-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

- 

: (' )


Η Ποηση Του Δημτρη Χριστοδολου


        Ο ποιητς της Σγκρουσης και της Αναγννησης
(Α’ μρος)


      Ο Δημτρης Χριστοδολου αναδθηκε για πρτη φορ στα ελληνικ ποιητικ δρμενα στην περοδο που χρονικ τοποθετεται στην πρτη δεκαετα μετ τη λξη του Β’ Παγκοσμου Πολμου και ανδειξε ποιητικς μορφς που συγκροτον το λογοτεχνικ ρεμα, το οποο  συμβατικ αποκαλεται  «πρτη μεταπολεμικ γενι». Η εμφνιση και νταξ του στον κκλο των πνευματικν ανθρπων της περιδου συντελσθηκε με το ποημα  Νυχτοφλακες το 1952 στο λογοτεχνικ περιοδικ «Μακεδονικ Γρμματα». να απ τα κυραρχα γραμματολογικ γνωρσματα της περιδου καθσταται η επικρτηση της λυρικς και τολμηρς υπερρεαλιστικς κφρασης. Η ανπτυξη  του υπερρεαλιστικο τρπου γραφς  συνδθηκε τσο με τις λογοτεχνικς εξελξεις στον ευρωπακ χρο, σο και με τα βαια βιματα της  πολυδιστατης κατοχικς αποσνθεσης που εντυπθηκαν στα βαθτερα υποστρματα του ασυνεδητου των εκπροσπων της εγχριας ποιητικς δημιουργας. Οι ρωγμς στο αποσταθεροποιημνο ψυχολογικ οικοδμημα των ποιητν, μετουσινονται σε υπαινικτικ, αποκρυπτικ και ασαφ λγο. Η σταθερ αυτ, της ποιητικς δημιουργας της μεταπολεμικς περιδου συνοδετηκε απ τον περιορισμ την κατργηση του μτρου, του ομοιοκατληκτου στχου και της χαλρωσης του στικτικο συστματος. Οι καινοτομες αυτς διαμρφωσαν τις κατλληλες προποθσεις για την ατνηση της νοηματικς αλληλουχας και του προβληματισμο της ποιητικς φρμας, χωρς ωστσο να συνδυζεται με τη χρση αφηρημνων εννοιν (ΜΕΡΑΚΛΗΣ, Μ.Γ. : Γλσσα-μορφ της πρτης μεταπολεμικς γωνις, -Εισγηση στο Α' Συμπσιο Νεοελληνικς Ποησης, Πτρα,3-5 Ιουλου- στο Η Ελληνικ Ποηση 6 σε επιμλεια Αλξανδρου Αργυρου: Εκδσεις Σκολη: Αθνα 1985).

     Ο διος ο ποιητς χαρακτηρζει τη γραφ του ως ποιητικ λγο "συμπαρστασης" κι "αντστασης" απναντι στο "τρομερ" και στο "ανκλητο", που "ρχισε απ μα ειδοποιημνη εφηβεα κι απλθηκε μσα στους συντριπτικος δρμους της ανερεσης μιας απκρισης και μιας στσης, πλουτζοντας τσι σε γνση ρυθμ και φραστικ τξη, φτιχνοντας να πνευματικ υπβαθρο, στιβαρ κι απεγνωσμνα γενναο, που πνω του αγωνζομαι και θ’ αγωνζομαι να στηρξω την ψυχ μου, την ψυχ μας, που εν τοτοις κποια στιγμ πρπει να παραδσω, να παραδσουμε". Προφανς η εστερη ανγκη του Δημτρη Χριστοδολου να εκφραστε μσω της δημιουργας ποιητικο λγου,  αποτλεσε απρροια των οντολογικν προβληματισμν που αποτυπθηκαν στο νοητικ του πεδο απ την ενδελεχ παρατρηση των κοινωνικν φαινομνων, σφραγζοντας συνολικ την πορεα της καλλιτεχνικς του δημιουργας. Ακολοθως αναφρει τι η ποιητικ γραφ του καταθτει "μα πορεα αματος και συντριπτικο εσωτερικο διαξιφισμο ανμεσα στη ροπ της πτσης και στον αντλαλο της αντασης". Μα πτυχ αυτς της ατρμονης συγκρουσιακς κατστασης γκειται στην πλη του ατμου ως μονδα με την εξωτερικ πραγματικτητα, που τον απειλε με την ολοκληρωτικ υπαρξιακ συντριβ, εκμηδενισμ και διαγραφ απ την ιστορικ ρο.

