-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.


 
 

 

Lem Stanislav Herman: ... Solari


Βιογραφικ


     Ο Στνισλαβ Χρμαν Λεμ (Stanisław Herman Lem‎) τανε Πολωνς συγγραφας φιλοσοφικν, σατιρικν, ργων επιστημονικς φαντασας και δοκιμων για διφορα θματα, συμπεριλαμβανομνης της φιλοσοφας, της μελλοντολογας και της λογοτεχνικς κριτικς. Πολλς απ τις ιστορες του επιστημονικς φαντασας χουνε σατιρικ και χιουμοριστικ χαρακτρα. Τα βιβλα του χουν μεταφραστε σε περισστερες απ 50 γλσσες και χουν πουλσει περισστερα απ 45 εκατομμρια ανττυπα. Σ' λο τον κσμο, εναι πιτερο γνωστς ως ο συγγραφας του μυθιστορματος Solaris (1961). Το 1976 ο Theodore Sturgeon γραψε τι ο Λεμ ταν ο πιο πολυδιαβασμνος συγγραφας ΕΦ στον κσμο, απ τους σημαντικτερους παγκοσμως.
     Εναι επσης συγγραφας του θεμελιδους φιλοσοφικο ργου Summa Technologiae, που πρβλεψε τη δημιουργα εικονικς πραγματικτητας τεχνητς νοημοσνης κι ανπτυξε επσης τις ιδες της ανθρπινης αυτοεξλιξης, τη δημιουργα τεχνητν κσμων και πολλν λλων. Τα ργα επιστημονικς φαντασας του εξερευνονε φιλοσοφικ θματα μες απ εικασες για τη τεχνολογα, τη φση της νοημοσνης, την αδυναμα επικοινωνας και κατανησης της εξωγινης νοημοσνης, την απγνωση για τους ανθρπινους περιορισμος και τη θση της ανθρωπτητας στο σμπαν. Τα δοκμια και τα φιλοσοφικ του βιβλα καλπτουν αυτ και πολλ λλα θματα. Η μετφραση των ργων του εναι δσκολη λγω των περτεχνων νεολογισμν κι ιδιωματικν λξεν του. Το πολωνικ κοινοβολιο ανακρυξε το 2021 τος Stanisław Lem.

     Γεννθηκε στη πλη Λβοβ, ττε στη Πολωνα, Λβιβ σμερα ανκει στην Ουκρανα, στις 12 Σεπτμβρη 1921 (στη πραγματικτητα γεννθηκε στις 13 αλλ το αλλξανε μετ απ το φβο της γρουσουζις). τανε γιος της Σαμπνα -το γνος Βλλερ- και του Σαμουλ Λεμ, ενς επορου εβρακς καταγωγς λαρυγγολγου και πρην γιατρο του Αυστρο-Ουγγρικο Στρατο, και 1ος ξδερφος του Πολωνο ποιητ Marian Hemar (γιος της αδελφς του πατρα του). Αν κι εβρακς καταγωγς, μεγλωσε ως καθολικς κι γινε αργτερα θεος κι αγνωστικιστς, -τσι θεωροσε τον εαυτ του για λγους ηθικς - "...για ηθικος λγους, ο κσμος μου φανεται να 'ναι συντεταγμνος με τσο οδυνηρ τρπο, που προτιμ να πιστεω τι δε δημιουργθηκε... σκπιμα".
     Στη διρκεια του Β' Παγκ. Πολ. οι σπουδς του διακπηκαν. Μετ τη σοβιετικ κατοχ της δυτικς Ουκρανας και της Λευκορωσας το 1939, δεν του επετρπη να σπουδσει στο Lwow Polytechnic πως θελε λγω της αστικς καταγωγς του και μνο λγω των διασυνδσεων του πατρα του γινε δεκτς να σπουδσει ιατρικ στο Πανεπιστμιο Lwów το 1940. Στη διρκεια της επακλουθης ναζιστικς κατοχς (1941-1944), η εβρακ οικογνεια του Λεμ απφυγε να τοποθετηθε στο ναζιστικ γκτο Lwów, επιζντας με πλαστ γγραφα. Κατφερε ν' αποκρψει την εβρακ καταγωγ του με πλαστ χαρτι και δολεψε σα βοηθς μηχανικο αυτοκιντων και συγκολλητς για μια γερμανικ εταιρεα και περιστασιακ κλεβε πυρομαχικ απ αποθκες (που εχε πρσβαση σαν υπλληλος γερμανικς εταιρεας) για να τα παραδσει στη πολωνικ αντσταση. ταν επσης μλος της αντστασης κατ της γερμανικς δναμης κατοχς. Αργτερα θα θυμταν: "Κενη τη περοδο, μαθα με πολ προσωπικ, πρακτικ τρπο τι δεν μουν ριος. ξερα τι οι πργονο μου ταν Εβραοι, αλλ δεν ξερα τποτα για τη Μωσακ πστη και δυστυχς, τποτα για τον Εβρακ πολιτισμ. Οπτε, αυστηρ μιλντας, μνο η ναζιστικ νομοθεσα μου φερε στο σπτι τη συνειδητοποηση πως εχα εβρακ αμα στις φλβες μου".



     ταν προς το τλος του πολμου η Πολωνα απελευθερθηκε απ τον Κκκινο Στρατ, συνχισε τις σπουδς του στο Λβοβ. Το 1946 εγκαταστθηκε στη Κρακοβα καθς η περιοχ του Κρεσ και το Λβιβ προσαρτθηκαν απ τη Σοβιετικ νωση στην Ουκρανα. Το 1945, το Lwow προσαρτθηκε στη Σοβιετικ Ουκρανα κι η οικογνεια, μαζ με πολλος λλους Πολωνος πολτες, εγκαταστθηκαν στη Κρακοβα, που με την επιμον του πατρα του, λαβε ιατρικς σπουδς στο Jagiellonian University. Δεν κανε τις τελικς του εξετσεις επτηδες, για ν' αποφγει τη καρριρα του στρατιωτικο γιατρο, που υποψιαζταν τι θα μποροσε να γνει ισβια. χωρς δπλωμα, κανε υποχρεωτικ μηνιαα εργασα σε νοσοκομεο, σε μαιευτριο, που βοθησε σε πολλος τοκετος και σε καισαρικ τομ. Επε πως η θα του αματος ταν νας απ τους λγους που αποφσισε να σταματσει την ιατρικ. Σποδασε μεν, αλλ δεν εξσκησε ποτ το επγγελμα. λαβε δηλαδ το πιστοποιητικ ολοκλρωσης σπουδν αλλ αρνθηκε στη τελευταα του εξταση ν' απαντσει στο πνεμα του Λυσσενκοσμο* κι τσι απφυγε την υποχρωση να εργαστε ως στρατιωτικς γιατρς. Καθς τσι χασε και την ευκαιρα να εργαστε ως ιατρς, απασχολθηκε ως ερευνητς εν παρλληλα μετατπιζε τις δραστηριτητς του λο και πιο εντατικ στη συγγραφ. Το 1951 εκδθηκε το 1ο του μυθιστρημα Astronauci (Οι Αστρονατες). Το 1953 νυμφετηκε τη Δρ. Μπρμπαρα Λσνιακ, ραδιολγο. Το 1982 κηρχτηκε στη Πολωνα στρατιωτικς νμος και την εγκατλειψε προσωριν για να εργαστε στο Δυτικ Βερολνο. να χρνο αργτερα μετακμισε στη Βιννη απ' που επστρεψε στη Πολωνα το 1988.
_____________________
   * Ο Λυσενκοσμς (Ρωσ.: Лысенковщина, lysenkovshchina) ταν μια πολιτικ εκστρατεα κατ της γενετικς και της γεωργας που βασιζταν στη ψευδοεπιστημονικ ρευνα του Λυσνκο, τους οπαδος του και τις σοβιετικς αρχς. Ο Τροφμ Ντενσοβιτς Λυσνκο διετλεσε διευθυντς της Πανεπιστημιακς Ακαδημας Αγροτικν Επιστημν "Λνιν" της Σοβιετικς νωσης. Ο λυσενκοσμς ξεκνησε τλη της 10ετας του '20 και τελεωσε επσημα με την αποσταλινοποηση το 1964. Ο ρος μπορε επσης να χρησιμοποιηθε μεταφορικ για να περιγρψει τη χειραγγηση τη στρβλωση της επιστημονικς διαδικασας ως να τρπο να φτσει κανες σ' να προκαθορισμνο συμπρασμα, πως υπαγορεεται απ μια ιδεολογικ μεροληψα, συχν σχετιζμενη με κοινωνικος πολιτικος στχους.
     Οι ψευδο-επιστημονικς ιδες του λυσενκοσμο βασστηκαν σε Λαμαρκιανς ννοιες της κληρονομικτητας των επκτητων χαρακτηριστικν. Η θεωρα του απρριψε την ννοια της κληρονομικτητας του Μντελ και την ννοια του γονιδου εν απομακρνθηκε απ τη Δαρβινικ εξελικτικ θεωρα με την απρριψη της φυσικς επιλογς. Η επιστημονικ εσφαλμνη θεωρα του βιολγου, αγρονμου και πρην χωρικο Λυσνκο τι τα κληρονομικ χαρακτηριστικ των φυτν αποκτνται απ επιρρος του περιβλλοντος, παιξε κεντρικ ρλο. Οι υποστηρικτς ισχυρστηκαν ψευδς τι ανακλυψαν, μεταξ πολλν λλων, τι η σκαλη θα μποροσε να μετατραπε σε σιτρι και το σιτρι σε κριθρι, τι τα ζιζνια θα μποροσαν να μετατραπον αυθρμητα σε κκκους τροφς και τι η "φυσικ συνεργασα" παρατηρθηκε στη φση σε αντθεση με τη "φυσικ επιλογ". Ο λυσενκοσμς υποσχθηκε εξαιρετικς εξελξεις στην αναπαραγωγ και στη γεωργα, που δε προκψανε ποτ, εν τα πειρματ του, μολοντι αποτελοσανε παταγδη αποτυχα, ανακοιννονταν ως τερστια επιτεγματα.
     Ο Στλιν υποστριξε την εκστρατεα. Περισστεροι απ 3.000 βιολγοι φυλακστηκαν, απολθηκαν εκτελστηκαν στο πλασιο εκστρατεας που υποκινθηκε απ το Λυσνκο για τη καταστολ των επιστημονικν του αντιπλων. Ο πρεδρος της Γεωργικς Ακαδημας Νικολι Βανλοφ στλθηκε στη φυλακ και πθανε κει, εν η επιστημονικ ρευνα στον τομα της γενετικς καταστρφηκε αποτελεσματικ μχρι το θνατο του Στλιν το 1953. Η ρευνα κι η διδασκαλα στους τομες της νευροφυσιολογας, της κυτταρικς βιολογας και πολλν λλων βιολογικν κλδων επηρεστηκε επσης αρνητικ απαγορετηκε.

     Ο ρος σμερα χρησιμοποιεται για να περιγρψει τον λεγχο της Επιστμης απ τη Πολιτικ. Στη διρκεια κενης της εποχς στη Σοβιετικ νωση, οι επιστμονες μποροσαν να διεξγουν ρευνες μνο υπ τον απλυτο λεγχο του Κομμουνιστικο Κμματος.
____________________



     Ο Λεμ ξεκνησε το λογοτεχνικ του ργο το 1946 με μια σειρ απ δημοσιεσεις σε διαφορετικ εδη, συμπεριλαμβανομνης της ποησης, καθς και με το 1ο του μυθιστρημα επιστημονικς φαντασας, Ο νθρωπος απ τον ρη (Człowiek z Marsa), που κυκλοφρησε στο Nowy Świat Przygód  (Οι Περιπτειες του Nου Κσμου
). Μεταξ 1948 και 1950 ο Lem εργαζτανε σα βοηθς ερευνητ πνω σε προβλματα εφαρμοσμνης ψυχολογας. Αυτ τη περοδο ξεκνησαν οι πρτες του λογοτεχνικς προσπθειες και ρχισε να γρφει ιστορες στον ελεθερ του χρνο. στο Jagiellonian University και δημοσευσε μια σειρ απ διηγματα, ποιματα, κριτικς κ.λπ., ιδιατερα στο Tygodnik Powszechny. Το 1951 δημοσευσε το 1ο του βιβλο, Οι αστρονατες (Astronauci). Το 1953 γνρισε και νυμφετηκε (πολιτικς γμος) τη Barbara Leśniak, φοιττρια ιατρικς. Η τελετ του εκκλησιαστικο τους γμου τελστηκε το Φλεβρη του 1954 -η φοιττρια τανε πια ραδιολγος και Δκτωρ. Το 1954, δημοσευσε μια ανθολογα διηγημτων, Sezam i inne opowiadania (Σουσμι κι λλες ιστορες) . Το επμενο τος, κυκλοφρησε να λλο μυθιστρημα επιστημονικς φαντασας, Το Σννεφο του Μαγγελνου (Obłok Magellana).
     Την εποχ του σταλινισμο στη Πολωνα, που 'χε ξεκινσει τλη της 10ετας του '40, λα τα δημοσιευμνα ργα πρεπε να εγκρνονται απευθεας απ το κομμουνιστικ κρτος. τσι, Οι Αστρονατες δεν τανε, το 1ο μυθιστρημα που ολοκλρωσε, απλς το 1ο που πρασε απ τη κρατικ λογοκρισα. Σμφωνα με την ημερομηνα του τελειωμνου χειρογρφου, το 1ο βιβλο του ταν να εν μρει αυτοβιογραφικ μυθιστρημα  το Szpital Przemienienia (Νοσοκομεο Μεταμορφσεως), που ολοκληρθηκε το 1948. Θα εκδοθε 7 χρνια αργτερα, το 1955, ως μρος της 3λογας Czas nieutracony (Χρνος που δεν χθηκε). Η εμπειρα της προσπθειας να ωθσει το Czas nieutracony μσω των λογοκριτν ταν νας απ τους κριους λγους που ο Lem αποφσισε να επικεντρωθε στο λιγτερο λογοκριμνο εδος της επιστημονικς φαντασας. Ωστσο, τα περισστερα απ τα ργα του που εκδθηκαν τη 10ετα του '50 περιχουν επσης -που του επιβλθηκαν απ τους λογοκριτς και τους εκδτες- διφορα στοιχεα του σοσιαλιστικο ρεαλισμο καθς και του νδοξου μλλοντος του κομμουνισμο. Ο Lem επκρινε αργτερα αρκετ απ τα 1α του κομμτια ως διακυβευμνα απ την ιδεολογικ πεση. γινε πραγματικ παραγωγικς μετ το 1956, ταν η περοδος αποσταλινοποησης στη Σοβιετικ νωση οδγησε στον Πολωνικ Οκτβρη, ταν η Πολωνα γνρισε αξηση στην ελευθερα του λγου. Μεταξ 1956 και 1968, γραψε 17 βιβλα.
     Η γραφ του τις επμενες 3 περπου 10ετες μοιρστηκε μεταξ επιστημονικς φαντασας και δοκιμων για την επιστμη και τον πολιτισμ. Το 1957, δημοσευσε το 1ο του μη μυθιστρημα, -φιλοσοφικ βιβλο, Διλογοι, καθς και μια ανθολογα επιστημονικς φαντασας, Τα ημερολγια των αστεριν (Dzienniki gwiazdowe), συλλγοντας διηγματα για ναν απ τους πιο δημοφιλες χαρακτρες του, τον Ijon Tichy. Το 1959 κυκλοφρησαν 3 βιβλα: Eden, The Investigδtion (Śledztwo) κι η ανθολογα διηγημτων δn Invasion from Aldebaran (Inwazja z Aldebarana). Το 1961 κυκλοφρησαν τα μυθιστορματα: Αναμνσεις που βρθηκαν σε μπανιρα (Pamiętnik znaleziony w wannie), Solaris, και Return from the Stars (Powrót z gwiazd), με το Solaris να εναι μεταξ των κορυφαων ργων του, που αναφρεται στη ζω σ' ναν απμακρο πλαντη. Μεταφρθηκε 2 φορς στη μεγλη οθνη, το 1972 απ το Ρσο σκηνοθτη Αντρι Ταρκφσκι και το 2002 απ τον αμερικαν Στβεν Σντερμπεργκ με πρωταγωνιστ τον Τζορτζ Κλονι.
     Ακολοθησε μια συλλογ δοκιμων και μη μυθοπλαστικς πεζογραφας του, Wejście na orbitę (1962) και μια ανθολογα διηγημτων Noc księżycowa (1963). Το 1964, δημοσευσε να μεγλο ργο στα σνορα της φιλοσοφας και της κοινωνιολογας της επιστμης και της μελλοντολογας, Summa Technologiae, καθς κι να μυθιστρημα, The Invincible (Niezwyciężony). Το 1965 κυκλοφρησε η Κυβεριδα (Cyberiada) και μια ανθολογα διηγημτων που περιγρφει ναν κσμο υπ την ηγεσα των ρομπτ, Το Κυνγι (Polowanie). Το 1966 εναι η χρονι του Χικαστλ (Wysoki Zamek), ακολουθομενη το 1968 απ το His Master's Voice (Głos Pana) και το Tales of Pirx the Pilot (Opowieści o pilocie Pirxie). Το Χικαστλ ταν λλο να απ τα αυτοβιογραφικ ργα του κι θιξε να θμα που συνθως δεν ευνοονταν απ τους λογοκριτς: Η νεολαα του Λεμ στο προπολεμικ, ττε πολωνικ, Λβιβ.



     Το 1968 και το 1970 εδαν 2 ακμη μη λογοτεχνικς πραγματεες, τη Φιλοσοφα της Τυχαιτητας (Filozofia przypadku) και την Επιστημονικ Φαντασα και τη Μελλοντολογα (Fantastyka i Futurologia). Ο Ijon Tichy επστρεψε στο The Futurological Congress (Kongres futurologiczny) του 1971. Την δια χρονι κυκλοφρησε να περαμα μξης ειδν, το Doskonała próżnia (Απλυτο Κεν) μια συλλογ κριτικν για ανπαρκτα βιβλα. Το 1973 εκδθηκε να παρμοιο ργο, το Imaginary Magnitude (Wielkość urojona). Το 1976, δημοσευσε 2 μυθιστορματα: Μσκα και Κατρ (μεταφρασμνη ως Η αλυσδα της τχης). Το 1980 δημοσευσε λλη σειρ κριτικν για ανπαρκτα ργα, τη Prowokacja (Προβοκτσια). Το επμενο τος βλπει να λλο μυθιστρημα του Tichy, το Wizja lokalna και το Golem XIV. Αργτερα κενη τη 10ετα, δημοσευσε το Pokój na Ziemi (1984) και το Fiasco (1986), το τελευταο του μυθιστρημα επιστημονικς φαντασας. Στα τλη της 10ετας του '70 και στις αρχς της 10ετας του '80, ο Λεμ υποστριξε προσεκτικ το κνημα των πολωνν αντιφρονοντων κι ρχισε να δημοσιεει δοκμια στη Kultura μ' δρα το Παρσι. Το 1982, με κρυξη στρατιωτικο νμου στη Πολωνα, μετακμισε στο Δυτικ Βερολνο, που γινε υπτροφος του Ινστιτοτου Προηγμνων Σπουδν του Βερολνου (Wissenschaftskolleg zu Berlin). Μετ απ αυτ, εγκαταστθηκε στη Βιννη. Επστρεψε στη Πολωνα το 1988.
     Απ τα τλη της 10ετας του '80 και μετ, επικεντρνεται σε φιλοσοφικ κεμενα και δοκμια, που δημοσιεονταν σε πολωνικ περιοδικ (Tygodnik Powszechny, Odra, Przegląd κι λλα). Αργτερα συγκεντρθηκαν σε μια σειρ απ ανθολογες. Στις αρχς της 10ετας του '80 ο κριτικς λογοτεχνας κι ιστορικς Stanisław Bereś του πρε μια μεγλη συνντευξη που δημοσιετηκε σε μορφ βιβλου το 1987 ως Rozmowy ze Stanisławem Lemem (Συνομιλες με τον Stanisław Lem). Αυτ η κδοση υπκειται σε λογοκρισα. Μια αναθεωρημνη, πλρης κδοση δημοσιετηκε το 2002 ως Tako rzecze… Lem (τσι μλησε... o Lem). Στις αρχς της 10ετας του '90, συναντθηκε με τον κριτικ λογοτεχνας και μελετητ Peter Swirski για μια σειρ εκτενν συνεντεξεων, που δημοσιεθηκαν μαζ με λλα κριτικ υλικ και μεταφρσεις ως A Stanislaw Lem Reader (1997). Σ' αυτς τις συνεντεξεις ο Λεμ μιλ για μια σειρ θεμτων που σπνια εχε συζητσει στο παρελθν. Το βιβλο περιλαμβνει επσης τη μετφραση του Swirski για το αναδρομικ δοκμιο του Lem Thirty Years Later, αφιερωμνο στη μη φανταστικ πραγματεα του Summa Technologiae. Σε μεταγενστερες συνεντεξεις του το 2005, ο Lem εξφρασε την απογοτευσ του για το εδος της EF και τη γενικ του απαισιοδοξα σχετικ με τη τεχνικ προδο. Θεωροσε το ανθρπινο σμα ως ακατλληλο για διαστημικ ταξδια, υποστριξε πως η τεχνολογα πληροφοριν πνγει τους ανθρπους σε μια πληθρα πληροφοριν χαμηλς ποιτητας και θεωροσε τα πραγματικ ευφυ ρομπτ ως ανεπιθμητα κι αδνατο να κατασκευαστον.

     ταν μλος της πολωνικς νωσης συγγραφων και του ομλου ΠΕΝ. Απ το 1994 ταν μλος της Πολωνικς Ακαδημας Τεχνν κι Επιστημν. Μσα απ τα ουτοπικ ργα του απκτησε τη φμη ενς απ τους μεγαλτερους συγγραφες στην ιστορα της λογοτεχνας της επιστημονικς φαντασας. Τα ργα του χαρακτηρζονται στυλιστικ απ εφευρετικτητα ιδεν και φανταστικος νεολογισμος, εν κεντρικ θματα εναι η φιλοσοφικ κριτικ στην ανθρπινη δυναττητα για κατανηση του κσμου και στο τεχνολογικ εφικτ.
     Το μυθιστρημα Σολρις (1961) χει μεταφερθε σε ταινα το 1972 απ τον Αντρι Ταρκφσκι κι λλη μια φορ το 2002 απ τον Στβεν Σντερμπεργκ με πρωταγωνιστ τον Τζορτζ Κλονι. Ο διος δεν εχε σ' εκτμηση καμμα απ τις 2 μεταφορς. Επσης σε ταινα μεταφρθηκε το 1960 Ο Πλαντης του Θαντου και το 1978 Η Διαπραγμτευση. Το 2007 προβλθηκαν απ το γερμανικ κρατικ κανλι ZDF σε 6 επεισδια των 15 λεπτν διασκευασμνες ιστορες απ Τα ημερολγια των στρων. να αναθεωρημνο, απ τα βασικ επαναλαμβανμενα θματα του Λεμ, ξεκινντας απ το πρτο του μυθιστρημα, Ο νθρωπος απ τον ρη, ταν η αδυναμα επικοινωνας μεταξ βαθι εξωγινων ντων, που μπορε να μην χουνε κοιν δαφος με την ανθρπινη νοημοσνη, και των ανθρπων. Το πιο γνωστ παρδειγμα εναι ο ζωντανς πλανητικς ωκεανς στο μυθιστρημ του Solaris.
     λλα παραδεγματα περιλαμβνουν ξυπνα σμνη μηχανικν μικρομηχανν που μοιζουν με ντομα (στο The Invincible) και παρξενα διατεταγμνες κοινωνες πιο ανθρπινων ντων στο Φισκο και την Εδ
μ, που περιγρφουν την αποτυχα της 1ης επαφς. να λλο βασικ θμα που επαναλαμβνεται εναι οι αδυναμες των ανθρπων. Στο His Master's Voice, περιγρφει την αποτυχα της νοημοσνης της ανθρωπτητας να αποκρυπτογραφσει και να κατανοσει πραγματικ να προφανς μνυμα απ το διστημα. 2 αλληλοκαλυπτμενα τξα διηγημτων, το Fables for Robots (Bajki Robotów, μεταφρασμνο στη συλλογ Mortal Engines) και το The Cyberiad (Cyberiada) παρχουνε σχλιο για την ανθρωπτητα με τη μορφ μιας σειρς γκροτσκων, χιουμοριστικν διηγημτων που θυμζουνε παραμθια για να μηχανικ σμπαν που κατοικεται απ ρομπτ (που χουνε περιστασιακ επαφ με βιολογικς γλτσες κι ανθρπινες παλιφατσες). Ο Lem υπογραμμζει επσης τις αβεβαιτητες της εξλιξης, συμπεριλαμβανομνου του τι μπορε να μη προχωρσει ανοδικ στη νοημοσνη.



     Το Śledztwo και το Katar εναι αστυνομικ μυθιστορματα (το τελευταο χωρς δολοφνο). Το Pamiętnik εναι ψυχολογικ δρμα εμπνευσμνο απ τον Κφκα. Το Doskonała próżniδ και το Wielkość urojona εναι συλλογς κριτικν κι εισαγωγν σε ανπαρκτα βιβλα. Ομοως, η Prowokacja φρεται ν' αναθεωρε να (ανπαρκτο) ργο με θμα το Ολοκατωμα. Το Dialogs και το Summa Technologiae (1964) εναι τα πιο δισημα φιλοσοφικ κεμεν του. Το Summa εναι αξιοσημεωτο επειδ εναι μια μοναδικ ανλυση των μελλοντικν κοινωνικν, κυβερνητικν και βιολογικν προδων. Σ' αυτ το ργο, ο Lem συζητ τις φιλοσοφικς επιπτσεις των τεχνολογιν που ταν εντελς στη σφαρα της επιστημονικς φαντασας εκενη την εποχ, αλλ' αποκτον σημασα σμερα -για παρδειγμα, η εικονικ πραγματικτητα και η νανοτεχνολογα.
     Η κριτικ του Λεμ για τα περισστερα ργα επιστημονικς φαντασας εμφανστηκε σε λογοτεχνικ και φιλοσοφικ δοκμια στο Επιστημονικ Φαντασα και Μελλοντολογα και σε συνεντεξεις. Στη 10ετα του '90, εγκατλειψε την επιστημονικ φαντασα κι επστρεψε στις μελλοντολογικς προβλψεις, κυρως εκενες που εκφρστηκαν στο Okamgnienie (Blink of an Eye). Επε τι απ την επιτυχα του Solidarność και τη κατρρευση της σοβιετικς αυτοκρατορας, νιωσε τι τα γρια νειρ του για το μλλον δεν μποροσαν πλον να συγκριθον με την πραγματικτητα. γινε ολονα και πιο επικριτικς απναντι στη σγχρονη τεχνολογα στη μετπειτα ζω του, επικρνοντας εφευρσεις πως το Διαδκτυο, ποο, πως επε, "κνει ευκολτερο να βλψουμε τους γετονς μας".
     Στο Lem απονεμθηκε τιμητικ ιδιτητα μλους στους SFWA το 1973. Η τιμητικ ιδιτητα μλους απονμεται σε τομα που δεν πληρον τα κριτρια κδοσης για να ενταχθον στην τακτικ ιδιτητα μλους, αλλ που θα ταν ευπρσδεκτα ως μλη αν εμφανιζταν το ργο τους στις αγγλφωνες εκδσεις που πληρον τις προποθσεις. Ο Λεμ δεν εχε ποτ υψηλ γνμη για την αμερικανικ επιστημονικ φαντασα, περιγρφοντς τη ως κακοσχεδιασμνη, κακογραμμνη κι ενδιαφρεται περισστερο για να βγλει χρματα παρ για ιδες νες λογοτεχνικς μορφς. Μετ την ενδεχμενη αμερικανικ δημοσευσ του, ταν γινε επιλξιμος για τακτικ ιδιτητα μλους, η τιμητικ του ιδιτητα ακυρθηκε. Αυτ η επσημη ενργεια ερμηνετηκε απ ορισμνα μλη της SFWA ως εππληξη για τη στση του και φανεται τι ο Lem την ερμνευσε ως ττοια. Προσκλθηκε να παραμενει στην οργνωση σα κανονικ μλος, αλλ αρνθηκε. Αφο πολλ μλη (συμπεριλαμβανομνης της Ursula K. Le Guin, που παραιτθηκε απ την ιδιτητα μλους της και στη συνχεια αρνθηκε το Βραβεο Nebula για τη καλτερη νουβλα για το The Diary of the Rose) διαμαρτυρθηκαν για τη μεταχεριση του Lem απ το SFWA, να μλος προσφρθηκε να πληρσει τη συνδρομ του. Ο Λεμ δεν αποδχτηκε ποτ τη πρταση.
     Ο Λεμ ξεχρισε μνο ναν Αμερικαν συγγραφα επιστημονικς φαντασας για παινο, τον Philip K. Dick, σε μια αγγλφωνη ανθολογα των κριτικν του δοκιμων το 1984, Microworlds: Writings on Science Fiction & Fantasy. Ο Lem εχε αρχικ χαμηλ γνμη για τον Dick (πως κανε για το μεγαλτερο μρος της αμερικανικς επιστημονικς φαντασας) κι αργτερα θα λεγε τι αυτ οφειλταν σε περιορισμνη εξοικεωση με το ργο του Dick, καθς η δυτικ λογοτεχνα ταν δσκολο να βρεθε στη κομμουνιστικ Πολωνα. Ο Ντικ ισχυρστηκε τι ο Lem τανε πιθανς να ψετικο νομα που χρησιμοποιθηκε απ μια σνθετη επιτροπ που λειτουργοσε με εντολ του Κομμουνιστικο Κμματος για να αποκτσει τον λεγχο της κοινς γνμης κι γραψε μια επιστολ στο FBI για το σκοπ αυτ. Υπρξαν αρκετς προσπθειες να εξηγηθε η πρξη του Ντικ. Ο Λεμ ταν υπεθυνος για την πολωνικ μετφραση του ργου του Ντικ, Ubik το 1972 κι ταν ο Ντικ αισθνθηκε τι δεν λλαξε οικονομικ απ τον εκδτη, θερησε τον Λεμ προσωπικ υπεθυνο (βλ. Microworlds). Επσης, προτθηκε τι ο Ντικ βρισκταν υπ την επρεια ισχυρν φαρμκων, συμπεριλαμβανομνων των οπιοειδν και μπορε να εχε βισει μια "ελαφρι αποσνδεση απ τη πραγματικτητα" λγο καιρ πριν γρψει την επιστολ. νας αμυντικς πατριωτισμς του Ντικ ενντια στις επιθσεις του Λεμ στην αμερικανικ επιστημονικ φαντασα μπορε επσης να παιξε κποιο ρλο. Ο Lem θα αναφρει αργτερα τον Philip Dick στη μονογραφα του Science Fiction & Futurology.
     Ο Lem εναι νας απ τους πιο αναγνωρισμνους συγγραφες επιστημονικς φαντασας, που χαιρετζεται απ τους κριτικος ως ισξιος με κλασσικος συγγραφες πως ο H. G. Wells κι ο Olaf Stapledon. Το 1976, ο Theodore Sturgeon γραψε τι ο Lem ταν ο πιο πολυδιαβασμνος συγγραφας επιστημονικς φαντασας στον κσμο. Στη Πολωνα, τις 10ετες '60 κι '70, ο Λεμ παρμενε κτω απ το ραντρ των επικρατν κριτικν, που τον απρριψαν ως συγγραφα μαζικς αγορς, χαμηλν φρυδιν, με προσανατολισμ στη νεολαα. μια ττοια κριτικ το 2020, περπου 1,5 εκατομμρια ανττυπα πουλθηκαν στη Πολωνα μετ το θνατ του, με τους ετσιους αριθμος των 100.000 να ταιριζουν με τα να bestseller. Ο Frαnz Rottensteiner, πρην ατζντης του Lem στο εξωτερικ, επε τα εξς για την υποδοχ του Lem στις διεθνες αγορς:

   "Με [αριθμς μεταφρσεων κι αντιτπων που πωλθηκαν], ο Λεμ εναι ο πιο επιτυχημνος συγγραφας στη σγχρονη πολωνικ μυθοπλασα. Ωστσο, η εμπορικ του επιτυχα στον κσμο εναι περιορισμνη και το μεγαλτερο μρος των μεγλων εκδσεων του οφειλταν στις ειδικς συνθκες κδοσης στις κομμουνιστικς χρες: Πολωνα, Σοβιετικ νωση και Λακ Δημοκρατα της Γερμανας). Μνο στη Δυτικ Γερμανα ο Lem ταν πραγματικ μια κριτικ και εμπορικ επιτυχα [... και παντο ...] τα τελευταα χρνια το ενδιαφρον γι 'αυτν χει μειωθε. Ο Λεμ εναι ο μνος συγγραφας ευρωπακς [επιστημονικς φαντασας, τα περισστερα απ τα βιβλα του οποου χουν μεταφραστε στα αγγλικ και [...] διατηρονται σε ντυπη μορφ στις ΗΠΑ. Η κριτικ επιτυχα του Lem στα αγγλικ οφελεται κυρως στις εξαιρετικς μεταφρσεις του Michαel Kαndel".




     Το δημοφιλς παιχνδι πολεοδομας SimCity του Will Wright εμπνεστηκε εν μρει απ τη διγημα του The Seventh Sαlly. Το βιντεοπαιχνδι Stellαris εναι ιδιατερα εμπνευσμνο απ τα ργα του, πως επαν οι δημιουργο του στις αρχς του 2021 (Yeαr of Lem) νας σημαντικς χαρακτρας στη ταινα Plαnet 51, νας εξωγινος Lem, ονομστηκε απ τον σεναριογρφο Joe Stillmαn απ αυτν. Δεδομνου τι η ταινα προοριζταν να εναι μια παρωδα της αμερικανικς επιστημονικς φαντασας που γυρστηκε στην Ανατολικ Ευρπη, ο Στλμαν σκφτηκε τι θα ταν ξεκαρδιστικ να υπαινιχθε ο συγγραφας του οποου τα ργα δεν χουν καμμα σχση με πρσινα ανθρωπκια. Οι κριτικο κινηματογρφου χουν σημεισει την επιρρο της κινηματογραφικς μεταφορς του Σολρις του Αντρι Ταρκφσκι σε μεταγενστερες ταινες επιστημονικς φαντασας πως το Event Horizon (1997) και το Inception του Christopher Nolαn (2010).
     Το Solαris γυρστηκε σε ταινα το 1968 απ τον Ρσο σκηνοθτη Boris Nirenburg, μια ταινα απ το Ρσο σκηνοθτη Αndrei Tαrkovsky -που κρδισε το Ειδικ Βραβεο της Επιτροπς στο Φεστιβλ των Καννν το 1972- και μια αμερικανικ ταινα το 2002 απ τον Steven Soderbergh. Υπρχουν πολλς λλες δραματικς και μουσικς προσαρμογς του ργου του, πως οι προσαρμογς του The δstronδuts (First Spαceship on Venus, 1960) και του The Mαgellαn Nebulα (Ikαrie XB-1, 1963). Ο διος ταν, ωστσο, επικριτικς για τις περισστερες διασκευς στην οθνη, με μοναδικ εξαρεση το Przekładaniec το 1968 απ τον Αndrzej Wαjdα. Το 2013, κυκλοφρησε η ισραηλινο-πολωνικ συμπαραγωγ The Congress, εμπνευσμνη απ το μυθιστρημα The Futurologicαl Congress. Το 2018 με τη σκηνοθεσα του György Pálfi γινε μια κινηματογραφικ μεταφορ του His Mαster's Voice με τον διο ττλο.
     Απ το 1984, το μοτβο γραφς του Λεμ ταν να σηκνεται λγο πριν τις πντε το πρω και να αρχζει να γρφει αμσως μετ, για 5 6 ρες πριν κνει να διλειμμα. Ο Λεμ ταν νας επιθετικς οδηγς. Λτρευε τα γλυκ (ιδιατερα τον χαλβ και την αμυγδαλπαστα με επικλυψη σοκολτας) και δεν τα παρτησε ακμη και ταν, προς το τλος της ζως του, αρρστησε απ διαβτη. Στα μσα της δεκαετας του '80 λγω προβλημτων υγεας σταμτησε το κπνισμα. Ο καφς εμφανζεται συχν στα γραπτ και τις συνεντεξεις του Λεμ.  Ο Lem λτρευε τις ταινες και του ρεσε πολ ο καλλιτεχνικς κινηματογρφος (ειδικ οι ταινες του Luis Buñuel. Του ρεσαν επσης οι ταινες King Kong, Jαmes Bond, Stαr Wαrs και Stαr Trek, αλλ παρμεινε ως επ το πλεστον δυσαρεστημνος απ ταινες που βασζονταν σε δικς του ιστορες. H μνη αξιοσημεωτη εξαρεση εναι το Voyage to the End of the Universe του Ντγκλας νταμς το 1963 (που δεν στηριζτανε πολ στον συγγραφα του πρωττυπου βιβλου The Magellanic Cloud) και το Layer Cake (1968) (που βασστηκε στο διγημ του Do You Exist, Mr Jones?).
     Ο Λεμ ταν πολγλωσσος: ξερε πολωνικ, λατινικ (απ την ιατρικ σχολ), γερμανικ, γαλλικ, αγγλικ, ρωσικ και ουκρανικ. Ο Λεμ ισχυρστηκε τι το IQ του μετρθηκε στο γυμνσιο 180. Ο Lem ταν παντρεμνος με την Barbara (το γνος Leśniak) Lem μχρι το θνατ του. Ο μονκριβος γιος τους, Tomasz Lem, γεννθηκε το 1968. Σποδασε φυσικ και μαθηματικ στο Πανεπιστμιο της Βιννης κι αποφοτησε με πτυχο φυσικς απ το Πανεπιστμιο του Πρνστον. Ο Tomasz γραψε να απομνημνευμα για τον πατρα του, awantury na tle powszechnego ciążenia , που περιχει πολλ προσωπικ στοιχεα γι' αυτν. Το εξωφυλλο του βιβλου λει τι ο Tomasz εργζεται ως μεταφραστς κι χει μια κρη, την ννα.
     Τα πρτα ργα του Λεμ ταν σοσιαλιστικ ρεαλιστικ, πιθανς για να ικανοποισουν την κρατικ λογοκρισα, και στα τελευταα του χρνια ταν επικριτικς σ' αυτ τη πτυχ τους. Το 1982, με την ναρξη του στρατιωτικο νμου στην Πολωνα, ο Λεμ μετακμισε στο Βερολνο για σπουδς και τον επμενο χρνο μετακμισε για αρκετ χρνια (1983-1988) στη Βιννη. Ωστσο, ποτ δεν δειξε επιθυμα να εγκατασταθε μνιμα στη Δση. Σμφωνα με τα πρτυπα του Ανατολικο Μπλοκ, ο Λεμ ταν οικονομικ ευκατστατος για το μεγαλτερο μρος της ζως του. ταν επικριτς του καπιταλισμο, του ολοκληρωτισμο, της σταλινικς και της δυτικς ιδεολογας. Πστευε τι δεν υπρχαν απλυτα. "Θα θελα, πως οι περισστεροι νθρωποι, να υπρχαν αμετβλητες αλθειες, να μη διαβρωθον λες απ την επδραση του ιστορικο χρνου, να υπρχαν κποιες ουσιαστικς προτσεις, ετε μνο στον τομα των ανθρπινων αξιν, των βασικν αξιν κ.λπ. Εν ολγοις, λαχταρ το απλυτο. Αλλ ταυτχρονα εμαι ακρδαντα πεπεισμνος τι δεν υπρχουν απλυτα, τι λα εναι ιστορικ και τι δεν μπορες να ξεφγεις απ την ιστορα". Ανησυχοσε πως αν η ανθρπινη φυλ αποκτοσε ευημερα κι νεση, αυτ θα την οδηγοσε σε παθητικτητα κι εκφυλισμ. Τα
βιβλα του δε, χουν μεταφραστε μχρι σμερα σε 57 γλσσες κι χουν ξεπερσει τα 45 εκατομμρια ανττυπα. γραψε απ μυθιστορματα ως σντομα διηγματα επιστημονικς φαντασας, παρωδες, θεατρικ ργα, φιλοσοφικ κεμενα και κριτικ λογοτεχνας.

      Ο Stδaisław Lem πθανε απ καρδιακ ανεπρκεια στο νοσοκομεο Jagiellonian University Medical College της Κρακοβας στις 27 Μρτη 2006 σε ηλικα 84 ετν. Τφηκε στο νεκροταφεο Salwator, Sector W, Row 4, τφος 17 (Πολωνικ: cmentarz Salwatorski, sektor W, rząd 4, grób 17). Το Νομβρη του 2021, η βιογραφα της Agnieszka Gajewska για τον Lem, Holocaust and the Stars, μεταφρστηκε στ' αγγλικ απ τη Katarzyna Gucio κι εκδθηκε απ τη Routledge. Συζητοσε πτυχς της ζως του Λεμ, πως το τι αναγκστηκε να φορσει τη πεντλφα και τονε χτυποσαν επειδ δεν βγαζε το καπλο παρουσα Γερμανν, πως απαιτονταν απ τους Εβραους κενη την εποχ.


                                   Το Πατρικ του στο Λβοβ -Λβιβ

ΕΡΓΑ:

Dzienniki gwiαzdowe (Τα ημερολγια των στρων, 1957), Εκδσεις Ποταμς, μετφραση απ το Γιργο Τσακνι, 2005
Śledztwo (Η αναζτηση, 1959), Εκδσεις Καστανιτης, μετφραση απ το Γρηγρη Παπαδογιννη (αστυνομικ), 1990
Solαris (Σολρις, 1961) Εκδσεις Καστανιτη, μετφραση απ τη Ροζτα Σκου, 196; κι ανατπωση απ τις εκδσεις Κκτος, 1978
Εκδσεις Ποταμς, μετφραση απ το Γιργο Τσακνι, 2003
Pαmiętnik znαleziony w wαnnie (Χειργραφα που βρθηκαν σε μια μπανιρα, 1961), μετφραση απ το Μρκο Λιμο, εκδσεις Γραφ και εκδσεις Κκτος, 1990
Cyberiαdα (Κυβεριδα, 1965), Εκδσεις Κκτος, μετφραση απ τη Ροζτα Σκου, 1979
Kongres futurologiczny (Συνδριο για το Μλλον, 1971), Εκδσεις Κκτος, μετφραση απ το Βασλη Λ. Καζαντζ, 1977

Φιλοσοφικ:

1957, Dialogi
1964, Summa technologiae, (σε αυτ προβλπονται και συζητονται διφορα τεχνολογικ επιτεγματα, για παρδειγμα η "Φαντοματικ", πως ονμασε ο Λεμ την Εικονικ Πραγματικτητα η Νανοτεχνολογα.)
1968, Filozofia przypadku
1970, Fantastyka i futurologia
1978, Rozprawy i szkice
1981, Essays, Insel Verlag
1992, Die Vergangenheit der Zukunft, Insel Verlag
1996, Tajemnica chińskiego pokoju
1999, Bomba megabitowa
2000, Okamgnienie
2003, DyLEMaty
2006, Rasa drapiezcow - Teksty ostatnie

ργα ΕΦ:

1946, Człowiek z Marsa
1951, Astronauci
1955, Obłok Magellana
1957, Dzienniki gwiazdowe (μεταφρασμνο ως Τα ημερολγια των στρων)
1960, Eden
1961, Solaris (μεταφρασμνο ως Σολρις)
1961, Pamiętnik znaleziony w wannie (μεταφρασμνο ως Χειργραφα που βρθηκαν σε μια μπανιρα)
1961, Powrót z gwiazd
1964, Niezwyciężony
1964, Bajki robotów
1965, Cyberiada (μεταφρασμνο ως Κυβεριδα)
1968, Opowieści o pilocie Pirxie
1968, Głos Pana
1969, Opowiadania
1971, Kongres futurologiczny (μεταφρασμνο ως Συνδριο για το Μλλον)
1976, Maska
1981, Golem XIV
1982, Wizja Lokalna
1986, Pokój na ziemi
1987, Fiasko

Διφορα:

1959, Śledztwo (μεταφρασμνο ως Η αναζτηση)
1976, Katar (Αστυνομικ, βραβευμνο το 1979 με το Grand prix de littérature policière
1968, Wysoki Zamek (Αυτοβιογραφικ, αφορ τη παιδικ ηλικα του Λεμ)
1955, Szpital Przemienienia (Η εξλιξη ενς νεαρο γιατρο στην προπολεμικ και μεταπολεμικ Πολωνα)

Φανταστικς κριτικς και πρλογοι:

1971, Doskonała próżnia (Συζητσεις για ανπαρκτα βιβλα)
1973, Wielkość urojona (Πρλογοι για ανπαρκτα βιβλα)
1980, Prowokacja
One Human Minute (Πρλογος σε μια στατιστικ)
Weapon Systems of the 21st Century or the Upside Down Evolution
The World as Holocaust

ΤΑΙΝΙΕΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΕΣ ΣΤΟ ΛΕΜ:

     Ο Λεμ ταν γνωστς για τη κριτικ του στις ταινες που βασζονταν στο ργο του. Εχε χαρακτηρσει τη μεταφορ του Σολρις απ τον Αντρι Ταρκφσκι ως "γκλημα και Τιμωρα στο διστημα".

1960, Der Schweigende Stern (Γερμανικ Λακ Δημοκρατα-Πολωνα), βασισμνο στο Astronauci
1963, Ikarie XB1 (Τσεχοσλοβακα), βασισμνο στο Obłok Magellana)
1968, Przekladaniec (Πολωνα, απ τον Αντρι Βιντα)
1968, Σολρις (ΕΣΣΔ, απ τον Μπρις Νρενμπουργκ. Τηλεταινα βασισμνη στο Σολρις)
1972, Σολρις (ΕΣΣΔ, απ τον Αντρι Ταρκφσκι)
1973, Pirx kalandjai (Ουγγρικ τηλεραση)
1978, Test pilota Pirxa (Σοβιετικ (Ουκρανικ-Εσθονικ)-Πολωνικ παραγωγ, απ τον Marek Piestrak)
1979, Szpital przemienienia (Πολωνα, απ τον Edward Zebrowski)
1988, Victim of the Brain (απ τον Piet Hoenderdos)
1994, Marianengraben (Γερμανα, απ τον Achim Bornhak)
2002, Σολρις (Η.Π.Α., απ τον Στβεν Σντερμπεργκ)
2007, Ijon Tichy: Raumpilot (2ο γερμανικ κρατικ κανλι (ZDF), μνι-σειρ 6 επεισοδων, απ τον Oliver Jahn)
2009, 1 (Ουγγαρα, απ τον Pater Sparrow)

περα:

Η Κυβεριδα (1970; 2η κδοση το 1985), απ τον Krzysztof Meyer, μεταδοθηκε απ τη Πολωνικ Τηλεραση (1η πρξη, 1971), παχτηκε στο Βοπερταλ (Γερμανα) (1986).
Σολρις απ τον Michael Obst, (1995/96). 1η εκτλεση στη Biennale του Μονχου το 1996.


                                              Ο Τφος Του

ΒΡΑΒΕΙΑ:

1957 - City of Kraków's Prize in Literature (Nagroda Literacka miasta Krakowa)
1965 - Prize of the Minister of Culture and art, 2nd Level (Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia)
1973
Prize of the Minister of Foreign affairs for popularization of Polish culture abroad (nagroda Ministra Spraw Zagranicznych za popularyzację polskiej kultury za granicą)
Literary Prize of the Minister of Culture and art (nagroda literacka Ministra Kultury i Sztuki) and honorary member of Science Fiction Writers of America
1976 - State Prize 1st Level in the Area of literature (Nagroda Państwowa I stopnia w dziedzinie literatury)
1979 - Grand Prix de Littérature Policière for his novel Katar.
1986 - Austrian State Prize for European Literature for year 1985
1991 - Austrian literary Franz Kafka Prize
1996 - recipient of the Order of the White Eagle
2005 - Medal for Merit to Culture - Gloria artis (on the list of the first recipients of the newly introduced medal)

Αναγνριση και τιμητικ:

1972 - member of commission "Poland 2000" of the Polish Academy of Sciences
1979 - A minor planet, 3836 Lem, discovered by Soviet Astronomer Nikolai Stepanovich Chernykh is named after him.
1981 - Doctor honoris causa honorary degree from the Wrocław University of Technology
1986 - the whole issue (#40 = Volume 13, Part 3) of Science Fiction Studies was dedicated to Stanislaw Lem
1994 - member of the Polish Academy of Learning
1997 - honorary citizen of Kraków
1998 - Doctor honoris causa: University of Opole, Lviv University, Jagiellonian University
2003 - Doctor honoris causa of the University of Bielefeld
2007 - A street in Kraków is to be named in his honour.
2009 - A street in Wieliczka was named in his honour
2011 - An interactive Google logo inspired by The Cyberiad was created and published in his honor for the 60th Anniversary of his first published book: The Astronauts.
2013 - two planetoids were named after Lem's literary characters:
343000 Ijontichy, after Ijon Tichy
343444 Hδlluzinelle, after Tichy's hologrδphic companion analoge Halluzinelle from German TV series Ijon Tichy: Space Pilot
Lem (satellite), a Polish optical astronomy satellite launched in 2013 as part of the Bright-star Target Explorer (BRITE) programme
2015: Pirx (crater), A90 km (55.9 miles) wide impact crater on Pluto's natural satellite Charon, discovered in 2015 by the American New Horizons probe
2019 - the star Solaris and its planet Pirx, after the novel Solaris and Tales of Pirx the Pilot
In December 2020 Polish Parliament declared year of 2021 to be the Year of Stanisław Lem.
Το Museum of City Engineering, Kraków διαθτει τον κπο Stanislaw Lem Experience, ναν υπαθριο χρο με περισστερες απ 70 διαδραστικς τοποθεσες που τα παιδι μπορον να πραγματοποισουν διφορα φυσικ πειρματα στην ακουστικ, τη μηχανικ, την υδροστατικ και την οπτικ. Απ το 2011 ο Κπος διοργαννει τον διαγωνισμ "Λεμονιδα", εμπνευσμνος απ τη δημιουργικ παραγωγ του.


===========================


                                             
Η φιξη
(αποσπ. απ το 1ο κεφ.)

     Στις 19.00, ρα διαστημοπλοου, φτασα στην εξδρα εκτξευσης. σοι βρσκονταν γρω απ' το νοιγμα κνανε στην κρη για να περσω κι εγ κατβηκα στην κατο.
     Μες στο στεν κκπιτ υπρχε ελχιστος ελεθερος χωρος. Προσρμοσα το σωλνα στη βαλβδα του σκαφνδρου μου κι αυτ φοσκωσε αμσως. Απ κενη τη στιγμ κι στερα δεν μουν σε θση να κνω τη παραμικρ κνηση. Στεκμουν, μλλον κρεμμουν εκε, μες στο φουσκωμνο μου σκφανδρο, απ το μεταλλικ σκφος.
     Σκωσα το κεφλι: μες απ' το θλο, εδα να λεο γυαλιστερ τοχο και ψηλ, απ πνω, το κεφλι του Μνταρντ να σκβει στο νοιγμα. πειτα χθηκε και ξαφνικ βρθηκα στο σκοτδι: εχε μπει στη θση του ο βαρς προστατευτικς κνος. Οκτ φορς κουσα το ηλεκτρικ μουρμουρητ των μοτρ που βδωναν τις βδες, ακολουθομενο κθε φορ απ το σφριγμα των αμορτισρ. Μλις συνθισαν τα μτια μου στο σκοτδι, μπρεσα να δω τον φωτειν κκλο ενς μοναδικο καντρν.
     Μια φων χησε στα ακουστικ:
 -"τοιμος, Κλβιν";
 -"τοιμος, Μνταρντ", απντησα.
 -"Μην ανησυχες καθλου. Θα σε παραλβουν εν πτσει απ το Σταθμ. Καλ ταξδι"!
     στερα ακοστηκε να τρξιμο και η κατος κουνθηκε. Σφχτηκα, παρ τη θλησ μου, αλλ δεν ακολοθησε κανες χος, καμμα κνηση.
 -"Πτε εναι η απογεωση"; Με το που ρτησα, πρσεξα απ' ξω να θρισμα, σαν να 'πεφτε ψιλ μμος.
 -"χεις φγει, Κλβιν. Καλ τχη"! Η φων του Μνταρντ ακουγταν κοντ, πως και πριν.
     Μια αρκετ φαρδι οπ νοιξε στο ψος των ματιν και μπρεσα να δω τα αστρια. Ο Προμηθας τανε σε τροχι στη περιοχ του λφα Του Υδροχου κι εγω μταια προσπαθοσα να προσανατολιστω, μια αστραφτερ σκνη γμιζε το παραθυρκι μου. Δεν αναγνριζα οτε ναν αστερισμ, δεν μου ταν οικεος ο ουρανς σ' αυτ τη περιοχ του γαλαξα. Περμενα τη στιγμ που θα περνοσα πλι απ κποιο αναγνωρσιμο στρο, αλλ δεν κατφερνα να επισημνω οτ' να. Η λμψη τους φθινε, απομακρνονταν, χνονταν σε μια θολ βυσσιν μαρμαρυγ -τη μνη νδειξη της απστασης που 'χα δη διανσει. Με το κορμ μου σφιγμνο, σφραγισμνο μες στη γεμτη πεπιεσμνο αρα στολ, δισχιζα το διστημα χοντας την εντπωση πως στεκα ακνητος στο κεν, και το μνο που με απασχολοσε ταν η σταδιακ αξηση της θερμοκρασας.
     Ξαφνικ ακοστηκε νας χος διαπεραστικς κι ντονος, σαν ατσλινη λεπδα πνω σε τζμι. Αυτ ταν, εχε αρχσει η κθοδος. Αν δεν βλεπα τους αριθμος να τρχουνε σαν τρελλο στο καντρν, δεν θα 'χα αντιληφθε την αλλαγ κατεθυνσης. Τα αστρια εχανε σβσει προ πολλο, το βλμμα μου χαντανε στη χλωμ κοκκινωπ ανταγεια του απερου. κουγα τη καρδι μου να χτυπ δυνατ. νιωθα τη δροσι απ τον κλιματισμ στο σβρκο, αν και το πρσωπ μου νμιζα πως εχε πρει φωτι. Θα 'θελα να 'χα ρξει μια ματι στον Προμηθα, αν και, μχρι ν' ανοξει αυτματα το παραθυρκι μου, θα πρπει να 'χα απομακρυνθε αρκετ απ το διαστημπλοιο.
     να απτομο τναγμα ταρακονησε την κατο, στερα ακολοθησε και δετερο. Το σκφος ολκληρο ρχισε να δονεται. Περνωντας μσ' απ τις αλλεπλληλες στρωσεις μονωτικν υλικν στο εξωτερικ περβλημα του σκφους, οι δονσεις εισχωροσαν στο αρινο κουκολι μου, φτνανε μχρις εμνα και διατρχανε το σωμα μου. Η εικνα του καντρν τρεμφεγγε και πολλαπλασιαζταν, η φωσφορζουσα λμψη της σκορπιζτανε προς λες τις κατευθνσεις. Δεν αισθανμουν φβο. Δεν εχα ξεκινσει αυτ το μακρ ταξδι μνο και μνο για να χσω το στχο μου!
     Φναξα στο μικρφωνο:
 -"Σταθμς Σολρις! Σταθμς Σολρις! Σταθμς Σολρις! Νομζω πως βγανω εκτς σχεδου πτσεως, διορθστε τη πορεα μου! Σολρις, εδω κατος απ τον Προμηθα. Οβερ".
     Εχα χσει τη πολτιμη στιγμ που πρωτοφνηκε ο πλαντης. Τωρα απλωνταν μπρος στα μτια μου: εππεδος κι δη τερστιος. Παρ' λ' αυτ, απ την ψη της επιφνειας κρινα πως βρισκμουν ακμη αρκετ ψηλ απ πνω της -καθως ββαια εχα διαβε κενο το ανεπασθητο ριο, στερα απ το οποο αρχζουμε να μετρμε την απσταση που μας χωρζει απ να ουρνιο σμα ως υψμετρο. πεφτα. Εχα τωρα την ασθηση της πτσης, ακμα και με τα μτια κλειστ. -Τα ξαννοιξα γργορα: δεν θελα να χσω τποτα απ' σα μποροσα να δω.
     Περμενα να λεπτ σιωπηλς προτο προσπαθσω και πλι να 'ρθω σ' επαφ. Καμμα απντηση. Στα ακουστικ φταναν αλλεπλληλα κματα στατικο ηλεκτρισμο με φντο να μουρμουρητ σε χαμηλ τνο, που μου 'δινε την εντπωση πως ταν η φων του διου του πλαντη. να ππλο ομχλης κλυπτε τον πορτοκαλ ουραν και σκοτενιαζε το παραθυρκι μου. Ενστικτωδως τεντωθηκα προς τα πνω, σο μου επτρεπε το φουσκωμνο μου σκφανδρο, αλλ σχεδν αμσως συνειδητοποησα τι περνοσα μσ' απ σννεφα. Ττε, λες και τα ροφηξε κτι απ ψηλ, τα σννεφα χθηκαν. Γλιστροσα ανμεσα στο φως και το μισοσκταδο, η κατος περιστρεφταν γρω απ τον κατ μκος ξον της. Κι επιτλους εμφανστηκε στο παραθυρκι η γιγντια σφαρα του λιου, που ξεπρβαλλε απ την αριστερ πλευρ και χανταν στη δεξι.
Μια απμακρη φων φτασε σ' εμνα, μες απ' το μουρμουρητ και τα παρσιτα:
 -"Εδω Σταθμς Σολρις! Εδω Σταθμς Σολρις! Η κατος θα προσγειωθε στο μηδν. Επαναλαμβνω, η κατος θα προσγειωθε στο μηδν. τοιμος για αντστροφη μτρηση. Διακσια πενντα, διακσια σαρντα εννα, διακσια σαρντα οκτ".
     Τις λξεις δικοπταν οξες διαπεραστικο χοι. Τις φρσεις της διαδικασας υποδοχς τις εκφωνοσε κποιο αυτματο μηχνημα. Αυτ ταν τουλχιστον παρξενο. Κατ καννα, τα πληρωματα των διαστημικν σταθμν περμεναν πως και πως να προπαντσουνε το νεοφερμνο, ιδως αν ερχτανε κατευθεαν απ' τη Γη. Δεν εχα και πολ χρνο να το σκεφτ γιατ η τροχι του λιου, που μχρι τρα με τριγριζε, λλαξε αναπντεχα κι ο πρινος δσκος εμφανιζταν πτε στ' αριστερ και πτε στα δεξι, λες και χρευε στον ορζοντα του πλαντη. Ταλαντευμουν σαν πελριο εκκρεμς, ενω ο πλαντης, με την επιφνει του να την αυλακωνουν μπλε, βιολετ και μαρες ραβδωσεις, υψωντανε σαν τεχος μπρος μου. Καθως το κεφλι μου ρχισε να γυρζει, πρσεξα μια σειρ απ πρσινες και λευκς κηλδες: ταν τα σημδια του χρου προσγεωσης του Σταθμο. Κτι αποκολλθηκε με κρτο απ τον κνο της ακτου. Το στεφνι του αλεξπτωτου απελευθερθηκε μ' να απτομο τναγμα κι ο θρυβος που ακολοθησε μου θμισε πολ ντονα τη Γη: για πρτη φορ εδ κι αρκετος μνες κουγα το βουητ του ανμου.
     στερα απ' αυτ τα πντα γνανε γργορα. Μχρις εδ, το τι πεφτα το ξερα τωρα, μποροσα να το δω με τα μτια μου. Η ασπροπρσινη σκακιρα μεγλωνε πολ γργορα και μποροσα να δω τι τανε ζωγραφισμνη πνω σε μια μακρστενη ασημ επιφνεια, σε σχμα φλαινας, με τις κρες της γεμτες κεραες ραντρ. Αυτς ο μεταλλικς κολοσσς, διτρητος απ αρκετς σειρς σκοτεινων ανοιγμτων, δεν ακουμποσε στον πλαντη, αλλ αιωρετο πνω απ' αυτν και δημιουργοσε στη μελαν επιφνεια μια ελλειψοειδ σκι ακμα πιο μαρη. Ξεχριζα την αδιρατη κνηση του τεφρχρωμου κυματισμο του ωκεανο. Ξαφνικ τα σννεφα, στεφανωμνα απ μια εκτυφλωτικ πορφυρ λμψη, σηκωθκανε πολ ψηλ, ο μουντς ουρανς γινε γκρζος, απμακρος κι εππεδος, τα πντα σβησαν απ μπρος μου, πεφτα στριφογυρζοντας. ν απτομο τναγμα κι η κατος σταθεροποιθηκε. Μποροσα και πλι να δω τον ωκεαν απ το παραθυρκι, τα κματα που μοιζαν με κορυφογραμμς απ αστραφτερ υδρργυρο. Τα σκοινι σπσανε και το αλεξπτωτο ρχισε να χτυπιται στον αρα και να ταξιδεει πνω απ τα κματα. Η κατος κατβαινε απαλ, ταλαντευμενη με μια παρξενη αργ κνηση, που τη προκαλοσε το τεχνητ μαγνητικ πεδο, μλις που πρλαβα να ρξω μια ματι στις εξδρες εκτξευσης και τους παραβολικος ανακλαστρες δο ραδιοτηλεσκοπων πνω στους ατσλινους πργους τους. Με τον χο του ατσαλιο που χτυπει σε ατσλι, η κατος σταμτησε. Μια καταπακτ νοιξε και το μεταλλικ κουκολι στο οποο μουν αιχμλωτος φτασε στο τλος του ταξιδιο του.
     κουσα τη μηχανικ φων απ το κντρο ελγχου:
 -"Σταθμς Σολρις. Μηδν και μηδν. Η κατος προσγειωθηκε. Τλος".
     Νιωθοντας μια ελαφρ πεση στο στθος κι να δυσρεστο βρος στο στομχι, πιασα τους μοχλος και με τα δο χρια κι κοψα τις επαφς. ναψε μια πρσινη νδειξη: ΑΦΙΞΗ. Η κατος νοιξε κι ο πεπιεσμνος αρας μο 'δωσε μια απαλ ωθηση, τσι που αναγκστηκα, για να κρατσω την ισορροπα μου, να κνω να βμα μπρος.
     Μ' ναν υπκωφο αναστεναγμ παρατησης, ο αρας βγκε απ το σκφανδρο. μουν ελεθερος.
     Βρθηκα σ' να χρο που θμιζε πελωρια ασημνια χονη, ψηλ σαν τρολο καθεδρικο ναο. Αρκετο χρωματιστο σωλνες κατβαιναν τους επικλινες τοχους και χνονταν σε στρογγυλ στμια. Οι αεραγωγο του συστματος εξαερισμο βουζανε καθως πσχιζαν ν' απαλλξουνε το χρο απ τα δηλητηριδη αρια της ατμσφαιρας του πλαντη που εχαν εισχωρσει ταν η κατος προσγειωθηκε στο Σταθμ. Η μακρστενη κατος, δεια πλον σα παρατημνο κουκολι, στεκε ρθια, στηριζμενη σ' να κλυκα που πατοσε σε μια μεταλλικ βση. Η εξωτερικ επστρωση εχε καψαλιστε στη διρκεια της πτσης κι εχε τρα μια βρμικη καφ απχρωση.
     Κατβηκα λγα σκαλι. Το μεταλλικ πτωμα ταν στρωμνο με χοντρ πλαστικ. Σε μερικ σημεα, οι ρδες απ' τα καροτσκια που μεταφρονται οι πραυλοι εχανε φει το πλαστικ και φαινταν απ κτω το ατσλι.
     Το βουητ των εξαεριστρων σταμτησε απτομα κι ακολοθησε απλυτη σιωπ. Κοταξα γρω, κπως αμχανος, περιμνοντας τι κποιος θα εμφανιστε, δεν υπρχε μως χνος ζως. Μνον να βλος απ νον ταν αναμμνο κι δειχνε προς να κυλιμενο διδρομο που ξετυλιγταν αθρυβα. Αφθηκα να τον ακολουθσω.
     Το ταβνι της αθουσας κατβαινε σχηματζοντας μια μορφη παραβολικ αψδα, μχρι που 'φτανε στην εσοδο μιας στος, που στις εσοχς της βρσκονταν φιλες αερων, ογκομετρικ δοχεα, αλεξπτωτα, γερανο και διφορα λλα αντικεμενα στοιβαγμνα ατκτως.
     Ο κυλιμενος διδρομος με οδγησε στην λλη κρη της στος, που 'βγαζε σ' να θλο. Εδ επικρατοσε ακμα μεγαλτερη ακαταστασα. Μια λιμνολα απ κποιο λιπαντικ υγρ απλωνταν μπρος απ να σωρ βαρλια πετρελαου, στον αρα υπρχε μια μυρωδι αηδιαστικ, χνη απ πδια, με τη μορφ λιπαρν μουντζορων, πγαιναν προς κθε κατεθυνση. Τα βαρλια εχαν επνω τους να σωρ χαρτοταινες, σχισμνα χαρτνια κι λλα σκουπδια.
     να λλο πρσινο βλος με οδγησε στη κεντρικ πρτα. Πσω της εκτεινταν νας στενς διδρομος, που δσκολα θα χωροσανε δο νθρωποι να περπατσουνε πλι-πλι. Φωτιζταν απ φεγγτες στο ταβνι, καλυμμνους απ υαλτουβλα. πειτα μια λλη πρτα, βαμμνη με πρσινα και λευκ τετραγωνκια, που ταν ανοιχτ, μπκα.
     Το δωμτιο εχε κολους τοχους κι να μεγλο πανοραμικ παρθυρο, που μια φωσφορζουσα ομχλη δινε μωβ απχρωση. ξω, τα ζοφερ κματα ταξδευαν βουβ. Οι τοχοι τανε καλυμμνοι με ρφια γεμτα διφορα ργανα, βιβλα, βρμικα ποτρια, θερμς -λα γεμτα σκνη. Τσσερα-πντε μικρ καροτσκια και μερικς φουσκωτς καρκλες τανε στοιβαγμνες στο λερωμνο πτωμα. Μα μνο ταν ανοιγμνη, με τη ρχη της ρθια. Σ' αυτ τη πολυθρνα καθταν ναςμικροκαμωμνος αδνατος νθρωπος με ηλιοκαμνο πρσωπο, στη μτη και στα μγουλ του φανονταν μεγλα σημδια, εκε που το δρμα του ξεφλοδιζε. Αναγνρισα τον Σνουτ, ειδικ στη κυβερνητικ και βοηθ του Γκιμπριαν. Στα νιτα του, εχε δημοσιεσει ορισμνα πολ πρωττυπα ρθρα στην Επετηρδα των Σολαρολγων. Δεν εχε τχει ποτ να τον γνωρσω. Φοροσε να διχτυωτ πουκμισο, που μσα του πετγονταν εδ κι εκε, οι γκρζες τρχες του αγμναστου στθους του και παντελνι απ καραβπανο, με πρα πολλς τσπες -το παντελνι ενς μηχανικο, που κποτε τανε λευκ, τρα μως τανε λερωμνο στα γνατα κι εχε εδ κι εκε τρπες απ χημικ. Κρατοσε να απ κενα τα αχλαδσχημα παγορια που χρησιμοποιονται στα διαστημπλοια που δεν διαθτουν εσωτερικ βαρυτικ συστματα. Μλις ο Σνουτ ανασκωσε το βλμμα και μ' εδε, γορλωσε κπληκτος τα μτια. Το παγορι του 'φυγε απ' τα χρια κι αναπδησε κτω αρκετς φορς, σκορπζοντας μερικς σταγνες απ κποιο χρωμο υγρ. Το πρσωπ του χλμιασε.
     μουν κι εγω εμβρντητος και δεν μποροσα να μιλσω κι τσι αυτ η βουβ παντομμα συνεχστηκε για τσο πολ που, σταδιακ, ο τρμος που αισθανταν ο Σνουτ μεταδθηκε και σε μνα. κανα να βμα μπρος. Εκενος σφχτηκε στη καρκλα του.
 -"Σνουτ";
     Τινχτηκε λες και τον εχα χτυπσει. Κοιτντας με μ' ανεπωτη φρκη, ψλλισε:
 -"Δεν σε ξρω". σα που 'βγαινε η φων του. "Δεν σε ξρω. Τι θλεις";
     Το χυμνο υγρ εξατμιζτανε γοργ. Μου ρθε η οσμ του αλκολ. πινε; ταν μεθυσμνος; Γιατ εχε τρομοκρατηθε τσο πολ; Στεκμουνα στη μση του δωματου, τα πδια μου τρμανε, τ' αυτι μου βουζανε, λες και τα 'χα βουλωσει με μπαμπκι. νιωθα το δαφος να φεγει κτω απ' τα πδια μου. Πσω απ' το καμπυλωτ παρθυρο, ο ωκεανς ανεβοκατβαινε κανονικ. Τα κατακκκινα μτια του Σνουτ δεν ξεκολλοσαν απ πνω μου. Ο τρμος του φαινταν να μειωνεται, παρμενε μως η κφραση της ακατανκητης αηδας.
 -"Τ συμβανει; Εσαι ρρωστος"; ψιθρισα.
 -"Φανεσαι ανσυχος", επε υπκωφα. "Φανεσαι πργματι ανσυχος. στε τσι πει τρα, ε; Γιατ μως ασχολεσαι με μνα; Δε σε ξρω".
 -"Πο εναι ο Γκιμπριαν;" ρωτησα.
     Για μια στιγμ σταμτησε ν' αναπνει. Κτι στραψε στο βλμμα του.
 -"Ο Γκι. Ο Γκιμπ. Ε, χι! Οχι"! Το σωμα του ολκληρο σεστηκε απ να πνιχτ υστερικ γλιο, πειτα, φνηκε να ηρεμε λιγκι. "στε για τον Γκιμπριαν ρθες, ε; Ο καημνος ο Γκιμπριαν. Και τ τον θες, τον Γκιμπριαν";
     Τα λγια του -, μλλον, ο τνος της φωνς του- δεχνανε μσος και περιφρνηση, λες και ξαφνικ εχα πψει ν' αποτελ απειλ γι' αυτν.
     Μουρμορισα μπερδεμνος:
 -"Τ; Πο εναι";
 -"Δε ξρεις";
     Προφανς τανε πιωμνος και παραληροσε. Θμωσα ακμα περισστερο. Κανονικ θα 'πρεπε να συγκρατηθω και να φγω απ' το δωμτιο, αλλ εχα χσει την υπομον μου. Φναξα:
 -"Αρκετ! Πς εναι δυνατν να ξρω πο 'ναι ο Γκιμπριαν; Μλις φτασα! Σνουτ! Τ τρχει εδ πρα";
     μεινε με το στμα ανοιχτ. Τα μτια του εχαν μια παρξενη λμψη. Αρπχτηκε γερ απ τα μπρτσα της πολυθρνας και σηκθηκε με δυσκολα. Τα γνατ του τρμανε.
 -"Τ; Μλις φτασες. Απ πο ρθες"; ρωτησε, σχεδν ξεμθυστος.
 -"Απ' τη Γη"! απντησα γρια. "Μπας και την χεις ακουστ; χι τι θα το περμενε κανες".
 -Απ' τη Γη; Θε μου! Ττε θα πρπει να 'σαι ο Κλβιν".
 -"Βεβαως. Γιατ με κοιτς τσι; Τ το παρξενο βρσκεις";
     Ανοιγκλεισε γργορα τα μτια του.
 -"Τποτα", επε σκουπζοντας το μτωπ του, "Τποτα. Με συγχωρες. Κλβιν, δεν εναι τποτα, σε δια βεβαιω. Απλς αιφνιδιστηκα, δεν περμενα να σε δω".
 -"Τ εννοες δεν περμενες να με δεις; χετε ειδοποιηθε εδ και μνες και μλις σμερα ο Μνταρντ επικοινωνησε απ τον Προμηθα".
 -"Ναι, πργματι. Μνο-  να... ξρεις, χουμε κπως αποδιοργανωθε αυτς τις μρες".
 -"Ναι, το πρσεξα" επα ξερ.
     Ο Σνουτ περπτησε γρω μου, επιθεωρωντας το σκφανδρ μου -το κλασικ σκφανδρο, με τα γνωστ βσματα και τις υποδοχς στο στθος. βηξε κι τριψε τη κοκαλιρικη μτη του.
 -"Μπως θα 'θελες να κνεις να μπνιο; Θα σου 'κανε καλ. Εναι η μπλε πρτα, απ την λλη πλευρ".
 -"Ευχαριστ, ξρω τη διταξη του Σταθμο".
 -"Θα πρπει να πεινς".
 -"Οχι. Πο εναι ο Γκιμπριαν";
     Πγε στο παρθυρο χωρς να μου απαντσει. Απ πσω φαιντανε πολ πιο γερασμνος. Τα κοντοκουρεμνα μαλλι του τανε γκρζα και βαθεις ρυτδες αυλακνανε το ηλιοκαμνο σβρκο του.
     ξω απ' το παρθυρο λμπαν οι κορυφογραμμς των κυμτων, οι γιγντιοι γκοι που υψνονταν και βυθζονταν σ' αργ κνηση. Βλποντας τσι τον ωκεαν, εχε κανες τη ψευδασθηση -ταν σγουρα ψευδασθηση- πως ο Σταθμς κουνιταν ανεπασθητα, λες και παλατζριζε πνω σε μια αρατη βση, κατπιν μοιαζε ν' ανακτ την ισορροπα του, μνο και μνο για να γερει προς την λλη πλευρ με την δια τεμπλικη κνηση. Πηχτς αφρς, στο χρμα του αματος, συγκεντρωνταν ανμεσα στα κματα. Για να κλσμα του δευτερολπτου νιωσα να σφξιμο στο λαιμ...-
                                    (τλος αποσπ.)


 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers