Copernicus Nicolaus Πριν Το Γαλιλαίο, Πολύ Μετά Απ’ Τον Αρίσταρχο…

—–Ο Νικόλαος Κοπέρνικος (Nicolaus Copernicus) ήτανε πολυμαθής της Αναγέννησης, που διατύπωσε μοντέλο του σύμπαντος που τοποθετούσε τον Ήλιο κι όχι τη Γη στο κέντρο του. Η δημοσίευση του μοντέλου του στο βιβλίο του De revolutionibus orbium coelestium (Περί των Επαναστάσεων των Ουράνιων Σφαιρών), λίγο πριν το θάνατό του το 1543, ήτανε σημαντικό γεγονός στην ιστορία της επιστήμης, πυροδοτώντας την Επανάσταση του Κοπέρνικου και συμβάλλοντας πρωτοποριακά στην Επιστημονική Επανάσταση. Αν και παρόμοιο ηλιοκεντρικό μοντέλο είχε αναπτυχθεί 18 αι., νωρίτερα από τον Αρίσταρχο της Σάμου, αρχαίο Έλληνα αστρονόμο, ο Κοπέρνικος πιθανότατα έφτασε στο μοντέλο του ανεξάρτητα. Γεννήθηκε και πέθανε στη Βασιλική Πρωσία, ημιαυτόνομη και πολύγλωσση περιοχή που δημιουργήθηκε εντός του Στέμματος του Βασιλείου της Πολωνίας από εδάφη που ανακτήθηκαν από το Τευτονικό Τάγμα μετά τον Δεκατριετή Πόλεμο. Πολύγλωσσος και πολυμαθής, απέκτησε διδακτορικό στο κανονικό δίκαιο κι ήταν μαθηματικός, αστρονόμος, γιατρός, κλασσικός μελετητής, μεταφραστής, κυβερνήτης, διπλωμάτης κι οικονομολόγος. Από το 1497 ήτανε κανόνας του κεφαλαίου του Καθεδρικού Ναού της Βαρμιανής. Το 1517 εξήγαγε ποσοτική θεωρία του χρήματος -βασική έννοια στα οικονομικά- και το 1519 διατύπωσε οικονομική αρχή που αργότερα ονομάστηκε νόμος του Γκρέσαμ.
—–Γεννήθηκε 19 Φλεβάρη 1473 στη Τορούν (Thorn), στην επαρχία της Βασιλικής Πρωσίας, στο Στέμμα του Βασιλείου της Πολωνίας, από γερμανόφωνους γονείς. Ο πατέρας του ήταν έμπορος από τη Κρακοβία κι η μητέρα του ήτανε κόρη πλούσιου εμπόρου του Τορούν. Ο Nicolaus ήτανε το μικρότερο απ’ τα 4 παιδιά. Ο αδελφός του Ανδρέας έγινε Αυγουστινιανός κανόνας στο Φρόμπορκ (Φράουενμπουργκ). Η αδερφή του Μπάρμπαρα, που πήρε το όνομά της από τη μητέρα της, έγινε Βενεδικτίνα μοναχή και στα τελευταία της χρόνια, ηγουμένη μοναστηριού στο Chełmno (Kulm). Πέθανε μετά το 1517. Η αδελφή του Καταρίνα παντρεύτηκε τον επιχειρηματία και δημοτικό σύμβουλο του Τορούν, Μπάρτελ Γκέρτνερ κι άφησε 5 παιδιά, που τα φρόντιζε ο Κοπέρνικος μέχρι το τέλος της ζωής του. Ο Κοπέρνικος δεν παντρεύτηκε ποτέ και δεν είναι γνωστό αν είχε παιδιά, αλλά τουλάχιστον από το 1531 ως το 1539 οι σχέσεις του με την Άννα Σίλινγκ, οικονόμο, θεωρήθηκαν σκανδαλώδεις από 2 επισκόπους της Βαρμίας που τον παρότρυναν όλ’ αυτά τα χρόνια να διακόψει τις σχέσεις με την ερωμένη του. Η οικογένεια του πατέρα του Κοπέρνικου μετανάστευσε αρχικά στη Σιλεσία τον δέκατο τρίτο αιώνα. Η οικογένεια μπορεί να εντοπιστεί σε ένα χωριό μεταξύ Nysa (Neiße) και Prudnik (Neustadt). Το όνομα του χωριού έχει γραφτεί ποικιλοτρόπως Kopernik, Copernik, Copernic, Kopernic, Coprirnik και σύγχρονο Koperniki. Τον 14ο αιώνα, τα μέλη της οικογένειας άρχισαν να μετακομίζουν σε διάφορες άλλες πόλεις της Σιλεσίας, στη πρωτεύουσα της Πολωνίας, τη Κρακοβία (1367) και στο Τορούν (1400). Το 1396, ο Νίκλας Κόπερνιγκ, ο προ-προπάππους του αστρονόμου, έγινε αστός της Κρακοβίας. Ο πατέρας, που ονομαζόταν επίσης Νίκλας Κόπερνιγκ, πιθανότατα γιος του Γιαν (ή Γιόχαν), καταγράφηκε 1η φορά στη Κρακοβία το 1448.

—–Ο Νικόλαος πήρε το όνομά του από τον πατέρα του, που εμφανίζεται στα αρχεία 1η φορά ως ευκατάστατος έμπορος που εμπορευόταν χαλκό, πουλώντας τον κυρίως στο Ντάντσιχ (Γκντανσκ). Μετακόμισε από την Κρακοβία στο Τορούν γύρω στο 1458, που βρίσκεται στον ποταμό Βιστούλα κι ενεπλάκη κείνη την εποχή στον Δεκατριετή Πόλεμο, που το Βασίλειο της Πολωνίας κι η Πρωσική Συνομοσπονδία, συμμαχία πρωσικών πόλεων, ευγενών και κληρικών, πολέμησαν το Τευτονικό Τάγμα για τον έλεγχο της περιοχής. Σ’ αυτό τον πόλεμο, χανσεατικές πόλεις όπως το Ντάντσιχ και το Τορούν, η γενέτειρα του Νικολάου Κοπέρνικου, επέλεξαν να υποστηρίξουν τον Πολωνό βασιλιά, Καζιμίρ Δ’ Γιαγκιέλον, που υποσχέθηκε να σεβαστεί τη παραδοσιακή τεράστια ανεξαρτησία των πόλεων, που την είχε αμφισβητήσει το Τευτονικό Τάγμα. Ο πατέρας του Νικολάου ασχολήθηκε ενεργά με τη πολιτική της εποχής κι υποστήριξε τη Πολωνία και τις πόλεις ενάντια στο Τευτονικό Τάγμα. Το 1454 μεσολάβησε στις διαπραγματεύσεις μεταξύ του καρδινάλιου της Πολωνίας Ζμπίγκνιεφ Ολέσνιτσκι και των πρωσικών πόλεων για την αποπληρωμή των πολεμικών δανείων. Στη Δεύτερη Ειρήνη του Θορν (1466), το Τευτονικό Τάγμα παραιτήθηκε επίσημα από όλες τις αξιώσεις στα κατακτημένα εδάφη, που επέστρεψαν στη Πολωνία ως Βασιλική Πρωσία και παρέμειναν μέρος της μέχρι τον Πρώτο (1772) και τον Δεύτερο (1793) Διαμελισμό της Πολωνίας.
—–Ο πατέρας του παντρεύτηκε τη Barbara Watzenrode, τη μητέρα του αστρονόμου, μεταξύ 1461 και 1464. Πέθανε περίπου το 1483. Η μητέρα του Νικολάου, Μπάρμπαρα Βάτζενροντε, ήτανε κόρη πλούσιου πατρικίου και δημοτικού συμβούλου του Τορούν, του Λούκας Βάτζενροντε του Πρεσβύτερου (απεβίωσε το 1462) και της Καταρζίνα (χήρα του Γιαν Πέκαου), που αναφέρεται σε άλλες πηγές ως Καταρζίνα Ρούντιγκερ το γένος Modlibóg (απεβίωσε το 1476). Οι Modlibóg ήταν μια εξέχουσα πολωνική οικογένεια που ήταν πολύ γνωστή στην ιστορία της Πολωνίας από το 1271. Η οικογένεια Βάτζενροντε, όπως και η οικογένεια Κόπερνικ, είχε έρθει από τη Σιλεσία κοντά στο Σβάιντνιτς (Σβίντνιτσα) και μετά το 1360 εγκαταστάθηκε στο Τορούν. Σύντομα έγιναν μια από τις πλουσιότερες και πιο σημαίνουσες οικογένειες πατρικίων. Μέσω των εκτεταμένων οικογενειακών σχέσεων των Watzenrodes μέσω γάμου, ο Κοπέρνικος σχετιζόταν με πλούσιες οικογένειες του Τορούν (Thorn), του Danzig (Gdansk) και του Elbing (Elbląg) και με εξέχουσες πολωνικές οικογένειες ευγενών της Πρωσίας: τους Czapskis, Działyńskis, Konopackis και Kościeleckis. Ο Λούκας και η Αικατερίνη είχαν τρία παιδιά: τον Λούκας Βάτζενροντ τον νεότερο (1447–1512), που θα γινόταν επίσκοπος της Βαρμίας και προστάτης του Κοπέρνικου. Η μητέρα του πέθανε μετά το 1495 κι η Χριστίνα (πέθανε πριν από το 1502), που το 1459 παντρεύτηκε τον έμπορο και δήμαρχο του Τορούν, Tiedeman von Allen.

—–Ο Λούκας Βατζενρόντε ο Πρεσβύτερος, πλούσιος έμπορος και το 1439–62 πρόεδρος της δικαστικής έδρας, ήταν αποφασισμένος αντίπαλος των Τευτόνων Ιπποτών. Το 1453 ήταν ο αντιπρόσωπος από το Τορούν στη διάσκεψη του Γκρούντζιαντς (Γκράουντενς) που σχεδίασε την εξέγερση εναντίον τους. Στη διάρκεια του Δεκατριετούς Πολέμου που ακολούθησε, υποστήριξε ενεργά τη πολεμική προσπάθεια των πρωσικών πόλεων με σημαντικές χρηματικές επιδοτήσεις (μόνο ένα μέρος των οποίων διεκδίκησε αργότερα), με πολιτική δραστηριότητα στο Τορούν και το Ντάντσιχ και πολεμώντας προσωπικά σε μάχες στο Λάσιν (Λέσεν) και στο Μάλμπορκ (Μάριενμπουργκ). Πέθανε το 1462. Ο Λούκας Βατζενρόντε ο νεότερος, θείος και προστάτης του αστρονόμου από τη μητέρα του, σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας και στα πανεπιστήμια της Κολωνίας και της Μπολόνια. Ήτανε σκληρός αντίπαλος του Τευτονικού Τάγματος κι ο Μεγάλος Μάγιστρος του κάποτε αναφέρθηκε σε αυτόν ως «ο ενσαρκωμένος διάβολος». Το 1489 ο Watzenrode εξελέγη Επίσκοπος της Warmia (Ermeland, Ermland) ενάντια στη προτίμηση του βασιλιά Casimir IV, που ήλπιζε να εγκαταστήσει τον δικό του γιο σε αυτή τη θέση. Ως αποτέλεσμα, ο Watzenrode μάλωνε με τον βασιλιά μέχρι το θάνατο του Casimir IV 3 χρόνια μετά. Ο Βατζενρόντε μπόρεσε τότε να δημιουργήσει στενές σχέσεις με 3 διαδοχικούς Πολωνούς μονάρχες: τον Ιωάννη Α’ Αλβέρτο, τον Αλέξανδρο Γιαγκιέλον και τον Σιγισμούνδο Α’ τον Πρεσβύτερο. Ήτο φίλος και βασικός σύμβουλος κάθε ηγεμόνα κι η επιρροή του ενίσχυσε σημαντικά τους δεσμούς μεταξύ της Βαρμίας και της Πολωνίας. Θεωρήθηκε ο πιο ισχυρός άνδρας στη Warmia κι ο πλούτος, οι διασυνδέσεις κι η επιρροή του του επέτρεψαν να εξασφαλίσει την εκπαίδευση και τη καρριέρα του Κοπέρνικου ως κανόνα στον καθεδρικό ναό του Frombork.
—–Ο πατέρας του Κοπέρνικου πέθανε γύρω στο 1483, όταν το αγόρι ήταν 10 ετών. Ο θείος του απ’ τη πλευρά της μητέρας του, Λούκας Βατζενρόντε ο νεότερος (1447–1512), πήρε τον Κοπέρνικο υπό τη προστασία του και φρόντισε για την εκπαίδευση και τη καρριέρα του. 6 χρόνια μετά, ο Watzenrode εξελέγη Επίσκοπος της Warmia και διατηρούσε επαφές με κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες στη Πολωνία κι ήτανε φίλος του σημαντικού ιταλικής καταγωγής ουμανιστή κι αυλικού της Κρακοβίας Filippo Buonaccorsi. Δεν υπάρχουνε σωζόμενα πρωτογενή έγγραφα για τα 1α χρόνια της παιδικής ηλικίας και της εκπαίδευσης του Κοπέρνικου. Οι βιογράφοι του υποθέτουν ότι ο Watzenrode έστειλε πρώτα τον νεαρό Κοπέρνικο στο σχολείο του Αγίου Ιωάννη, στο Τορούν, όπου ο ίδιος ήταν δάσκαλος. Αργότερα, σύμφωνα με τον Άρμιτατζ, το αγόρι φοίτησε στο Καθεδρικό Σχολείο στο Βλότσλαβεκ, πάνω από τον ποταμό Βιστούλα από το Τορούν, που προετοίμαζε τους μαθητές για την είσοδο στο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας.

—–Το χειμερινό 6μηνο του 1491–92 ο Κοπέρνικος, ως «Νικόλαος Νικολάι ντε Θουρόνια», εγγράφηκε μαζί με τον αδελφό του Ανδρέα στο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας. Ξεκίνησε τις σπουδές του στο Τμήμα Τεχνών (από το φθινόπωρο του 1491, πιθανώς μέχρι το καλοκαίρι ή το φθινόπωρο του 1495) στην ακμή της αστρονομικής-μαθηματικής σχολής της Κρακοβίας, αποκτώντας τα θεμέλια για τα μετέπειτα μαθηματικά του επιτεύγματα. Σύμφωνα με μεταγενέστερη αλλά αξιόπιστη παράδοση (Jan Brożek), ήταν μαθητής του Albert Brudzewski, που τότε (από το 1491) ήτανε καθηγητής αριστοτελικής φιλοσοφίας αλλά δίδασκε αστρονομία ιδιωτικά εκτός πανεπιστημίου. Ο Κοπέρνικος εξοικειώθηκε με τα πολυδιαβασμένα σχόλια του Brudzewski στο πλανητάριο Theoricæ novæ του Georg von Peuerbach και σχεδόν σίγουρα παρακολούθησε τις διαλέξεις του Bernard of Biskupie και του Wojciech Krypa του Szamotuły και πιθανώς άλλες αστρονομικές διαλέξεις από τον Jan of Głogów, τον Michał του Wrocław (Breslau), τον Wojciech του Pniewy και τον Marcin Bylica του Olkusz.
—–Οι σπουδές του του δώσαν εμπεριστατωμένη βάση στη μαθηματική αστρονομία που διδάσκεται στο πανεπιστήμιο (αριθμητική, γεωμετρία, γεωμετρική οπτική, κοσμογραφία, θεωρητική κι υπολογιστική αστρονομία) και καλή γνώση των φιλοσοφικών και φυσικών επιστημών γραπτά του Αριστοτέλη (De coelo, Μεταφυσικά) και του Αβερρόη, διεγείροντας το ενδιαφέρον του για μάθηση κι εξοικειώνοντάς τον με τον ανθρωπιστικό πολιτισμό. Διεύρυνε τις γνώσεις που πήρε από τις πανεπιστημιακές αίθουσες διαλέξεων με ανεξάρτητη ανάγνωση βιβλίων που απέκτησε στη διάρκεια των χρόνων του στην Κρακοβία (Ευκλείδης, Haly Abenragel, οι πίνακες Alfonsine, Tabulae directionum του Johannes Regiomontanus). Σ’ αυτή τη περίοδο, πιθανώς, χρονολογούνται επίσης οι 1ες επιστημονικές σημειώσεις του, που διατηρούνται εν μέρει στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα. Στη Κρακοβία άρχισε να συλλέγει μεγάλη βιβλιοθήκη για την αστρονομία. Αργότερα θα μεταφερθεί ως λάφυρο πολέμου από τους Σουηδούς στη διάρκεια του Κατακλυσμού τη 10ετία του 1650 κι έχει διατηρηθεί στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Ουψάλα.
—–Τα 4 χρόνια του στη Κρακοβία παίξανε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των κριτικών του ικανοτήτων και ξεκινήσανε την ανάλυσή του για τις λογικές αντιφάσεις στα 2 επίσημα συστήματα της αστρονομίας -τη θεωρία του Αριστοτέλη για τις ομοκεντρικές σφαίρες και τον μηχανισμό των εκκεντρικών και των επικύκλων του Πτολεμαίου– που η υπέρβαση κι η απόρριψη των θα ήταν το 1ο βήμα προς τη δημιουργία του δόγματος του ίδιου για τη δομή του σύμπαντος. Χωρίς να πάρει πτυχίο, πιθανώς το φθινόπωρο του 1495, έφυγε από τη Κρακοβία για την αυλή του θείου του Βατζενρόντε, που το 1489 είχε αναχθεί σε Πρίγκηπα-Επίσκοπο της Βαρμίας και σύντομα (πριν τον Νοέμβρη του 1495) προσπάθησε να τοποθετήσει τον ανηψιό του στον κανόνα της Βαρμίας που εκκενώθηκε στις 26 Αυγούστου 1495 από τον θάνατο του προηγούμενου κατόχου του, Γιαν Τσάνοβ. Γι’ αδιευκρίνιστους λόγους -πιθανώς λόγω της αντίθεσης μέρους του κεφαλαίου, που προσέφυγε στη Ρώμη- η εγκατάσταση καθυστέρησε, με αποτέλεσμα ο Watzenrode να στείλει και τους 2 ανηψιούς του να σπουδάσουνε κανονικό δίκαιο στην Ιταλία, φαινομενικά με σκοπό να προωθήσουνε την εκκλησιαστική τους σταδιοδρομία κι έτσι να ενισχύσουν επίσης τη δική του επιρροή στο κεφάλαιο της Warmia.

—–Στις 20 Οκτώβρη 1497, ο Κοπέρνικος, με πληρεξούσιο, διαδέχθηκε επίσημα τον κανόνα της Βαρμίας που του ‘χε παραχωρηθεί 2 έτη πριν. Σ’ αυτό, μ’ έγγραφο με ημερομηνία 10 Γενάρη 1503 στη Πάντοβα, θα προσθέσει sinecure στη Κολλεγιακή Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού και του Αγίου Βαρθολομαίου στο Βρότσλαβ (εκείνη την εποχή στο Στέμμα της Βοημίας). Παρά το γεγονός ότι του χορηγήθηκε παπικό συγχωροχάρτι στις 29 Νοέμβρη 1508 για να λάβει περαιτέρω ευεργεσίες, στη διάρκεια της εκκλησιαστικής του σταδιοδρομίας όχι μόνο δεν απέκτησε περαιτέρω prebends κι ανώτερες θέσεις (prelacies), αλλά το 1538 παραιτήθηκε από το αξίωμα του Βρότσλαβ. Δεν είναι σαφές αν χειροτονήθηκε ποτέ ιερέας. Ο Έντουαρντ Ρόζεν ισχυρίζεται ότι δεν ήταν. Ο Κοπέρνικος έλαβε μικρές εντολές, που αρκούσανε ν’ αναλάβει τον κανόνα ενός κεφαλαίου. Η Καθολική Εγκυκλοπαίδεια προτείνει ότι η χειροτονία του ήτανε πιθανή, καθώς το 1537 ήταν από τους 4 υποψηφίους για την επισκοπική έδρα της Βαρμίας, θέση που απαιτούσε χειροτονία. Εν τω μεταξύ, φεύγοντας από τη Βαρμία στα μέσα του 1496 -πιθανώς με τη συνοδεία του καγκελλάριου του κεφαλαίου, Jerzy Pranghe, που πήγαινε στην Ιταλία- το φθινόπωρο, πιθανώς τον Οκτώβρη, έφτασε στη Μπολώνια και λίγους μήνες αργότερα (μετά τις 6 Γενάρη 1497) υπέγραψε τον εαυτό του στο μητρώο του γερμανικού έθνους του Πανεπιστημίου της Μπολώνια, που περιελάμβανε νεαρούς Πολωνούς από τη Σιλεσία. Πρωσία και Πομερανία καθώς και φοιτητές άλλων εθνικοτήτων.
—–Στη διάρκεια της 3ετούς παραμονής του εκεί, που έλαβε χώρα μεταξύ φθινοπώρου του 1496 κι άνοιξης του 1501, φαίνεται να ‘χει αφοσιωθεί λιγότερο στη μελέτη του κανονικού δικαίου (πήρε το διδακτορικό του στο κανονικό δίκαιο μετά από 7 χρόνια, μετά τη 2η επιστροφή στην Ιταλία το 1503) παρά στη μελέτη των ανθρωπιστικών επιστημών -πιθανώς παρακολουθώντας διαλέξεις του Filippo Beroaldo, Antonio Urceo, που ονομάζεται Codro, Giovanni Garzoni κι Alessandro Achillini– και στη μελέτη της αστρονομίας. Γνώρισε τον διάσημο αστρονόμο Domenico Maria Novara da Ferrara κι έγινε μαθητής και βοηθός του. Ανέπτυξε νέες ιδέες εμπνευσμένος από την ανάγνωση της Επιτομής της Αλμαγέστης (Epitome in Almagestum Ptolemei) των George von Peuerbach και Johannes Regiomontanus (Βενετία, 1496). Επαλήθευσε τις παρατηρήσεις του σχετικά με ορισμένες ιδιαιτερότητες στη θεωρία του Πτολεμαίου για τη κίνηση της Σελήνης, πραγματοποιώντας στις 9 Μάρτη 1497 στη Μπολώνια αξιομνημόνευτη παρατήρηση της απόκρυψης του Αλντεμπαράν, του λαμπρότερου αστέρα στον αστερισμό του Ταύρου, από τη Σελήνη. Ο ουμανιστής Κοπέρνικος αναζήτησε επιβεβαίωση για τις αυξανόμενες αμφιβολίες του διαβάζοντας προσεκτικά Έλληνες και Λατίνους συγγραφείς (Πυθαγόρας, Αρίσταρχος ο Σάμιος, Κλεομήδης, Κικέρων, Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Πλούταρχος, Φιλόλαος, Ηρακλείδης, Έκφαντος, Πλάτωνας), συλλέγοντας, ειδικά ενώ βρισκόταν στη Πάντοβα, αποσπασματικές ιστορικές πληροφορίες για την αρχαία αστρονομική, κοσμολογικά κι ημερολογιακά συστήματα.

—–Ο Κοπέρνικος πέρασε το ιωβηλαίο έτος 1500 στη Ρώμη, όπου έφτασε με τον αδελφό του Ανδρέα κείνη την άνοιξη, αναμφίβολα για να μαθητεύσει στη Παπική Κουρία. Κι εδώ, ωστόσο, συνέχισε το αστρονομικό του έργο που ξεκίνησε στη Μπολώνια, παρατηρώντας, π.χ., έκλειψη Σελήνης τη νύχτα της 5ης προς 6η Νοέμβρη 1500. Σύμφωνα με μεταγενέστερη αφήγηση του Rheticus, ο Κοπέρνικος επίσης -πιθανώς ιδιωτικά κι όχι στη ρωμαϊκή Sapienza- ως καθηγητής Mathematum (καθηγητής αστρονομίας) παρέδωσε, σε πολλούς φοιτητές και κορυφαίους δάσκαλους της επιστήμης, δημόσιες διαλέξεις αφιερωμένες πιθανώς σε κριτική των μαθηματικών λύσεων της σύγχρονης αστρονομίας. Στην επιστροφή, αναμφίβολα σταματώντας λίγο στη Μπολώνια, στα μέσα του 1501 έφτασε πίσω στη Βαρμία. Αφού έλαβε 2ετή παράταση άδειας από το κεφάλαιο στις 28 Ιουλίου για να σπουδάσει ιατρική (καθώς μπορεί στο μέλλον να είναι χρήσιμος ιατρικός σύμβουλος του Αιδεσιμότατου Προϊσταμένου μας [Επισκόπου Lucas Watzenrode και των κυρίων του κεφαλαίου), επέστρεψε στην Ιταλία τέλη καλοκαιριού ή το φθινόπωρο, πιθανώς συνοδευόμενος από τον αδελφό του Andrew και τον Canon Bernhard Sculteti. Αυτή τη φορά σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα, διάσημο ως έδρα της ιατρικής μάθησης, και -εκτός από σύντομη επίσκεψη στη Φερράρα τον Μάη-Ιούνιο 1503 να περάσει εξετάσεις και να λάβει το διδακτορικό του στο κανονικό δίκαιο- παρέμεινε στη Πάντοβα από το φθινόπωρο του 1501 ως το καλοκαίρι του 1503.
—–Σπούδασε ιατρική πιθανώς υπό τη διεύθυνση κορυφαίων καθηγητών της Πάντοβα –Bartolomeo da Montagnana, Girolamo Fracastoro, Gabriele Zerbi, Alessandro Benedetti– και διάβασε ιατρικές πραγματείες που απέκτησε κείνη την εποχή, από τους Valescus de Taranta, Jan Mesue, Hugo Senensis, Jan Ketham, Arnold de Villa Nova και Michele Savonarola, που θ’ αποτελούσανε το έμβρυο της έπειτα ιατρικής βιβλιοθήκης του. Ένα από τα θέματα που πρέπει να σπούδασε ήταν η αστρολογία, αφού θεωρούνταν σημαντικό μέρος της ιατρικής εκπαίδευσης. Ωστόσο, σε αντίθεση με τους περισσότερους άλλους εξέχοντες αστρονόμους της Αναγέννησης, φαίνεται ότι ποτέ δεν άσκησε ή εξέφρασε ενδιαφέρον για την αστρολογία. Όπως και πριν, δεν περιορίστηκε στις επίσημες σπουδές του. Ήτανε πιθανώς τα χρόνια της Πάντοβα που είδανε την αρχή των ελληνιστικών ενδιαφερόντων του. Εξοικειώθηκε με την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό με τη βοήθεια της γραμματικής του Theodorus Gaza (1495) και του λεξικού του Johannes Baptista Chrestonius (1499), επεκτείνοντας τις μελέτες του για την αρχαιότητα, που ξεκίνησε στη Μπολώνια, στα γραπτά του Βησσαρίωνα, του Lorenzo Valla κι άλλων. Φαίνεται επίσης να υπάρχουν ενδείξεις ότι στη διάρκεια της παραμονής του στη Πάντοβα αποκρυσταλλώθηκε τελικά η ιδέα, να βασιστεί νέο σύστημα του κόσμου στη κίνηση της Γης. Καθώς πλησίαζε η ώρα για την επιστροφή του στη πατρίδα, άνοιξη του 1503 ταξίδεψε στη Φερράρα όπου, στις 31 Μάη 1503, έχοντας περάσει τις υποχρεωτικές εξετάσεις, του απονεμήθηκε το πτυχίο του Διδάκτορα του Κανονικού Δικαίου (Nicolaus Copernich de Prusia, Jure Canonico et doctoratus). Αναμφίβολα ήτανε λίγο αργότερα (φθινόπωρο του 1503) που ‘φυγε οριστικά απ’ την Ιταλία για να επιστρέψει στη Βαρμία.

—–Ο Κοπέρνικος έκανε 3 παρατηρήσεις του Ερμή, με σφάλματα -3, −15 και −1 λεπτά τόξου. Έκανε μια από την Αφροδίτη, με λάθος −24 λεπτά. 4 έγιναν από τον Άρη, με λάθη 2, 20, 77 και 137 λεπτών. 4 παρατηρήσεις έγιναν για τον Δία, με σφάλματα 32, 51, −11 και 25 λεπτών. 4 από τον Κρόνο, με λάθη 31, 20, 23 και −4 λεπτών. Με τη Νοβάρα, παρατήρησε απόκρυψη του Αλντεμπαράν από τη Σελήνη στις 9 Μάρτη 1497. Παρατήρησε επίσης τη σύνοδο του Κρόνου και της Σελήνης στις 4 Μάρτη 1500. Είδε την έκλειψη Σελήνης στις 6 Νοέμβρη 1500. Έχοντας ολοκληρώσει όλες τις σπουδές του στην Ιταλία, 30χρονος πια επέστρεψε στη Warmia, όπου θα ζούσε τα υπόλοιπα 40 χρόνια της ζωής του, εκτός από σύντομα ταξίδια στη Κρακοβία και σε κοντινές πρωσικές πόλεις: Τορούν (Thorn), Gdańsk (Danzig), Elbląg (Elbing), Grudziądz (Graudenz), Malbork (Marienburg), Königsberg (Królewiec). Η Πριγκηπική Επισκοπή της Βαρμία απολάμβανε σημαντική αυτονομία, με τη δική της δίαιτα (κοινοβούλιο) και νομισματική μονάδα (όπως και στα άλλα μέρη της Βασιλικής Πρωσίας) και θησαυροφυλάκιο.
—–Ο Κοπέρνικος ήτανε γραμματέας και γιατρός του θείου του στα 1503-10 (ή ίσως μέχρι το θάνατο του θείου του στις 29 Μάρτη 1512) και διέμενε στο κάστρο του Επισκόπου στο Lidzbark (Heilsberg), όπου άρχισε να εργάζεται για την ηλιοκεντρική θεωρία του. Με την επίσημη ιδιότητά του συμμετείχε σ’ όλα σχεδόν τα πολιτικά, εκκλησιαστικά και διοικητικά-οικονομικά καθήκοντα του θείου του. Από τις αρχές του 1504, συνόδευε τον Watzenrode σε συνεδριάσεις της Βασιλικής Πρωσικής δίαιτας που πραγματοποιήθηκαν στο Malbork και στο Elbląg και γράφουν οι Dobrzycki και Hajdukiewicz, συμμετείχε σ’ όλα τα πιο σημαντικά γεγονότα στο περίπλοκο διπλωματικό παιχνίδι που έπαιξε ο φιλόδοξος πολιτικός και πολιτικός για την υπεράσπιση των ιδιαίτερων συμφερόντων της Πρωσίας και της Βαρμία, μεταξύ της εχθρότητας προς το Τευτονικό Τάγμα και της πίστης στο Πολωνικό Στέμμα. Το 1504–12 έκανε πολλά ταξίδια ως μέρος της ακολουθίας του θείου του -το 1504, στο Τορούν και το Γκντανσκ, σε σύνοδο του Βασιλικού Πρωσικού Συμβουλίου παρουσία του βασιλιά της Πολωνίας Αλέξανδρου Γιαγκιέλον, σε συνεδρίες της πρωσικής δίαιτας στο Malbork (1506), στο Elbląg (1507) και στο Sztum (Stuhm) (1512) και μπορεί να παρακολούθησε σύνοδο του Πόζναν (1510) και τη στέψη του βασιλιά της Πολωνίας Σιγισμούνδου Α’ του Πρεσβύτερου στη Κρακοβία (1507). Το δρομολόγιο του Watzenrode υποδηλώνει ότι την άνοιξη του 1509 μπορεί να παρακολούθησε το sejm της Κρακοβίας.

—–Πιθανότατα στη τελευταία περίπτωση, στη Κρακοβία, υπέβαλε για εκτύπωση στο τυπογραφείο του Johann Haller τη μετάφρασή του, από τα ελληνικά στα λατινικά, συλλογής, από το βυζαντινό ιστορικό του 7ου αι. Θεοφύλακτο Σιμοκάττα, 85 σύντομων ποιημάτων που ονομάζονταν Επιστολές, που υποτίθεται ότι είχανε περάσει μεταξύ διαφόρων χαρακτήρων σ’ ελληνική ιστορία. Είναι 3 ειδών -ηθικά, προσφέρουν συμβουλές για το πώς πρέπει να ζουν οι άνθρωποι, ποιμενικά, δίνοντας μικρές εικόνες της ζωής των βοσκών κι ερωτικά, που περιλαμβάνει ερωτικά ποιήματα. Είναι διατεταγμένα ώστε να διαδέχονται το ένα το άλλο σε τακτική εναλλαγή θεμάτων. Είχε μεταφράσει τους ελληνικούς στίχους σε λατινική πεζογραφία και δημοσίευσε την έκδοσή του ως Theophilacti scolastici Simocati epistolae morales, rurales et amatoriae interpretatione latina, που αφιέρωσε στο θείο του σ’ ένδειξη ευγνωμοσύνης για όλα τα οφέλη που είχε λάβει από αυτόν. Με αυτή τη μετάφραση, ο Κοπέρνικος δήλωσε ότι βρίσκεται στο πλευρό των ουμανιστών στον αγώνα για το αν πρέπει να αναβιώσει η ελληνική λογοτεχνία. Το 1ο ποιητικό έργο του ήταν ελληνικό επίγραμμα, που γράφτηκε πιθανώς στη διάρκεια επίσκεψης στην Κρακοβία, για το επιθαλάμιο του Ιωάννη Δαντίσκου για το γάμο της Βαρβάρας Ζαπόλια το 1512 με τον βασιλιά Ζίγκμουντ Α’ τον Πρεσβύτερο.
—–Λίγο καιρό πριν το 1514, έγραψε αρχικό περίγραμμα της ηλιοκεντρικής θεωρίας του, γνωστό μόνο από μεταγενέστερες μεταγραφές, με τίτλο (που ίσως του δόθηκε από αντιγραφέα), Nicolai Copernici de hypothesibus motuum coelestium a se constitutis commentariolus. Ήτανε συνοπτική θεωρητική περιγραφή του ηλιοκεντρικού μηχανισμού του κόσμου, χωρίς μαθηματικές συσκευές και διέφερε σε ορισμένες σημαντικές λεπτομέρειες της γεωμετρικής κατασκευής από τον De revolutionibus. αλλά βασιζόταν ήδη στις ίδιες υποθέσεις σχετικά με τις 3πλές κινήσεις της Γης. Το Commentariolus, που είδε συνειδητά ως απλώς 1ο σκίτσο για το βιβλίο που σχεδίαζε, δεν προοριζότανε για έντυπη διανομή. Διέθεσε μόνο πολύ λίγα αντίγραφα χειρογράφων στους στενότερους γνωστούς του, συμπεριλαμβανομένων, όπως φαίνεται, αρκετών αστρονόμων της Κρακοβίας που συνεργάστηκε το 1515-1530 στη παρατήρηση εκλείψεων. Ο Tycho Brahe θα συμπεριλάβει απόσπασμα από το Commentariolus στη δική του πραγματεία, Astronomiae instauratae progymnasmata, που δημοσιεύτηκε στη Πράγα το 1602, βασισμένη σε χειρόγραφο που ‘χε λάβει από τον Βοημό γιατρό κι αστρονόμο Tadeáš Hájek, φίλο του Rheticus. Το Commentariolus θα εμφανιζόταν πλήρες σ’ έντυπη μορφή 1η φορά μόλις το 1878.

—–Το 1510 ή το 1512 ο Κοπέρνικος μετακόμισε στο Φρόμπορκ, πόλη στα βορειοδυτικά στη λιμνοθάλασσα του Βιστούλα στην ακτή της Βαλτικής Θάλασσας. Εκεί, Απρίλη 1512, συμμετείχε στην εκλογή του Φαβιανού Lossainen ως Πρίγκηπα-Επισκόπου της Warmia. Μόνο στις αρχές Ιουνίου 1512 το κεφάλαιο του έδωσε εξωτερική κουρία -σπίτι έξω από τα αμυντικά τείχη του καθεδρικού ναού. Το 1514 αγόρασε το βορειοδυτικό πύργο εντός των τειχών του οχυρού του Φρόμπορκ. Θα διατηρούσε και τις 2 αυτές κατοικίες μέχρι το τέλος της ζωής του, παρά τη καταστροφή των κτιρίων του κεφαλαίου από επιδρομή εναντίον του Φράουενμπουργκ που πραγματοποιήθηκε από το Τευτονικό Τάγμα Γενάρη του 1520, που πιθανότατα καταστράφηκαν τα αστρονομικά όργανά του. Διεξήγαγε αστρονομικές παρατηρήσεις το 1513-16 πιθανώς από την εξωτερική του κουρία και το 1522–1543, από έναν άγνωστο μικρό πύργο (turricula), χρησιμοποιώντας πρωτόγονα όργανα με πρότυπο τα αρχαία -το τεταρτημόριο, το triquetrum, τη σφαίρα του οπλισμού. Στο Frombork διεξήγαγε πάνω από τις μισές από τις περισσότερες από 60 καταγεγραμμένες αστρονομικές παρατηρήσεις.
—–Έχοντας εγκατασταθεί μόνιμα στο Φρόμπορκ, όπου θα διέμενε μέχρι το τέλος της ζωής του, με διακοπές το 1516-19 και το 1520-21, βρέθηκε στο οικονομικό και διοικητικό κέντρο του κεφαλαίου της Βαρμίας, που ήταν επίσης ένα από τα δύο κύρια κέντρα της πολιτικής ζωής της Βαρμίας. Στη δύσκολη, πολιτικά περίπλοκη κατάσταση της Βαρμίας, που απειλείται εξωτερικά από τις επιθέσεις του Τευτονικού Τάγματος (επιθέσεις από Τευτονικές ομάδες, ο Πολωνο-Τευτονικός Πόλεμος του 1519-21· Τα σχέδια του Αλβέρτου να προσαρτήσει τη Βαρμία), εσωτερικά υπόκεινται σε ισχυρές αυτονομιστικές πιέσεις (η επιλογή των πριγκίπων-επισκόπων της Βαρμίας· νομισματική μεταρρύθμιση), μαζί με μέρος του κεφαλαίου, αντιπροσώπευε ένα πρόγραμμα αυστηρής συνεργασίας με το Πολωνικό Στέμμα κι απέδειξε σε όλες τις δημόσιες δραστηριότητές του (την υπεράσπιση της χώρας του ενάντια στα κατακτητικά σχέδια του Τάγματος, προτάσεις για ενοποίηση του νομισματικού του συστήματος με αυτό του Πολωνικού Στέμματος, υποστήριξη των συμφερόντων της Πολωνίας στην εκκλησιαστική διοίκηση της κυριαρχίας της Βαρμίας) ότι ήτανε συνειδητά πολίτης της Πολωνο-Λιθουανικής Δημοκρατίας. Λίγο μετά το θάνατο του θείου Επισκόπου Watzenrode, συμμετείχε στην υπογραφή της Δεύτερης Συνθήκης του Piotrków Trybunalski (7 Δεκέμβρη 1512), που διέπει το διορισμό του Επισκόπου της Warmia, δηλώνοντας, παρά την αντίθεση μέρους του κεφαλαίου, για πιστή συνεργασία με το Πολωνικό Στέμμα. Την ίδια χρονιά (πριν από τις 8 Νοέμβρη 1512) ανέλαβε την ευθύνη, ως magister pistoriae, για τη διαχείριση των οικονομικών επιχειρήσεων του κεφαλαίου (θα κατείχε ξανά αυτό το αξίωμα το 1530), έχοντας ήδη από το 1511 εκπληρώσει τα καθήκοντα του καγκελλαρίου και του επισκέπτη των κτημάτων του κεφαλαίου.

—–Τα διοικητικά κι οικονομικά καθήκοντα δεν αποσπούσανε τη προσοχή του Κοπέρνικου, το 1512-15, από την εντατική δραστηριότητα παρατήρησης. Τα αποτελέσματα των παρατηρήσεών του για τον Άρη και τον Κρόνο σ’ αυτή τη περίοδο κι ιδιαίτερα σειρά 4 παρατηρήσεων του Ήλιου που γίνανε το 1515, οδηγήσανε στην ανακάλυψη της μεταβλητότητας της εκκεντρότητας της Γης και της κίνησης του ηλιακού απόγειου σε σχέση με τα σταθερά αστέρια, που το 1515–1519 προκάλεσε τις 1ες αναθεωρήσεις ορισμένων υποθέσεων του συστήματός του. Μερικές από τις παρατηρήσεις που ‘κανε αυτή τη περίοδο μπορεί να ‘χανε σχέση με προτεινόμενη μεταρρύθμιση του Ιουλιανού ημερολογίου που ‘γινε το 1ο μισό του 1513 κατόπιν αιτήματος του Επισκόπου του Fossombrone, Paul of Middelburg. Οι επαφές τους σ’ αυτό στη περίοδο της 5ης Συνόδου του Λατερανού μνημονεύτηκαν αργότερα σ’ εγχειρητική αναφορά στην αφιερωματική επιστολή του Κοπέρνικου στο Dē revolutionibus orbium coelestium και σε πραγματεία του Παύλου του Μίντελμπουργκ, Secundum compendium correctionis Calendarii (1516), που τον αναφέρει μεταξύ των μορφωμένων ανδρών που είχανε στείλει στη Σύνοδο προτάσεις για τη τροποποίηση του ημερολογίου.
—–Στη περίοδο 1516-21, ο Κοπέρνικος διέμενε στο Κάστρο Όλστιν (Άλλενσταϊν) ως οικονομικός διαχειριστής της Βαρμίας, συμπεριλαμβανομένων των Όλστιν (Άλενσταϊν) και Πιενιέζνο (Μέλσακ). Ενώ ήταν εκεί, έγραψε χειρόγραφο, Τοποθεσίες ερημωμένων φέουδων, με σκοπό να γεμίσει αυτά τα φέουδα με εργατικούς αγρότες κι έτσι να ενισχύσει την οικονομία της Warmia. Όταν το Olsztyn πολιορκήθηκε από τους Τεύτονες Ιππότες στη διάρκεια του Πολωνο-Τευτονικού Πολέμου, ο Κοπέρνικος διηύθυνε την άμυνα του Olsztyn και της Warmia από τις βασιλικές πολωνικές δυνάμεις. Εκπροσώπησε επίσης τη πολωνική πλευρά στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν. Για χρόνια συμβούλευε το Βασιλικό Πρωσικό σεϊμίκ για τη νομισματική μεταρρύθμιση, ιδιαίτερα τη 10ετία του 1520, όταν αυτό ήτανε σημαντικό ζήτημα στη περιφερειακή πρωσική πολιτική. Το 1526 έγραψε μελέτη για την αξία του χρήματος, Monetae cudendae ratio. Σ’ αυτό διατύπωσε πρώιμη επανάληψη της θεωρίας που ονομάζεται νόμος του Γκρέσαμ, ότι τα κακά (υποβαθμισμένα) νομίσματα οδηγούνε τα καλά (μη υποβαθμισμένα) νομίσματα εκτός κυκλοφορίας -αρκετές 10ετίες πριν από τον Τόμας Γκρέσαμ. Επίσης, το 1517, έθεσε ποσοτική θεωρία του χρήματος, κύρια έννοια στα σύγχρονα οικονομικά. Οι συστάσεις του για τη νομισματική μεταρρύθμιση διαβάστηκαν ευρέως από τους ηγέτες της Πρωσίας και της Πολωνίας στις προσπάθειές τους να σταθεροποιήσουνε το νόμισμα.

—–Το 1533, ο Johann Widmanstetter, γραμματέας του Πάπα Κλήμη Ζ’, εξήγησε το ηλιοκεντρικό σύστημα του Κοπέρνικου στον Πάπα και σε 2 καρδινάλιους. Ο Πάπας ήτανe τόσο ευχαριστημένος που ‘δωσε στον Widmanstetter πολύτιμο δώρο. Το 1535 ο Bernard Wapowski έγραψε επιστολή σε κάποιο στη Βιέννη, προτρέποντάς τον να δημοσιεύσει εσώκλειστο ημερολόγιο, που ισχυρίστηκε πως είχε γραφτεί από τον Κοπέρνικο. Αυτή είναι η μόνη αναφορά σε αλμανάκ του στα ιστορικά αρχεία. Ήτανε πιθανότατα οι πίνακες πλανητικών θέσεών του. Η επιστολή του Wapowski αναφέρει τη θεωρία του Κοπέρνικου για τις κινήσεις της Γης. Τίποτα δεν προέκυψε από το αίτημα του γιατί πέθανε μερικές εβδομάδες αργότερα.
—–Μετά το θάνατο του Πρίγκηπα-Επισκόπου της Βαρμίας Μαυρίκιου Φερμπέρ (1 Ιουλίου 1537), ο Κοπέρνικος συμμετείχε στην εκλογή του διαδόχου του, Ιωάννη Νταντίσκου (20 Σεπτέμβρη 1537). Ο Κοπέρνικος ήταν ένας από τους 4 υποψηφίους για τη θέση, που γράφτηκε με πρωτοβουλία του Tiedemann Giese. αλλά η υποψηφιότητά του ήτανε στη πραγματικότητα τυπική, αφού ο Δαντίσκου είχε προηγουμένως ονομαστεί βοηθός επίσκοπος του Φέρμπερ κι είχε υποστήριξη του βασιλιά της Πολωνίας Σιγισμούνδου Α’. Στην αρχή ο Κοπέρνικος διατήρησε φιλικές σχέσεις με τον νέο Πρίγκηπα-Επίσκοπο, βοηθώντας τον ιατρικά, άνοιξη του 1538 και συνοδεύοντάς τον εκείνο το καλοκαίρι σε περιοδεία επιθεώρησης στις εκμεταλλεύσεις του Κεφαλαίου. Αλλά κείνο το φθινόπωρο, η φιλία τους εντάθηκε από υποψίες για την οικονόμο του Κοπέρνικου, Άννα Σίλινγκ, που ο Νταντίσκου εξόρισε από το Φρόμπορκ την άνοιξη του 1539. Στα νειάτα του, ο γιατρός Κοπέρνικος είχε θεραπεύσει το θείο του, τον αδελφό του κι άλλα μέλη του κεφαλαίου. Τα επόμενα χρόνια κλήθηκε να παρακολουθήσει τους ηλικιωμένους επισκόπους που με τη σειρά τους κατείχανε την έδρα της Βαρμίας -τον Μαυρίκιο Φέρμπερ και τον Ιωάννη Δαντίσκου- και το 1539, τον παλιό του φίλο Tiedemann Giese, Επίσκοπο του Chełmno (Kulm). Για τη θεραπεία τόσο σημαντικών ασθενών, ζητούσε συμβουλές από άλλους γιατρούς, συμπεριλαμβανομένου του γιατρού του Δούκα Αλβέρτου και μ’ επιστολή, του Πολωνού Βασιλικού Γιατρού.

—–Άνοιξη του 1541, ο Δούκας Αλβέρτος -πρώην Μέγας Μάγιστρος του Τευτονικού Τάγματος που ‘χε μετατρέψει το Μοναστικό Κράτος των Τευτόνων Ιπποτών σε Λουθηρανικό και κληρονομικό βασίλειο, το Δουκάτο της Πρωσίας, αφού απέτισε φόρο τιμής στον θείο του, το βασιλιά της Πολωνίας, Σιγισμούνδο Α ́- κάλεσε τον Κοπέρνικο στο Καίνιξμπεργκ για να παρακολουθήσει τον σύμβουλο του Δούκα, Γεώργιο φον Κούνχαϊμ, που είχε αρρωστήσει βαριά και που οι Πρώσοι γιατροί φαίνονταν ανίκανοι να κάνουνε τίποτα. Ο Κοπέρνικος πήγε πρόθυμα. Είχε γνωρίσει τον φον Κούνχαϊμ στη διάρκεια διαπραγματεύσεων για τη μεταρρύθμιση του νομίσματος κι είχε φτάσει να νιώθει ότι ο ίδιος ο Αλβέρτος δεν ήτανε τόσο κακός. Οι δυο τους είχανε πολλά κοινά πνευματικά ενδιαφέροντα. Το Κεφάλαιο έδωσε πρόθυμα στον Κοπέρνικο την άδεια να πάει, καθώς επιθυμούσε να παραμείνει σε καλές σχέσεις με τον Δούκα, παρά τη Λουθηρανική πίστη του. Σε περίπου ένα μήνα ο ασθενής ανάρρωσε κι ο Κοπέρνικος επέστρεψε στο Frombork. Για διάστημα, συνέχισε να λαμβάνει αναφορές για τη κατάσταση του φον Κούνχαϊμ και να του στέλνει ιατρικές συμβουλές με επιστολή.
—–Μερικοί απ’ τους στενούς φίλους του Κοπέρνικου γίνανε Προτεστάντες, αλλά ο ίδιος δεν έδειξε ποτέ τάση προς αυτή τη κατεύθυνση. Οι 1ες επιθέσεις εναντίον του προήλθαν από Προτεστάντες. Ο Wilhelm Gnapheus, Ολλανδός πρόσφυγας που εγκαταστάθηκε στο Elbląg, έγραψε κωμωδία στα λατινικά, Morosophus (Ο ανόητος σοφός) και την ανέβασε στο λατινικό σχολείο που είχε ιδρύσει εκεί. Στο έργο, ο Κοπέρνικος γελοιοποιήθηκε ως ο επώνυμος Μωρόσοφος, αγέρωχος, ψυχρός, απόμακρος, που ασχολήθηκε με την αστρολογία, θεωρούσε τον εαυτό του εμπνευσμένο από τον Θεό και φημολογείται ότι έγραψε μεγάλο έργο που έκρυβε σε σεντούκι. Αλλού οι Προτεστάντες ήταν οι πρώτοι που αντιδράσανε στην είδηση της θεωρίας του Κοπέρνικου.

—–Ο Μελάγχθων έγραψε:

—“Μερικοί άνθρωποι πιστεύουν ότι είναι εξαιρετικό και σωστό να επεξεργαστούμε κάτι τόσο παράλογο όσο έκανε εκείνος ο Σαρμάτης [δηλαδή ο Πολωνός] αστρονόμος που κινεί τη γη και σταματά τον ήλιο. Πράγματι, οι σοφοί κυβερνήτες θα έπρεπε να είχανε περιορίσει αυτή την ελαφρότητα“.

—–Ωστόσο, το 1551, 8 χρόνια μετά το θάνατό του, ο αστρονόμος Έρασμος Ράινχολντ δημοσίευσε, υπό την αιγίδα του πρώην στρατιωτικού αντιπάλου του Κοπέρνικου, του προτεστάντη δούκα Αλβέρτου, τους Πρωσικούς Πίνακες, σύνολο αστρονομικών πινάκων βασισμένων στο έργο του Κοπέρνικου. Οι αστρονόμοι κι οι αστρολόγοι το υιοθέτησαν γρήγορα στη θέση των προκατόχων του. Λίγο πριν από το 1514 ο Κοπέρνικος έθεσε στη διάθεση φίλων του το Commentariolus (Μικρό Σχόλιο), χειρόγραφο που περιγράφει τις ιδέες του για την ηλιοκεντρική υπόθεση. Περιείχε 7 βασικές παραδοχές. Στη συνέχεια συνέχισε να συλλέγει δεδομένα για πιο λεπτομερή εργασία. Περίπου το 1532, είχε ουσιαστικά ολοκληρώσει το έργο του στο χειρόγραφο του Dē revolutionibus orbium coelestium. Όμως, παρά τη παρότρυνση των στενότερων φίλων του, αντιστάθηκε να δημοσιεύσει ανοιχτά τις απόψεις του, μη θέλοντας -όπως ομολόγησε- να διακινδυνεύσει τη περιφρόνηση που θα εξέθετε τον εαυτό του λόγω της καινοτομίας και της ακατανοησίας των θέσεών του. Το 1533 ο Johann Albrecht Widmannstetter έδωσε σειρά διαλέξεων στη Ρώμη περιγράφοντας τη θεωρία του Κοπέρνικου. Ο Πάπας Κλήμης Ζ ́ και αρκετοί Καθολικοί καρδινάλιοι ακούσανε τις διαλέξεις κι ενδιαφέρθηκαν για τη θεωρία.

—–Τη 1η Νοέμβρη 1536, ο Καρδινάλιος Νικόλαος φον Σένμπεργκ, Αρχιεπίσκοπος της Κάπουα, έγραψε στον Κοπέρνικο από τη Ρώμη:

—“Πριν από μερικά χρόνια μου έφτασε η είδηση σχετικά με την ικανότητά σας, που όλοι μιλούσανε συνεχώς. Κείνη την εποχή άρχισα να σ’ εκτιμώ πολύ. Γιατί είχα μάθει ότι όχι μόνο είχες κατακτήσει τις ανακαλύψεις των αρχαίων αστρονόμων πού καλά, αλλά είχες επίσης διατυπώσει νέα κοσμολογία. Σ’ αυτό υποστηρίζετε πως η γη κινείται, ότι ο ήλιος καταλαμβάνει τη χαμηλότερη κι άρα τη κεντρική, θέση στο σύμπαν. Ως εκ τούτου, με τη μέγιστη σοβαρότητα σας ικετεύω, πολυμαθέστατε κύριε, εκτός αν σας ενοχλήσω, να κοινοποιήσετε αυτή την ανακάλυψή σας στους μελετητές και το συντομότερο δυνατό να μου στείλετε τα γραπτά σας για τη σφαίρα του σύμπαντος μαζί με τους πίνακες κι ό,τι άλλο έχετε σχετικό με αυτό το θέμα…“

—–Μέχρι τότε, το έργο του πλησίαζε στην οριστική του μορφή κι οι φήμες για τη θεωρία του είχανε φτάσει σε μορφωμένους ανθρώπους σε όλη την Ευρώπη. Παρά τις προτροπές από πολλές πλευρές, ο Κοπέρνικος καθυστέρησε την έκδοση του βιβλίου του, ίσως από φόβο κριτικής -φόβος που εκφράστηκε με λεπτότητα στην επακόλουθη αφιέρωση του αριστουργήματός του στον Πάπα Παύλο Γ’. Οι μελετητές διαφωνούνε σχετικά με το αν η ανησυχία του Κοπέρνικου περιοριζόταν σε πιθανές αστρονομικές και φιλοσοφικές αντιρρήσεις ή αν ανησυχούσε επίσης για θρησκευτικές αντιρρήσεις.

—–Ο Κοπέρνικος εξακολουθούσε να εργάζεται στο De revolutionibus orbium coelestium (αν και δεν ήτανε σίγουρος ότι ήθελε να το δημοσιεύσει) όταν το 1539 ο Georg Joachim Rheticus, μαθηματικός της Βιτεμβέργης, έφτασε στο Frombork. Ο Φίλιππος Μελάγχθων, στενός θεολογικός σύμμαχος του Μαρτίνου Λουθήρου, είχε κανονίσει να επισκεφτεί αρκετούς αστρονόμους και να μελετήσει μαζί τους. Ο Rheticus έγινε μαθητής του Κοπέρνικου, μένοντας μαζί του 2 χρόνια και γράφοντας βιβλίο, Narratio prima (Πρώτη Αφήγηση), που περιγράφει την ουσία της θεωρίας του Κοπέρνικου. Το 1542 δημοσίευσε πραγματεία για τη τριγωνομετρία του Κοπέρνικου (αργότερα συμπεριλήφθηκε ως κεφάλαια 13 και 14 του Βιβλίου Ι του De revolutionibus). Κάτω από την ισχυρή πίεση του Rheticus κι έχοντας δει την ευνοϊκή 1η γενική υποδοχή του έργου του, ο Κοπέρνικος συμφώνησε τελικά να δώσει το De revolutionibus στον στενό του φίλο, Tiedemann Giese, επίσκοπο του Chełmno (Kulm), για να παραδοθεί στο Rheticus για εκτύπωση από τον Γερμανό τυπογράφο Johannes Petreius στη Νυρεμβέργη. Ενώ ο Rheticus αρχικά επέβλεψε την εκτύπωση, έπρεπε να φύγει πριν ολοκληρωθεί και παρέδωσε το έργο της επίβλεψης και της υπόλοιπης εκτύπωσης σε Λουθηρανό θεολόγο, τον Andreas Osiander.
—–Αυτός πρόσθεσε μη εξουσιοδοτημένο κι ανυπόγραφο πρόλογο, υπερασπιζόμενος το έργο του Κοπέρνικου ενάντια σε όσους θα μπορούσαν να προσβληθούν από τις νέες υποθέσεις του. Υποστήριξε ότι μερικές φορές προσφέρονται διαφορετικές υποθέσεις για την ίδια κίνηση κι ως εκ τούτου, ο αστρονόμος θα πάρει ως 1η του επιλογή κείνη την υπόθεση που είναι πιο εύκολη να κατανοηθεί. Σύμφωνα με τον Osiander, αυτές οι υποθέσεις δεν χρειάζεται να είναι αληθινές ούτε καν πιθανές. Αν παρέχουνε λογισμό συνεπή με τις παρατηρήσεις, αυτό από μόνο του είναι αρκετό. Προς το τέλος του 1542, ο Κοπέρνικος προσβλήθηκε από αποπληξία και παράλυση και πέθανε σε ηλικία 70 ετών στις 24 Μάη 1543. Ο θρύλος λέει ότι του παρουσιάστηκαν οι τελευταίες τυπωμένες σελίδες του Dē revolutionibus orbium coelestium την ίδια μέρα που πέθανε, επιτρέποντάς του να αποχαιρετήσει το έργο της ζωής του. Φημολογείται πως ξύπνησε από κώμα που προκλήθηκε από εγκεφαλικό, κοίταξε το βιβλίο του και μετά πέθανε ειρηνικά.

—–Ο Κοπέρνικος φέρεται να θάφτηκε στον καθεδρικό ναό του Φρόμπορκ, όπου στεκόταν επιτάφιός του ως το 1580 μέχρι να παραμορφωθεί, αντικαταστάθηκε το 1735. Για πάνω από 2 αι., οι αρχαιολόγοι έψαχναν μάταια στον καθεδρικό ναό για τα λείψανά του. Οι προσπάθειες για τον εντοπισμό τους το 1802, 1909, 1939 είχαν αποτύχει. Το 2004 ομάδα με επικεφαλής τον Jerzy Gąssowski, επικεφαλής ινστιτούτου αρχαιολογίας κι ανθρωπολογίας στο Pułtusk, ξεκίνησε νέα αναζήτηση, καθοδηγούμενη απ’ την έρευνα του ιστορικού Jerzy Sikorski. Αύγουστο του 2005, μετά από σάρωση κάτω από το δάπεδο του καθεδρικού, ανακάλυψαν αυτό που πίστευαν ότι ήτανε τα λείψανα του Κοπέρνικου. Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε μόνο μετά από περαιτέρω έρευνα, στις 3 Νοέμβρη 2008. Ο Gąssowski είπε ότι ήτανε σχεδόν 100% σίγουρος ότι είναι ο Κοπέρνικος. Ο ιατροδικαστής λοχαγός Dariusz Zajdel του Κεντρικού Εγκληματολογικού Εργαστηρίου της Πολωνικής Αστυνομίας χρησιμοποίησε το κρανίο για να ανακατασκευάσει πρόσωπο που έμοιαζε πολύ με τα χαρακτηριστικά -συμπεριλαμβανομένης σπασμένης μύτης κι ουλής πάνω απ’ το αριστερό μάτι- σε αυτοπροσωπογραφία του Κοπέρνικου. Ο εμπειρογνώμονας διαπίστωσε επίσης ότι το κρανίο ανήκε σε άνδρα που ‘χε πεθάνει γύρω στα 70 -την ηλικία του Κοπέρνικου τη στιγμή του θανάτου. Ο τάφος ήτανε σε κακή κατάσταση και δε βρέθηκαν όλα τα υπολείμματα του σκελετού. Έλειπε, μεταξύ άλλων, η κάτω γνάθος. Το DNA από τα οστά που βρέθηκαν στον τάφο ταίριαζε με δείγματα μαλλιών που ελήφθησαν από βιβλίο που ανήκε στον Κοπέρνικο και φυλασσότανε στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Ουψάλα στη Σουηδία.
—–22 Μάη 2010, κηδεύτηκε 2η φορά σε Λειτουργία μ’ επικεφαλής τον Józef Kowalczyk, τον πρώην παπικό νούντσιο στη Πολωνία και πρόσφατα διορισμένο Προκαθήμενο της Πολωνίας. Τα λείψανα του Κοπέρνικου θαφτήκανε ξανά στο ίδιο σημείο στον καθεδρικό ναό του Frombork όπου είχε βρεθεί μέρος του κρανίου κι άλλα οστά. Ταφόπλακα από μαύρο γρανίτη τονε προσδιορίζει ως τον ιδρυτή της ηλιοκεντρικής θεωρίας κι επίσης εκκλησιαστικό κανόνα. Η ταφόπλακα φέρει αναπαράσταση του μοντέλου του για το Ηλιακό Σύστημα -χρυσό Ήλιο που περιβάλλεται από 6 απ’ τους πλανήτες. Ο Φιλόλαος (περ. 470 – περ. 385 π.Χ.) περιέγραψε αστρονομικό σύστημα που Κεντρικό Πυρ (διαφορετικό από τον Ήλιο) καταλάμβανε το κέντρο του σύμπαντος κι αντίθετη Γη, η Γη, η Σελήνη, ο ίδιος ο Ήλιος, πλανήτες κι αστέρια περιστρέφονταν γύρω του, μ’ αυτή τη σειρά προς τα έξω από το κέντρο. Ο Ηρακλείδης Ποντικός (387–312 π.Χ.) πρότεινε πως η Γη περιστρέφεται γύρω απ’ τον άξονά της. Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος (περ. 310 π.Χ. – περ. 230 π.Χ.) ήταν ο 1ος που προώθησε θεωρία πως η Γη περιστρέφεται γύρω απ’ τον Ήλιο. Περαιτέρω μαθηματικές λεπτομέρειες του ηλιοκεντρικού συστήματος του Αρίσταρχου επεξεργάστηκαν γύρω στο 150 π.Χ. από τον ελληνιστικό αστρονόμο Σέλευκο της Σελεύκειας. Αν και το αρχικό κείμενο του Αρίσταρχου έχει χαθεί, αναφορά στο βιβλίο του Αρχιμήδη The Sand Reckoner (Archimedis Syracusani Arenarius & Dimensio Circuli) περιγράφει έργο του Αρίσταρχου που προωθούσε το ηλιοκεντρικό μοντέλο.

—–Ο Thomas Heath δίνει την ακόλουθη αγγλική μετάφραση του κειμένου του Αρχιμήδη:

—“Τώρα γνωρίζετε εσείς είστε ο βασιλιάς Γέλων ότι το σύμπαν είναι τ’ όνομα που δίνουν οι περισσότεροι αστρονόμοι στη σφαίρα που το κέντρο της είναι το κέντρο της γης, ενώ η ακτίνα της είναι ίση με την ευθεία γραμμή μεταξύ του κέντρου του ήλιου και του κέντρου της γης. Αυτή είναι η κοινή αφήγηση στα γραφόμενα, όπως έχετε ακούσει από τους αστρονόμους. Αλλά ο Αρίσταρχος έχει εκδώσει βιβλίο που αποτελείται από ορισμένες υποθέσεις, όπου φαίνεται, ως συνέπεια των υποθέσεων που γίνανε, πως το σύμπαν είναι πολλές φορές μεγαλύτερο από το σύμπαν που μόλις αναφέρθηκε. Οι υποθέσεις του είναι ότι τα σταθερά αστέρια κι ο ήλιος παραμένουν ακίνητα, ότι η γη περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο στη περιφέρεια ενός κύκλου, ο ήλιος βρίσκεται στη μέση της τροχιάς κι ότι η σφαίρα των σταθερών αστέρων, που βρίσκεται περίπου στο ίδιο κέντρο με τον ήλιο, είναι τόσο μεγάλη που ο κύκλος που τον υποθέτει ότι περιστρέφεται η γη έχει τέτοια αναλογία με την απόσταση των σταθερών αστέρων καθώς το κέντρο της σφαίρας φέρει στην επιφάνειά της“.
–The Sand Reckoner

—–Σε πρώιμο αδημοσίευτο χειρόγραφο του De Revolutionibus που σώζεται ακόμα, ο Κοπέρνικος ανέφερε τη μη ηλιοκεντρική θεωρία της κινούμενης Γης του Φιλολάου και τη πιθανότητα πως ο Αρίσταρχος είχε επίσης θεωρία κινούμενης Γης, αν κι είναι απίθανο να γνώριζε ότι ήταν ηλιοκεντρική θεωρία. Αφαίρεσε και τις 2 αναφορές από το τελικό δημοσιευμένο χειρόγραφό του. Πιθανότατα γνώριζε ότι το σύστημα του Πυθαγόρα περιλάμβανε κινούμενη Γη. Το Πυθαγόρειο σύστημα αναφέρεται από τον Αριστοτέλη. Είχε στη κατοχή του αντίγραφο του De expetendis et fugiendis rebus του Giorgio Valla, που περιλάμβανε μετάφραση της αναφοράς του Πλουτάρχου στον ηλιοστατικισμό του Αρίσταρχου.

—–Στην αφιέρωση του Κοπέρνικου του Περί των Επαναστάσεων στον Πάπα Παύλο Γ’ -που ήλπιζε ότι θ’ αμβλύνει τη κριτική της ηλιοκεντρικής θεωρίας του από φλύαρους αγνοώντας εντελώς την αστρονομία- ο συγγραφέας έγραψε ότι, ξαναδιαβάζοντας όλη τη φιλοσοφία, στις σελίδες του Κικέρωνα και του Πλουτάρχου είχε βρει αναφορές σε κείνους τους λίγους στοχαστές που τόλμησαν να μετακινήσουν τη Γη ενάντια στην παραδοσιακή γνώμη των αστρονόμων και σχεδόν ενάντια στη κοινή λογική. Η επικρατούσα θεωρία στη διάρκεια της ζωής του Κοπέρνικου ήταν αυτή που δημοσίευσε ο Πτολεμαίος στην Αλμαγέστη του γύρω στο 150 μ.Χ. η Γη ήταν το ακίνητο κέντρο του σύμπαντος. Τα αστέρια ήταν ενσωματωμένα σε μεγάλη εξωτερική σφαίρα που περιστρεφότανε γρήγορα, περίπου καθημερινά, ενώ καθένας από τους πλανήτες, ο Ήλιος κι η Σελήνη ήταν ενσωματωμένοι στις δικές τους, μικρότερες σφαίρες. Το σύστημα του Πτολεμαίου χρησιμοποίησε συσκευές, συμπεριλαμβανομένων των επικύκλων, των υπολοίπων και των ισημερινών, για να εξηγήσει τις παρατηρήσεις ότι οι διαδρομές αυτών των σωμάτων διέφεραν από τις απλές, κυκλικές τροχιές με κέντρο τη Γη. Ξεκινώντας από τον 10ο αι., παράδοση που επέκρινε τον Πτολεμαίο αναπτύχθηκε στην ισλαμική αστρονομία, που κορυφώθηκε με το Al-Shukūk ‘alā Baṭalamiyūs (Αμφιβολίες σχετικά με τον Πτολεμαίο) του Ibn al-Haytham της Βασόρας. Αρκετοί ισλαμιστές αστρονόμοι αμφισβήτησαν τη φαινομενική ακινησία της Γης και τη κεντρικότητα μες στο σύμπαν. Κάποιοι δέχτηκαν ότι η γη περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της, όπως ο Abu Sa’id al-Sijzi (πέθανε περίπου το 1020). Σύμφωνα με τον αλ-Μπιρουνί, ο αλ-Σίτζι εφηύρε αστρολάβο με βάση τη πεποίθηση ορισμένων απ’ τους συγχρόνους του ότι η κίνηση που βλέπουμε οφείλεται στη κίνηση της Γης κι όχι σε αυτή του ουρανού. Ότι κι άλλοι εκτός από τον αλ-Σίτζι είχαν αυτή την άποψη επιβεβαιώνεται περαιτέρω από αναφορά σε αραβικό έργο του 13ου αι., που αναφέρει:

—“Σύμφωνα με τους γεωμέτρες ή μηχανικούς, η γη βρίσκεται σε συνεχή κυκλική κίνηση κι αυτό που φαίνεται να ‘ναι κίνηση των ουρανών οφείλεται στη πραγματικότητα στη κίνηση της γης κι όχι των αστεριών“.

—–Τον 12ο αι., ο Nur ad-Din al-Bitruji πρότεινε πλήρη εναλλακτική λύση στο πτολεμαϊκό σύστημα (αν κι όχι ηλιοκεντρικό). Δήλωσε το Πτολεμαϊκό σύστημα ως φανταστικό μοντέλο, πετυχημένο στη πρόβλεψη πλανητικών θέσεων, αλλά όχι πραγματικό ή φυσικό. Το εναλλακτικό σύστημα του Al-Bitruji εξαπλώθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης τον 13ο αι., με τις συζητήσεις και τις διαψεύσεις των ιδεών του να συνεχίζονται μέχρι τον 16ο.

—–Οι μαθηματικές τεχνικές που αναπτύχθηκαν τον 13ο και 14ο αι. από τους Mo’ayyeduddin al-Urdi, Nasir al-Din al-Tusi κι Ibn al-Shatir για γεωκεντρικά μοντέλα πλανητικών κινήσεων μοιάζουνε πολύ με μερικές απ’ αυτές που χρησιμοποιήθηκαν μετά από τον Κοπέρνικο στα ηλιοκεντρικά μοντέλα του. Χρησιμοποίησε αυτό που σήμερα είναι γνωστό ως το λήμμα Urdi και το ζεύγος Tusi στα ίδια πλανητικά μοντέλα που βρίσκονται σε αραβικές πηγές. Επιπλέον, η ακριβής αντικατάσταση του ισημερινού από 2 επίκυκλους που χρησιμοποιήθηκαν από τον Κοπέρνικο στο Commentariolus βρέθηκε σε παλαιότερο έργο του Ibn al-Shatir (πέθανε περίπου το 1375) από τη Δαμασκό. Τα σεληνιακά μοντέλα και τα μοντέλα του Ερμή του Ibn al-Shatir είναι επίσης πανομοιότυπα με του Κοπέρνικου. Αυτό οδήγησε ορισμένους μελετητές να υποστηρίξουν ότι πρέπει να ‘χε πρόσβαση σε κάποια εργασία που δεν έχει ακόμη εντοπιστεί σχετικά με τις ιδέες αυτών των προηγούμενων αστρονόμων. Ωστόσο, κανείς πιθανός υποψήφιος γι’ αυτό το εικαζόμενο έργο δεν έχει ακόμη έρθει στο φως κι άλλοι μελετητές υποστήριξαν ότι θα μπορούσε κάλλιστα να ‘χε αναπτύξει αυτές τις ιδέες ανεξάρτητα από την ύστερη ισλαμική παράδοση. Παρ’ όλ’ αυτά, ο Κοπέρνικος ανέφερε μερικούς από τους ισλαμιστές αστρονόμους που τις θεωρίες και τις παρατηρήσεις χρησιμοποίησε στο De Revolutionibus, δηλαδή τους al-Battani, Thabit ibn Qurra, al-Zarqali, Averroes κι al-Bitruji. Έχει προταθεί πως η ιδέα του ζεύγους Τούσι μπορεί να ‘φτασε στην Ευρώπη αφήνοντας λίγα χειρόγραφα ίχνη, καθώς θα μπορούσε να ‘χε συμβεί χωρίς τη μετάφραση οποιουδήποτε αραβικού κειμένου στα λατινικά. Πιθανή οδός μετάδοσης μπορεί να ‘ταν μέσω της βυζαντινής επιστήμης. Ο Γρηγόριος Χιονιάδης μετέφρασε μερικά απ’ τα έργα του αλ-Τούσι απ’ τα αραβικά στα βυζαντινά ελληνικά. Αρκετά βυζαντινά ελληνικά χειρόγραφα που περιέχουνε το ζεύγος Τούσι σώζονται ακόμη στην Ιταλία.
—–Ο Κοπέρνικος περιέγραψε το αστρονομικό του μοντέλο στο Dē revolutionibus orbium coelestium (Περί των Επαναστάσεων των Ουράνιων Σφαιρών), που δημοσιεύτηκε το έτος του θανάτου του, το 1543. Είχε διατυπώσει τη θεωρία του μέχρι το 1510. Έγραψε σύντομη επισκόπηση της νέας ουράνιας διάταξής του [γνωστή ως Commentariolus, ή Σύντομο Σκίτσο], επίσης πιθανώς το 1510 -αλλά όχι μετά απ’ τον Μάη του 1514- και την έστειλε σε τουλάχιστον έναν ανταποκριτή πέρα από τη Varmia (λατινικά είναι Warmia). Αυτό το άτομο με τη σειρά του αντέγραψε το έγγραφο για περαιτέρω κυκλοφορία, και πιθανώς το κάνανε κι οι νέοι παραλήπτες.

—–Το Commentariolus του Κοπέρνικου συνόψισε την ηλιοκεντρική θεωρία του. Απαριθμούσε τις υποθέσεις που βασίστηκε η θεωρία, ως εξής:

—“Δεν υπάρχει ένα κέντρο απ’ όλους τους ουράνιους κύκλους ή σφαίρες. Το κέντρο της γης δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος, αλλά μόνο το κέντρο που κινούνται τα βαριά σώματα και το κέντρο της σεληνιακής σφαίρας. Όλες οι σφαίρες περιβάλλουνε τον ήλιο σαν να ‘τανε στη μέση όλων κι επομένως το κέντρο του σύμπαντος βρίσκεται κοντά στον ήλιο. Η αναλογία της απόστασης της γης από τον ήλιο προς το ύψος του στερεώματος (εξώτατη ουράνια σφαίρα που περιέχει τα αστέρια) είναι τόσο μικρότερη από την αναλογία της ακτίνας της γης προς την απόστασή της από τον ήλιο που η απόσταση από τη γη στον ήλιο είναι ανεπαίσθητη σε σύγκριση με το ύψος του στερεώματος. Οποιαδήποτε κίνηση εμφανίζεται στο στερέωμα δεν προκύπτει από κάποια κίνηση του στερεώματος, αλλ’ απ’ τη κίνηση της γης. Η γη μαζί με τα περιμετρικά της στοιχεία εκτελεί πλήρη περιστροφή στους σταθερούς πόλους της σε καθημερινή κίνηση, ενώ το στερέωμα κι ο υψηλότερος ουρανός παραμένουν αμετάβλητα. Αυτό που μας φαίνεται ως κινήσεις του ήλιου δεν προκύπτει από τη κίνησή του αλλά από τη κίνηση της γης και της σφαίρας μας, που περιστρεφόμαστε γύρω απ’ τον ήλιο όπως κάθε άλλος πλανήτης. Η γη έχει, λοιπόν, περισσότερες από μία κινήσεις. Η φαινομενική ανάδρομη κι άμεση κίνηση των πλανητών δεν προκύπτει από τη κίνησή τους αλλά από τη κίνηση της γης. Η κίνηση της γης από μόνη της, επομένως, αρκεί να εξηγήσει τόσες πολλές φαινομενικές ανισότητες στους ουρανούς“.

—–Το ίδιο το De revolutionibus χωρίστηκε σ’ 6 τμήματα ή μέρη, που ονομάζονταν βιβλία. Γενικό όραμα της ηλιοκεντρικής θεωρίας και συνοπτική έκθεση της ιδέας του για τον Κόσμο:

—“Κυρίως θεωρητικό, παρουσιάζει τις αρχές της σφαιρικής αστρονομίας και μια λίστα αστεριών, -ως βάση για τα επιχειρήματα που αναπτυχθήκανε στα επόμενα βιβλία. Αφιερωμένο κυρίως στις φαινομενικές κινήσεις του Ήλιου και σε σχετικά φαινόμενα:

—Περιγραφή της Σελήνης και των τροχιακών της κινήσεων

—Έκθεση των κινήσεων σε γεωγραφικό μήκος των μη γήινων πλανητών

—Έκθεση των κινήσεων σε γεωγραφικό πλάτος των μη γήινων πλανητών

—–Ο Georg Joachim Rheticus θα μπορούσε να ‘ταν ο διάδοχος του Κοπέρνικου, αλλά δεν στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων. Ο Έρασμος Ράινχολντ θα μπορούσε να ‘ταν ο διάδοχός του, αλλά πέθανε πρόωρα. Ο 1ος από τους μεγάλους διαδόχους ήταν ο Τύχο Μπράχε -αν και δεν πίστευε ότι η Γη περιστρεφόταν γύρω απ’ τον Ήλιο, ακολουθούμενος από τον Γιοχάνες Κέπλερ, που -χε συνεργαστεί με τον Τύχο στη Πράγα κι επωφελήθηκε από τα λεπτομερή δεδομένα παρατήρησης 10ετιών του Τύχωνα.

—–Παρά τη σχεδόν καθολική αποδοχή αργότερα της ηλιοκεντρικής ιδέας (αν κι όχι των επικύκλων ή των κυκλικών τροχιών), η θεωρία του Κοπέρνικου αρχικά άργησε να πιάσει. Οι μελετητές υποστηρίζουν ότι 60 χρόνια μετά τη δημοσίευση των Επαναστάσεων υπήρχαν μόνο περίπου 15 αστρονόμοι που ton ασπάζονταν σ’ όλη την Ευρώπη: Ο Thomas Digges κι ο Thomas Harriot στην Αγγλία, Giordano Bruno και Galileo Galilei στην Ιταλία, Ντιέγκο Ζουνίγκα στην Ισπανία, Simon Stevin στις Κάτω Χώρες και στη Γερμανία, η μεγαλύτερη ομάδα –Georg Joachim Rheticus, Michael Maestlin, Christoph Rothmann (που μπορεί μετά ν’ ανακάλεσε) και Johannes Kepler. Επιπλέον πιθανότητες είναι ο Άγγλος William Gilbert, μαζί με τους Achilles Gasser, Georg Vogelin, Valentin Otto και Tiedemann Giese. Ο Βαρναβίτης ιερέας Redento Baranzano υποστήριξε την άποψη του Κοπέρνικου στην Ουρανοσκόπηση του (1617), αλλά αναγκάστηκε να την ανακαλέσει. Ο Arthur Koestler, στο δημοφιλές βιβλίο του The Sleepwalkers, υποστήριξε ότι το βιβλίο του Κοπέρνικου δεν είχε διαβαστεί ευρέως στη 1η του έκδοση. Αυτός ο ισχυρισμός επικρίθηκε έντονα από τον Edward Rosen κι έχει διαψευστεί αποφασιστικά από τον Owen Gingerich, που εξέτασε σχεδόν κάθε σωζόμενο αντίγραφο των 2 πρώτων εκδόσεων και βρήκε άφθονες περιθωριακές σημειώσεις από τους ιδιοκτήτες τους σε πολλές απ’ αυτές. Ο Gingerich δημοσίευσε τα συμπεράσματά του το 2004 στο The Book Nobody Read.

—“Το πνευματικό κλίμα της εποχής «παρέμεινε κυριαρχούμενο από την αριστοτελική φιλοσοφία και την αντίστοιχη πτολεμαϊκή αστρονομία, κείνη την εποχή δεν υπήρχε λόγος να δεχτούμε τη θεωρία του Κοπέρνικου, εκτός από τη μαθηματική της απλότητα -αποφεύγοντας τη χρήση του ισημερινού για τον προσδιορισμό των πλανητικών θέσεων. Το σύστημα του Tycho Brahe, -ότι η γη είναι ακίνητη, ο ήλιος περιστρέφεται γύρω από τη γη κι οι άλλοι πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τον ήλιο- επίσης ανταγωνιζόταν άμεσα αυτό του Κοπέρνικου. Μόλις μισό αιώνα αργότερα, με το έργο του Κέπλερ και του Γαλιλαίου, εμφανίστηκαν ουσιαστικά στοιχεία που υπερασπίζονταν τον Κοπέρνικο, ξεκινώντας από την εποχή που ο Γαλιλαίος διατύπωσε την αρχή της αδράνειας, που βοήθησε να εξηγηθεί γιατί τα πάντα δεν θα έπεφταν από τη γη αν ήτανε σε κίνηση. Όχι μέχρι ο Ισαάκ Νεύτων διατύπωσε τον παγκόσμιο νόμο της βαρύτητας και τους νόμους της μηχανικής, στο Principia του 1687, που ενοποίησε τη γήινη και την ουράνια μηχανική, έγινε γενικά αποδεκτή η ηλιοκεντρική άποψη“.

—–Το άμεσο αποτέλεσμα της δημοσίευσης του βιβλίου του Κοπέρνικου το 1543 ήταν μόνο ήπια διαμάχη. Στη Σύνοδο του Τρέντο (1545-63) δεν συζητήθηκε ούτε η θεωρία του Κοπέρνικου ούτε η ημερολογιακή μεταρρύθμιση, -που αργότερα θα χρησιμοποιούσε πίνακες που συνάγονται από τους υπολογισμούς του. Έχει συζητηθεί πολύ γιατί μόλις 6 10ετίες μετά τη δημοσίευσή του η Καθολική Εκκλησία έλαβε οποιαδήποτε επίσημη δράση εναντίον του, ακόμη κι οι προσπάθειες του Tolosani δεν εισακούστηκαν. Η αντίθεση της Καθολικής πλευράς άρχισε μόλις 73 χρόνια μετά, όταν προκλήθηκε απ’ το Γαλιλαίο. Ο 1ος αξιοσημείωτος που κινήθηκε εναντίον του Κοπέρνικου ήταν ο Μάγιστρος του Ιερού Παλατιού (δηλαδή, ο επικεφαλής λογοκριτής της Καθολικής Εκκλησίας), Δομινικανός Μπαρτολομέο Σπίνα, που εξέφρασε την επιθυμία να εξαλείψει το δόγμα του. Αλλά με το θάνατό του το 1546, η υπόθεση έπεσε στο φίλο του, τον γνωστό θεολόγο-αστρονόμο, τον Δομινικανό Giovanni Maria Tolosani της Μονής του Αγίου Μάρκου στη Φλωρεντία. Ο Τολοσάνι είχε γράψει πραγματεία για τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου (που η αστρονομία θα ‘παιζε μέγα ρόλο) κι είχε παρευρεθεί στη 5η Σύνοδο του Λατερανού (1512-17) να συζητήσει το θέμα. Είχε αποκτήσει αντίγραφο του De Revolutionibus το 1544. Η καταγγελία του για τον Κοπέρνικο γράφτηκε 1 χρόνο μετά, το 1545, σε παράρτημα του αδημοσίευτου έργου του, On the Truth of Sacred Scripture.

—–Μιμούμενος το ορθολογιστικό ύφος του Θωμά Ακινάτη, ο Τολοσάνι προσπάθησε να αντικρούσει τον Κοπέρνικο με φιλοσοφικά επιχειρήματα, γιατί ήτανε παράλογος, επειδή ήταν επιστημονικά αναπόδεικτος κι αβάσιμος. 1ον, ο Κοπέρνικος είχε υποθέσει την κίνηση της Γης, αλλά δεν προσέφερε καμμία φυσική θεωρία που σύμφωνα μ’ αυτή κάποιος θα μπορούσε να συμπεράνει αυτή τη κίνηση. Κανείς δεν συνειδητοποίησε ότι η έρευνα αυτή θα οδηγούσε σ’ επανεξέταση ολόκληρου του πεδίου της φυσικής. 2ον, ο Tolosani κατηγόρησε ότι η διαδικασία σκέψης του ήταν ανάποδη. Υποστήριξε πως είχε καταλήξει στην ιδέα του και στη συνέχεια αναζήτησε φαινόμενα που θα την υποστήριζαν, αντί να παρατηρεί τα φαινόμενα και να συνάγει απ’ αυτά την ιδέα τι τα προκάλεσε. Σ’ αυτό, ο Τολοσάνι συνέδεε τις μαθηματικές εξισώσεις του Κοπέρνικου με τις πρακτικές των Πυθαγορείων, που εναντίον των ο Αριστοτέλης είχε προβάλει επιχειρήματα, που ύστερα επιλέχθηκαν από τον Ακινάτη. Υποστηρίχθηκε ότι οι μαθηματικοί αριθμοί ήταν απλό προϊόν της διάνοιας χωρίς καμμία φυσική πραγματικότητα κι ως εκ τούτου δεν μπορούσαν να παρέχουνε φυσικές αιτίες στη διερεύνηση της φύσης.
—–Ορισμένες αστρονομικές υποθέσεις εκείνη την εποχή (όπως οι επίκυκλοι κι οι εκκεντρικοί) θεωρήθηκαν ως απλές μαθηματικές συσκευές για προσαρμογή των υπολογισμών για το πού θα εμφανίζονταν τα ουράνια σώματα, παρά ως εξήγηση της αιτίας αυτών των κινήσεων. Καθώς ο Κοπέρνικος διατηρούσε ακόμα την ιδέα των τέλεια σφαιρικών τροχιών, βασίστηκε στους επίκυκλους. Αυτή η διάσωση των φαινομένων θεωρήθηκε ως απόδειξη ότι η αστρονομία και τα μαθηματικά δεν μπορούσαν να ληφθούν ως σοβαρά μέσα για τον προσδιορισμό των φυσικών αιτιών. Ο Tolosani επικαλέστηκε αυτή την άποψη στη τελική κριτική του, λέγοντας ότι το μεγαλύτερο λάθος του ήταν ότι είχε ξεκινήσει με κατώτερα πεδία επιστήμης για να κάνει δηλώσεις για ανώτερα. Ο Κοπέρνικος είχε χρησιμοποιήσει μαθηματικά κι αστρονομία για να κάνει αξιώματα σχετικά με τη φυσική και τη κοσμολογία, αντί να ξεκινήσει με τις αποδεκτές αρχές της φυσικής και της κοσμολογίας για να καθορίσει πράγματα σχετικά με την αστρονομία και τα μαθηματικά. Έτσι, φαινόταν να υπονομεύει ολόκληρο το σύστημα της φιλοσοφίας της επιστήμης εκείνη την εποχή. Ο Tolosani υποστήριξε πως είχε πέσει σε φιλοσοφικό λάθος επειδή δεν ήτανε γνώστης φυσικής και λογικής. Όποιος δεν έχει τέτοια γνώση θα ήτανε φτωχός αστρονόμος και δεν θα μπορούσε να διακρίνει την αλήθεια από το ψέμμα. Επειδή ο Κοπέρνικος δεν πληρούσε τα κριτήρια για την επιστημονική αλήθεια που ‘θεσε ο Ακινάτης, ο Τολοσάνι υποστήριξε ότι θα μπορούσε να θεωρηθεί μόνο σαν άγρια αναπόδεικτη θεωρία.
—–Ο Tolosani αναγνώρισε ότι ο πρόλογος του βιβλίου του Κοπέρνικου δεν ήτανε πραγματικά απ’ τον ίδιο. Η θέση του ότι η αστρονομία στο σύνολό της δεν θα μπορούσε ποτέ να κάνει ισχυρισμούς αλήθειας απορρίφθηκε από τον Tolosani, αν κι εξακολουθούσε να υποστηρίζει πως η προσπάθεια του Κοπέρνικου να περιγράψει τη φυσική πραγματικότητα ήταν εσφαλμένη. Θεώρησε γελοίο το γεγονός ότι το Ad Lectorem είχε συμπεριληφθεί στο βιβλίο, χωρίς να γνωρίζει ότι δεν είχε εγκρίνει τη συμπερίληψή του. Ο Τολοσάνι έγραψε πως μέσω αυτών των λόγων -του Ad Lectorem-, επιπλήττεται η ανοησία του συγγραφέα αυτού του βιβλίου. Γιατί με ανόητη προσπάθεια προσπάθησε ν’ αναβιώσει την αδύναμη Πυθαγόρεια άποψη, ότι το στοιχείο της φωτιάς ήτανε στο κέντρο του Σύμπαντος, που πριν από πολύ καιρό καταστράφηκε επάξια, αφού είναι ρητά αντίθετη με την ανθρώπινη λογική κι επίσης αντιτίθεται στην ιερή γραφή. Απ’ αυτή τη κατάσταση, θα μπορούσαν εύκολα να προκύψουνε διαφωνίες μεταξύ των Καθολικών ερμηνευτών της Αγίας Γραφής και κείνων που μπορεί να επιθυμούν να προσκολληθούνε πεισματικά σ’ αυτή την εσφαλμένη άποψη. Ο Τολοσάνι δήλωσε ότι ο Κοπέρνικος ούτε διάβασε ούτε κατάλαβε τα επιχειρήματα του Αριστοτέλη του φιλοσόφου και του Πτολεμαίου του αστρονόμου. Έγραψε ότι είναι πράγματι ειδικός στις επιστήμες των μαθηματικών και της αστρονομίας, αλλά είναι πολύ ανεπαρκής στις επιστήμες της φυσικής και της λογικής. Επιπλέον, φαίνεται ότι είναι ανειδίκευτος όσον αφορά στην ερμηνεία της Αγίας Γραφής, καθώς έρχεται σ’ αντίθεση μ’ αρκετές απ’ τις αρχές της, όχι χωρίς κίνδυνο απιστίας για τον εαυτό του και τους αναγνώστες του βιβλίου του. Τα επιχειρήματά του δεν έχουνε καμμία ισχύ και μπορούνε πολύ εύκολα να διαλυθούνε. Γιατί είναι ανόητο ν’ αντικρούει κανείς γνώμη που είναι αποδεκτή απ’ όλους για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα για τους ισχυρότερους λόγους, εκτός αν ο αμφισβητίας χρησιμοποιεί πιο ισχυρές κι άλυτες αποδείξεις και διαλύει εντελώς τους αντίθετους λόγους. Αλλά δεν το κάνει αυτό στο ελάχιστο.

—–Ο συνεργάτης του Λούθηρου Φίλιππος Μελάγχθων διαφώνησε επίσης με τον Κοπέρνικο. Αφού έλαβε τις πρώτες σελίδες του Narratio Prima από τον ίδιο το Rheticus, έγραψε στον Μιθόβιο (γιατρό και μαθηματικό Burkard Mithob του Feldkirch) στις 16 Οκτώβρη 1541 καταδικάζοντας τη θεωρία και ζητώντας τη καταστολή της από τη κυβερνητική βία, γράφοντας πως ορισμένοι άνθρωποι πιστεύουν ότι είναι θαυμάσιο επίτευγμα να εξυμνείς τόσο τρελλό πράγμα, όπως αυτός ο Πολωνός αστρονόμος που κάνει τη γη να κινείται και τον ήλιο να στέκεται ακίνητος. Πραγματικά, οι σοφές κυβερνήσεις πρέπει να καταστέλλουν την αναίδεια του μυαλού. Είχε φανεί στο Rheticus ότι ο Melanchton θα κατανοούσε τη θεωρία και θα ήταν ανοιχτός σε αυτήν. Αυτό συνέβη επειδή ο Melanchton είχε διδάξει πτολεμαϊκή αστρονομία κι είχε συστήσει ακόμη και στον φίλο του Rheticus να διοριστεί στη Κοσμητεία της Σχολής Τεχνών & Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Βιτεμβέργης αφού είχε επιστρέψει απ’ τις σπουδές του με τον Κοπέρνικο.
—–Οι ελπίδες του Rheticus διαψεύστηκαν όταν 6 χρόνια μετά τη δημοσίευση του De Revolutionibus ο Μελάγχθων δημοσίευσε το Initia Doctrinae Physicae παρουσιάζοντας 3 λόγους για την απόρριψη του Κοπέρνικου. Αυτά ήταν η απόδειξη των αισθήσεων, η χιλιετής συναίνεση των ανθρώπων της επιστήμης κι η αυθεντία της Βίβλου. Καταρρίπτοντας τη νέα θεωρία, ο Μελάγχθων έγραψε: «Από αγάπη για τη καινοτομία ή για να κάνουν επίδειξη της εξυπνάδας τους, μερικοί άνθρωποι υποστήριξαν ότι η γη κινείται. Υποστηρίζουν ότι ούτε η 8η σφαίρα ούτε ο ήλιος κινούνται, ενώ αποδίδουνε κίνηση στις άλλες ουράνιες σφαίρες κι επίσης τοποθετούνε τη γη ανάμεσα στα ουράνια σώματα. Ούτε αυτά τα αστεία εφευρέθηκαν πρόσφατα. Υπάρχει ακόμα σωζόμενο το βιβλίο του Αρχιμήδη για το The Sand Reckoner που αναφέρει πως ο Αρίσταρχος ο Σάμιος πρότεινε το παράδοξο ότι ο ήλιος στέκεται ακίνητος κι η γη περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο. Παρ’ όλο που οι λεπτοί ειδικοί ξεκινάνε πολλές έρευνες για χάρη της άσκησης της εφευρετικότητάς τους, εν τούτοις η δημόσια διακήρυξη παράλογων απόψεων είναι απρεπής και δίνει επιβλαβές παράδειγμα». Ο Μελάγχθων συνέχισε παραθέτοντας Γραφικές περικοπές και κατόπιν δήλωσε: «Ενθαρρυμένοι απ’ αυτή τη θεϊκή απόδειξη, ας θεωρούμε πολύτιμη την αλήθεια κι ας μην επιτρέπουμε στον εαυτό μας ν’ αποξενώνεται απ’ αυτήν με τα τεχνάσματα κείνων που θεωρούνε πνευματική τιμή να εισάγουνε σύγχυση στις τέχνες». Στη 1η έκδοση του Initia Doctrinae Physicae, ο Μελάγχθων αμφισβήτησε ακόμη και το χαρακτήρα του Κοπέρνικου ισχυριζόμενος ότι το κίνητρό του ήταν είτε απ’ αγάπη για το νεωτερισμό είτε από επιθυμία να φανεί έξυπνος, αυτές οι πιο προσωπικές επιθέσεις αφαιρέθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τη 2η έκδοση το 1550. Άλλος Προτεστάντης θεολόγος που υποτίμησε τον ηλιοκεντρισμό για βιβλικούς λόγους ήταν ο Τζον Όουεν. Σε σύντομη παρατήρηση σε δοκίμιο για τη προέλευση του Σαββάτου, χαρακτήρισε την ύστερη υπόθεση, που καθορίζει τον ήλιο ως το κέντρο του κόσμου ως χτισμένη πάνω σε φαινόμενα που μπορούν να γίνουνε λάθη και προωθείται από πολλά αυθαίρετα τεκμήρια ενάντια σε προφανείς μαρτυρίες της Γραφής. Ο Κοπέρνικος υποτίθεται ότι μιλούσε λατινικά, γερμανικά και πολωνικά με την ίδια ευχέρεια. Μιλούσε επίσης ελληνικά κι ιταλικά. Η συντριπτική πλειοψηφία των σωζόμενων γραπτών του Κοπέρνικου είναι στα λατινικά, τη γλώσσα της ευρωπαϊκής ακαδημαϊκής κοινότητας στη διάρκεια της ζωής του.

—–Τα επιχειρήματα για το ότι τα γερμανικά είναι η μητρική γλώσσα του Κοπέρνικου είναι ότι γεννήθηκε σε κυρίως γερμανόφωνη τάξη πατρικίων των πόλεων που χρησιμοποιούνε τα γερμανικά, δίπλα στα λατινικά, ως γλώσσα εμπορίου σε γραπτά έγγραφα κι ότι, ενώ σπούδαζε κανονικό δίκαιο στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια το 1496, υπέγραψε στο γερμανικό natio (Natio Germanorum) -φοιτητική οργάνωση που, σύμφωνα με το καταστατικό της του 1497, ήταν ανοιχτή σε φοιτητές όλων των βασιλείων και κρατών που η μητρική γλώσσα ήτανε τα γερμανικά. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γάλλο φιλόσοφο Alexandre Koyré, η εγγραφή του Κοπέρνικου στο Natio Germanorum δεν σημαίνει από μόνη της ότι θεωρούσε τον εαυτό του Γερμανό, καθώς οι μαθητές απ’ τη Πρωσία και τη Σιλεσία κατηγοριοποιούνταν συνήθως έτσι, γεγονός που έφερε ορισμένα προνόμια που τον καθιστούσαν φυσική επιλογή για τους γερμανόφωνους μαθητές, ανεξάρτητα από την εθνικότητα ή τον αυτοπροσδιορισμό τους.
—–Το επώνυμο Kopernik, Copernik, Koppernigk, με διάφορες ορθογραφίες, καταγράφεται στη Κρακοβία από το 1350 περίπου, προφανώς δόθηκε σε ανθρώπους από το χωριό Koperniki (πριν από το 1845 αποδόθηκε Kopernik, Copernik, Copirnik και Koppirnik) στο Δουκάτο της Νύσας, 10 χλμ νότια της Νύσας και τώρα 10 χλμ βόρεια των πολωνο-τσεχικών συνόρων. Ο προπάππους του Νικόλαου Κοπέρνικου καταγράφεται πως έλαβε την υπηκοότητα της Κρακοβίας το 1386. Το τοπωνύμιο Kopernik (σύγχρονο Koperniki) έχει συνδεθεί ποικιλοτρόπως με τη πολωνική λέξη για τον άνηθο (koper) και τη γερμανική λέξη για τον «χαλκό» (Kupfer). Το επίθημα -nik (ή πληθυντικός, -niki) υποδηλώνει σλαβικό και πολωνικό ουσιαστικό πράκτορα. Όπως συνηθιζόταν εκείνη τη περίοδο, η ορθογραφία του τοπωνυμίου και του επωνύμου ποικίλλει πολύ. Ο Κοπέρνικος ήταν μάλλον αδιάφορος για την ορθογραφία. Στη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας, περίπου το 1480, τ’ όνομα του πατέρα του (κι επομένως του μελλοντικού αστρονόμου) καταγράφηκε στο Thorn ως Niclas Koppernigk. Στη Κρακοβία υπέγραψε, στα λατινικά, Nicolaus Nicolai de Torunia (Νικόλαος, γιος του Νικολάου, του Τορούν). Στη Μπολώνια, το 1496, εγγράφηκε στο Matricula Nobilissimi Germanorum Collegii, resp. Annales Clarissimae Nacionis Germanorum, του Natio Germanica Bononiae, ως Dominus Nicolaus Kopperlingk de Thorn -IX grosseti. Στη Πάντοβα υπέγραψε ο ίδιος «Νικόλαος Κοπέρνικ», αργότερα «Coppernicus». Ο αστρονόμος έτσι λατινοποίησε το όνομά του σε Coppernicus, γενικά με δύο “p” (σε 23 από τα 31 έγγραφα που μελετήθηκαν), αλλ’ αργότερα στη ζωή του χρησιμοποίησε ένα μόνο “p”. Στη σελίδα τίτλου του De revolutionibus, ο Rheticus δημοσίευσε το όνομα (στη γενική ή κτητική πτώση) ως “Nicolai Copernici”.

—–Έχει γίνει συζήτηση για την εθνικότητα του Κοπέρνικου και για το αν έχει νόημα να του αποδοθεί μια εθνικότητα με τη σύγχρονη έννοια. Ο Νικόλαος Κοπέρνικος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Βασιλική Πρωσία, ημιαυτόνομη και πολύγλωσση περιοχή του Βασιλείου της Πολωνίας. Ήτανε παιδί γερμανόφωνων γονέων και μεγάλωσε με μητρική γλώσσα τα γερμανικά. Το πρώτο του πανεπιστήμιο ήταν το Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας στην Πολωνία. Όταν αργότερα σπούδασε στην Ιταλία, στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, εντάχθηκε στο Γερμανικό Έθνος, μια φοιτητική οργάνωση για γερμανόφωνους όλων των πεποιθήσεων (η Γερμανία δεν θα γινόταν έθνος-κράτος μέχρι το 1871). Η οικογένειά του στάθηκε ενάντια στο Τευτονικό Τάγμα και υποστήριξε ενεργά την πόλη του Τορούν κατά τη διάρκεια του Δεκατριετούς Πολέμου. Ο πατέρας του Κοπέρνικου δάνεισε χρήματα στον βασιλιά της Πολωνίας Καζιμίρ Δ’ Γιαγκέλον για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο κατά των Τευτόνων Ιπποτών, αλλά οι κάτοικοι της Βασιλικής Πρωσίας αντιστάθηκαν επίσης στις προσπάθειες του πολωνικού στέμματος για μεγαλύτερο έλεγχο στην περιοχή.
—–Η Αμερικανική Εγκυκλοπαίδεια, η Συνοπτική Εγκυκλοπαίδεια της Κολούμπια, η Παγκόσμια Εγκυκλοπαίδεια της Οξφόρδης κι η Παγκόσμια Εγκυκλοπαίδεια Βιβλίου αναφέρονται στον Κοπέρνικο ως «Πολωνό αστρονόμο». Η Sheila Rabin, γράφοντας στην Εγκυκλοπαίδεια Φιλοσοφίας του Στάνφορντ, περιγράφει τον Κοπέρνικο ως παιδί γερμανικής οικογένειας που ήταν υπήκοος του πολωνικού στέμματος, ενώ ο Manfred Weissenbacher γράφει ότι ο πατέρας του Κοπέρνικου ήτανε γερμανοποιημένος Πολωνός. Ο Andrzej Wojtkowski σημείωσε ότι οι περισσότερες εγκυκλοπαίδειες του 19ου και του 20ου αι., ιδιαίτερα οι αγγλόφωνες πηγές, περιγράφανε τον Κοπέρνικο ως Γερμανό επιστήμονα. Ο Kasparek δήλωσε ότι είναι λάθος να του αποδίδεται γερμανική ή πολωνική υπηκοότητα, καθώς φιγούρα του 16ου αι. δεν μπορεί να περιγραφεί με τη χρήση εννοιών του 19ου και του 20ου. Δεν σώζονται πολωνικά κείμενά του λόγω της σπανιότητας της πολωνικής γλώσσας στη λογοτεχνία πριν από τα γραπτά των Πολωνών ποιητών της Αναγέννησης Mikołaj Rej και Jan Kochanowski (οι μορφωμένοι Πολωνοί είχανε γενικά γράψει στα λατινικά). αλλά είναι γνωστό ότι ο Κοπέρνικος γνώριζε πολωνικά στο ίδιο επίπεδο με τα γερμανικά και τα λατινικά. Ο ιστορικός Michael Burleigh περιγράφει τη συζήτηση για την εθνικότητα ως εντελώς ασήμαντη μάχη μεταξύ Γερμανών και Πολωνών μελετητών στη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Ο Πολωνός αστρονόμος Konrad Rudnicki αποκαλεί τη συζήτηση σφοδρή επιστημονική διαμάχη σε καιρούς εθνικισμού και περιγράφει τον Κοπέρνικο ως κάτοικο γερμανόφωνης περιοχής που ανήκε στη Πολωνία, που ήτανε μικτής πολωνογερμανικής καταγωγής.

—–Ο Czesław Miłosz περιγράφει τη συζήτηση ως παράλογη προβολή σύγχρονης κατανόησης της εθνικότητας στους ανθρώπους της Αναγέννησης, που ταυτίστηκαν με τα εδάφη καταγωγής τους κι όχι με έθνος. Ομοίως, ο ιστορικός Norman Davies γράφει ότι ο Κοπέρνικος, όπως συνηθιζότανε στην εποχή του, ήτανε σε μεγάλο βαθμό αδιάφορος για την εθνικότητα, όντας τοπικός πατριώτης που θεωρούσε τον εαυτό του Πρώσο. Ο Miłosz κι ο Davies γράφουνε κι οι δύο ότι είχε γερμανόφωνο πολιτιστικό υπόβαθρο, ενώ η γλώσσα εργασίας του ήταν τα λατινικά σύμφωνα με τη χρήση της εποχής. Επιπλέον, σύμφωνα με τον Ντέιβις, υπάρχουν άφθονα στοιχεία ότι γνώριζε τη πολωνική γλώσσα. Ο Davies καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, λαμβάνοντας υπ’ όψη τα πάντα, υπάρχει καλός λόγος να τονε θεωρούμε ως Γερμανό και ως Πολωνό: κι όμως, με την έννοια που το καταλαβαίνουν οι σύγχρονοι εθνικιστές, δεν ήτανε τίποτα απ’ τα δύο.
—–Η 3η από τη σειρά αποστολών Orbiting Astronomical Observatory της NASA, που εκτοξεύτηκε στις 21 Αυγούστου 1972, ονομάστηκε Copernicus μετά την επιτυχημένη εκτόξευσή της. Ο δορυφόρος έφερε ανιχνευτή ακτίνων Χ κι υπεριώδες τηλεσκόπιο και λειτούργησε μέχρι το Φλεβάρη του 1981. Στις 14 Ιουλίου 2009, οι ανακαλύψεις, από την Gesellschaft für Schwerionenforschung στο Darmstadt της Γερμανίας, του χημικού στοιχείου 112 (με τη προσωρινή ονομασία ununbium) πρότειναν στη Διεθνή Ένωση Καθαρής κι Εφαρμοσμένης Χημείας (IUPAC) να γίνει η μόνιμη ονομασία του “copernicium” (σύμβολο Cn). «Αφού ονομάσαμε στοιχεία από τη πόλη και τη πολιτεία μας, θέλαμε να κάνουμε δήλωση με όνομα που να ‘ναι γνωστό σε όλους», είπε ο Χόφμαν. «Δεν θέλαμε να επιλέξουμε κάποιον που ήτανε Γερμανός. Ψάχναμε σε όλο τον κόσμο». Στην 537η επέτειο των γενεθλίων του τ’ όνομα έγινε επίσημο. Τον Ιούλιο του 2014 η Διεθνής Αστρονομική Ένωση ξεκίνησε το NameExoWorlds, διαδικασία για τη παροχή κατάλληλων ονομάτων σε ορισμένους εξωπλανήτες και τ’ αστέρια που τους φιλοξενούν. Η διαδικασία περιελάμβανε δημόσια υποψηφιότητα και ψηφοφορία για τα νέα ονόματα. Δεκέμβρη του 2015, η IAU ανακοίνωσε ότι το νικητήριο όνομα για το 55 Cancri A ήταν Copernicus.

—–Γερμανική μη κερδοσκοπική εταιρεία που ιδρύθηκε Φλεβάρη του 1988 στο Ινστιτούτο Αερονομίας Max Planck για προώθηση της διεθνούς συνεργασίας στις γεω-διαστημικές επιστήμες. Η εταιρεία υποστηρίζει επιστημονικές εκδόσεις ανοιχτής πρόσβασης, διοργανώνει επιστημονικά συνέδρια (συμπεριλαμβανομένων εκείνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωφυσικών και της Ευρωπαϊκής Μετεωρολογικής Εταιρείας) κι απονέμει το μετάλλιο Copernicus για ευφυές, καινοτόμο έργο στις γεωεπιστήμες και τις πλανητικές και διαστημικές επιστήμες, καθώς και για την εξαιρετική προώθηση και διεθνή συνεργασία τους. Ο Κοπέρνικος τιμάται από το Μνημείο του Νικολάου Κοπέρνικου στη Βαρσοβία, σχεδιασμένο από τον Bertel Thorvaldsen (1822), που ολοκληρώθηκε το 1830 κι από τον πίνακα του Jan Matejko του 1873, Astronomer Copernicus, or Conversations with God.
—–Για τον Κοπέρνικο πήρε το όνομά του το Πανεπιστήμιο Nicolaus Copernicus στο Τορούν. Το Επιστημονικό Κέντρο Copernicus της Βαρσοβίας, το Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika (κύριο πολωνικό ερευνητικό ίδρυμα στην αστροφυσική), το νοσοκομείο Copernicus στην τέταρτη μεγαλύτερη πόλη της Πολωνίας, το Λοτζ, και το αεροδρόμιο του Βρότσλαβ, Port lotniczy Wrocław im. Mikołaja Kopernika ή στα αγγλικά: Nicolaus Copernicus Wrocław Airport. Σύγχρονα λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά έργα εμπνευσμένα από τον Κοπέρνικο περιλαμβάνουν:

Symphony No. 2 (Górecki), μια χορωδιακή συμφωνία, του συνθέτη Henryk Górecki, παραγγελία του Ιδρύματος Kosciuszko. Το κομμάτι συντέθηκε προς τιμήν της 500ης επετείου από τα γενέθλια του Νικολάου Κοπέρνικου.

Mover of the Earth, Stopper of the Sun, ουβερτούρα για συμφωνική ορχήστρα, της συνθέτριας Svitlana Azarova, παραγγελία του ONDIF.

Δόκτωρ Κοπέρνικος, μυθιστόρημα του 1975 του Τζον Μπάνβιλ, που σκιαγραφεί τη ζωή του Κοπέρνικου και τον κόσμο του 16ου αιώνα στον οποίο έζησε.

Orb: On the Movements of the Earth, μια ιαπωνική σειρά manga από το 2020, που αργότερα προσαρμόστηκε σε anime.

ΡΗΤΑ:

Αν τυχόν υπάρξουν ανόητοι ομιλητές που, μαζί με εκείνους που αγνοούν όλα τα μαθηματικά, θα αναλάβουν να αποφασίσουν σχετικά με αυτά τα πράγματα, και λόγω κάποιας θέσης στις Γραφές που διαστρεβλώνεται πονηρά στον σκοπό τους, τολμήσουν να επιτεθούν σε αυτό το έργο μου, δεν έχουν καμία σημασία για μένα, σε τέτοιο βαθμό περιφρονώ την κρίση τους ως απερίσκεπτη.

Τέλος θα τοποθετήσουμε τον ίδιο τον Ήλιο στο κέντρο του Σύμπαντος.

Να γνωρίσει τα δυνατά έργα του Θεού, να κατανοήσει τη σοφία και το μεγαλείο και τη δύναμή Του. Για να εκτιμήσουμε, σε βαθμό, τη θαυμάσια λειτουργία των νόμων Του, σίγουρα όλα αυτά πρέπει να είναι ευχάριστος κι αποδεκτός τρόπος λατρείας προς τον Ύψιστο, που η άγνοια δεν μπορεί να είναι πιο ευγνώμων από τη γνώση.

Γιατί δεν είμαι τόσο ερωτευμένος με τις δικές μου απόψεις ώστε να αγνοώ τι μπορεί να σκέφτονται οι άλλοι γι’ αυτές. Γνωρίζω ότι οι ιδέες ενός φιλοσόφου δεν υπόκεινται στην κρίση των απλών ανθρώπων, επειδή είναι η προσπάθειά του να αναζητήσει την αλήθεια σε όλα τα πράγματα, στο βαθμό που επιτρέπεται στην ανθρώπινη λογική από τον Θεό. Ωστόσο, πιστεύω ότι οι εντελώς λανθασμένες απόψεις πρέπει να αποφεύγονται.

Τι είναι πράγματι πιο όμορφο από τον ουρανό, που φυσικά περιέχει όλα τα όμορφα πράγματα.

Τα τόξα προς τα εμπρός και προς τα πίσω φαίνονται μεγαλύτερα στον Δία από ό,τι στον Κρόνο και μικρότερα από ό,τι στον Άρη, και από την άλλη πλευρά μεγαλύτερα στην Αφροδίτη από ό,τι στον Ερμή. Όλ’ αυτά τα φαινόμενα προέρχονται από την ίδια αιτία, που είναι η κίνηση της γης. Ωστόσο, κανένα από αυτά τα φαινόμενα δεν εμφανίζεται στα σταθερά αστέρια. Τόσο απέραντο, χωρίς καμμία αμφιβολία, είναι το θεϊκό έργο των χεριών του εξοχότατου Παντοδύναμου.

==============================================================

—————————De Revolutionibus Orbium Coelestium
(αποσπ.)

——————–Πρόλογος Κοπέρνικου προς τον Πάπα Παύλο Γ’

—–Πράγματι, Παναγιώτατε Πατέρα, μπορώ να φανταστώ ότι θα συμβεί, μόλις κάποιοι άνθρωποι καταλάβουν ότι σε αυτά τα βιβλία μου, τα οποία έχω γράψει για τις Περιστροφές των Σφαιρών του Κόσμου, αποδίδω ορισμένες κινήσεις στην υδρόγειο σφαίρα, αμέσως θα φωνάξουν ότι θα εκραγώ με μια τέτοια γνώμη. Γιατί δεν μου αρέσει τόσο η δική μου ώστε να μην σκέφτομαι τι θα κρίνουν οι άλλοι γι’ αυτές. Και παρόλο που γνωρίζω ότι οι σκέψεις ενός ανθρώπινου φιλοσόφου απέχουν από την κρίση του κοινού λαού, επειδή η σπουδή του είναι να αναζητά την αλήθεια σε όλα τα πράγματα, στο βαθμό που αυτό επιτρέπεται από τον Θεό στην ανθρώπινη λογική, εντούτοις θεωρώ ότι οι απόψεις που είναι εντελώς ξένες προς την ορθότητα πρέπει να αποφεύγονται. Επομένως, όταν σκεφτόμουν πόσο παράλογο θα θεωρούσαν όσοι γνωρίζουν ότι αυτή η άποψη έχει επιβεβαιωθεί από τις κρίσεις πολλών αιώνων, ότι η ακίνητη γη τοποθετείται στο μέσο του ουρανού ως κέντρο του, αν υποστήριζα αντίθετα ότι η γη κινείται, δίσταζα για πολύ καιρό με τον εαυτό μου αν έπρεπε να δημοσιεύσω τα σχόλιά μου που γράφτηκαν για να δείξουν τις κινήσεις της ή αν θα ήταν καλύτερο να ακολουθήσω το παράδειγμα των Πυθαγορείων και ορισμένων άλλων, οι οποίοι είχαν συνηθίσει να μην παραδίδουν τα μυστήρια της φιλοσοφίας στους συγγενείς και τους φίλους τους, αλλά να το κάνουν μόνο με το χέρι, όπως μαρτυρά η επιστολή του Λυσίδη προς τον Ίππαρχο. Και πράγματι, μου φαίνεται ότι το έκαναν αυτό όχι, όπως νομίζουν μερικοί, από κάποιο φθόνο για τις διδασκαλίες που έπρεπε να μεταδοθούν, αλλά για να μην περιφρονηθούν τα πιο όμορφα πράγματα και η επιμελής έρευνα των μεγάλων ανδρών από εκείνους που είτε διστάζουν να αφιερωθούν σε οποιαδήποτε γραπτά εκτός από αυτά που είναι ωφέλιμα, είτε που, αν και υποκινούνται από τις προτροπές και το παράδειγμα άλλων για την ελεύθερη μελέτη της φιλοσοφίας, ωστόσο, λόγω της νοητικής τους βλακείας, είναι τόσο αδιάφοροι μεταξύ των φιλοσόφων όσο οι κηφήνες μεταξύ των μελισσών. Όταν, λοιπόν, σκεφτόμουν αυτά τα πράγματα, η περιφρόνηση που φοβόμουν λόγω της καινοτομίας και παραλογισμού της γνώμης, σχεδόν με ανάγκασε να εγκαταλείψω εντελώς το έργο που είχα ξεκινήσει.
—–Αλλά οι φίλοι μου, που δίσταζαν και μάλιστα διστάζουν για πολύ καιρό, με απέσυραν, ο πρώτος εκ των οποίων ήταν ο Νικόλαος Σόνμπεργκ, Καρδινάλιος της Κάπουα, διάσημος σε κάθε είδους διδασκαλία. Δίπλα του ήταν ο πιο αγαπητός σύζυγός μου, ο Τιδεμάννος Γίσιος, Επίσκοπος του Κουλμ, ένας σπουδαίος μελετητής των ιερών πραγμάτων και κάθε καλής λογοτεχνίας. Γιατί συχνά με παρότρυνε και, μερικές φορές προσθέτοντας επιπλήξεις, με παρακαλούσε να δημοσιεύσω αυτό το βιβλίο και τελικά να το αφήσω να έρθει στο φως, το οποίο ήταν κρυμμένο στην κατοχή μου όχι μόνο για εννέα χρόνια, αλλά για τέσσερα από τα εννέα. Δεν ήταν λίγοι άλλοι πολύ επιφανείς και μορφωμένοι άνδρες που έκαναν το ίδιο και σε μένα, προτρέποντάς με να μην αρνούμαι πλέον να συνεισφέρω το έργο μου προς το κοινό όφελος των μαθηματικών φοιτητών λόγω του φόβου που είχα συλλάβει. Όσο πιο παράλογη φαινόταν τώρα αυτή η διδασκαλία μου για τους σεισμούς στους περισσότερους ανθρώπους, τόσο περισσότερο θαυμασμό και ευγνωμοσύνη θα ένιωθε, αφού θα είχαν δει το σκοτάδι του παραλογισμού να διαλύεται από τις πιο σαφείς αποδείξεις μέσω της δημοσίευσης των σχολίων μου. Επομένως, οδηγούμενος από αυτές τις πειθώ και αυτή την ελπίδα, επέτρεψα τελικά στους φίλους μου να δημοσιεύσουν το έργο που μου είχαν ζητήσει από καιρό.
—–Αλλά η Αγιότητά Σας ίσως δεν θα εκπλαγεί τόσο πολύ που τόλμησα να δημοσιεύσω αυτές τις εικασίες μου, αφού κατέβαλα τόσο κόπο να τις αναλύσω που δεν δίστασα να αφιερώσω τις σκέψεις μου για την κίνηση της γης στη συγγραφή, αλλά, τι περιμένετε να ακούσετε περισσότερο από μένα, όταν μου ήρθε στο μυαλό ότι, αντίθετα με την κοινή γνώμη των μαθηματικών και σχεδόν αντίθετα με την κοινή λογική, τόλμησα να φανταστώ κάποια κίνηση της γης. Επομένως, δεν θέλω η Αγιότητά Σας να κρύψει το γεγονός ότι τίποτα άλλο δεν με ώθησε να σκεφτώ έναν άλλο τρόπο για να συμπεράνω τις κινήσεις των σφαιρών του κόσμου, από το ότι κατάλαβα ότι οι μαθηματικοί δεν είναι συνεπείς με τον εαυτό τους στις έρευνές τους. Διότι πρώτον, είναι τόσο αβέβαιοι για τις κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης που δεν μπορούν καν να αποδείξουν και να παρατηρήσουν το αέναο μέγεθος του έτους. Έπειτα, για να καθορίσουν τις κινήσεις, με αυτά και τα άλλα πέντε περιπλανώμενα αστέρια, δεν χρησιμοποιούν τις ίδιες αρχές και υποθέσεις με τις αποδείξεις φαινομενικών περιστροφών και κινήσεων. Διότι μερικοί βασίζονται μόνο σε ομοκεντρικούς κύκλους, άλλοι σε εκκεντρικούς και επίκυκλους, με τους οποίους, ωστόσο, δεν επιτυγχάνουν πλήρως αυτό που επιδιώκουν. Διότι όσοι εμπιστεύτηκαν τους ομοκεντρικούς, ακόμη και αν απέδειξαν ότι ορισμένες διαφορετικές κινήσεις μπορούν να αποτελούνται από αυτούς, δεν μπόρεσαν να αποδείξουν τίποτα βέβαιο που να αντιστοιχεί στα φαινόμενα. Αλλά όσοι επινόησαν τους εκκεντρικούς, ακόμη και αν φαίνεται να έχουν λύσει σε μεγάλο βαθμό τις φαινομενικές κινήσεις μέσω αριθμών που συμφωνούν με αυτούς, παρόλα αυτά παραδέχτηκαν πολλά πράγματα στο μεταξύ που φαίνεται να αντιβαίνουν στις πρώτες αρχές της ισότητας της κίνησης. Ούτε μπόρεσαν να βρουν ή να συλλέξουν από αυτούς το πιο σημαντικό πράγμα, δηλαδή τη μορφή του κόσμου και τη βέβαιη συμμετρία των μερών του. Αλλά τους συμβαίνει ακριβώς σαν να έπαιρνε κάποιος από διαφορετικά μέρη χέρια, πόδια, κεφάλι και άλλα μέλη, ω, πολύ καλά πράγματι, αλλά όχι απεικονισμένα σε σύγκριση με ένα σώμα, που δεν αντιστοιχούν καθόλου μεταξύ τους, έτσι ώστε ένα τέρας αντί για άνθρωπο να αποτελείται από αυτά.
—–Επομένως, κατά τη διαδικασία της απόδειξης, που δεν ονομάζουν, διαπιστώνεται ότι είτε έχουν παραλείψει κάτι απαραίτητο είτε έχουν παραδεχτεί κάτι ξένο και καθόλου σχετικό με το θέμα. Αυτό δεν θα τους είχε συμβεί αν είχαν ακολουθήσει ορισμένες αρχές. Διότι αν οι υποτιθέμενες υποθέσεις τους δεν ήταν εσφαλμένες, όλα όσα προκύπτουν από αυτές θα επαληθεύονταν χωρίς αμφιβολία. Αλλά παρόλο που αυτά τα πράγματα είναι σκοτεινά, κάτι που λέω τώρα, ωστόσο στη θέση τους θα γίνουν πιο ξεκάθαρα.
—–Επομένως, όταν συλλογιζόμουν αυτή την αβεβαιότητα των μαθηματικών παραδόσεων σχετικά με τη συλλογή των κινήσεων των σφαιρών του κόσμου για μεγάλο χρονικό διάστημα, άρχισα να την κουράζω, επειδή καμία πιο βέβαιη αιτία για τις κινήσεις της μηχανής του κόσμου, η οποία δημιουργήθηκε για εμάς από τον καλύτερο και πιο τακτικό από όλους τους τεχνίτες, δεν θα ήταν γνωστή στους φιλοσόφους, οι οποίοι διαφορετικά θα εξέταζαν τα μικρότερα πράγματα αυτού του κόσμου τόσο έξοχα. Γι’ αυτό, ανέλαβα αυτό το έργο να ξαναδιαβάσω τα βιβλία όλων των φιλοσόφων που μπόρεσα να βρω, προκειμένου να διερευνήσω αν κάποιος είχε ποτέ σκεφτεί ότι οι κινήσεις των σφαιρών του κόσμου ήταν διαφορετικές από εκείνες που δίδαξαν μαθηματικά στα σχολεία. Και πράγματι, διαπίστωσα στον Κικέρωνα ότι ο Νικήτος ένιωσε για πρώτη φορά ότι η γη κινείται. Αργότερα, διαπίστωσα επίσης στον Πλούταρχο ότι κάποιοι άλλοι ήταν της ίδιας άποψης, των οποίων τα λόγια, ώστε να είναι προφανή σε όλους, αποφάσισα να αποδώσω εδώ:

—“Οι μεν άλλοι μένειν την γην Φιλόλαος δε Πυθαγόρειος κύκλω περιφέρεσθαι περί το πυρ κατακυκλού λοξού ομοιτροπώς ηλίω και σελήνη. Ηρακλείδης ο Ποντικός και Έκφαντος ο Πυθαγόρειος κινούσι μεν την γην ου μην γε μεταβατικώς, τροχού δίκην ενζωνισμένην από δυσμών επί ανατολάς περί το ίδιον αυτής κέντρον“.

—–Έτσι, έχοντας βρει μια ευκαιρία, άρχισα κι εγώ να σκέφτομαι την κινητικότητα της γης. Και παρόλο που φαινόταν παράλογη ιδέα, ωστόσο επειδή γνώριζα ότι και σε άλλους πριν από εμένα είχε δοθεί αυτή η ελευθερία να εφεύρουν κύκλους για να δείξουν τα φαινόμενα των αστεριών, σκέφτηκα ότι κι εγώ θα μου επιτρεπόταν εύκολα να δοκιμάσω αν, υποθέτοντας κάποια κίνηση της γης, θα μπορούσαν να βρεθούν ισχυρότερες επιδείξεις από αυτές στην περιστροφή των ουράνιων σφαιρών.
—–Αλλά έχοντας υποθέσει έτσι τις κινήσεις που αποδίδω στη γη παρακάτω στο έργο, τελικά ανακάλυψα με πολλή και μακρά παρατήρηση ότι αν οι κινήσεις των άλλων περιπλανώμενων αστεριών συγκριθούν με την περιστροφή της γης και υπολογιστούν για την περιστροφή κάθε αστεριού, όχι μόνο τα φαινόμενά τους προκύπτουν από αυτήν, αλλά και οι τάξεις και τα μεγέθη όλων των αστεριών και των σφαιρών, και ο ίδιος ο ουρανός, είναι τόσο συνδεδεμένα που τίποτα δεν μπορεί να μεταφερθεί σε κανένα μέρος του χωρίς τη σύγχυση των άλλων μερών και ολόκληρου του σύμπαντος. Συνεπώς, και κατά την πρόοδο του έργου, ακολούθησα την εξής σειρά, ότι στο πρώτο βιβλίο περιγράφω όλες τις θέσεις των σφαιρών με τις κινήσεις της γης, τις οποίες της αποδίδω, έτσι ώστε αυτό το βιβλίο να περιέχει μια κοινή, ας πούμε, σύσταση του σύμπαντος. Αλλά στα υπόλοιπα βιβλία συγκρίνω αργότερα τις κινήσεις των υπόλοιπων αστεριών και όλων των σφαιρών με την κινητικότητα της γης, ώστε να μπορέσει να συναχθεί από εκεί, σε ποιο βαθμό οι κινήσεις και οι εμφανίσεις των υπόλοιπων αστεριών και σφαιρών μπορούν να διατηρηθούν αν συγκριθούν με τις κινήσεις της γης. Ούτε αμφιβάλλω ότι οι ευφυείς και μορφωμένοι μαθηματικοί θα συμφωνήσουν μαζί μου αν, όπως απαιτεί εξαρχής αυτή η φιλοσοφία, επιθυμούν να γνωρίζουν και να ζυγίζουν όχι τυχαία αλλά διεξοδικά τα πράγματα που παρουσιάζω σε αυτό το έργο για την απόδειξη αυτών των πραγμάτων.
—–Αλλά για να δουν τόσο οι μορφωμένοι όσο και οι αμόρφωτοι ότι δεν έχω ξεφύγει εντελώς από την κρίση κανενός, προτίμησα να αφιερώσω αυτές τις σκέψεις μου στην Αγιότητά Σας παρά σε οποιονδήποτε άλλον. επειδή ακόμη και σε αυτή την πιο απομακρυσμένη γωνιά της γης, στην οποία ζω, θεωρείστε ο πιο εξέχων σε αξιοπρέπεια, σε αξίωμα και σε αγάπη για όλα τα γράμματα, ακόμη και για τα μαθηματικά, έτσι ώστε να μπορείτε εύκολα να καταστείλετε τα τσιμπήματα των συκοφαντών με την αυθεντία και την κρίση σας, παρόλο που η παροιμία λέει ότι δεν υπάρχει θεραπεία για το δάγκωμα ενός συκοφάντη.
—–Αν ίσως υπάρχουν κάποιοι που, αν και αγνοούν όλα τα μαθηματικά, παρόλα αυτά τα κρίνουν λόγω κάποιου χωρίου της Γραφής που έχει διαστρεβλωθεί άσχημα για να εξυπηρετήσει τον δικό τους σκοπό, τόλμησαν να επικρίνουν και να επιτεθούν σε αυτόν τον θεσμό μου· δεν θα σταθώ σε αυτούς, τόσο πολύ που θα περιφρονήσω ακόμη και την κρίση τους ως απερίσκεπτη. Διότι δεν είναι άγνωστο ότι ο Λακτάντιος, ένας διάσημος συγγραφέας κατά τα άλλα, αλλά μικρός μαθηματικός, μιλάει πολύ παιδαριωδώς για το σχήμα της γης, όταν γελοιοποιεί εκείνους που έχουν δείξει ότι η γη έχει το σχήμα μιας σφαίρας. Επομένως, δεν θα πρέπει να φαίνεται παράξενο στους μορφωμένους αν κάποιοι τέτοιοι άνθρωποι γελούν και μαζί μας. Τα μαθηματικά είναι γραμμένα για μαθηματικούς, για τους οποίους αυτές οι εργασίες μας, αν η γνώμη μου δεν κάνει λάθος, θα φαίνεται επίσης ότι συνεισφέρουν κάτι στην εκκλησιαστική πολιτεία, την ηγεμονία της οποίας διατηρεί τώρα η Αγιότητά σας. Διότι όχι πολύ καιρό πριν, υπό τον Λέοντα Ι΄, όταν συζητήθηκε το ζήτημα της τροποποίησης του Εκκλησιαστικού Ημερολογίου στη Σύνοδο του Λατερανού, η οποία παρέμεινε αναποφάσιστη για τον μοναδικό λόγο ότι τα μεγέθη των ετών και των μηνών και οι κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης δεν είχαν ακόμη μετρηθεί επαρκώς, από τότε που έβαλα πράγματι στο νου μου να τα τηρώ με μεγαλύτερη ακρίβεια, με την προειδοποίηση του επιφανέστερου άνδρα Παύλου, Επισκόπου Σεμπρών, ο οποίος ήταν τότε υπεύθυνος για αυτή την υπόθεση. Αλλά τι έχω κάνει σε αυτό το θέμα, το αφήνω στην κρίση της Αγιότητάς Σας, ειδικά, και όλων των άλλων μαθηματικών δασκάλων. Και για να μην φαίνεται ότι υπόσχομαι στην Αγιότητά Σας περισσότερα για τη χρησιμότητα του έργου από όσα μπορώ να κάνω, τώρα προχωρώ σε αυτόν τον σκοπό…
(τέλος αποσπ.)