    Απ το πρτο κιλας δεγμα της γραφς του, ο Δημτρης Χριστοδολου επιχερησε να προσεγγσει το ανθρπινο πρβλημα, χι στην ολτητα και στην πολυπλοκτητ του, αλλ περιορζοντς το καθαρ στην υπαρξιακ του δισταση. μως η δραματικ νταση, η πηγαα εκδλωση της αγωνας και ο ρωμαλος τνος διαπνουν εμφανς το στχο του. "Η κραυγ βγαινε αβαστη και ισχυρ, σαν απ σωματικ πνο θα λεγες". Στις επμενες συλλογς η υπαρξιακ αγωνα επιτενεται και δηλνεται με την πραγμτευση εννοιν που τοποθετονται στο επκεντρο του στοχασμο της ανθρπινης διανησης: η αναη κνηση του χρνου -ισοπεδωτικ της ατομικς υπστασης- η προσπθεια δημιουργας ενς αληθινο απαλλαγμνου απ τα δεσμ των εξωγενν φαινομνων, εαυτο, η ανυπαρξα που επιφρει ο πνευματικς και βιολογικς θνατος.

     Στο σνολο της ποιητικς δημιουργας του Δημτρη Χριστοδολου εναι διχυτη η προσπθεια κατκτησης της αυτεπγνωσης κι εν γνει της γνσης των δυνμεων που συγκροτον τη δομ και καθορζουν τη λειτουργα της συμπαντικς κατασκευς αλλ και την παρξη και τη μορφ του επκεινα. Η γνση αυτ αποτελε το μοναδικ πλο της θνσκουσας φσης του ανθρπου για την αποδοχ της φθοροποιο και ανελητης επδρασης της ρος του χρνου που οδηγε τον νθρωπο στην αναπφευκτη απληξ του. Η εκφραστικ δναμη του λγου του επενδει τον αγνα για την απκτηση της γνσης μσω του μικρο, κοφτο στχου, τον ντονο ρυθμ "με λιγτερο περισστερο ακουγμενες ρμες, σαν στρατιωτικ παραγγλματα, σαν επωδο απ πρωτγονα ξρκια" (ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ,Τ.: Η ποηση του Δημτρη Χριστοδολου. -Με την ευκαιρα της συλλογς του Προδος. Η ΑΥΓΗ,1963.χ.σ.) και "λξεις ριγμνες σαν σπαθι". "Συχν ββαια συνεπαρνεται τσο πολ κι ο διος απ τον ρυθμ που τον εξακολουθε και πρα απ το συναισθηματικ του τλος". Ο συγγραφας διακατχεται κι ενοτε περιχαρακνεται, απ να βαθ εσωτερικ πνο που εκπορεεται τσο απ το μαρτριο της διας της παρξης, σο κι απ τη θλψη του για την πορεα της ανθρωπτητας. Στο πλασιο αυτ θγει την ατομικ ευθνη για την εξλιξη των γεγοντων και την παγωση ανελεθερων καθεσττων που ποδηγετον τις λακς μζες και καταπατον τα ανθρπινα δικαιματα, προτρποντας συγχρνως το σγχρονο νθρωπο να αναλβει ενεργ δρση για την αποτναξη κθε καταπιεστικο ζυγο, στε να συμβλλει στη διαμρφωση των κατλληλων συνθηκν για τη δημιουργα ενς νου συστματος διακυβρνησης, με κρια εγγεν δομικ συστατικ την επικρτηση ομνοιας κι αλληλεγγης μεταξ των πολιτν σε να περιβλλον κοινωνικς δικαιοσνης.

     Αποκαλυπτικ για τα στοιχεα που σταχυολογε απ ποικλα φιλοσοφικ ρεματα και λογοτεχνικ κινματα, τα οποα συγκροτον το διανοητικ οικοδμημα του Δημτρη Χριστοδολου και αντικατοπτρζονται στην ποιητικ γραφ του, καθσταται η συνντευξη στη Θεαν Κυρικη στις 13 Απριλου 1989 (Πηγ: youtube απ τον χρστη Giorgos Velentzas). Αρχικ ο ποιητς προβληματζεται για την επικρατοσα αντληψη αναφορικ με το τλος της κατασκευς φιλοσοφικν συστημτων που σηματοδοτε ο θνατος του Γκοργκ Χγκελ, εν αμφισβητε την ικαντητα των αποφοτων των πανεπιστημιακν τμημτων να συμβλουν στη θεμελωση και εγκαθδρυση νεωτεριστικν ρευμτων. Εν συνεχεα αναφρεται στις αμφιλεγμενες, ως προς την ιδιτητ τους, πνευματικς μορφς, Μρτιν Χντεγκερ και στον υπαρξιστ Ζαν-Πωλ Σαρτρ, ο οποος με την ταυττητα του καλλιτχνη χει ανατρψει την ορθολογικ και επιχειρηματολογικ διαδικασα που συνιστ την οργανικτητα της φιλοσοφας. Για τον δημιουργ, ο φιλοσοφικς στοχασμς εναι ρρηκτα συνδεδεμνος με τις ρζες του εκστατικο ποιητικο λγου. Η φιλοσοφα συνιστ μα διαδικασα παραγωγς συλλογισμν και το ποιητικ φαινμενο απ την πλευρ του ενσωματνει ως θσφατα τα προντα της νοητικς αυτς επεξεργασας. Ο Χριστοδολου θεωρε τι σε αποστολ της ποιητικς λειτουργας ανγεται η γννηση της συγκνησης και συνακλουθα της κστασης στην ψυχ του ανθρπου.

      Ο διος τοποθετε την ποησ του με γνμονα να χρονικ, οριοθετεται "μετ το θνατο της φιλοσοφας" και φρει την ενοχ και την ευθνη για την εξλιξη των πολιτικν και πολιτιστικν δρμενων στον ελλαδικ χρο και κατ' επκταση στον ευρτερο ευρωπακ με τη λογικ διαδικασα του Αριστοτλη. Στην Ελλδα τα τεκταινμενα προσλαμβνουν εφμερο χαρακτρα, στερονται αρμονικς σζευξης κι αδυνατον να επιτελσουν το ρλο του διαμορφωτ παρδοσης. "Ο κσμος εναι αριστοτελικς στο βαθμ που εναι πρακτικς και πολιτικς και πλατωνικς στο βαθμ που επιδικεται η επιβωση της χριστιανικς θρησκεας κτω απ οποιεσδποτε διοικητικς  παραμορφσεις".  Αυτοπροσδιορζεται ως λληνας που δεν αποδχεται τα συμπερσματα της φιλοσοφας, αντθετα θτει ερωτματα που παραμνουν αναπντητα. Η αποτυχα των επαναστατικν οπτικν, της επανστασης χι ως πρξης αλλ σαν εφαρμογ ενς μεγαλεπβολου ουμανιστικο πλνου που ανατρπεται στον τομα των ελευθεριν και επιβεβαινεται στον τομα της διανομς σε κποιο μτρο της διανομς του εθνικο εισοδματος. Το αποξενωμνο τομο διαβιε στα στεν ρια ενς ανπαρκτου, ουτοπικο χρου. Ο ποιητς μετουσινει τα ερωτηματικ του σε ποιητικ λγο και σε τραγοδι, διτι γι' αυτν η ερτηση, εκκνηση της φιλοσοφικς σκψης, η αμφισβτηση κι η υιοθτηση μας στσης εναργος δρσεως, βοηθ στη σλληψη και τη διαχεριση του αδιεξδου που αναφεται μετ τον Β' Παγκσμιο Πλεμο και τα κοινωνικ επιφαινμεν του. Ο Χριστοδολου εγκαταλεπει το ρεμα του σουρρεαλισμο, διτι παει να ανταποκρνεται στις ανγκες του ατμου, στη ψυχοσνθεση του οποου, χουν εμπεδωθε οι πολυεππεδες επιπτσεις του πολμου, εν ο ποιητς επιδικει πλον την εκφραστικ σαφνεια και τη χρση συγκεκριμνου λγου, χωρς ωστσο να απαξινει την προσπθεια απεικνισης των εσωτερικν καταστσεων και του αθατου κσμου, που υπερβανει την εμπειρικ, απτ πραγματικτητα. Στο διο πλασιο κινεται κι η απομκρυνσ του απ τις φροδικς ψυχαναλυτικς προσεγγσεις του ασυνεδητου, προς συγκεκριμνες ερωτσεις που αφνουν περιθρια μσω της νοηματικς πκνωσης των λξεων για την προβολ της διστασης του απωθημνου και τραυματικο χρου. Μα απ τις κριες πηγς μπνευσης κι ανδυσης της ποιητικς δημιουργας του Δημτρη Χριστοδολου, αποτελε ο ρος "ενοχ", που εμππτει τσο σε ατομικ εππεδο με την απθηση των πολπλευρων προσδοκιν του, σο σε και σε συλλογικ υπ την ννοια της ευθνης ενς πνευματικο ανθρπου απναντι στο κοινωνικ σνολο.

     Στη συνχεια αναδιπλνει την κοινωνιολογικ του σκψη, που επικεντρνεται στην οργανωμνη αππειρα και πραγμτωση της απολτου πειθαρχσεως του προλεταριτου, σε λο το φσμα των επιμρους διαβαθμσεν του (λομπεν, περιθωριακο, απωθημνοι, εκμεταλλευμενοι, σοι επιδικουν να μεταπηδσουν σε λλη τξη) κτω απ τις κατεστημνες δυνμεις που απορρπτουν a priori το διλογο και χρησιμοποιον το μονλογο και τη βαιη επιβολ. Για τον ποιητ, που εμφανς εμφορεται απ τις αρχς της μαρξιστικς θεωρας, η επανσταση, προσδιοριζμενη ως φαινμενο αιτιοκρατικο χαρακτρα, αναδεικνεται σε μοναδικ λση στο ατημα της ελευθερας, της αυτοδιθεσης και της επικρτησης κοινωνικς δικαιοσνης. Βασικς πυρνας του ορματς του καθσταται η αποδμηση του ισχοντος μοντλου της κοινωνικς οργνωσης και συνακλουθα  η διαμρφωσης μας αταξικς κοινωνας αυτοδιαχερισης κι αλληλεγγης, που θα χουν εξαλειφθε κροσματα απομνωσης ομδων απ τη λψη αποφσεων και περιθωριοποησης στο πλασιο του κοινωνικο ιστο. Αναγκαα συνθκη για την αναμρφωση της κοινωνας αποτελε ο οργανωμνος νοπλος αγνας, που θα προκαλσει και το "θαμα". Η επαναστατικ πρξη για τον ποιητ ακολουθε συγκεκριμνη μθοδο με κρια στοιχεα την εντητα και το αγωνιστικ πνεμα που την τροφοδοτε, που ενισχει τη σγκρουση με το κατεστημνο των εκφραστν των ισχυρν κεφαλαιοχων.


     Απαρατητη προπθεση για να δημιουργ εναι η αντληψη των ιδιαιτεροττων του εθνικο του χρου, η οποα συνεπγεται και βαθει γνση της γλσσας. Ο διος μχρι την φιξ του στο Παρσι μιλοσε μνον ελληνικ, διτι επιδθηκε στη μελτη της αρχακς, της κλασικς, τη μσης, της νεοελληνικς, τη βυζαντινς και της νετερης παρδοσης, του γλωσσικο μας συστματος. Το κνημα του υπερρεαλισμο αξιοποιε τη δναμη της γλσσας, που ουσιαστικ ανατρπεται εκ των σω, για την κατλυση του λγου των κυραρχων τξεων και της αναπαραγωγς των ιδεολογημτων τους που αναπαργουν και συντηρον το καθεστς της καταπεσης. Στο σημεο αυτ καυτηριζει την υποκριτικ διαμαρτυρα του T.S Eliot που μσω της ποιητικς του δημιουργας προβλλει την ηθικ κατπτωση κι αποτελμτωση του ατμου, προτσσοντας μα θεολογικ ερμηνευτικ προσγγιση της σγκρουσης, η οποα μως για τον Χριστοδολου ενχει τα χαρακτηριστικ της ταξικς πλης. Ωστσο, τα ποιητικ προντα του Eliot και του Ezra Pound, που χουν θεμελισει τη νετερη ευρωπακ ποηση, σκησαν σημαντικ επιρρο στον τρπο γραφς του.

      Στη συνχεια εξηγε το ρλο των θεν στον ποιητικ του λγου, που η αποδοχ τους "δεν εναι κθετη, αλλ μα μορφ μετατροπς των υπερβατικν δυνμεων σε ρεαλιστικν". Στο ργο του καθσταται διχυτος ο φβος του αγνστου, της φθοροποιο δρσης της ρος του χρνου και της φυσικς απαγρευσης του θαντου, αλλ κι η επδραση των αρχαων Ελλνων τραγικν ποιητν και φιλοσφων. Κυραρχη εναι κι η περιγραφ του ελληνικο τοπου, το οποο χαρακτηρζεται απ τα δο αντιθετικ στοιχεα τη φωτι, το πλετο ηλιακ φως και το δωρ, το υδτινο στοιχεο που δεσπζει στην ελληνικ φση. Η επνοδς του στον ελλαδικ χρο συνοδεεται απ την απεχθ παραβαση του φυσικο περιβλλοντος απ την αισθητ βιομηχανοποηση κι αλματδη τουριστικ ανπτυξη της χρας. Αναμφβολη πηγ μπνευσης συνιστ ο αρχακς χρος, χρος εκκνησης της σκψης της σπορς των ιδεν, τα σπρματα των οποων δημιοργησαν τον ευρωπακ πολιτισμ.

     Το φος του διαφοροποιεται απ τις Αιχμς απ κθετο, κοφτ, σκληρ, γνεται πιο παρατακτικ, λυρικ, απλνει ο λγος και τενει να γνει πιο παρατακτικ, εν εμφανς εντσσεται στη στιχουργικ μορφολογικ παρδοση της ελληνικς ποησης, με συχν χρση του ιαμβικο δεκαπεντασλλαβου, ποικιλα ρυθμν, στροφς κι αποστροφς, που πως υπογραμμζει κι ο διος, παραπμπουν κατευθεαν στα χορικ μρη της τραγικς ποησης, με την οποα τον συνδει και μα σχση σωματικτητας, καθς υπηρτησε τα αρχαα κεμενα στο πλασιο της επ σκηνς παρουσασς τους. Επιπλον εκπνησε πολυριθμες μεταφρσεις αρχαων κειμνων ως δοκμια διδασκαλας. Η τση του να πυκννει το συμπρασμα οφελεται στη φιλοσοφικ καταγωγ της θετικς σκψης των προσωκρατικν, επηρεστηκε απ την αριστοτελικ λογικ και το Συμπσιο του Πλτωνα. Ο ποιητς δεν εντσσει τον εαυτ σε καννα κνημα, εκτς της μετ-υπερρεαλιστικς ποησης νας ρεαλιστικς ποησης κι επιδικει να αποκαταστσει τον λγο σε νες ηθικς προοπτικς.(ντισκοτκ νος λγος στρφει την προσοχ σε νο κσμο).Η διαμρφωση της γραφς του βασστηκε σε δο κυρως ξονες, στην αρχαα τραγωδα και στο δημοτικ τραγοδι, απ το οποο ντλησε τη σνδεση του ανθρπινου ψυχικο πθους με τα στοιχεα της φσης.

    Στο ποιητικ του ργο αποτυπνεται με αλληγορικ τρπο η πολιτικ κατσταση της χρας, πως αυτ διαμορφθηκε μετ την υπογραφ της συνθκης της Βρκιζας, τα μετεμφυλιακ γεγοντα, η πρακτικ της εξορας των αντιφρονοντων και στη συνχεια την επιβολ της δικτατορας, τονζοντας την παρμβαση των ξνων δυνμεων στα εσωτερικ ζητματα του κρτους. Ο ποιητς εκφρζει την απογοτευσ του για την επικρτηση του καπιταλιστικο οικονομικο μοντλου αλλ και την υποβθμιση της Ελλδας απ τις συμμαχικς της δυνμεις, παρ την καρια συνεισφορ της στη νκη στην ασια κβαση του πολμου, εν αναφρεται στην κοινωνικ επανσταση που ξσπασε στη Γαλλα κι γινε γνωστ ως Μης του '68 και στο κυπριακ ζτημα. Ο προβληματισμς του επεκτενεται στην λλειψη συλλογικς συνεδησης και στη δισπαση του ελληνικο λαο, που δεν του επιτρπει να συσπειρωθε απναντι στους εξωτερικος εχθρος και να προβλλει διεκδικσεις.

     Οι επιρρος του ποιητικο λγου του Δημτρη Χριστοδολου (ΜΠΑΓΙΕΡΗΣ, Δ.: Ο Δημτρης Χριστοδολου πρινη και λυρικ ρομφαα. Μετρονμος 43(2011).28-31) ανγονται στη γραφ του γγελου Σικελιανο, του Γιργου Σεφρη αλλ και του Ανδρα Κλβου, "ο οποος του δδαξε τι θα πει ποιητικ πρβλημα", εν "τη μεγαλτερη κπληξη της ζως του" αποτλεσε για εκενον η ποιητικ δημιουργα του Κωνσταντνου Καβφη. Στα πριμα ργα του διαφανονται απηχοι του Σεφρη και του Γιννη Ρτσου. Ο κριτικς λογοτεχνας Ανδρας Καραντνης χαρακτηρζει την ποηση του Χριστοδολου "ως μα μεγλη μχη με τις λξεις, λξεις εναντον λξεων, λξεις εναντον πραγμτων, μχη με τα πντα ακμη και με τον διο του τον εαυτ, με ,τι τον συνιστ σαν μνμη, σαν ασθηση. Η δναμη και η καταγωγ των λξεων εναι μσα στον Χριστοδολου. Γι’ αυτ μακρηγορε συχν, δε μπορε να κνει διαφορετικ, αφο αδικοπα μχεται- δε μας κουρζει εκολα, μας αναγκζει να τρχουμε πσω απ τις αλληλοδιδοχες εικνες και αποστροφς του, τις ανακραυγς και τις χειρονομες του, γιατ η κθε μα μας υπσχεται πως υπρχει αμσως παρακτω κτι λλο πιο σημαντικ, πιο οριστικ πιο αποκαλυπτικ. Δεν εναι εκολο να ζυγισουμε δκαια τα διφορα ποιματα, τα μρη, τις συλλογς, τους κκλους που αποτελον την ογκδη αυτ ποιητικ εκδλωση. Γενικ χει μα σφαιρικ εντητα, απ την αρχ μχρι το τλος, αδιφορο αν η κλμακα της ποιτητας ανεβοκατεβανει, υπακοοντας σε να δικ της ειρμ, σχετο με τη βοληση του ποιητ. Μα ο γκος της εργασας του, ο πληθωρισμς και η ευγλωττα του λγου του, το ενδιαφρον των ροπν του, η δικ του μακρι ρση μας ανγκασαν να τον ακολουθσουμε, ως εκε που μπορομε ββαια. λλοι σως να δεχναν λιγτερη αντοχ, λλοι μως πολ περισστερη. Γιατ η ποηση του Χριστοδολου χει μσα της και ορμ που παρασρνει και αντσταση που εξαναγκζει". (.π.,σ.31.). Για τον Τσο Λειβαδτη η στιχουργικ του παραπμπει στην πλαστικτητα της ποιητικς λης του Κωστ Παλαμ κι ιδως στον Δωδεκλογο του Γφτου, αλλ και στον φιλολογικ ηρωκ μηδενισμ του Νκου Καζαντζκη.

συνεχζεται με το Β' μρος.

--------------------------------------------

     Το παρν ρθρο συνετχθη για το Περι-Γραφς, απ την:



                        Χριστινα Οικονμου

απφοιτο του τμματος Ιστορας, Αρχαιολογας & Ιστορας της Τχνης του ΕΚΠΑ, με Mhil στις Theatrical Studies.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers