-

Dali &

-


-









/




 
 

 

Γζης Νικλαος (1842-1901) 

                                  Βιογραφικ

     Ο Νικλαος Γζης ταν νας απ τους πιο σημαντικος λληνες ζωγρφους του 19ου αι. Διακρθηκε σε λα τα χρνια των σπουδν του και πρε 1α βραβεα στη ξυλογραφα, τη ζωγραφικ και τη χαλκογραφα. ριμος πλον, νωσε το Ρεαλισμ με τον Ιδεαλισμ που πγαζε απ’ τη νοσταλγα της πατρδας. Υπρξεν απ τους σημαντικτερους εκπροσπους του ακαδημακο ρεαλισμο του στερου 19ου αι., του συντηρητικο εικαστικο κινματος που εναι γνωστ ως Σχολ του Μονχου, τσο σε ελληνικ σο και σε πανευρωπακ εππεδο. Συμμετεχε και βραβετηκε σε πρα πολλς ελληνικς κι ευρωπακς εκθσεις, απ το 1870 ως το 1900. Μλιστα, μετ τον θνατ του το 1901, τιμθηκε με κθεση ργων του στην 8η Διεθν Καλλιτεχνικ κθεση του Γκλασπαλστ (Glaspalast).



     Γεννθηκε 1 Μρτη 1842 στο Σκλαβοχρι Τνου, να απ τα μεγαλτερα νησι των Κυκλδων, που 'ναι γνωστ για τη πολιτιστικ του προσφορ και την ανδειξη καλλιτεχνν που θεμελωσαν τη νεοελληνικ ζωγραφικ και γλυπτικ (Νικηφρος Λτρας, Γιαννολης Χαλεπς), κι ταν ν απ τα 6 παιδι του Ονοφριου και της Μαργαρτας Γζη. Τ’ λλα 5 αδλφια ταν ο Γεργιος, η Μαριττα, η Μαριγ, η Μαρνα κι η Καλλιπη. Ο πατρας του τανε ξυλουργς, επγγελμα που χρειαζταν τεχνικ και δναμη. Η μητρα του καταγταν απ πολ καλ οικογνεια της Τνου, το γνος Ψλτη, φρντιζε το σπτι και τα παιδι της με πολ αγπη και τρυφερτητα και ζοσανε στο Σκλαβοχρι.

   Το 1850, λγω οικονομικν δυσχερειν, η οικογνεια μετοκησε στην Αθνα. Ττε ο μικρς ξεκνησε ν’ αντιγρφει χαρακτικ που ‘βλεπε στα σπτια της γειτονις. Η μητρα, συγγενες και φλοι της οικογνειας εχανε δει το χρισμ του και τον επαινοσαν, μα πιτερο απ’ λους η γλυκει του μητρα. Ο Γζης διηγιτανε πως ταν ταν μικρς, η μητρα του λο καμρι τονε χιδευε λγοντας σ’ λους πως ο Νικλας της δεν εναι μορφος αλλ χει ταλντο. Αυτ τα λγια τονε σημαδψανε για λη του τη ζω. Ο διος σχολαζε πως αυτ η φρση της μνας του για το ταλντο του ταν:

  «… η ευχ της.. η δναμις η οποαν ως σμερον με προστατεει, καλπτουσα τα λθη μου και μαγεουσα εκενους οτινες εκ του πλησον με γνωρζουν».

     Λτρευε τη μητρα. Μεγλος πια αναφερταν σε αυτν ως «γλυκει και μοναδικ». Η ευχ της μνας κι η υπομον που του καλλιργησε, κναν υποφερτ το Γολγοθ της ξενιτεις που ζησε. Στην Αθνα λοιπν  που εχαν μεταφερθε, με προτροπ μητρας και φλων, ο μικρς Νικλαος ρχισε να παρακολουθε μαθματα στη Σχολ Ωραων Τεχνν (μετπειτα Ανωττη Σχολ Καλν Τεχνν), αρχικ ως ακροατς, μιας κι τανε μλις 8 ετν κι απ το 1854 ως το 1864, ως κανονικς σπουδαστς. Δσκαλοι του ταν οι: Φλιππος Μαργαρτης, Αγαθγγελος Τριανταφλλου, Raffaelo Ceccoli, Πτρος Παυλδης -Μιντος, Ludwing Thriersch. Σ’ ετσιο διαγωνισμ του Πολυτεχνεου, το 1858, θα βραβευτε με το βραβεο για τη ζωγραφικ του χαλκογραφα. Μλιστα, σε επσημη επσκεψη του θωνα, τονε παρουσιζουνε μπρος του ως τον πιο ταλαντοχο φοιτητ.



      Προς το τλος των σπουδν του, το 1862, με σσταση του φλου του Λτρα, γνωρζει τον πλοσιο φιλτεχνο Τηνιακ Νικλαο Νζο (μνο το κτμα του στο Χαδρι τανε 3.000 στρμματα κι μενε σε πργο) που επνδυε στη τχνη. Ο Γζης θα ζωγραφσει το οκημα του Νζου στο Χαδρι. Επσης θα ζωγραφσει τα πορτρτα της οικογνειας Πλατ και τελεινει τις σπουδς του στην Αθνα. Ο Νζος θα μεσολαβσει μσω υπουργο, να πρει υποτροφα απ το Ευαγς δρυμα Ναο Ευαγγελιστρας της Τνου, προκειμνου να συνεχσει τις σπουδς του στη Βασιλικ Ακαδημα Καλν Τεχνν του Μονχου. Η θετικ ανταπκριση ργησε μα ρθε τελικ, τσι, τον Ιονιο του 1865 εναι στο Μναχο. Εκε, θα συναντηθε ξαν με το φλο του το Λτρα. Αμσως θα επισκεφτον 2 μεγλα Μουσεα τχνης κι απ τις 1ες μρες θα πνε στην περα, στη παρσταση Φουστ. Ο Γζης που αγαποσε και τη μουσικ, λτρεψε και την περα. Με τα 1α του λιγοστ χρματα αγρασε μια κιθρα. ταν τ’ νειρο του.
     Δσκαλο του στο Μναχο ταν ο Χρμαν νσουτς (Hermann Anschütz) κι ο Αλεξντερ Βγκνερ (Alexander Wagner) και τον Ιονιο του 1868 γινε δεκτς και στο εργαστρι του κορυφαου Καρλ φον Πιλτυ (Karl von Piloty). Ο Γζης ζωγραφζει πως οι δσκαλοι του, αγγζοντας το ριο του ιστορικο ρεαλισμο και της ηθογραφας. Θα εμπνευστε απ θματα μως της πατρδας, αν κι ο τπος κι οι κριτικο τχνης  τον αποκαλοσανε γερμανικτερο των γερμανν. Ο Γζης εχε πντα στη καρδι του την Ελλδα. Μλιστα, σε μιαν επιστολ του στην οικογνεια του γρφει πως ο καθηγητς του θελε να μενει στην Βαυαρα αλλ ο διος γραφε για αυτ:

    «Ας λγουν μως αυτο. Εγ ηξερω ποια εναι η πατρς μου».

     Απ το 1868, εχε δυναμσει η φιλα του με λλους 2 συμφοιτητς του, τον Frank Defregger και τον Eduard Kurzbauer. Μαζ, θα ταξιδψουνε σε διφορα μρη της χρας. Ολοκλρωσε τις σπουδς στο Μναχο το 1871. Την δια χρονι εκθτει στη Βιννη το ργο του Τα ορφαν. Υπογρφοντας το νομα του προσθτει Ο λλην γιατ θελε ν’ αναδεξει τη καταγωγ του. Στα επμενα ργα του υπγραφε μνο με τα’ νομα του. Την δια εποχ, τελεινει το ργο του Ειδσεις της Νκης που το εκθτει και παρνει το βραβεο της Ακαδημας. πειτα, του ανατθεται απ τη κυβρνηση της Βαυαρας να διακοσμσει το δημαρχεο του Μονχου. Ζωγραφζει τη Νκη μια γυναικεα μορφ με στεφνια στα χρια. Μετ την αποφοτηση του, η ζωγραφικ του λο κι απομακρυνταν απ την αρχ της Σχολς που προτιμοσε τις ιστορικς σκηνς.



     Απρλη 1872 επιστρφει στην Ελλδα που τσο νοσταλγοσε! Εναι πια 30 ετν. Στην Αθνα μετατρπει το πατρικ του, επ οδ Θεμιστοκλους, σε ατελι. να χρνο μετ θα ταξιδψει μαζ με τον φλο του Λτρα στη Μικρ Ασα. τανε της μδας ττοια ταξδια (οριενταλισμς). Απ αυτ το ταξδι φρνει πλθος σχεδων με χαρακτηριστικος τπους ανθρπων, ενδυμτων, σπιτιν του τπου. Το 1ο του ργο εναι Ο Αρπης ως νταντ. πειτα Τιμωρα του ορνιθοκλφτη κτλ. Εκενη την εποχ θα ξεκινσει και το ελληνικ θμα Τα αρραβωνισματα, που θα ολοκληρσει 2 χρνια μετ.
     Το 1874 αποφασζει να γυρσει στο Μναχο, απογοητευμνος απ τις συνθκες  που επικρατοσανε στην Ελλδα. Εκε θα ζσει ως το τλος της ζως του. Μαζ με τον Λτρα, επιστρφουν στο Μναχο τον Ιονιο του 1874. Αλλ κι εκε, δσκολα να προσαρμοστε. Για να βοηθσει και να του δσει και κουργιο ο Λτρας, θα συστεγαζταν στο διο ατελι. Εκε θ’ αποτυπσει στο ργο του  την οδνη του για το ξνο τπο και τη νοσταλγα της Ελλδας. Τα ργα του χουνε δραματικ φς και μελαγχολικ διθεση. Γρφει:

   «Ωραα εναι η Ιταλα, ωραα κι η Γερμανα, αλλ η Ελλς ωραιτατη»!

     Το 1875 τo ργο του Τμα εκτθεται στη Βιννη. Παρνει μετλλιο κι αγορζεται αμσως. Ο Γζης γνεται μλος της αδελφτητας Allotria κι ρχεται πρταση απ την Αθνα: Να αναλβει την 2η δρα της Σχολς Καλν Τεχνν. Αρνεται μως γιατ βλπει πως δεν υπρχουν οι ανλογες γι’ αυτν προποθσεις. Το 1876 , πλι με τον καλ του φλο Λτρα, θα ταξιδψει στο Παρσι που η τχνη εκε κανε καινορια βματα. Μλιστα απ τα εκε σχδια του με κρβουνο και κιμωλα, δεχνουνε τη γραφ του να ‘ναι επηρεασμνη απ τον εξπρεσιονισμ. Παρλληλα, ο Νζος προσπαθε κι αυτς να τον πεσει να ρθει πια στην Ελλδα. Πιθανν και λγω της κρης του που του ‘χεν ιδιατερη συμπθεια. Αυτς μως αρνεται και πλι. Σε λες τις επιστολς του φανεται η βαθει ευγνωμοσνη του στον νθρωπο που τον στριξε τσο, αλλ ταν αδνατον γι’ αυτν να επιστρψει.



     Στη Γερμανα δουλεει εντατικ κι εκθτει τα ργα του Σπουδ στην Ανατολ κι Ο ζωγρφος στην Ανατολ που τιμται με το Β’ βραβεο. χει επιτυχα και πουλ πολλ ργα του. Την δια χρονι αρραβωνιζεται τελικ τη κρη του προσττη του Νζου, την ρτεμι, εν παρλληλα καλλιεργε τις σχσεις του με τους λληνες ζωγρφους εκε. Περισστερο με τους: Βολανκη, Ιακωβδη, Λεμπση και Σαββδη. Το 1877 τανε 35 ετν κι αποφασζει να λθει στην Ελλδα για να παντρευτε την ρτεμι. Πριν γυρζουν μαζ πσω στη Γερμανα, θα φυτψει να δντρο στο κτμα του πεθερο του. σως εναι νας τρπος να ταυτιστε με αυτ, να μη ξεριζωθε απ αυτ το ελληνικ χμα. Μαζ της απκτησε 4 κρες: τη Πηνελπη (γεν. 1878, πθανε μλις 12 μερν), τη Μαργαρτα-Πηνελπη (γεν. 1879), τη Μαργαρτα (γεν. 1881) και την Ιφιγνεια (γεν. 1890) κι να γιο, τον Ονοφριο-Τηλμαχο (γεν. 1884).
     Απ το 1880 αρχζει να ασχολεται με νεκρς φσεις. Οι εφημερδες τον αποθενουν. Το 1880, ανακηρχθηκε σε επτιμο μλος της Ακαδημας Καλν Τεχνν του Μονχου. Αλλ μετ απ’ αυτ τη χαρ, θα ακολουθσουνε δυο πολ δυσρεστα γεγοντα. να χρνο μετ πεθανει ο πατρας του κι να χρνο απ τον θνατο του, χνει και τη γλυκει του μνα (1882). Αυτ η χρονι στο ργο του τανε πολ σπουδαα και σε θματα ηθογραφικ και σε νεκρς φσεις. Βλπε τα ργα του Κο-Κου, Παππος με 2 εγγνια, Αποκρι στην Αθνα, Ρδια κλπ. Το 1885 ζωγραφζει το πιο γνωστ στους λληνες ργο του, Το κρυφ σχολει, ργο που χει γρψει ιστορα. Το 1886 την Εαριν Συμφωνα αρχζοντας να βζει στο ργο του λυρικ χροι.



     Πντως, ταν αποδχεται τη θση βοηθο καθηγητ στη Γερμανα (1888 εκλχθηκε τακτικς καθηγητς εκε), νιθει πια τι δεν υπρχει καμμι ελπδα να επιστρψει στην Ελλδα, στη πατρδα του, στη γη του, η χαρ του για αυτ τη τιμητικ επιλογ εναι μεγλη, απ την λλη, η θλψη του βαθει γιατ για να πρει τη θση να αρνηθε την ελληνικ του υπηκοτητα. Οι μαθητς της σχολς, κνουνε τ’ αδνατα δυνατ για να γραφτονε στο εργαστρι του, οι φοιτητς τον εκτιμνε και σα ζωγρφο και σα δσκαλο και σαν νθρωπο μ’ ευγνεια.
     Μια μρα κε στη πολ κρα Γερμανα, φσηξε ντιος νεμος. Ο Γζης ταρχτηκε! γραφε: «Δεν πιστεω να εναι απ την Ελλδα. Δεν μυρζει θυμρι». Τα λγια του εναι τσον μεσα κι απ καρδις που κνουν να δακρζει  κθε Ελληνικ ψυχ. Βλπουμε την Ελλδα να νικ μσα του τη Βαυαρικ μαθητεα, να διαμορφνεται κι αυτ να εκφρζεται στο προσωπικ φος του ργου του. Στις ηθογραφες του βλπουμε την ανμνηση της πατρδας, να την αποδδει με απστευτη τρυφερτητα. γραφε πως, την Ελλδα δεν μπορε να τη ζωγραφσει τσο ωραα σο την αισθνεται. Παρλληλα διατηροσε και τη πκρα που η Ελλδα δεν τονε κρτησε κοντ της.
     Στο Μναχο επισκπτεται εκθσεις λουλουδιν. Τα βρσκει μορφα αυτ τα λουλοδια μεν αλλ επειδ «εναι τεχνητ μεγαλωμνα» δεν αγγζουνε τη ψυχ του. «Προτιμ μιαν απριλιτικη τριανταφυλλι των Αθηνν απ λα αυτ». Παρλη μως τη λατρεα του για τη φση, ποτ δεν γινε τοπιογρφος. Και δεν εναι μνον εκε που τα λουλοδια εναι τεχνητ μεγαλωμνα. Εναι και το φς. Το φς που εναι μπνευση κι εργαλεο για το ζωγρφο. Το Μναχο τανε σκοτειν, θλιβερ κι απελπιστικ. γραφε:

   «Οτε με εμπνει ο τπος, οτε εμορφαι εναι οι γραμμα, οτε οι χρωματισμο. Αινιον πρσινον, πρσινον. λλοι εναι οι τποι δια καλλιτχνας, να εμπνευστον ,αλλ εναι μακρν».

     Ο Γζης λεγε πως μνον στον πνο του βρσκει χαρ γιατ ονειρεεται τον λιο! Το φς εναι αυτ που καθρισε τη χρωματικ κλμακα στο ργο του. Το λευκ στον Γζη φγγει δυνατ, το καφ λμπει απ το κκκινο που χει μσα του και το μπλε υπρχει σε παραλλαγς. Μλιστα φοβταν μη δει στο μλλον τα ργα του και του φανονε πως χουνε το χρμα της θλασσας γιατ στον πνο του και στον ξπνιο του ονειρευταν-βλεπε τη ελληνικ θλασσα, τις βρκες. Το 1893 βραβεεται στη Μαδρτη για τη 3η παραλλαγ του ργου του Τμα κι η Μεγλη Εγκυκλοπαδεια ζητ το βιογραφικ του για να τονε συμπεριλβει. Σε λη του τη ζω δολευε πολ κι εχε φιλες με σους χρειαζταν να τον βοηθσουν στην ανδειξη του ργου του. Μλιστα, τον επισκεπτταν ο αντιβασιλας στο ατελι του. Στις επιστολς του γρφει:

   «Εμαι καλ ταν εργζομαι. Η εργασα εναι η ζω μου. Εις τον κσμον εγνρισα πλοσιους και πτωχος. σον λυπομαι τους πρτους ταν δεν ξρουν πς να περσουν τον καιρν τους σκοτνοντας αυτν εις μταιες διασκεδσεις, πσον μακαρζω τους δετερους και μλιστα, ταν μετ τον τρομερν κπο τους, τους ακοω να προφρουν το ¨Δξα σοι ο Θες¨ και να τραγουδον».

     Το 1895, του ανατθεται η προμετωπδα του περιοδικο Uber Land undMeer, το Δπλωμα των Μηχανικν Θεωρα & Πρξη κι η οροφ της αθουσας συνεδρισεων του Μουσεου Βιοτεχνας στη Νυρεμβργη. Ττε, μετ απ 18 χρνια, επισκπτεται την Ελλδα μαζ με τον γι του δσκαλου του Karl von Piloty. Θα ‘ναι κι η τελευταα φορ που θα επισκεφτε τις ρζες του.Την Ελλδα, την οποα ποτ δε ξχασε και πντα νοσταλγοσε.

   «Επεθμησα να καθσω εις τις δροσοκαμρες του χωριο μου. Τρχει ο κσμος σμερον, τρχει να υπερβε τον πλησον του και τρχων γηρσκει και μλις παρ το χελος του τφου στκει να ιδ τι λθεν η ρα του, τι εναι γρων τι κατστρεψεν το θλιον του σμα τρχων. Εναι δη αργ! Παρλθεν ο βος χωρς να αισθανθε τι ζησεν».

     Το 1897 γνεται ο πλεμος στην Ελλδα με τη Τουρκα με αιτα το Κρητικ ζτημα. Η σκψη του εναι μνο στην Ελλδα. Ζωγραφζει τη καταστροφ των Ψαρν. Τα γρμματα του εναι γεμτα απ ιδεαλιστικς σκψεις. Ζωγραφζει τα: Μετνοια, Η ψυχ του καλλιτχνη, Χαμνη ψυχ κ.α. Κενο τον καιρ, (Μρτης 1897) γρφει σχετικ:

    «Τι αξιολπητον, τι νας λας τσον προικισμνος πρπει να υποφρη υπο τον ζυγν βρβαρων λαν. Η Διπλωματαν θεωρε την ωρααν αυτν χραν απλς ως αντικεμενον αμοιβαας ζηλοτυπας. Βλπω αυτ το ασχος της πολιτισμνης Ευρπης».

     Για τις ξνες προσττιδες δυνμεις, πολ πριν αυτν τον πλεμο, σε σχση με μας τους λληνες, τον Μη του 1886 γρφει:

   «.. .αφο μας γυμνσουν πρτον, αφο μας εξαντλσουν υλικς, μας πωλον το πλον και πειτα ρχονται και μας δνουν τα χρια. Μας πραν στον λαιμ τους οι προσττιδες δυνμεις. Εθε μως τοτο να μας χρησιμεσει ως διδασκαλα και εις το μλλον να μας γνει ωφλιμο μθημα».

     Το 1898 συμμετχει στην κθεση του Glaspalast με δικ του αθουσα. Εκθτει 24 ργα με λδι και πολλ σχδια του. Αγορστηκαν 13 σχδια του. Ο Γζης ομολογε πως τα σχδια αυτ γιναν εμπνεμενος απ τη μουσικ και τις ωραιτερες αναμνσεις της ζως του. Εκτς της ελληνικς παραδοσιακς μουσικς, τανε και λτρης του Μπετβεν αλλ και λτρης του εθνικο μας ποιητ Σολωμο που κι αυτν τον ενπνεε:

   «Δξαν αρχααν, αυστηρν και σοβαρν.. Δεν ζωγραφζονται οι λξεις αλλ το πνεμα αυτν».

     Το 1899 εναι πια αποκαμωμνος. χει χσει τις σωματικς του δυνμεις αλλ εργζεται μως. Τελεινει τα: Αποθωση, Ο νος αινας., που θα ‘ναι και το ργο που θα βλει στη Διεθν κθεση του Παρισιο. Επσης θα συμμετσχει και στην κθεση Glaspalast με το μεγλο του θρησκευτικ ργο Ιδο ο Νυμφος ρχεται. ταν πια θα καταλβει πως η ζω του τελεινει, το να γυρσει πσω στην Ελλδα το θεωροσε σαν το λυτρωμ του απ την αρρστια. Πστευε πως αν πγαινε εκε, θα θεραπευτανε και μλιστα ταχως. Εκενη τη περοδο του ζητεται απ το Εθνικ Μουσεο της Βιννης το ργο του Δξα να το αγορσει με 3.000 μρκα. Αρνεται και το στλνει στον πεθερ του για να το παραδσει ναντι 1.500 χρυσν φργκων στην επιτροπ για την κθεση των Αθηνν. Η αντιμετπιση απ τους αρμδιους στην Ελλδα εναι αρνητικτατη. Ο Γζης πικρανεται πολ, αν και παρλληλα οι Βαυαρο τονε δαφνοστεφαννουνε για το ργο του Αποθωση της Βαυαρας.
     Προσβεβλημνος δη απ καιρ απ τη λευχαιμα, πθανε στο Μναχο 4 Γενρη 1901 περιτριγυρισμνος απ την οικογνεια του που τσο αγαποσε. Η σορς του ενταφιστηκε στο Βρειο Νεκροταφεο του Μονχου. Στο μνημεο που φιλοτεχνεται, ο Παλαμς γρφει το ποημα Για τον τφο του Νικλαου Γζη.  Λγεται τι τα τελευταα του λγια ταν:

  «Λοιπν ας ελπζωμεν κι ας ζητομεν να εμεθα εθυμοι!».

     Μετ το θνατο του ργα του εκτθηκαν στην 8η καλλιτεχνικ κθεση του Glaspalast. σο ζοσε, τιμθηκε και βραβετηκε πολλς φορς και σε ευρωπακς και σε ελληνικς εκθσεις μετ το 1870 ως το τλος. ργα του κοσμον Μουσεα και οι συλλκτες-επενδυτς της τχνης ποντρουν στο νομα του.    
     Σπουδαστς στην Ακαδημα του Μονχου, ενστερνστηκε λες τις αρχς των Γερμανν δασκλων του, φτιχνοντας ργα σπνιας επιδεξιτητας μες στα ρια του ιστορικο ρεαλισμο και της ηθογραφας. Με τα ργα του, ειδικ αυτ της νετητς του, λαβε τον χαρακτηρισμ γερμανικτερος των Γερμανν κι επαινθηκε πολ απ τεχνοκριτικος και τον Τπο της εποχς.
     2 απ τα μεγλα «γερμανικ» του ργα, οι Ελεθερες τχνες και τα πνεματα της καλλιτεχνικς βιοτεχνας, που κοσμοσανε την οροφ Μουσεου Διακοσμητικν Τεχνν του Καζερσλουτερν (1878-1880) κι Ο θραμβος της Βαυαρας, που κοσμοσε την αθουσα συνεδρισεων του Μουσεου Διακοσμητικν Τεχνν της Νυρεμβργης (1895-1899) καταστραφκανε κατ τον Β Παγκ. Πλ. Μερικ απ τα ργα του, πως Τα αρραβωνισματα (1875] και Το κρυφ σχολει (1885, συλλογ Εμφιετζγλου), βασζονται σε προφορικος θρλους της εποχς της Τουρκοκρατας, των οποων η αντιστοιχα στην ιστορικ πραγματικτητα αμφισβητεται σμερα, χωρς ββαια αυτ να μεινει τη καλλιτεχνικ αξα των παραπνω ργων.
     τομο βαθι θρησκευμενο, στρφηκε αργτερα προς τις αλληγορικς και τις μεταφυσικς παραστσεις. Τα λεγμενα «θρησκευτικ» του ργα, με πλον χαρακτηριστικ τον πνακα Ιδο ο Νυμφος ρχεται (1895-1900, Εθνικ Πινακοθκη Ελλδας - Μουσεο Αλεξνδρου Σοτσου), αντιπροσωπεουν τα ορματα του ριμου πλον καλλιτχνη και δηλνουν απερφραστα τις υπαρξιακς του αγωνες. Κυραρχο θμα των ριμων ργων του ταν ο αγνας του εναντον του Κακο κι η τελικ νκη του Καλο. Η σημαντικτερη μορφ σ' αυτ τα ργα του εναι η γυνακα, που λλοτε εμφανζεται ως Τχνη, λλοτε ως Μουσικ, λλοτε ως νοιξη, λλοτε ως Δξα, κ.λπ. Ο Γζης χρη στην υπροχη μνα του και τον πατρα του που τη σεβταν, μαθε κι ο διος να σβεται την γυνακα και να την αγαπ.
     Διατρησε την ελληνικ του ταυττητα. Λτρευε τι Ελληνικ! Το Ελληνικ πνεμα, την Ελληνδα μνα, την Ελληνικ μοναδικ φση, την Ελληνικ μουσικ, κυρως της Τνου και των υπολοιπων κυκλαδτικων νησιν που ξεσηκνει τις καρδις! Η επαφ του με την Ελληνικ φση τον συγκινε. Γρφει χαρακτηριστικ:

   «Χαιρετσατε εκ μρους μου μικρος και μεγλους ως και τα πουλι».

     Στα ιδεαλιστικ του ργα, κθε πινελι του εναι ιδα, κθε χρμα νας τνος μουσικς Μλιστα αρκετ απ τα ργα του γνονται με συνοδεα μουσικς απ το πινο που παζανε τα παιδι του. Με τους μορφους χους ενθουσιαζταν, βλεπε τα λθη στους πνακες του και τους διρθωνε! ταν ταν τοιμος να κατευθυνθε προς τις ιδεαλιστικς του συνθσεις, ζητοσε απ τον πεθερ του κυρως να του στελει κεμενα αρχαων ελλνων συγγραφων, πως του Ομρου.
     Ο Γζης νωσε ρεαλισμ και ιδεαλισμ. Στις ηθογραφες του πλασε τον ιδανικ λληνα, την ιδανικ μνα, τον ιδανικ νεαρ, τον ιδανικ παππο, την ιδανικ γιαγι. Στις προσωπογραφες του κνει ανατομα της ψυχς. θελε πντα να χει ψυχικ επαφ μεση με το μοντλο του και δεν ζωγρφιζε αριστοκρτες. τι επανους παιρνε, αισθανταν πως η δξα, μαζ με αυτν, ανκει στους δικος του ανθρπους και στην Ελλδα. Μλιστα, σε ναν διαγωνισμ που διακρθηκε μσα σε 174 συμμετοχς, αυθρμητα επε: «Τους φγαμε!» εννοντας τι η δικρισ του σμαινε τη νκη της Ελλδας.
     Το ργο του, πως προκπτει απ την ποικιλα των θεμτων, υπρξε πολπλευρο. Στο επκεντρο του ενδιαφροντς του βρσκεται ο νθρωπος μσα στο περιβλλον του, καθς επσης ανθρπινες μορφς μσα σε ναν εξιδανικευμνο κσμο. Εν η ηθογραφα του δε διαφρει οτε προς τη θεματολογα οτε προς το πλσιμο των μορφν απ τα αντστοιχα ργα των ζωγρφων της Σχολς του Μονχου του 19ου αινα, εμπλουτζεται εντοτοις μ' ελληνικ κι ανατολτικα μοτβα.
     Το κριο μοτβο των ηθογραφιν του εναι η οικογνεια στα διφορα βιματ της. Αυτ που ενδιφερε το ζωγρφο δεν ταν να αποδσει την αρμονα της ευτυχισμνης οικογενειακς ζως, αλλ κυρως ιδιατερα συμβντα, πως χιουμοριστικ, κωμικ, γιορταστικ, καταστσεις τραγικς και θλιβερς. Ο ζωγρφος ιδιατερα αφοσιθηκε στην απδοση του κσμου του παιδιο. Εδ κατρθωσε να αποδσει με τον καλτερο τρπο λο το συναισθηματικ του κσμο. Ζωγραφζει παιδι λων των ηλικιν, απ βρφη μχρι φηβους.
     Σε λγους πνακες καταπιστηκε με σκηνς, που περιθωριακο τποι της κοινωνας παζουν πρωταγωνιστικ ρλο. Σε ττοιες περιπτσεις ο ζωγρφος δεν ασχολεται τσο πολ με την κατσταση του κριου προσπου, σο με τη σνθεση διαφρων χαρακτρων γρω απ τον πρωταγωνιστ σε ναν ιδιατερο χρο, αλλ και με την ντονη χρωματικ απεικνιση του θματος.
     να λλο θμα το οποο σχετικ σπνια απασχλησε το ζωγρφο σε κποιους ελληνικος ηθογραφικος πνακς του εναι η Τουρκοκρατα: στο ργο του «Το Κρυφ Σχολει» παρουσιζεται να επεισδιο το οποο προποθτει την καταπεση των Τορκων, χωρς μως να τη δεχνει φανερ. Πολεμικ γεγοντα απ τον απελευθερωτικ αγνα του 1821, με το φιλειρηνικ του χαρακτρα δε ζωγρφισε ποτ. Ακμη κι αν οι ττλοι ργων του μιλον για αγνες, οι πολεμικς σκηνς απουσιζουν. Στη προσπθει του ν' ανανεσει την ηθογραφα με αρχαιοελληνικ θματα σχεδασε μυθολογικς συνθσεις, που σε ελχιστες μνο περιπτσεις κατληξαν σε τελειωμνους πνακες. Η σημαντικτερη αλληγορικ μορφ του εναι η γυναικεα μορφ με ιδεαλιστικ πρσωπο που κρατ μια λρα. Εμφανζεται στα ργα του με τα ονματα Τχνη, Μουσικ, νοιξη , Αρμονα, Ιστορα, Φμη κ.α.
     Τα θρησκευτικ ργα του, που αντιπροσωπεουν τα ορματα του καλλιτχνη στα τελευταα χρνια της ζως του, δηλνουν την ντονη υπαρξιακ του αγωνα. Το κυραρχο θμα εναι ο Αγνας, η πλη εναντον του Κακο κι η νκη του Καλο. Σ' αυτ τα ργα κυριαρχον το φως και το σκοτδι, εν ο χρος καθορζεται ελχιστα. Σημαντικ ρλο στο ργο του παζει η Μουσικ.

     Νετεροι μελετητς του ργου του διακρνουν τι στα λιγτερο γνωστ στερα ργα και κυρως στα σχδια με κρβουνο και κιμωλα, δνει εξπρεσιονιστικ τση απελευθρωσης απ τον ακαδημακ ρεαλισμ. Ο Γζης φιλοτχνησε επσης αφσες κι εικονογρφισε βιβλα. μως, καμι βιογραφα του δε μπορε να περιγρψει τσον μεσα την αλθεια του για τη ζω και τη τχνη του σον ο διος. Η ζω και το ργο του φωτζεται επσης απ τις επιστολς που γραφε απ το 1869 και μχρι το τλος της ζως του (Επιστολα Νικολου Γζη, Εκδσεις Εκλογς, Αθναι 1953). Δυστυχς το βιβλο χει εξαντληθε . Μερικ χαρακτηριστικ κομμτια:

  «Σας βεβαι, Κριε Νζε, τι δεν εμαι διλου σπταλος. Ζω με την μεγαλυτραν οικονομαν, αλλ τα ξοδα της τχνης μου, και προ πντων τα μοδλα, κοστζουν φρικτ κι νευ αυτν δεν ημπορ να κμω βμα. Εις την αρχν μουν εις μικροτρας σχολς, που τα μοδλα επληρνοντο απ την Ακαδημαν, αλλ' αφ' του εμβκα εις την σχολ των συνθσεων, τα πληρνω ο διος και δι τοτο πεσα ξω. [...] γραψα και θα γρψω πλιν προς την επιτροπν της Ευαγγελιστρας δι τους μισθος μου...»
     Επιστολ προς τον Νικλαο Νζο, 3 Ιουνου 1873

 « Πσον πτωχς εναι ο ζωγρφος απναντι του ποιητο! Αν ξαναγεννηθ θα γνω ποιητς και μουσικς»
     Επιστολ προς τον Νικλαο Νζο, 7 Απριλου 1875

  «Αν το δυνατν να ημποροσα να ηρχμουν εις την Ελλδα, σως κατ πρτον εις την Κεφαλληναν και κατπιν εις την Τνον, εις τα γλυκ αυτ μρη».
     Επιστολ προς τον αδελφ της γυνακας του, 22 Οκτβρη 1900.

   «Η κθε γυνακα εδ (στην Ελλδα) γνεται πραγματικ Αφροδτη».

   «Η Μννα μου δεν με νιθει και η παραμννα μου δεν θλει να το ειπ τι με νιθει» γραφε ταν μεν η Αποθωση της Βαυαρας θαυμζεται μεν αλλ χι τσο σο θελε ο διος. Η μνα του ταν κποιοι νθρωποι στην Ελλδα που επκριναν το ργο του κι η παραμνα κποιοι νθρωποι στη Γερμανα που κατ τον Γζη, βζαν ριο στην επιδοκιμασα τους.

   «Ψετης ο κσμος! νειρα εναι τα πντα»

   «Δεν επρφθασα δυστυχς να μθω γρμματα. τι γρφω μου το υπαγορεει η καρδι μου, αυτ εναι η Γραμματικ και το Συντακτικν μου».


=============================


 Νεκρ Φση



                       Διωγμς                                                 Κεφαλ Κοπλας



                                                 
Ναυμαχα


 Χαμνι



                                            
Αρραβωνισματα


 Κου-Κου



                            
Θλιμμνο Κορτσι


 Αποστθηση


 Ορφαν



                        Ανατολτης Με Τσιμποκι


 Καπουτσνος Μοναχς



                   Πηνελπη Γζη                                                Αρχγγελος


 Παιδομζωμα


 Μαργαρτα Γζη


 Μθημα Ιστορας



                                                     Ξεκοραση



                                                  Κρυφ Σκολει



                                              Αλληγορα Ζωγραφικς

















































Συνχεια και τλος ΕΔΩ!

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers