη διαβζοντας τον αστικ χρο σαν να βιβλο. Η πρακτικ της ανγνωσης του αστικο χρου σαν να ταν βιβλο μως δεν χει μνο σκοπ την κατεθυνση και προσανατολισμ του κατοκου μσα σε αυτ· χει σκοπ και να προτρψει τον κτοικο να ονειρευτε, να επινοσει τρπους για να μπορσει αν χι να βγει ξω απ αυτν σγουρα να τον μεταμορφσει. Στην εισαγωγικ συζτηση της πμπτης εντητας ο Κουμπλι Χαν αφηγεται στον Μρκο Πλο να νειρο του:

 -‘Θα σου διηγηθ τι ονειρετηκα χθες βρδυ’, επε στον Μρκο. ‘Καταμεσς μιας εππεδης και κτρινης γης, σπαρμνης με μετεωρτες και πλνητες λθους, βλεπα να υψνονται απ μακρι τα βλη μιας πλης με λεπτς οξυκρυφες σκεπς, φτιαγμνα τσι στε η Σελνη στο ταξδι της να μπορε να ακουμπ πτε στο να και πτε στο λλο, να κνει κονια κρεμασμνη στα σρματα των γερανν’.
Και ο Πλο:
 -‘Η πλη που ονειρετηκες εναι η Λαλγη. Οι κτοικο της φρντισαν τσι στε ο νυχτερινς ουρανς να κοντοστκεται σε αυτ και η Σελνη να επιτρπει στο κθε στοιχεο της πλης να μεγαλνει και να ξαναμεγαλνει χωρς τλος’.
 -‘Εναι μως κτι που οτε εσ ξρεις’, πρσθεσε ο Χαν. ‘Ευγνωμονοσα η Σελνη δωσε στην πλη της Λαλγης να ακμη πιο σπνιο προνμιο: να μεγαλνει με ελαφρτητα’.

     Δεν εναι τυχαο τι η πλη που περιγρφεται μετ απ αυτ το νειρο εναι η Οκταβα, η πρτη απ τις πντε πλεις οι οποες εμππτουν στην κατηγορα «Οι λεπτς πλεις». Η Οκταβα εναι μια πλη η οποα κρμεται πνω απ την βυσσο βασισμνη πνω σε να δχτυ το οποο χρησιμεει και ως πρασμα αλλ και ως στριγμα. Ο Πλο υποστηρζει τι «κρεμασμνη πνω απ την βυσσο, η ζω των κατοκων της Οκταβας εναι λιγτερο αββαιη απ ,τι στις λλες πλεις. Ξρουν τι το δχτυ δεν θα αντξει περισστερο απ σο εναι να αντξει». Ο Καλβνο στην εισαγωγ του αποκαλε αυτς τις λεπτς, νηματοειδες πλεις ως τη «φωτειντερη ζνη του βιβλου». Οι λεπτς πλεις ως σνολο εναι οι πλεις στις οποες το πεπερασμνο της παρξς τους τοποθετεται σε πρτο πλνο: ο Καλβνο εναι σαν μας λει τι η γνση τι «το δχτυ δεν θα αντξει περισστερο απ σο εναι να αντξει» κνει τους κατοκους της πλης να αισθνονται πιο ελεθεροι. Η Οκταβα, με τον τρπο που μας παρουσιζεται, αποτελε και το ιδανικ μοντλο της πλης η οποα εναι να λογοτεχνικ κατασκεασμα, μια λογοτεχνικ ονειροπληση. Το λογοτεχνικ και νοηματικ δχτυ το οποο κατασκευζει με την αφγησ του ο Καλβνο δεν εναι σγουρο πσο θα αντξει, ακμη κι αν θα αντξει, στη φαντασα του αναγνστη. Οι πλεις στο κεμενο του Καλβνο εναι λες επινοημνες, εναι λες του γλωσσικο τποι οι οποοι βασζονται στη χρση της δημιουργικς λειτουργας της μνμης.
     Ο Καλβνο, πως χουμε δη πει, στις Αρατες πλεις βζει τον αναγνστη του σε να παιχνδι διακειμενικτητας. Στα περισστερα διακεμενα οι αναφορς γνονται σε διαφορετικς πηγς, οι οποες μπορον να εντοπιστον στις Αρατες πλεις λες οι πλεις στις οποες ο Μρκο Πλο αναφρεται εναι η πλη της Βενετας. Το κνει αυτ με να πλγιο, ασαφ τρπο – με «σκψεις που κνει ποιος κθεται να δροσιστε στο κατφλι του σπιτιο του το βρδυ». Ο Μρκο Πλο βλπει σε κθε πλη της κινεζικς αυτοκρατορας τη σκι της πλης της Βενετας. Τα ταξδια του Μρκο Πλο σκοπ χουν χι μνο να δουν καινοργιους τπους αλλ και να ανακαλψουν ξαν μσα απ τις νες εξερευνσεις τις παλις, γνριμες πλεις. Κθε ταξδι του Πλο του επιτρπει να κατανοσει τις πλεις τις οποες χει δη επισκεφτε, στις οποες χει δη ζσει: η κθε πλη αποτελε σκι και απηχο μιας λλης πλης -με αυτ τον τρπο ο ταξιδευτς μπορε και αποκωδικοποιε την εμπειρα της αστικς ζως. Ο Πλο λει στον Μεγλο Χαν:
Το αλλο εναι νας αντστροφος καθρφτης. Ο ταξιδιτης αναγνωρζει το λγο που εναι δικ του, ανακαλπτοντας το πολ που δεν εχε και που ποτ δεν θα χει.
Ο ταξιδιτης χρησιμοποιε την αφγηση μιας προηγομενης πλης και την πρτερη εμπειρα για να αποκωδικοποισει τη ζω στην πλη. Η εμπειρα του να εσαι ξνος αλλ και η συνντηση με το ξνο παζουν καταλυτικ ρλο στην προσγγιση του χρου γρω μας αλλ και μσα μας. Δεν εναι λλωστε τυχαο τι ο Κουμπλι Χαν ζητ απ τον Μρκο Πλο -ναν ξνο- να γυρσει την αυτοκρατορα του και να του περιγρψει τι εδε. Ο Καλβνο με αυτ τον τρπο εναι σαν να λει τι η επαφ με το Ξνο μας φρνει σε επαφ με το ενδτερο εαυτ μας -εμαστε για πντα αποξενωμνοι απ την «ενδοχρα» μας οπτε χρειζεται η περιγραφ απ να ξνο για να την προσεγγσουμε χωρς ποτ να την προσπελσουμε. Ο Κουμπλι Χαν μοιζει να εναι εξριστος στο κντρο της διας του της αυτοκρατορας. Ο Καλβνο μοιζει να λει τι εμαστε πντοτε εξριστοι ακμη κι ταν εμαστε στο σπτι μας και δεν μπορομε να μετακινηθομε και να εξερευνσουμε τουλχιστον να ανταλλξουμε και να αφηγηθομε ιστορες για το χρο στον οποο ζομε.
     Κθε μια απ τις Αρατες πλεις εναι νας τπος γλωσσικς: υπρχουν μνο ως υποθσεις. λες αυτς οι πλεις δεν χουν αντιστοιχα στην πραγματικτητα μλλον αναφρονται σε μια πραγματικτητα η οποα πλον δεν υπρχει. Ας προυμε για παρδειγμα τις δο πρτες πλεις για τις οποες μας μιλ ο Πλο:

Οι πλεις και η μνμη 1.

     Αν νας νθρωπος ξεκινσει απ εκε και προχωρσει για τρεις μρες προς την ανατολ, θα βρεθε στη Διομρα, πλη με εξντα ασημνιους τρολους, μπροντζινα αγλματα λων των θεν, δρμους τλεια λιθοστρωμνους, να κρυστλλινο θατρο, ναν χρυσ πετειν που τραγουδ κθε πρω πνω σ’ ναν πργο. Ο ταξιδιτης γνωρζει δη λες αυτς τις ομορφις γιατ τις εδε και σε λλες πλεις. Το χαρακτηριστικ μως αυτς της πλης εναι πως ποιος φτνει εδ μια βραδι του Σεπτμβρη, ταν οι μρες μικρανουν και οι πολχρωμες λμπες ανβουν λες μαζ στις πρτες των ψητοπωλεων και απ να μπαλκνι μια γυναικεα φων φωνζει: αχ! αρχζει να ζηλεει εκενους που πιστεουν πως χουν δη ζσει μια νχτα δια με αυτ και πως εκενη τη φορ ταν ευτυχισμνοι.

Οι πλεις και η μνμη 2.

     Ο ντρας που ιππεει για μρες πολλς σε γρια εδφη ποθε να συναντσει μια πλη. Κποτε φτνει στην Ισιδρα, πλη που τα μγαρα χουν κρεμαστς ελικοειδες κλμακες καλυμμνες απ θαλσσιους κοχλες, πλη που κατασκευζονται με λους τους καννες της τχνης κιλια και βιολι, πλη που ταν ο ξνος εναι αναποφσιστος ανμεσα σε δο γυνακες συναντει πντα μια τρτη, πλη που οι κοκορομαχες εκφυλζονται σε αιματηρος καβγδες ανμεσα σ’ αυτος που βζουν στοιχματα. λα αυτ τα πργματα σκεφτταν κθε φορ που ποθοσε μια πλη. Η Ισιδρα εναι επομνως η πλη των ονερων του: με μα μνο διαφορ. Η ονειρεμνη πλη τον εμπεριεχε νεαρ· στην Ισιδρα φτνει σε προχωρημνη ηλικα. Στην πλατεα εναι το πεζολι των γρων που κοιτζουν τη νεολαα να περν βρσκεται καθισμνος στη σειρ μαζ τους. Οι επιθυμες χουν δη γνει μνμες.


     Ο Καλβνο και σε λλα κεμενα του χει μιλσει για πλεις οι οποες χουν ως χρο να αριστο παρελθν. Οι δο αυτς περιγραφς εναι ενδεικτικς του τνου ο οποος διατρχει την αφγηση ολκληρου του βιβλου. Προσξτε τις περιγραφς σε αυτ τα δο αποσπσματα: αναφρονται σε περτεχνα οικοδομματα και κατασκευς, το φος και η γλσσα τα οποα χρησιμοποιονται μως εναι ψυχρ, χωρς χνος συναισθηματισμο. Ο συγγραφας μας αφηγεται το πς χουν τα πργματα στις δο αυτς πλεις χωρς χνος περιττο συναισθηματισμο. Η Διομρα και η Ισιδρα υπρχουν μνο στην ουτοπα της Γλσσας και της Λογοτεχνας – και στις δο αυτς πλεις ο βενετς εξερευνητς φανεται να επανρχεται ξαν και ξαν με σκοπ να βρει κτι το οποο εχε χσει στο παρελθν (μια εμπειρα, τη νιτη του). Και ο διος ο συγγραφας φανεται να επιβεβαινει αυτ την υπθεση χρησιμοποιντας τον Κομπλα Χαν ως φερφωνο του στο βιβλο:

 ‘Επομνως εναι πργματι να ταξδι στη μνμη, το ταξδι σου!’ Ο Μεγλος Χαν, πντα με ανοιχτ τα αυτι, αναπηδοσε στη αιρα κθε φορ που στην κουβντα του Μρκο αντιλαμβανταν να νοσταλγικ τσκισμα της φωνς. ‘Εναι λοιπν για να ξεπερσεις τη νοσταλγα σου που ταξδεψες τσο μακρι!’

     Ο ταξιδιτης που περιδιαβανει τις πλεις τενει να χσει την ατομικτητ του και να γνει να με την πλη στην οποα βρσκεται. Η λογοτεχνικ αποτπωση του χρου και του χρνου της πλης δεν εναι μια απλ υπθεση: κθε πλη δεν εναι μνο τα κτρια που την αποτελον αλλ και λα αυτ τα οποα συνθτουν την πλη· λες εκενες οι πρακτικς και οι συνθειες που επιτρπουν στους κατοκους της να κινονται και να ρχονται σε συναλλαγ μεταξ τους. Ο Μρκο Πλο (και ο αναγνστης) στις Αρατες πλεις διαμορφνονται απ τις πλεις την δια στιγμ που και εκενοι τις «διαβζουν». Η ταυττητα του εξερευνητ και του αναγνστη επιδχονται αλλαγς απ τις περτεχνες περιγραφς και την ψυχρτητα της μνμης που ανακαλε γεγοντα και τοποθεσες απ το παρελθν. Κθε καινοργια πλη την οποα επισκπτεται κανες θυμζει μια λλη—η αστικ εμπειρα εναι λοιπν να μεγμα του γνριμου και του ξνου. Στο απσπασμα που ακολουθε η συνομιλα ανμεσα στον Πλο και τον Μεγλο Χαν φανεται να εντενει αυτ την οδυνηρ ασθηση του γνριμου το οποο υπρχει μσα στο ξνο, το πρωτγνωρο:

 -'τυχε ποτ να δεις μια πλη που να μοιζει με αυτ;' ρωτοσε ο Κουμπλι τον Μρκο Πολο βγζοντας το γεμτο δαχτυλδια χρι ξω απ το μεταξωτ κουβοκλιο του αυτοκρατορικο βουκνταυρου για να δεξει τις γφυρες που κυρτνουν πνω απ τα κανλια, τα πριγκιπικ παλτια με τα μαρμρινα κατφλια που βυθζονται στο νερ, το πηγαινλα των ελαφρν πλεομενων που σεργιαννε σε τεθλασμνες γραμμς σπρωγμνα απ μακρι κουπι, τις φορτηγδες που ξεφορτνουν καλθια με ζαρζαβατικ στις πλατεες των αγορν, τα μπαλκνια, τις αλτνες, τους τρολους, τα καμπαναρι, τους κπους των νησιν που πρασινζουν στο γκρζο της λιμνοθλασσας. Ο αυτοκρτορας, συνοδευμενος απ τον ξνο αξιωματοχο του, επισκεπτταν την Κινσι, αρχαα πρωτεουσα εκθρονισμνων δυναστειν, τελευταα πρλα της κορνας του Μεγλου Χαν.
 -'χι, κριε', απντησε ο Μρκο, 'ποτ δεν θα φανταζμουν τι υπρχει μια πλη σαν κι αυτ'.

     Ο Καλβνο στο απσπασμα αυτ προσδιορζει το χρο της πλης του Κινσι: η εμπορικ κνηση στην πλη (τα πλοιρια τα οποα εφοδιζουν την πλη με τρφιμα,) η παρουσα των ανθρπων η οποα γνεται αντιληπτ χι ρητ αλλ μσω των ργων τους (γφυρες, πλατεες, κποι, καμπαναρι, κτλ.). Η απντηση στην ερτηση που κνει ο Μεγλος Χαν στον Πλο («τυχε ποτ να δεις μια πλη που να μοιζει με αυτ;») θαρρε κανες τι εναι αυτονητη: μα και ββαια! Το αστικ περιβλλον μπορε να μην εναι τσο φαντασμαγορικ πως μας περιγρφει ο Μεγλος Χαν αυτ την πλη αλλ κθε πλη χει παρμοια χαρακτηριστικ -και ειδικ αυτ εδ η πλη με τη Βενετα, την γεντειρα του Μρκο Πλο, μια πλη η οποα εναι χτισμνη πνω στο νερ. Η πλη μοιζει τσο με τη Βενετα και η αρνητικ απντηση του Πλο στην ερτηση του Κουμπλι κρβει απ πσω της περισστερο μια δημιουργικ αντιμετπιση της νοσταλγας: ,τι χει χαθε μπορε να ξαναφτιαχτε και να ξαναδημιουργηθε σε να λογοτεχνικ ργο. Ο Καλβνο μας υπενθυμζει τι λες αυτς οι πλεις εναι τποι γλωσσικο. Οι περιγραφς των πλεων δεν αφορον την μεση εμπειρα αλλ εμπειρες του παρελθντος πως μας μεταφρονται μσα απ λογοτεχνικ αραβουργματα. λες οι περιγραφς του Μρκο Πλο εναι προορισμνες για ανγνωση.
     Ο συγγραφας θτει μια σειρ απ ερωτματα με αυτ τον τρπο χι μνο για τη ζω στην πλη αλλ και για τη λογοτεχνα εν γνει. Η πλη του Κινσι, η «αρχαα πρωτεουσα εκθρονισμνων δυναστειν» που αναπαριστται στο κεμενο του Καλβνο, εναι μια πλη ρημη απ ανθρπους αλλ συγχρνως φανεται να εναι και μια πλη η οποα συνδεται με λλες πλεις. Η αναπαρσταση της πλης Κινσι δεν εναι η αναπαρσταση μιας πραγματικς πλης αλλ η αναπαρσταση μιας ιδεατς πλης. Ο Καλβνο σε να σημεωμα του αποκαλομενο «Ο συγγραφας και η πλη» γρφει:
Αν κανες παραδεχτε τι η δουλει ενς συγγραφα μπορε να επηρεαστε απ το περιβλλον μσα στο οποο παργεται, απ τα στοιχεα του περιβλλοντος τοπου, ττε κανες πρπει να παραδεχθε τι το Τορνο εναι η ιδανικ πλη να εναι κανες συγγραφας. Δεν καταλαβανω πως καταφρνει κανες να γρψει σε μια απ εκενες τις πλεις που οι εικνες του παρντος εναι τσο συντριπτικς και ισχυρς στε να μην αφνουν καννα περιθριο χρου σιωπς στον συγγραφα. Εδ στο Τορνο μπορες να γρψεις επειδ το παρελθν και το μλλον διαθτουν υπεροχ απναντι στο παρν, η δναμη της παλαιτερης ιστορας και η αναμον του μλλοντος προσδδουν μια στερετητα και νημα στις ασυνεχες, παραταγμνες εικνες του σμερα.
     Στο σημεωμα αυτ ο Καλβνο ασφαλς μιλ για τον εαυτ του ταν λει «αν κανες παραραδεχτε…» -το σημεωμα εναι η παραδοχ του! Το Τορνο αποτελε για τον Καλβνο την ιδανικ πλη, την πλη της οποας κθε λλη πλη εναι απλ η σκι της. Η αναπαρσταση της ιδανικς πλης μσα απ την αφγηση του Μρκο Πλο αποτελε να μυθοπλαστικ παιχνδι στο οποο γνωστς τοποθεσες αλλοινονται, αποκτντας εκ νου νημα και σημασα. Κθε να πλη που συναντ ο Πλο αποτελε μια καινοργια ευκαιρα να ξαναεπισκεφθε μια πλη απ κποιο ταξδι που κανε στο παρελθν· μια να τοποθεσα αποτελε ευκαιρα για τον Ιταλ εξερευνητ να αναπολσει τις πλεις που εχε επισκεφθε παλαιτερα. Ο Καλβνο λοιπν με να πλγιο και ιδιατερα επιδξιο τρπο μας δεχνει τι η πλη ως ονττητα δεν καθορζεται ως σνολο μνο απ τις αναμνσεις μας, τις ανγκες μας (δκτυα μαζικν μεταφορν, τηλεπικοινωνιν, οικονομικν συναλλαγν και οτω καθεξς) και τις προσδοκες μας, αλλ καθορζει και τη δικ μας ταυττητα ετε βρισκμαστε σε μια πλη ως ταξιδιτες ετε ως κτοικοι. Η συμπαγς υπσταση και ταυττητα του υποκειμνου (ταξιδιτη η αναγνστη) καταλονται και καταρρουν μσα στις πλεις του Καλβνο· με αυτ την κατλυση της ταυττητας του υποκειμνου εννοομε τι ο ταξιδιτης-αναγνστης στην προσπθεια του να βρει τη γεντειρα-πλη χνεται στις αφηγσεις και χνει την επαφ με την πραγματικτητα ξω απ την αφγηση. Η αοριστα του αφηγηματικο χρνου (ο οποος εντοπζεται σε να παρελθν το οποο εναι περισστερο λογοτεχνικ παρ πραγματικ, περισστερο αριστο και συλλογικ παρ συγκεκριμνο και προσωπικ) και η δυσκολα εντοπισμο του αφηγηματικο χρου συμβλλουν στην ανατροπ της ταυττητας του ταξιδιτη-αναγνστη. Ο εαυτς του ταξιδιτη-αναγνστη αποτελε λοιπν να κεν πλασιο πνω στο οποο επαναλαμβνεται μια ματαιωμνη φιξη στην πλη την οποα ψχνει ο ταξιδιτης. Η πλη της Ειρνης για την οποα μαθανουμε στην γδοη εντητα ενσαρκνει αυτ ακριβς το αρχτυπο της ματαιωμνης φιξης:
     Στο σημεο αυτ ο Κουμπλι Χαν περιμνει τι ο Μρκο θα μιλσει για την Ειρνη τσι πως την εδε απ μσα. Ο Μρκο μως δεν μπορε να το κνει: ποια κι αν εναι η πλη που εκενοι του οροπεδου ονομζουν Ειρνη, ο διος δεν κατρθωσε να τη γνωρσει· λλωστε δεν χει μεγλη σημασα: αν τη δει κανες στκοντας στο κντρο της εναι μια λλη πλη· Ειρνη εναι το νομα μιας πλης που βλπεις απ μακρι, αν την πλησιζεις, αλλζει.
     λλη εναι η πλη για ποιον περν χωρς να μπει μσα, και λλη για ποιον εγκλωβζεται σε αυτ και δεν μπορε να ξεφγει· λλη εναι η πλη στην οποα φτνει κανες για πρτη φορ, λλη εναι εκενη που αφνει πσω του για να μην ξαναγυρσει ποτ· η καθεμι αξζει να διαφορετικ νομα· σως, για την Ειρνη, να μλησα δη χρησιμοποιντας λλα ονματα σως να μη μλησα παρ μνο για την Ειρνη. (156)
Η πλη της Ειρνης μπορε να εμπεριχει και λες τις λλες πλεις του κσμου. Δεν υπρχει μνο νας χρτης για την πλη αυτ αλλ πολλο. Η Ειρνη εναι μια πλη που δεν μπορε να γνει αντιληπτ στο σνολ της γιατ αλλζει συνεχς -υπρχει να ασμπτωτο μεταξ της υποκειμενικς αντληψης της Ειρνης και του πραγματικο της χρου. Η εμπειρα της Ειρνης σημανει τι η πλη ως χρος και η πλη ως σημασα πολλς φορς δεν συμππτουν και υπκεινται συνεχς σε αλλαγς.
     Η πλη ως σνολο αποτελε να δκτυο απ πολλαπλ νοματα. Η πλη μπορε να διαβαστε και ως να κεμενο. Ας προυμε ως παρδειγμα τους ταξιδιωτικος οδηγος που κυκλοφορον στο εμπριο και υπρχουν στο διαδκτυο. Κθε τουριστικς χρτης, κθε ταξιδιωτικς οδηγς  χει ως σκοπ να προτρψει τον επισκπτη να επισκεφθε συγκεκριμνα σημεα στην πλη την οποα χει φτσει. Με αυτ τον τρπο η γεωγραφα της πλης και η σημασα της κατ κποιο τρπο διαμορφνονται εκ νου. Οι Del Casino και Ηanna υποστηρζουν τι «πολλο τουριστικο χρτες συμπεριλαμβνουν εικνες των ανθρπων των ‘οικοδεσποτν’ οι οποοι κνουν τους τουριστικος χρους μοναδικος, εξωτικος και συναρπαστικος. Οι τουρστες χρησιμοποιον αυτς τις εικνες για να τους βοηθσουν να καταλβουν ποιοι εναι αυτο οι νθρωποι και πς διαφρουν απ τους διους. Κποιοι χρτες απεικονζουν τουρστες που εμπλκονται στις δραστηριτητες για τις οποες οι τουριστικο χροι παργονται, επιβεβαινοντας την ταυττητα του τουρστα και κατευθνοντας την αναπαραγωγ της σε αυτος τους χρους. Με αυτος και με λλους τρπους, οι τουριστικο χρτες συνεισφρουν στην παραγωγ της ταυττητας και μπορον να μας βοηθσουν να καταλβουμε τις σχσεις ανμεσα στην ταυττητα, την αναπαρσταση και τον χρο». Ποιος ο λγος μως να κνουμε αυτ τον παραλληλισμ ανμεσα στο κεμενο του Καλβνο και τον Μρκο Πλο, απ τη μια μερι, και τον τρπο που φτιχνονται και χρησιμοποιονται οι τουριστικο χρτες απ την λλη; Μα, αν το σκεφτομε καταλαβανουμε τι ο Κουμπλι Χαν ζητ απ τον Μρκο Πλο να του φτιξει τρπο τιν να τουριστικ χρτη της αχανος κινεζικς αυτοκρατορας -η αφγηση με αυτ τον τρπο επιχειρε να δημιουργσει χι μνο μια καινοργια γεωγραφικ αναπαρσταση της αυτοκρατορας αλλ και να την εγγρψει στο χρο της λογοτεχνας για πντα. Το διο το κεμενο μας το θτει ως εξς:
Επιστρφοντας απ τις αποστολς που του ανθετε ο Κουμπλι, ο επινοητικς ξνος αυτοσχεδαζε παντομμες που ο ηγεμνας πρεπε να ερμηνεσει: μια πλη εχε σχεδιαστε απ το λμα ενς ψαριο που προσπαθντας να ξεφγει απ το στμα ενς κορμορνου πεφτε σε να δχτυ, μια λλη πλη απ ναν γυμν νθρωπο που περνοσε μσα απ τη φωτι χωρς να καγεται, μια τρτη απ να κρανο που σφιγγε ανμεσα στα πρασινισμνα απ τη μοχλα δντια του μια στρογγυλ, πλλευκη πρλα. Ο Μεγλος Χαν αποκωδικοποιοσε τα σημδια, μως ο δεσμς ανμεσα σε αυτ και τους ταξιδεμνους τπους παρμενε αββαιος: δεν ξερε ποτ αν ο Μρκο θελε να του απεικονσει μια περιπτεια που του εχε λχει σε κποιο του ταξδι, κποιο απ τα κατορθματα του ιδρυτ της πλης, την προφητεα ενς αστρολγου, να ανιγμα ναν συλλαβγριφο απλς για να υποδεξει να νομα…Στο μυαλ του Χαν η αυτοκρατορα αντικαθρεφτιζταν σε μια ρημο απ ευμετβλητα και ανταλλξιμα μεταξ τους στοιχεα, πως εναι οι κκκοι της μμου, απ τα οποα αναδονταν για κθε πλη και επαρχα οι φιγορες που υπονοοσαν οι λογγριφοι του Βενετο.
     Οι πλεις τις οποες περιγρφει ο Πλο εναι φαντασμαγορικς, παρδοξες και μλλον πρπει να θεωρεται απθανο τι μπορε να υπρξουν. Ο Καλβνο μας το λει: «σως η αυτοκρατορα, σκφτηκε ο Κουμπλι, να μην εναι τποτε λλο απ να ζωδιακ κκλο φαντασμτων του νου». Οι Αρατες πλεις αποτελον φευγαλους τπους μνμης και επιθυμας· εναι για πντα ‘παγωμνες’ στον χρο της μνμης και της λογοτεχνας. Οι πλεις που παρουσιζονται στο βιβλο αποτελον ναν φαντασμαγορικ κκλο απ ονειρικς πλεις:

     Δεν χει οτε νομα, οτε τπο. Σου επαναλαμβνω το λγο για τον οποο σου την περιγραφα: απ τον αριθμ τον πλεων που μπορε κανες να φανταστε, πρπει να αποκλεσουμε εκενες των οποων τα στοιχεα αθροζονται χωρς να υπρχει κτι που να τα συνδει, χωρς ναν εσωτερικ καννα, μια προοπτικ, μια λογικ. Στις πλεις εναι πως στα νειρα: ,τι εναι δυνατ να φανταστε κανες μπορε και να το ονειρευτε αλλ και το πιο αναπντεχο νειρο εναι νας γρφος που κρβει μια επιθυμα, το αντστροφ της μια φοβα. Οι πλεις, πως τα νειρα, εναι χτισμνες με επιθυμες και φοβες, παρτι το νμα που τις συνδει εναι μυστικ, οι καννες τους παρλογοι, οι προοπτικς παραπειστικς, και κθε πργμα κρβει να λλο πργμα… Μα και οι πλεις νομζουν τι εναι ργο του μυαλο της τχης, αλλ οτε το να οτε η λλη αρκον για να κρατσουν ρθια τα τεχη τους. Απ μια πλη δεν απολαμβνεις τα εφτ τα τριντα εφτ θαματα, αλλ την απντηση που δνει σε κποιο ερτημα σου.

     Ο Μρκο Πλο λοιπν αντιμετωπζει τις πλεις με μια λογικ που μπορε να περιγραφε ως «ονειρικ λογικ»: οι πλεις αποτελον να λογγριφο ο οποος εναι δσκολο να ερμηνευθε γιατ οι πλεις αποτελονται απ ασταθες, γνωστους καννες. Οι Αρατες πλεις ζητον απ τον αναγνστη να αφεθε στο φαινομενικ παρλογο του λου εγχειρματος του Καλβνο και να κνει να ταξδι μαζ του στις πλεις του κσμου. Επιστρφοντας απ την τελευταα του αποστολ, ο βενετς ταξιδευτς βρκε τον κινζο αυτοκρτορα να τον περιμνει καθισμνος μπροστ σε μια σκακιρα. Ο Κουμπλι ζτησε απ τον Πλο να του περιγρψει, χρησιμοποιντας το σκκι, τις πλεις τις οποες εχε επισκεφθε σε αυτ το τελευταο του ταξδι. Ο Πλο χρησιμοποιντας τα πινια του σκακιο και το διο το σκκι σαν να καμβ κανε αναπαραστσεις των πλεων και των τοπων στα οποα εχε ταξιδψει:

   Παρατηρντας τα βασικ αυτ τοπα, ο Κουμπλι αναλογιζταν την αρατη τξη που στηρζει τις πλεις, τους καννες που τις κνει να γεννιονται, να παρνουν μορφ, να ευδοκιμον, να προσαρμζονται στις εποχς, να μελαγχολον, να καταστρφονται. Κποιες φορς εχε την ασθηση πως ακμα λγο και θα ανακλυπτε να αρμονικ και συνεπς σστημα που θα υπκειτο στις αναρθμητες συμφωνες και δυσαρμονες, αλλ καννα μοντλο δεν ντεχε τη σγκριση με εκενο του σκακιο…. Τρα πια ο Κουμπλι Χαν δεν εχε ανγκη να στλνει τον Μρκο Πλο σε μακρινς αποστολς: τον κρατοσε να παζει ατλειωτες παρτδες σκακιο. Η γνση της αυτοκρατορας ταν κρυμμνη στο σχδιο που χραζαν τα απτομα λματα του αλγου, τα διαγνια περσματα του τρελο, το σερνμενο και επιφυλακτικ βμα του βασιλι και του ταπεινο στρατιτη, οι αδυσπητες εναλλακτικς λσεις του κθε παιχνιδιο.

     Ο Καλβνο με την ιδιατερη αγπη του για τα παιχνδια μας δνει τη λση σχετικ με τη λογικ η οποα ενυπρχει πσω απ τη δημιουργα και λειτουργα κθε πλης –λογοτεχνικς και πραγματικς. Η ιδιτυπη «ονειρικ λογικ» του Καλβνο δεν εξηγεται και οτε μπορε να πιστοποιηθε επιστημονικ – μνο λογοτεχνικ μπορε κανες να την πλησισει: η λογικ αυτ γκειται στη δυναττητα της διασθησης. Δεν εναι τυχαο λλωστε τι ο Κουμπλι ζτησε να του αφηγηθον τις πλεις οι οποες απαρτζουν την αυτοκρατορα του – με αυτ τον τρπο τονζεται απ τη μια η λογοτεχνικ υπσταση του εν λγω κειμνου και απ την λλη ο συγγραφας μας δνει να καταλβουμε τι η πλη ως σνολο μπορε να μετρηθε με μια μθοδο η οποα εναι καθαρ διαισθητικ. Ο Μεγλος Χαν μλλον διαισθνεται τι η αυτοκρατορα του πως την ξρει πρκειται να χαθε σε λγο, οπτε ζητ απ κποιον ξνο να την επισκεφθε, να την καταγρψει και να μεταφρει αυτ την αφγηση στη Δση. Εκε μως που ο Μρκο Πλο στο Εκατομμριο φερνε στη Δση ιστορες απ μια εξωτικ, μυστηριδη Ανατολ, ο Καλβνο στις Αρατες πλεις χρησιμοποιε το αφηγηματικ σχμα του εξερευνητ για να φρει στον αναγνστη της μεγαλοπολης ιστορες απ το υποσυνεδητο των πλεων. Με αυτ τον τρπο ο Μρκο Πλο ως αφηγητς επιχειρε να μας οδηγσει και να μας ξεναγσει χι μνο στις πλεις τις οποες «επισκφθηκε» αλλ κυρως να μας πεσει τι η δναμη της φαντασας μπορε να ανασκψει την καθημεριντητα και να ανασρει στην επιφνεια, να κνει ορατ, ,τι συμβλλει στο να γνει πιο υποφερτ η ζω στην «κλαση» της καθημεριντητας.

Επλογος

     Ο Πλο στην τελευταα παργραφο του βιβλου σημεινει τι ετε θα γνουμε μρος αυτς της κλασης ετε μπορομε «να προσπαθσουμε και να μθουμε να αναγνωρζουμε ποιος και τι, μσα στην κλαση, δεν εναι κλαση, και να του δσουμε διρκεια, να του δσουμε χρο». Στην αρχ του βιβλου ο συγγραφας μας εχε υπενθυμσει τι «Στη ζω των αυτοκρατρων υπρχει πντα μια στιγμ κατ την οποα την περηφνια για την κατκτηση τσων απραντων εκτσεων ρχεται να διαδεχτε η μελαγχολικ και ανακουφιστικ διαπστωση τι πολ σντομα θα πψουμε να θλουμε να τις γνωρσουμε και να τις κατανοσουμε». Το βιβλο λοιπν μπορε να θεωρηθε σαν μια αππειρα γνωριμας και κατανησης λων αυτν των πλεων που εναι πολ δσκολο να γνωρσουμε ουσιαστικ. Ο Καλβνο/Πλο χρησιμοποιε εδ τη λογοτεχνικ φιγορα του οραματιστ ταξιδιτη για να μας προτρψει να διαβσουμε τον χρο στον οποο ζομε με ναν ιδιατερα λογοτεχνικ-δημιουργικ τρπο. O θεωρητικς Ανρ Λεφβρ τονζει: «Το να σκεφτομε σχετικ με την πλη εναι να συγκρατσουμε και να διατηρσουμε τις αλληλοσυγκρουμενες πλευρς της: περιορισμος και δυναττητες, γαλνη και βα, συναντσεις και μοναξι, συγκεντρσεις και αποχωρισμος, το τετριμμνο και το ποιητικ, την ανελητη λειτουργιοκρατα και τον αναπντεχο αυτοσχεδιασμ». H πλη μπορε λοιπν να διαβαστε σαν να κεμενο του οποου την σνθετη φση πρπει να αναγνωρσουμε και με το οποο διαπραγματευμαστε σε καθημεριν βση για να μπορσουμε να ενσουμε τη ζω μσα στο σπτι με τη ζω μας ξω απ αυτ.


==============================================
    
     Δημιουργθηκε στο πλασιο του προγρμματος της Σχολς Ανθρωπιστικν Σπουδν του Ελληνικο Ανοικτο Πανεπιστημου «Ανπτυξη σγχρονης μεθοδολογας για τη διδασκαλα της λογοτεχνας σε πλασιο Ανοικτς και εξ Αποστσεως Εκπαδευσης»
(Πυθαγρας-Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ. ΙΙ) με συγχρηματοδτηση απ το Ευρωπακο Κοινωνικ Ταμεο και εθνικος πρους. .

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers