-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.


 
 

 

Barnes Julian Patrick:

  Εδ το     --- >      Βιογραφικ
____________________________

    απ το  Η Ιστορα Του Κσμου Σε 10  1/2 Κεφλαια
Ι.

     Το ταξδι ρχισε μ' να κακ οιων.
     Εχανε καβατζρει το ακρωτρι του Φινιστρ και πλανε προς τον Ντο με ορια φρεσκαδορα, ταν μια αγλη φκαινες περικκλωσε τη φρεγτα. σοι βρσκονταν στο κατστρωμα στριμχτηκαν στο κιγκλδωμα του επστεγου, αποθαυμζοντας την ικαντητα των ζων να κολυμπνε γρω απ να καρβι που ναυλοχοσε γοργ πηγανοντας κιλας με εννα δκα κμβους. Την ρα που χζευαν τα παιχνδια των φωκαινν ακοστηκε μια κραυγ. νας νεαρς καμαρτος εχε πσει στη θλασσα απ μια μπροστιν παραφωτδα στην αριστερ πλευρ του πλοου. Δθηκε σμα με ναν πυροβολισμ, ρξανε στη θλασσα μια μικρ σωσβια σχεδα και το πλοο γρισε κντρα στον καιρ. Μχρι να γνουν μως με δυσκολα λες αυτς οι μανοβρες, ταν κατβασαν την εξκωπο τανε πια αργ. Δεν μποροσαν να βρονε οτε τη σωσβια σχεδα οτε το παιδ. τανε δεκαπντε χρονν κι σοι τον ξεραν ισχυρζονταν τι ταν δεινς κολυμβητς και πιθανολογοσαν τι θα εχε φτσει τη σχεδα. Αν εχε συμβε αυτ, δχως αμφιβολα το παιδ θα πθανε πνω της, αφο θα εχε υποφρει τα πνδεινα.
     Η αποστολ που κνησε για τη Σενεγλη αποτελονταν απ τσσερα πλοα: μια φρεγτα, μια κορβτα, να μεταγωγικ κι να μπρκι. Αππλευσε στις 17 Ιουνου 1816 απ τη νσο Αιξ με 365 ψυχς. Τρα συνχιζε τη ρτα προς Ντο με ναν λιγτερο για πλρωμα. Στη Τενερφη εφοδιστηκαν με προμθειες, παρνοντας καλ κρασι, πορτοκλια, λεμνια, σκα ινδικς συκις και κθε λογς ζαρζαβατικ. Εδ διαπστωσαν την αχρειτητα των κατοκων: οι γυνακες του Σεν Κρου στκονταν στο κατφλι του σπιτιο τους και παρτρυναν τους Γλλους να μπουν μσα, με τη βεβαιτητα τι η ζλεια του συζγου τους θα γιατρευταν απ τους μοναχος της Ιερς Εξτασης, που θα αποδοκμαζαν τη συζυγικ παραφορ ως δρο του σαταν που τυφλνει τον νθρωπο. Οι σκεπτμενοι επιβτες απδωσαν αυτ τη συμπεριφορ στον λιο του Ντου, η δναμη του οποου εναι γνωστ τι εξασθενζει τσο τους φυσικος δεσμος σο και τους ηθικος φραγμος.
     Απ την Τενερφη χραξαν πορεα ντια-νοτιοδυτικ. Οι δυνατο νεμοι και η αδεξιτητα στη ναυσιπλοα εχαν αποτλεσμα να σκορπσει ο στολσκος. Η φρεγτα διβηκε μνη τη τροπικ ζνη και παρπλευσε το ακρωτριο Μπρμπας. πλεε κοντ στην ακτ, κποιες φορς μλιστα σε απσταση μικρτερη της μισς κανονις. Η θλασσα το γεμτη ξρες και τα μπρκια δεν μποροσαν να τριγυρνν εδ την εποχ της φυρονερις. Προσπρασαν το ακρωτρι Μπλνκο, τσι πστευαν και βρθηκαν σε αβαθ, κθε μισ ρα πρεπε να ρχνουν το σκαντγιο για τη βυθομτρηση. Την αυγ ο κριος Μοντ, ο σημαιοφρος της βρδιας, κανε τους υπολογισμος επνω σε να κλουβ με κτες και συμπρανε τι βρσκονταν
στην κρη του υφλου Αργκν. Η συμβουλ του αγνοθηκε. Ωστσο, μχρι κι οι μαθοι απ θλασσα τανε σε θση να δουν τι το νερ εχε αλλξει χρμα· στα πλευρ του πλοου φανονταν φκια, εν διακρνονταν και πολλ ψρια. Με ρεμη θλασσα κι ανφελο ουραν ταν τοιμοι να προσαρξουν. Το σκαντγιο δειξε δεκαοχτ οργις βθος και λγο αργτερα ξι οργις. Καθς η φρεγτα στριβε προσνεμα, πρε σχεδν αμσως κλση, μετ γειρε περισστερο και τλος σταμτησε. Το σκοιν της βυθομτρησης δειξε βθος πντε μτρων κι εξντα εκατοστν.
     Η ατυχα τανε πως εξκειλαν στον φαλο ταν εχε φουσκονερι κι ταν η θλασσα αγρεψε και πγαν να ξεκολλσουν το πλοο, οι προσπθεις τους απτυχαν. Η φρεγτα ταν σγουρα χαμνη. Καθς οι βρκες που διθετε δεν ταν ττοιας χωρητικτητας στε να τους προυν λους, αποφασστηκε να κατασκευσουν μια σχεδα και να επιβιβαστον σε αυτ σοι δεν χωροσαν στις βρκες. στερα θα ρυμουλκοσαν τη σχεδα μχρι την ακτ και θα σζονταν οι πντες. Το σχδιο εχε καταστρωθε στην εντλεια, πως μως θα μαρτυροσαν αργτερα δο μλη του πληρματος εχε αποτυπωθε πνω σε στεγν μμο που μελλε να τη σκορπσει η σφοδρ πνο του εγωισμο.
    Φτιχτηκε λοιπν η σχεδα και μλιστα καλ, μοιρστηκαν οι θσεις στις βρκες κι ετοιμστηκαν οι προμθειες. Τα ξημερματα, κι εν το νερ στο κτος εχε φτσει τα δο μτρα κι εβδομντα εκατοστ κι οι αντλες δεν λειτουργοσαν πια, δθηκε η εντολ να εγκαταλειφθε το πλοο. Σντομα ωστσο η σγχυση περιβαλε το ρτια καταστρωμνο σχδιο. Ο καταμερισμς θσεων αγνοθηκε, οι προμθειες δεν μεταφρθηκαν με προσοχ, εν λλες ξεχστηκαν πεσαν στη θλασσα. Οι επιβανοντες στη σχεδα εχαν υπολογιστε σε εκατν πενντα τομα: εκατν εκοσι στρατιτες, μαζ με τους αξιωματικος, εκοσι εννα ντρες μλη του πληρματος κι επιβτες και μα γυνακα. Δεν εχαν μως προλβει να επιβιβαστον περ τους πενντα ντρες πνω στην Κατασκευ1*, που 'χε εκοσι μτρα μκος κι επτ πλτος κι αυτ βυθστηκε καμμι εβδομηνταρι πντους κτω απ το νερ. Ττε πταξαν τα βαρλια με το αλερι που εχανε φορτσει κι η σχεδα αλφρωσε κι ανβηκε στην επιφνεια, ταν κατβηκαν κι οι υπλοιποι, βολιαξε ξαν. ταν γμισε κσμο ταν να μτρο κτω απ το νερ, εν κενοι που βρσκονταν πνω της ταεν τσο στριμωγμνοι που δεν μποροσαν να κνουν οτε βμα. σοι στκονταν μπρος και πσω βλπανε το νερ να τους φτνει μχρι τη μση. Τα κματα φρνανε καταπνω τους τα αδσποτα βαρλια με το αλερι, εν τους ριξαν απ το πλοο κι να δωδεκκιλο σακ με γαλτα, που το νερ μεττρεψε δια μιας σε λσπη.
    νας απ τους αξιωματικος του πλοου προβλεπταν ν' αναλβει τη διοκηση της σχεδας, αυτς ωστσο αρνθηκε να επιβιβαστε. Στις επτ το πρω δθηκε το σινιλο της αναχρησης και ο μικρς στολσκος με τα πλεομενα απομακρνθηκε απ το εγκαταλειμμνο πλοο. Δεκαεπτ τομα αρνθηκαν να εγκαταλεψουν το πλοο κρφτηκαν, παραμνοντας τσι εκε για να ανακαλψουν τη μορα τους.
     Τη σχεδα ρυμουλκοσαν τσσερις μεγλες λμβοι στη σειρ με σκοινι δεμνα στην πρμνη, μπροστ απ τις οποες πγαινε μια κατος για να κνει τις βυθομετρσεις. Την ρα που οι λμβοι πραν θση, οι ντρες που βρσκονταν στη σχεδα φναξαν Ζτω ο Βασιλες κι ψωσαν μια μικρ σπρη σημαα στη κννη ενς μουσκτου. Εκενη μως τη στιγμ της μεγαλτερης ελπδας και προσδοκας για σους βρσκονταν στη σχεδα ρθε η πνο του εγωισμο να προστεθε στη φυσικ πνο του θαλασσινο ανμου.
     Τα σκοινι της ρυμολκησης, θες λγω ιδιοτλειας, ανικαντητας, ατυχας φαινομενικς αναγκαιτητας, λθηκαν το να μετ το λλο και πετχτηκαν στη θλασσα. Η σχεδα εναι ζτημα αν βρισκταν δυο λεγες μακρυ απ το πλοο ταν εγκαταλεφθηκε στη τχη της. Οι επιβανοντες εχαν μαζ τους κρασ, λγο μπρντι, λγο νερ και μικρ ποστητα μουσκεμνης γαλτας. Δεν τους εχαν δσει πυξδα χρτη. Χωρς κουπι και τιμνι δεν υπρχε τρπος να ελγξουν τη πορεα της σχεδας, εν ελχιστα ταν και τα μσα για να ελεγχθον οι επιβανοντες, που πεφταν διαρκς ο νας πνω στον λλο καθς τους σκπαζε το νερ. Τη πρτη νχτα σηκθηκε καταιγδα που χτπησε με μανα τη σχεδα, οι φωνς σων επβαιναν αναμειγνονταν με τον αχ των κυμτων.
     Μερικο δεσαν σκοινι στα μαδρια της σχεδας και κρατιονταν απ αυτ· τα κματα τους χτυποσαν λους ανελητα. Με το που χραξε η μρα ο αρας ταν γεμτος φωνς και θρνους, εν ρκοι που δεν θα εκπληρνονταν ποτ απευθνονταν στον ουραν κι λοι ετοιμστηκαν να αντιμετωπσουν τον επικεμενο θνατο. ταν αδνατον να σχηματσει κανες ιδα γι' αυτ τη πρτη νχτα που να μην υπολεπεται της πραγματικτητας.
     Τη μρα η θλασσα καλμρισε και πολλν οι ελπδες αναζωπυρθηκαν. Ωστσο, δυο νεαρ παληκρια κι νας ψωμς, πεπεισμνοι τι δεν υπρχε τρπος να διαφγουν τον θνατο, αποχαιρτησαν τους συντρφους τους κι πεσαν αυτοβολως στο νερ. Στη διρκεια αυτς της μρας παρατηρθηκαν και τα πρτα συμπτματα ψευδαισθσεων. Μερικο νμισαν πως εδανε στερι, λλοι δικριναν απ μακρυ πλοα που ρχονταν να τους σσουν κι η συντριβ αυτν των απατηλν ελπδων πνω στα βρχια προκλεσε μεγαλτερη αποθρρυνση.
    Η δετερη νχτα τανε πιο τρομερ απ' ,τι η πρτη. Τα κματα ταν θερατα και η σχεδα κινδνευε διαρκς να ανατραπε, οι αξιωματικο που ταν μαζεμνοι γρω απ τον κοντ ιστ διταζαν τους φαντρους να πηγανουν απ τη μια κρη της Κατασκευς στην λλη για να αντισταθμζουν την ενργεια των κυμτων. Μερικο ντρες, θεωρντας ββαιο το χαμ, νοιξαν να βαρλι με κρασ κι αποφσισαν να καταπρανουν τις τελευταες τους στιγμς, εγκαταλεποντας τη λογικ, πργμα που το κατφεραν σπου το θαλασσιν νερ που 'μπαινε απ τη τρπα που 'χαν ανοξει στο βαρλι χλασε το κρασ. Το γεγονς αποτρλανε αυτος τους δη διαταραγμνους ντρες που αποφσισαν να στελουν τους πντες στο χαμ κι ρμησαν να κψουν τα σκοινι που κρατοσαν δεμνα τα μαδρια της σχεδας. Οι λλοι αντιστθηκαν στην ανταρσα κι τσι δθηκε σκληρ μχη εκ παρατξεως στο σκοτδι και στα κματα. Η τξη αποκαταστθηκε κι ακολοθησε μα ρα ηρεμας πνω στη μοιραα Κατασκευ. Τα μεσνυχτα μως οι φαντροι εξεγρθηκαν πλι κι επιτθηκαν στους ανωτρους τους με μαχαρια και σπθες σοι ταν οπλοι βρσκονταν σε ττοια κατσταση παραφροσνης στε προσπαθοσαν να ξεσκσουνε τους αξιωματικος με τα δντια και πολλο δαγκθηκαν σχημα. Κμποσοι ντρες πετχτηκαν στη θλασσα, ξυλοκοπθηκαν μαχαιρθηκαν· δο βαρλια με κρασ κατληξαν στη θλασσα μαζ με το τελευταο πσιμο νερ. ταν πια καθυποτχτηκαν τα παλιοτμαρα, η σχεδα τανε γεμτη πτματα.
     Στη διρκεια της πρτης εξγερσης νας εργτης ονματι Ντομινκ, που εχε συμπρξει με τους στασιαστς, πεσε στη θλασσα. Στο κουσμα των αξιοθρνητων κραυγν αυτο του δλιου υποτακτικο, ο μηχανικς που ταν επικεφαλς των εργατν ρχτηκε στο νερ κι αρπζοντας το παλιοτμαρο απ' τα μαλλι κατφερε να το τραβξει πλι επνω στη σχεδα. Το κεφλι του Ντομινκ εχε ανοξει απ μια σπαθι. Του το δσαν στα σκοτειν κι αυτς ο αχρεος επανλθε στη ζω. Καθς μως ταν αγνμονας, μλις νιωσε ν' αναλαμβνει δυνμεις ενθηκε ξαν με τους στασιαστς σε μια να επθεση. Τοτη τη φορ δεν εχε την δια τχη οτε βρκε τον διο οκτο, σκοτθηκε κενη τη νχτα.
     Να απειλ για τους δστυχους τους επιζσαντες τανε τρα το παραλρημα. Μερικο ρχτηκαν στη θλασσα, λλοι πσανε σε αποχανωση, κποιοι αξιοθρνητοι φουκαρδες ρμησαν στους συντρφους τους με ξεγυμνωμνες σπθες, απαιτντας να τους δσουν μια φτερογα απ το κοτπουλο. Ο μηχανικς που με τη γενναιτητ του εχε σσει τον Ντομινκ φανταζταν τι δισχιζε τις μορφες πεδιδες της Ιταλας κι νας απ τους αξιωματικος το λεγε: "Θυμμαι τι μας εγκατλειψαν οι βρκες, μη φοβσαι μως, γραψα στον κυβερντη και σε λγες ρες θα μας σσουν". Ο μηχανικς, που εξακολουθοσε να 'ναι ρεμος μες στο παραλρημ του, του απντησε ως εξς: "χετε περιστρι που μπορε να μεταφρει με τση ταχτητα τις εντολς σας";
     Τα εξντα τομα που 'χαν απομενει στη σχεδα εχανε στη διθεσ τους μνον να βαρλι κρασ. Συγκντρωσαν τα κορδνια με τις μεταλλικς κρες που 'χαν οι στρατιτες κι φτιαξαν αγκστρια για ψρεμα, λγισαν και μια ξιφολγχη για να πισουνε κανναν καρχαρα. νας που τους πλησασε ρπαξε τη ξιφολγχη και με μια απτομη κνηση των σαγονιν του την σιωσε εντελς πριν απομακρυνθε.
    Για να παρατενουνε την θλια ζω τους υποχρεθηκαν να καταφγουνε σε ακραα μσα. Μερικο απ' αυτος που εχαν επιβισει τη νχτα της ανταρσας ρμησαν στα πτματα και τα πετσκοψαν, καταβροχθζοντας αμσως κομμτια σρκας. Οι περισστεροι αξιωματικο αρνθηκαν να φνε αυτ το κρας αν και κποιος πρτεινε να το αποξηρνουν πρτα για να γνει πιο εγευστο. Ορισμνοι δοκμασαν να μασσουν τους αορτρες της θκης του ξφους τους, τις φυσιγγιοθκες τις δερμτινες κρες των πηλκων τους με μικρ φελος. νας νατης προσπθησε να φει τα περιττματ του, αλλ δεν τα κατφερε.
     Τη τρτη μρα ο καιρς τανε καλς κι η θλασσα γαληνεμνη. λοι αναπατηκαν, αλλ στη φρκη της πενας και της δψας ρθαν να προστεθον τα βασανιστικ νειρα. Η σχεδα, που τρα μετφερε λιγτερους απ τους μισος αρχικος επιβτες, εχε ανυψωθε στο νερ κι αυτ ταν το απρβλεπτο φελος των νυχτερινν ανταρσιν. Ωστσο, οι επιβτες εξακολουθοσαν να βρσκονται μες στο νερ μχρι τα γνατα και δεν μποροσαν να ξεκουραστον παρ μνο ρθιοι, στριμωγμνοι ο νας δπλα στον λλο σε μια συμπαγ μζα. Το επμενο πρω διαπστωσαν τι καμμι ντουζνα σντροφο τους εχαν πεθνει στη διρκεια της νχτας, τα πτματα παραδθηκαν στη θλασσα, εκτς απ 'να που το κρτησαν ως αντιστθμισμα της πενας. Στις τσσερις το απγευμα να κοπδι χελιδονψαρα πρασε πνω απ τη σχεδα και πολλ απ' αυτ παγιδετηκαν στις κρες της Κατασκευς.
     Κενο το βρδυ καθρισαν κι φαγαν τα ψρια, αλλ η πενα τους τανε ττοια και οι μερδες τσο μικρς, που πολλο συνδεψαν το ψρι με ανθρπινη σρκα και τσι τους φνηκε λιγτερο αηδιαστικ. Μχρι κι οι αξιωματικο ρχισαν να τη τρνε σε αυτ τη μορφ. Απ κενη τη μρα κι πειτα λοι ρχισαν να καταναλνουν ανθρπινο κρας. Η νχτα που ακολοθησε θα τους εξασφλιζε καινοργιες προμθειες. Μερικο Ισπανο, Ιταλο και νγροι, που 'χαν παραμενει ουδτεροι στις ανταρσες, συνωμτησαν καταστρνοντας σχδιο να πετξουν τους ανωτρους τους στη θλασσα και να δραπετεσουνε προς την ακτ, που θεωροσαν τι δεν βρισκταν μακρυ, παρνοντας μαζ τους τον σκο με τα τιμαλφ και τα προσωπικ εδη που κρεμταν απ τον ιστ. Για λλη μια φορ ξσπασε φοβερ μχη κι η μοιραα σχεδα βφτηκε με αμα. ταν κατεστλη κι η τρτη αυτ ανταρσα, δεν απμεναν περισστερα απ τριντα τομα στη σχεδα, που 'χε ανεβε κι λλο στο νερ. Δεν υπρχε οτε νας που το σμα του να μην χει πληγς τις οποες βρεχε διαρκς το αλμυρ νερ· διαπεραστικς κραυγς αντηχοσαν.
     Την βδομη μρα δο στρατιτες κρφτηκαν πσω απ το τελευταο βαρλι του κρασιο, νοιξαν σε αυτ μια τρπα κι ρχισαν να πνουν το κρασ με καλμι. Μλις ανακλυψαν τους δο παραβτες, τους ριξαν στη θλασσα σμφωνα με τον αναγκαστικ νμο που 'χε θεσπιστε. Εχε ρθει η στιγμ να προυν τη πιο τρομερ απφαση. Μετρθηκαν κι εδαν τι ταν εκοσι επτ. Δεκαπντε απ' αυτος εχανε πιθαντητες να ζσουν μερικς μρες ακμη· οι υπλοιποι, χοντας σοβαρ τραματα και πολλο ντας δη σε παραλρημα, εχαν ελχιστες καθλου πιθαντητες να επιβισουν. τανε ββαιο μως τι στο χρνο που θα μεσολαβοσε μχρι να πεθνουν θα μεωναν κι λλο το περιορισμνο απθεμα προμηθειν. Υπολογστηκε τι θα μποροσαν κλλιστα να πιονε περπου τριντα με σαρντα μπουκλια κρασ. Αν διναν στους αρρστους μισ μερδα, το μνο που θα 'καναν θα 'ταν να τους σκοτσουν βαθμιαα. τσι, αφο γινε μακρ συζτηση, που πρυτνευσε η πιο φριχτ απγνωση, οι δεκαπντε υγιες αποφσισαν τι για το κοιν καλ σων υπρχε ακμη περπτωση να επιζσουν πρεπε να πετξουν στη θλασσα τους ασθενες συντρφους τους. Τρεις νατες κι νας στρατιτης, που η καρδι τους εχε γνει πτρα απ τη διαρκ αντιμετπιση του θαντου, φρανε σε πρας αυτς τις ειδεχθες αλλ αναγκαες εκτελσεις. Οι υγιες διαχωρστηκαν απ τους μη υγιες, πως οι καθαρο απ τους ακθαρτους. στερα απ' αυτ την απνθρωπη θυσα, οι δεκαπντε επιζσαντες που 'χαν απομενει ριξαν τα πλα τους στη θλασσα, κρατντας μνο μα σπθα μπως χρειαζταν να κψουν κποιο σκοιν ξλο. Εχανε τα μσα να συντηρηθον ξι ακμη μρες, περιμνοντας τον θνατο.
     Ττε συνβη να μικρογεγονς που ο καθνας ερμνευσε ανλογα με την ιδιοσυγκρασα του. Εμφανστηκε μια λευκ πεταλοδα, ενς εδους γνωστο στη Γαλλα, που φτερογισε πνω απ' τα κεφλια τους και κθισε στο παν. Σε μερικος, τρελλαμνους απ τη πενα, μχρι κι αυτ φνηκε καλς μεζς. Σε λλους, η ευκολα που κινονταν ο επισκπτης τους, τους φνηκε σαν εμπαιγμς της δικς τους κατστασης τη στιγμ που οι διοι ταν εξαντλημνοι κι μεναν ασλευτοι απ κτω. Για κποιους λλους μως αυτ η μικρ πεταλοδα τανε σημδι, νας αγγελιοφρος σταλμνος απ τον ουραν, λευκς σαν το περιστρι του Νε. Ακμα κι οι σκεπτικιστς που αρνονταν ν' αναγνωρσουν σ' αυτν ν ργανο του Θεο, ξρανε με συγκρατημνη ελπδα τι οι πεταλοδες δεν ταξιδεουν μακρυ απ' τη στερι.
     Στερι ωστσο δεν φαινταν πουθεν. Κτω απ τον καυτ λιο τος βασνιζε η κολασμνη δψα, σπου ρχισαν να βρχουνε τα χελη τους με τα δια τους τα ορα. Τα 'πιναν μες απ μικρ τσγκινα κπελλα που πρτα τα βζανε στο νερ για να δροσιστε γρηγορτερα το υγρ του κορμιο τους. Υπρξαν περιπτσεις που το κπελλο κποιου κλπηκε για να επιστραφε αργτερα χωρς μως το περιεχμενο που 'χε προηγουμνως. Κποιος δεν κατφερνε να το καταπιε, σο διψασμνος κι αν ταν. νας γιατρς του ναυτικο που ταν ανμεσ τους παρατρησε τι τα ορα ορισμνων ταν πιο ευχριστα στη πση απ' ,τι λλων. κανε επσης τη παρατρηση τι το μεσο αποτλεσμα της ουροποσας ταν η τση που εχε κανες να ουρσει πλι.
     νας αξιωματικς του στρατο ανακλυψε να λεμνι και σκπευε να το κρατσει για τον εαυτ του, οι βαιες παραινσεις των λλων τον πεισαν για τους κινδνους της ιδιοτλειας. Βρθηκαν επσης τριντα σκελδες σκρδο, που προκλεσαν νες προστριβς· αν δεν εχανε πεταχτε στη θλασσα λα τα πλα εκτς απ μια σπθα μπορε να χυνταν ξαν αμα. Υπρχανε δο φιαλδια με οινοπνευματδες διλυμα για τον καθαρισμ των δοντιν, μια-δυο σταγνες απ' αυτ το υγρ, που το διθεσε απρθυμα ο ιδιοκττης, προκαλοσαν στη γλσσα μια υπροχη ασθηση που 'σβηνε για μερικ δευτερλεπτα τη δψα. Βζοντας επσης στο στμα μερικ κομμτια αλπακ εχαν μια ασθηση δροσις. να δειο φιαλδιο, που περιεχε κποτε απσταγμα τριαντφυλλου, πρασε απ χρι σε χρι, το ανπνεαν και τα υπολεμματα του αρματος τους καταπρυναν.
     Τη δκατη μρα αρκετο ντρες μλις λαβαν τη μερδα κρασιο που τους αναλογοσε κατστρωσαν σχδιο να μεθσουν και μετ να χαθον, μεταπεστηκαν με μεγλη δυσκολα. Οι καρχαρες κνανε βλτες γρω απ τη σχεδα και μερικο στρατιτες, μες στον παραλογισμ τους, πφτανε και κολυμποσανε κοντ στα μεγλα ψρια. Οχτ ντρες, υπολογζοντας τι η στερι δε μποροσε να βρσκεται μακρυ, φτιξανε μια δετερη σχεδα για ν' αποδρσουνε. Κατασκεασαν να στεν πλεομενο με χαμηλ κατρτι κι να κομμτι απ φασμα αιρας για παν, την ρα μως που το δοκμαζαν, η ευπθεια του σκαριο τος πεισε για το παρτολμο του εγχειρματς τους κι τσι το εγκατλειψαν.
     Τη δκατη τρτη μρα του μαρτυρου τους ο λιος αντειλε σ' εντελς ανφελο ουραν. Οι δεκαπντε δυστυχισμνοι εχαν απευθνει τις προσευχς τους στον Παντοδναμο κι εχαν μοιρσει τις μερδες του κρασιο, ταν νας λοχαγς του πεζικο, κοιτζοντας προς τον ορζοντα, δικρινε να πλοο και το ανγγειλε βγζοντας μια κραυγ. Οι πντες ευχαρστησαν το Θε κι αφθηκαν να τους παρασρει η χαρ. σιωσαν κποια τσρκια απ τα βαρλια κι δεσαν στην κρη μαντλια, εις απ' λους σκαρφλωσε στη κορφ του καταρτιο κι ρχισε να κουν αυτ τα σημαικια. λοι τους εχανε τα μτια καρφωμνα στο πλοο στον ορζοντα κι καναν εικασες για τη πορεα του. Μερικο εκτιμοσαν τι κθε λεπτ που περνοσε ερχτανε κονττερα, λλοι τι πλεε προς την αντθετη κατεθυνση. Επ μισν ρα μετεωρζονταν μεταξ ελπδας και φβου. στερα το πλοο χθηκε απ τη θλασσα.
     Απ τη χαρ πσανε στην απγνωση και στην οδνη, ζλεψαν ττε τη μορα κενων που 'χαν πεθνει πριν απ' αυτος. Για να βρονε λγη παρηγορι απ την απελπισα στον πνο, στσανε πρχειρα να κομμτι παν για προστασα απ τον λιο και ξπλωσαν απ κτω. Επαν να καταγρψουνε τη περιπτει τους σε να κομμτι χαρτ, να το υπογρψουν λοι και να το καρφσουν στη κορφ του ιστο, με την ελπδα τι με κποιο τρπο θα φτανε στις οικογνεις τους και στη κυβρνηση. Εχανε περσει να δωρο κνοντας τις πιο σκληρς σκψεις, ταν ο αρχιπυροβολητς βγκε απ τη τντα, θλοντας να πει στο μπρος μρος της σχεδας κι αντκρυσε σ' απσταση μισς λεγας τον ργο2* να 'ρχεται πλησστιος καταπνω τους. Του κπηκε η ανσα. Με χρια απλωμνα προς τη θλασσα επε: "Σωθκαμε! Κοιτξτε το μπρκι που πλησιζει"!
     λοι αγαλλασαν, μχρι κι οι πληγωμνοι κατφεραν να συρθον στο πσω μρος της σχεδας, απ' που φανονταν καλτερα οι σωτρες τους που πλησαζαν. Αγκαλιζονταν κι η μεγλη χαρ που νιωθαν διπλασιστηκε ταν διαπστωσαν τι φειλαν τη λτρωσ τους σε Γλλους. Κουνοσαν τα μαντλια τους κι ευχαρστησαν τη θεα πρνοια. Ο ργος μζεψε τα πανι και στθηκε δεξι τους σε απσταση μισς πιστολις. Οι δεκαπντε επιζντες, απ τους οποους οι πιο δυνατο δεν θα ζοσανε πνω απ σαρντα οχτ ρες ακμη, μεταφρθηκαν στο πλοο. Ο κυβερντης κι οι αξιωματικο του μπρικιο αναζωπρωσαν με τις επανειλημμνες φροντδες τους τη φλγα της ζως στους επιζσαντες. Δο απ' αυτος, που γρψαν αργτερα την ιστορα της δοκιμασας τους, κατληξαν τι ο τρπος που βρθηκαν τανε θαμα κι τι ο δχτυλος Κυρου τανε καταφανς στο γεγονς.
     Το ταξδι της φρεγτας εχε αρχσει με ναν κακ οιων και τελεωσε μ' ναν απηχο. ταν η μοιραα σχεδα ανοχτηκε στο πλαγος, ρυμουλκομενη απ τις βρκες, μειναν πσω δεκαεπτ νθρωποι. Οι νθρωποι αυτο, που εχαν εγκαταλειφθε με τη θλησ τους, ερενησαν αμσως το πλοο για να βρουν οτιδποτε εχαν αφσει πσω τους εκενοι που εχανε φγει και δεν το εχε ποτσει η θλασσα. Βρκαν γαλτες, κρασ, μπρντι και καπνιστ χοιριν σε επαρκες ποστητες για να τους θρψουν να διστημα. Τον πρτο καιρ επικρατοσε ηρεμα, γιατ οι σντροφο τους εχαν υποσχεθε τι θα επστρεφαν να τους σσουν. ταν μως εχανε περσει πια σαρντα δο μρες χωρς επικουρα, οι δδεκα απ τους δεκαεπτ αποφσισαν να φτσουνε στη στερι. Για τον σκοπ αυτ φτιαξαν μια δετερη σχεδα με ξλα που εχαν απομενει στη φρεγτα, που
δσαν μεταξ τους με γερ σκοινι κι επιβιβστηκαν. πως οι πρτοι διδξαντες, τσι κι αυτο δεν εχαν κουπι κι ργανα πλογησης, εν διθεταν μνο να στοιχειδες παν. Πραν μαζ τους μερικς προμθειες κι ση ελπδα τος εχε απομενει.
     Ωστσο, κμποσες μρες αργτερα μερικο Μαυριτανο που ζονε στην ακτ της Σαχρα κι εναι υπκοοι του βασιλι Ζαντ ανακλυψαν τα υπολεμματα της σχεδας κι φεραν τα να στο νταρ. Θεωρθηκε τι οι ντρες που επβαιναν σε τοτη τη δετερη σχεδα γιναν δχως αμφιβολα τροφ των θαλσσιων τερτων που αφθονονε στα ανοιχτ των ακτν της Αφρικς.
     Υπρξε, τλος και κτι σαν κοροδα: νας απηχος του απηχου. Στη φρεγτα εχαν μενει πντε ντρες. Αρκετς μρες μετ την αναχρηση και της δετερης σχεδας νας νατης που εχε αρνηθε να επιβιβαστε σ' αυτ προσπθησε επσης να προσεγγσει την ακτ. Καθς δεν μποροσε να κατασκευσει μια τρτη σχεδα για τον εαυτ του, ανοχτηκε στη θλασσα μσα σ' να κλουβ για κτες. σως τανε το διο κενο κλουβ που πνω του ο κριος Μοντ εχε διαπιστσει τη μοιραα ρτα της φρεγτας το πρω που χτπησαν στον φαλο. Το κλουβ μως βολιαξε κι ο νατης χθηκε καμμι εκατοστ οργις μακρυ απ το Μδουσα.

ΙΙ.
    Πς κνεις τχνη τη συμφορ;
     Στις μρες μας η διαδικασα εναι αυτματη. Σημεινεται κρηξη σε πυρηνικ εργοστσιο; Πριν κλεσει χρνος θα χει ανεβε στη θεατρικ σκην του Λονδνου να ργο. Δολοφονεται κποιος πρεδρος; Σε λγο χεις στη διθεσ σου να βιβλο μια ταινα για το συμβν μια ταινα γυρισμνη με βση το βιβλο να βιβλο για τη ταινα. Γνεται πλεμος; Πινουν δουλει οι μυθιστοριογρφοι. χουμε σειρ ειδεχθν φνων; Στσε αυτ για τη βαρει περπατησι των ποιητν. λες αυτς τις καταστροφς πρπει φυσικ να τις καταλβουμε και για να τις καταλβουμε πρπει να τις φανταστομε, οπτε χρειαζμαστε τις επινοητικς τχνες. Χρειζεται μως και να τις δικαιολογσουμε και να τις συγχωρσουμε, στω κι ελχιστα. Γιατ συνβη αυτ το τρελλ φυσικ γεγονς, αυτ η στιγμ ανθρπινου παραλογισμο; Τουλχιστον γννησε τχνη. σως αυτς να εναι τελικ ο λγος που συμβανει μια καταστροφ.
     Εναι γνωστ σε λους μας τι προτο αρχσει να ζωγραφζει τον πνακα ξρισε το κεφλι του. Το ξρισε για να μη μπορε να δει κανναν, κλειδθηκε στο εργαστρι του και δεν βγκε παρ μνον ταν εχε τελεισει το αριστοργημ του. τσι γναν ραγε τα πργματα;

     Η αποστολ ξεκνησε στις 17 Ιουνου 1816.
     Το Μδουσα χτπησε στον φαλο το απγευμα στις 2 Ιουλου 1816.
     Οι επιζσαντες στη σχεδα περισυλλγησαν στις 17 Ιουλου 1816.
     Ο Σαβιν κι ο Κορερ εξδωσαν την ιστορα του ταξιδιο Νομβρη 1817.
     Ο καμβς αγορστηκε στις 24 Φλεβρη 1818.
     Ο καμβς μεταφρθηκε σε πιο ευρχωρο εργαστρι και τεντθηκε ξαν στο τελρο στις 28 Ιουνου 1818.
     Ο πνακας ολοκληρθηκε Ιολιο 1819.
     Στις 28 Αυγοστου 1819, τρεις μρες πριν ανοξει η κθεση Ακαδημας Καλν Τεχνν, ο Λουδοβκος ΙΗ' εξτασε τον πνακα κι πως λει ο Moniteur Universel, κανε στον καλλιτχνη «μια απ εκενες τις εστοχες παρατηρσεις που αποτελον ταυτχρονα κρση του ργου κι ενθρρυνση του καλλιτχνη». "Κριε Ζερικ" επεν ο βασιλις "το ναυγι σας δεν εναι επ' ουδεν καταστροφ".

     Το ργο αρχζει με την αλθεια της ζως. Ο καλλιτχνης διβασε την εξιστρηση των Σαβιν και Κορερ, τους συνντησε και τους ρτησε λεπτομρειες. φτιαξε ολκληρο φκελο με στοιχεα της υπθεσης. Αναζτησε και βρκε τον ξυλουργ του Μδουσα, που 'χε επιζσει και τον βαλε να του φτιξει μια μικρογραφα του κατασκευσματς του. Τοποθτησε πνω του κρινα ομοιματα που αντιπροσπευαν τους επιζσαντες. Γρω του στο εργαστρι στησε λλους δικος του πνακες με κομμνα κεφλια και τεμαχισμνα μλη για να διαποτσει την ατμσφαιρα με την ασθηση της θνηττητας. Στην οριστικ εκδοχ του πνακα αναγνωρζονται οι φυσιογνωμες του Σαβιν, του Κορερ και του ξυλουργο. (Πς να νιωθαν ραγε ταν πζαραν γι' αυτ την επανληψη των δεινν τους;)
     Ο Αντουν Αλφνς Μονφρ, μαθητς του Ορτιου Βερν, ανφερε τι ο Ζερικ ταν απλυτα ρεμος ταν ζωγρφιζε, η κνηση του σματος και των χεριν του σα που γινταν αντιληπτ, εν μνο να ελαφρ κοκκνισμα του προσπου φανρωνε την αυτοσυγκντρωσ του. Δολευε απ' ευθεας πνω στο λευκ καμβ, χοντας απλς να πρχειρο σκαρφημα για να τονε καθοδηγε. Ζωγρφιζε σο υπρχε φως με αδυσπητη επιμον, που απρρεε κι απ την αναγκαιτητα της τεχνικς: χρησιμοποιοσε παχρρευστα λδια που στγνωναν γργορα, πργμα που σμαινε πως κθε τμμα που ρχιζε πρεπε να τελεισει την δια μρα. Κι πως ξρουμε, εχε ξυρσει τις πυρρξανθες μποκλες του σαν να λεγε: Μην Ενοχλετε.   
     Ωστσο, δεν ταν νθρωπος μονρης, στο σπτι που μοιραζταν με το Λου-Αλεξς Ζαμρ εξακολουθοσαν να 'ρχονται μοντλα, μαθητς και φλοι. Μεταξ των μοντλων που χρησιμοποιοσε βρισκταν κι ο νεαρς Ντελακρου, που πζαρε για τη νεκρ μορφ που κετεται μπρομυτα με το αριστερ χρι τεντωμνο. Ας αρχσουμε μως με αυτ που δεν ζωγρφισε. Δεν ζωγρφισε:

 1) Το Μδουσα να προσκροει στον φαλο.
 2) Τη στιγμ που τα σκοινι κπηκαν κι η σχεδα εγκαταλεφθηκε.
 3) Τις νυχτερινς ανταρσες.
 4) Τον αναγκαο κανιβαλισμ.
 5) Τη μαζικ δολοφονα για λγους αυτοσυντρησης.
 6) Την εμφνιση της πεταλοδας.
 7) Τους επιζσαντες χωμνους στο νερ μχρι τη μση, τις κνμες τους αστραγλους.
 8) Τη στιγμ της δισωσης.

     Μ' λλα λγια, πρτο του μλημα ταν να μην χει το ργο του δισταση: 1) πολιτικ, 2) συμβολικ, 3) θεατρικ, 4) φρικιαστικ, 5) συνταρακτικ, 6) συναισθηματικ, 7) τεκμηριωτικ 8) απερφραστη.


    Gericault Jean-Louis-Thiodore (1791-1824) Η Σχεδα Του "Μδουσα"

               ΣΗΜΕΙΣΕΙΣ

 1) Το Μδουσα ταν να ναυγιο, μια εδηση στις εφημερδες κι νας πνακας, γινε επσης αιτα διενξεων. Οι βοναπαρτιστς επιτθηκαν στους μοναρχικος. Η συμπεριφορ του κυβερντη της φρεγτας φτιζε α) την ανικαντητα και τη διαφθορ του Βασιλικο Ναυτικο, β) τη γενικ αναισθησα που αντιμετπιζε η ρχουσα τξη σους βρσκονταν κτω απ' αυτ. Οι παραλληλισμο με το πλοο του κρτους που εξκειλε θα ταν ασφαλς προφανες σο κι αδξιοι.

 2) Οι Σαβιν και Κορερ, οι επιζσαντες κι απ κοινο συγγραφες της πρτης εξιστρησης του ναυαγου, προσφυγαν κατ της κυβρνησης ζητντας αποζημωση για τα θματα και τιμωρα των νοχων αξιωματικν. ταν η θεσμικ δικαιοσνη απρριψε τα αιτματ τους, εκενοι απευθνθηκαν στο ευρτερο δικαστριο της κοινς γνμης με το βιβλο τους. Ο Κορερ στησε στη συνχεια μια επιχερηση ως εκδτης και φυλλαδιογρφος και το μαγαζ του, που λεγταν Στο Ναυγιο της Μδουσας, γινε τπος συνντησης των πολιτικ δυσαρεστημνων. Μπορε κανες να φανταστε μια ζωγραφι της στιγμς που κβονται τα παλαμρια της ρυμολκησης: να τσεκορι υψνεται, αστρφτοντας στον λιο, νας αξιωματικς με τη πλτη στραμμνη στη σχεδα λνει αδιφορα ναν κμπο... Πσο εξαιρετικ θα ταν το γχρωμο προπαγανδιστικ φυλλδιο.

 3) Η σκην που παραλγο να ζωγραφσει ο Ζερικ ταν αυτ της Ανταρσας. Σζονται πολλ ττοια προσχδια. Νχτα, καταιγδα, η ανταριασμνη θλασσα, το σκισμνο παν, οι υψωμνες σπθες, οι πνιγμο, η μχη σμα με σμα, τα γυμν κορμι. Και τι κακ χουν λα τοτα; Κυρως τι θυμζουν καυγ στο σαλον σε γουστερν δετερης κατηγορας, που συμμετχουν οι πντες -λλος ρχνοντας μια γροθι, λλος τσακζοντας μια καρκλα, λλος σπζοντας να μπουκλι στο κεφλι του αντιπλου κι λλος μοιρζοντας κλωτσις κρεμασμνος απ τον πολυλαιο. Με δυο λγια, συμβανουν πρα πολλ. Δεχνοντας λιγτερα, μπορες να πεις περισστερα. Τα προσχδια της Ανταρσας που σζονται θεωρεται τι θυμζουν παραδοσιακς εκδοχς της Δευτρας Παρουσας, καθς οι αθοι διαχωρζονται απ τους ενχους κι ακολουθε η πτση των στασιαστν στην αινια καταδκη. Ττοιοι υπαινιγμο μως θα ταν παραπλανητικο. Στη σχεδα δε θριμβευσε η αρετ αλλ η δναμη, εν ο οκτος δεν εχε καμμα θση. Αυτ η εκδοχ θα υπονοοσε τι ο Θες ταν με το μρος της τξης των αξιωματικν. σως να 'ταν τσι κενο τον καιρ. ραγε ο Νε ανκε στη τξη των αξιωματικν;

 4) Ο κανιβαλισμς παρουσιζεται ελχιστα στη δυτικ τχνη. Λγω σεμνοτυφας ραγε; Μλλον χι, αφο η δυτικ τχνη δεν εναι σεμντυφη ταν πρκειται για βγαλμνα μτια, κομμνα κεφλια σε σακκι, ιεροτελεστικς μαστεκτομς, περιτομς σταυρσεις. Επιπλον, ο κανιβαλισμς τανε παγανιστικ πρακτικ, που ο πνακας θα μποροσε να καταδικζει ωφλιμα, εξπτοντας την δια στιγμ λαθραα τον θεατ. Στη ζωγραφικ μως ορισμνα θματα φανεται να παρουσιζονται συχντερα απ’ ,τι κποια λλα. Πρτε παρδειγμα τον Νε της τξης των αξιωματικν. Προκαλε κπληξη η σπανιτητα πινκων με την Κιβωτ του. Υπρχει ββαια εκενος ο ιδιρρυθμος παιγνιδης πριμιτφ αμερικανς ζωγρφος3* κι νας ερεβδης πνακας του Τζικομο Μπασνο στο μουσεο του Πρδο, πρα απ' αυτος μως λγα πργματα σου ρχονται στον νου. Ο Αδμ κι η Εα, ο Διωγμς απ τον Παρδεισο, ο Ευαγγελισμς, η Δευτρα Παρουσα, λα αυτ απεικονστηκαν απ σπουδαους καλλιτχνες. Ο Νε κι η Κιβωτς του μως; Υπρχαν λα τα απαρατητα συστατικ: το σημεο καμπς στην ανθρπινη ιστορα, η θελλα στη θλασσα, τα γραφικ ζα, η θεκ παρμβαση στα ανθρπινα πργματα. Ποις μπορε να 'ναι ο λγος αυτς της ανεπαρκος εικονογρφησης; σως εναι η απουσα ενς αρκετ σπουδαου πνακα με την Κιβωτ που θα 'δινε θηση στο θμα και θα το καθιστοσε δημοφιλς. Εκτς κι αν φταει κτι στην δια την ιστορα: μπορε οι καλλιτχνες να ομονοον τι ο Κατακλυσμς δεν εμφανζει τη καλτερη δυνατ πλευρ του Θεο. Ο Ζερικ κανε κι να προσχδιο σχετικ με τον κανιβαλισμ στη σχεδα. Η αποκαλυπτικ στιγμ της ανθρωποφαγας δεχνει ναν ερωστο επιζσαντα να δαγκνει τον αγκνα ενς εξσου ερωστου πτματος. Η σκην αγγζει το ριο του κωμικο. Το πρβλημα θα τανε πντοτε ο κατλληλος τνος.

 5) Κθε πνακας εναι μια στιγμ. Τι θα νομζαμε πως συμβανει αν βλπαμε μια σκην που τρεις νατες κι νας στρατιτης ρχνουν ανθρπους στη θλασσα απ μια σχεδα; τι τα θματα ταν δη νεκρ; Κι αν χι, τι δολοφονθηκαν για να τους προυν τα χρυσαφικ; ταν οι σκιτσογρφοι δυσκολεονται να εξηγσουν τη περιρρουσα ατμσφαιρα των αστεων τους μας παραθτουν συχν κτι σαν το πλασιο αγγελας των ειδσεων που χουν οι εφημεριδοπλες, που γρφουν μια βολικ περληψη εν εδει επικεφαλδας. Στη περπτωση των πινκων ζωγραφικς οι αντστοιχες πληροφορες θα 'πρεπε να δνονται στον ττλο: ΑΞΙΟΘΡΗΝΗΤΗ ΣΚΗΝΗ ΣΤΗ ΣΧΕΔΙΑ ΤΟΥ 'ΜΕΔΟΥΣΑ', ΟΠΟΥ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΙ ΕΠΙΖΗΣΑΝΤΕΣ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΟΥΝ ΣΥΝΤΕΤΡΙΜΜΕΝΟΙ ΤΗΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΤΗ ΤΡΑΓΙΚΗ ΑΛΛΑ
ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΑΠΟΦΑΣΗ ΝΑ ΘΥΣΙΑΣΟΥΝ ΤΟΥΣ ΠΛΗΓΩΜΕΝΟΥΣ ΓΙΑ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΟΙ ΙΔΙΟΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ. Κτι
ττοιο θα χρειαζταν. Παρεμπιπτντως, ο ττλος του πνακα Η Σχεδα Του 'Μδουσα' δεν εναι τσι. Στον κατλογο της κθεσης του Παρισιο ο πνακας αναφρεται ως Σκην Ναυαγου. Πρκειται ραγε για πρξη πολιτικς σνεσης; σως. Αποτελε μως εξσου και μια χρσιμη υπμνηση στον θεατ: αυτς εναι πνακας ζωγραφικς κι χι ποψη.

 6) Δεν εναι δσκολο να φανταστε κανες τον ερχομ της πεταλοδας πως χει απεικονιστε απ λλους ζωγρφους. Ωστσο, η συναισθηματικ αναφορ δεν θα φαινταν αρκετ χοντροκομμνη; Μα ακμα κι αν μποροσε να λυθε το ζτημα του τνου, απομνουν δο μεγλες δυσκολες. Πρτον, δεν θα 'μοιαζε με αληθιν γεγονς παρ' λο που ταν, ,τι εναι αληθιν δεν εναι κατ' ανγκη και πειστικ. Δετερον, μια λευκ πεταλοδα ξι οχτ εκατοστν που θα ερχταν να καθσει επνω σε μια σχεδα με εκοσι μτρα μκος κι επτ πλτος δημιουργε κποια σοβαρ προβλματα κλμακας.

 7) Αν η σχεδα βρσκεται κτω απ' την επιφνεια του νερο δε μπορες να τη ζωγραφσεις. Οι ανθρπινες μορφς θα 'βγαιναν μες απ τη θλασσα σαν Αναδυμενες Αφροδτες σε παρταξη. Επσης, η απουσα σχεδας δημιουργε και προβλματα φρμας: χοντας τους πντες ρθιους, γιατ αν ξπλωναν θα πνγονταν, ο πνακς σου γνεται καμπτος μ' λ' αυτ τα κθετα σχματα, οπτε πρπει να 'σαι κτι περισστερο απ ευρηματικς. Καλτερα λοιπν να περιμνεις μχρι να πεθνουνε κι λλοι, να 'χει σηκωθε η σχεδα πνω απ' την επιφνεια του νερο και να 'χεις πλρως στη διθεσ σου το οριζντιο εππεδο.

 8) Δεν υπρχει αμφιβολα τι θα 'τανε πολ συγκινητικ μια σκην με τη βρκα του ργου να 'χει πλευρσει τη σχεδα, τους επιζσαντες ν' απλνουνε τα χρια και να σκαρφαλνουν με κπο πνω της, την οικτρ αντθεση ανμεσα στη κατσταση των διασωθντων και σε κενη που θα βρσκονταν οι διασστες τους, που θα απεικονζονταν η εξντληση κι η χαρ. Ο Ζερικ κανε αρκετ προσχδια αυτς της στιγμς της δισωσης.
Η εικνα θα 'χε δναμη, εναι μως λιγκι... απερφραστη.

     Αυτ λοιπν εναι σα δεν ζωγρφισε...

     Τ ζωγρφισε επομνως; Ας δομε τι φανεται πως ζωγρφισε. Ας φανταστομε τη ματι μας βυθισμνη στην γνοια. Περιεργαζμαστε εξονυχιστικ τη Σκην Ναυαγου, χωρς να 'χουμε τη παραμικρ γνση της γαλλικς ναυτικς ιστορας. Βλπουμε κποιους επιζσαντες σε μια σχεδα να κουνον τα χρια προς τη κατεθυνση ενς μικροσκοπικο πλοου στο βθος του ορζοντα (δεν μπορε κανες ν' αποφγει τη παρατρηση τι το μακρυν πλοο δεν εναι μεγαλτερο απ' ,τι θα ταν εκενη η πεταλοδα). Η αρχικ υπθεση που κνουμε εναι πως πρκειται για τη στιγμ της οπτικς επαφς που οδηγε στη δισωση. Αυτ η ασθηση οφελεται εν μρει στην ανεξντλητη προτμησ μας στο ασιο τλος, αλλ και στο ακλουθο ερτημα που θτουμε συνειδητ ασυνεδητα στον εαυτ μας: πς θα ξραμε γι’ αυτος τους ανθρπους στη σχεδα αν δεν εχαν σωθε;
     Τ ενισχει τρα αυτ την υπθεση; Το πλοο χει φανε στον ορζοντα, ο λιος (αν και δε φανεται) φωτζει επσης τον ορζοντα, βφοντς τον κτρινο. Συμπερανουμε λοιπν τι εναι αυγ κι τι το πλοο ρχεται την δια ρα που ο λιος φρνει τη να μρα, προσφροντας μαζ ελπδα και σωτηρα, τα μαρα (κατμαυρα) σννεφα πνω απ τα κεφλια τους θα διαλυθονε σντομα. Τ θα σχυε μως αν επρκειτο για δση; Η αυγ και το σορουπο συγχονται εκολα. Αν λοιπν εναι η ρα της δσης και το πλοο πρκειται που να 'ναι να χαθε πως ο λιος, αφνοντας τους ναυαγος αντιμτωπους με την απγνωση και τη κατμαυρη σαν τα σννεφα νχτα; Μπορε ττε να κοιτξουμε απορημνοι το παν της σχεδας, θλοντας να διαπιστσουμε αν ο νεμος σπρχνει τη Κατασκευ προς το πλοο μακρυ απ' αυτ και να εκτιμσουμε αν το σννεφο πρκειται σε λγο να διαλυθε· οτε αυτ μας βοηθ ιδιατερα: ο αρας δεν φυσ στη κατεθυνση του κθετου ξονα του πνακα, αλλ απ δεξι προς τα αριστερ κι η κορνζα μς αποκλεει τη γνση για τον καιρ που επικρατε δεξιτερα. Ττε κι εν ακμη εμαστε αναποφσιστοι, ανακπτει να τρτο ενδεχμενο: μπορε μεν να 'ναι αυγ και πλι μως το πλοο δεν πηγανει προς τους ναυαγος. Αυτ θα ταν η μεγαλτερη περιφρνηση εκ μρους της τχης: ο λιος ανατλλει, χι μως για σας.
     Η ματι εκενου που αγνοε δνει τρα τη θση της, με μια κποια δστροπη απροθυμα, στη ματι του ενημερωμνου θεατ. Ας παραβλουμε τη Σκην Ναυαγου με την αφγηση των Σαβιν και Κορερ. Αμσως γνεται σαφς τι ο Ζερικ δεν χει ζωγραφσει τον χαιρετισμ που οδγησε στην οριστικ δισωση, αυτς γινε κτω απ διαφορετικς συνθκες, τη στιγμ που το μπρκι βρισκτανε ξαφνικ κοντ στη σχεδα κι οι πντες αγλλονταν. χι, εδ χουμε τη πρτη οπτικ επαφ με τον ργο, ττε που το πλοο διακριντανε στον ορζοντα επ μισ βασανιστικ ρα. Συγκρνοντας τον πνακα με το γραπτ κεμενο, παρατηρομε δια μις τι ο Ζερικ δεν χει ζωγραφσει τον επιζσαντα που σκαρφλωσε στο κατρτι κρατντας τεντωμνα ψηλ τα ισιωμνα τσρκια του βαρελιο με τα μαντλια στην κρη. Αντθετα, επλεξε ν' απεικονσει ναν ντρα που τονε στηρζουνε για να σταθε πνω στο βαρλι κουνντας να φαρδ κομμτι φασμα. Κοντοστεκμαστε λγο σ' αυτ την αλλαγ και μετ αντιλαμβανμαστε το πλεονκτημ της: η πραγματικτητα του πρσφερε την εικνα μιας μαμος σκαρφαλωμνης σ' να ξλο εν η τχνη πρτεινε μια πιο συμπαγ εσταση και μια επιπλον κθετη διταξη.
     Ας μη βιαστομε μως να καταλξουμε. Ας θσουμε πλι το ζτημα απ την οπτικ του ευξαπτου αδαος. Ξχνα τον καιρ, τ προκπτει απ' το πλρωμα που βρσκεται στη σχεδα; Γιατ να μην αρχσουμε μετρντας τους; Στο πλεομενο υπρχουν εκοσι μορφς. Δο κουννε ζωηρ το χρι τους, νας δεχνει επσης μ' νταση, δο προσεχονται με θρμη κι νας στηρζει αυτν που χαιρετ ανεβασμνος στο βαρλι -ξι λοιπν εναι υπρ της ελπδας και της δισωσης. στερα υπρχουνε πντε μορφς (δο πεσμνες μπρομυτα, τρεις ανσκελα) που φανονται νεκρς ετοιμοθνατες, συν νας γρος με γκρζα γνια που χει στραμμνη τη πλτη στον ργο κι η στση του υποδηλνει τι πενθε -ξι εναι λοιπν κατ. Ανμεσ τους (τσο απ ποψη χρου σο και διθεσης) υπρχουν λλες οχτ μορφς: μα μισοπροσεχεται και μισοστηρζεται, τρεις κοιτν ανκφραστες αυτν που χαιρετ, μα τον κοιτ με αγωνα, δο στκονται προφλ και κοιτν αντιστοχως τα κματα που πρασαν κι αυτ που 'ρχονται, συν μια μουντ μορφ στο πιο σκοτειν και φθαρμνο σημεο του καμβ που κρατ το κεφλι της (τραβντας ραγε τα μαλλι της;). χουμε λοιπν ξι, ξι κι οχτ. Καμμα τση δε πλειοψηφε. (Εκοσι; απορε ο ενημερωμνος θεατς. Μα οι Σαβιν και Κορερ επαν τι οι επιζσαντες ταν μνο δεκαπντε. ρα αυτς οι πντε μορφς που θα μποροσε να 'ναι απλς ανασθητες εναι τελικ νεκρς; Ναι. Ττε μως τ γινε με το ξεφρτωμα που λαβε χρα ταν οι δεκαπντε υγιες πταξαν τους δεκατρες πληγωμνους συντρφους τους στη θλασσα; Ο Ζερικ ανσυρε μερικος απ' το βυθ για να τονε βοηθσουνε στη σνθεσ του. Κι οι νεκρο θα 'πρεπε να χσουνε το δικαωμα ψφου στο δημοψφισμα για την ελπδα εναντον της απγνωσης; Τυπικ ναι, χι μως και στην αποτμηση της ατμσφαιρας του πνακα).
     Η δομ επομνως εναι απλυτα ισορροπημνη: ξι υπρ, ξι κατ κι οχτ δεν ξρω. Τα μτια μας, ετε εναι ενμερα ετε αδα, διατρχουν μισκλειστα τον πνακα. λο και πιτερο μως η μορφ που πενθε στο μπρος αριστερ μρος του πνακα, που 'ναι και το μοναδικ πρσωπο που κοιτ προς εμς, τ' απομακρνει απ το προφανς κντρο του ενδιαφροντος που 'ναι αυτς που κουν το χρι με το φασμα ανεβασμνος στο βαρλι. Αυτ η γρικη μορφ κρατ στα πδια της ναν νετερο ντρα, που σμφωνα με τους υπολογισμος μας εναι νεκρς. Ο γρος χει στρψει τη πλτη του σ' λους τους ζωντανος που βρσκονται στη σχεδα, η στση του μαρτυρε παρατηση, θλψη κι απελπισα, επσης, ξεχωρζει με τα γκρζα μαλλι του και το κκκινο φασμα που 'χει ρξει πνω του για να του προστατεει το σβρκο. Μπορε να 'χει ξεστρατσει απ κποιο διαφορετικ εδος ζωγραφικς, να 'ναι καννας γρος του Πουσν που 'χασε το δρμο του. (Μπορδες, πετγεται το μτι του ενημερωμνου. Ποιος Πουσν; Αυτς, αν θλετε να ξρετε, θυμζει Γκερν και Γκρο. Κι ο νεκρς «Γιος»; Αυτς εναι κρμα Γκερν, Ζιροντ και Προυντν.) Τ κνει ο «Πατρας»;
   α) θρηνε τον νεκρ ντρα (γιο φλο;) που κετεται στη ποδι του; β) συνειδητοποιε τι δεν θα ρθουν ποτ να τους σσουν; γ) αναλογζεται τι ακμα κι αν σωθον δεν χει καμμα σημασα εξαιτας του θαντου που κρατ στα χρια του; (Τελικ, λει το ενμερο μτι, το να 'σαι αδας χει κποια μειονεκτματα. Δεν θα μποροσες ποτ να μαντψεις, για παρδειγμα, τι το σμπλεγμα Πατρα και Γιου εναι να μετριασμνο μοτβο κανιβαλισμο -τσι δεν εναι; Το σμπλεγμα εμφανζεται στο μοναδικ σωζμενο προσχδιο που 'κανε ο Ζερικ για τη σκην του κανιβαλισμο, κθε μορφωμνος σγχρονος θεατς θα θυμηθε ασφαλς τη περιγραφ του Δντη για τον Κμη Ουγκολνο, που θρηνε στον πργο του στη Πζα τα παιδι του που πεθανουν -που μετ φαγε4*. Εναι ξεκθαρο τρα);
     ,τι κι αν καταλξει κανες τι σκφτεται ο γρος, η παρουσα του εναι τσο ντονη στον πνακα σο κι η παρουσα του ναυαγο που χαιρετ. Αυτ το αντιστθμισμα μας υποβλλει το ακλουθο συμπρασμα: πως ο πνακας αναπαριστ τη στιγμ στα μισ της πρτης θασης του ργου. Το πλοο φανεται στον ορζοντα εδ κι να τταρτο της ρας και θα διακρνεται λλο τσο. Μερικο εξακολουθον να πιστεουν τι κατευθνεται προς το μρος τους, λλοι δεν εναι ββαιοι και περιμνουν να δονε τι θα γνει και μερικο, συμπεριλαμβανομνου του πιο σοφο κεφαλιο στο πλεομενο, ξρουν τι απομακρνεται κι τι δεν πρκειται να σωθον. Αυτ η μορφ μς προτρπει να ερμηνεσουμε τη Σκην Ναυαγου σαν μια εικνα διαψευσμνης ελπδας.
     σοι εδαν τον πνακα του Ζερικ στην κθεση της Ακαδημας Καλν Τεχνν του Παρισιο το 1819 γνριζαν, σχεδν χωρς καμμα εξαρεση, τι αντκρυζαν τους επιζσαντες στη σχεδα του Μδουσα, γνριζαν τι το πλοο που διακρνεται στον ορζοντα ντως τους περισυνλεξε (κι ας μην γινε αυτ με την πρτη προσπθεια), πως επσης γνριζαν τι αυτ που 'χε συμβε στην αποστολ στη Σενεγλη συνιστοσε μγα πολιτικ σκνδαλο. Ο πνακας μως που μεινε εναι αυτς που εξακολουθε να ζει πρα απ τα γεγοντα της ιστορας του. Η θρησκεα παρακμζει, το σμβολο παραμνει, μπορε μια εξιστρηση γεγοντων να ξεχστηκε, ωστσο η αναπαρστασ τους εξακολουθε να μαγνητζει (η ματι του αδαος θριαμβεει -πσο ενοχλητικ εναι αυτ για τη ματι του ενημερωμνου). ταν στις μρες μας εξετζει κανες τη Σκην Ναυαγου δσκολα θ' αγανακτσει με τον Ογο Ντιρου ντε Σομαρ, κυβερντη της αποστολς, με τον υπουργ που τον ρισε στη θση αυτ, με τον αξιωματικ που αρνθηκε να επιβιβαστε στη σχεδα, με τους νατες που κοψαν τα παλαμρια της ρυμολκησης με τους φαντρους που στασασαν. (Εναι γεγονς τι η ιστορα εκδημοκρατζει τις συμπθεις μας. Μπως οι στρατιτες δεν εχαν εκτραχυνθε απ τις πολεμικς εμπειρες τους; Ο κυβερντης δεν ταν θμα της χαδεμνης ανατροφς του; Κι εμες θα στοιχηματζαμε ραγε τι θα συμπεριφερμασταν ηρωικ σε παρμοιες συνθκες);
     Ο χρνος διαλει την ιστορα,
μετατρποντς τη σε φρμα, χρμα και συνασθημα. Κι εμες οι σγχρονοι κι αδαες θεατς αναπλθουμε με τη φαντασα μας την ιστορα -προς τα πο κλνουμε; Προς τον αισιδοξα κιτρινωπ ουραν προς το γρο με τη γκρζα γενειδα που θρηνε; μπως στο τλος πιστεουμε και τις δο εκδοχς; Το μτι μπορε να πηδ απ τη μια διθεση στην λλη, απ τη μια ερμηνεα στην λλη -μπως λοιπν αυτ ταν η πρθεση του ζωγρφου;

 8α) Ο Ζερικ σχεδν ολοκλρωσε δο πνακες: δο σπουδς σε λδι το 1818, που απ ποψη σνθεσης βρσκονται κονττερα στο τελικ ργο απ' ,τι τα προπαρασκευαστικ σχδια, με τη διαφορ τι το πλοο που χαιρετον οι ναυαγο βρσκεται πολ πιο κοντ. Διακρνουμε το περγραμμ του, τα πανι και τους ιστος. Βρσκεται στο δεξ μρος του καμβ, με τη πλγια ψη του προς τον θεατ κι χει μλις αρχσει το εππονο ταξδι του, διασχζοντας τον ζωγραφισμνο ορζοντα. Εναι φανερ τι δεν χει αντιληφθε ακμη τη σχεδα. Οι δο αυτς προκαταρκτικς σπουδς δνουν την εντπωση μεγαλτερης ενεργητικτητας και κινητικτητας, νιθουμε πως οι αλλφρονες χειρονομες σων βρσκονται στη σχεδα μπορε να 'χουνε κποιο αποτλεσμα τα επμενα λεπτ κι τι αντ ο πνακας να 'ναι μια χρονικ στιγμ προεκτενεται αφ' εαυτο στο μλλον, θτοντας το ερτημα: ραγε το πλοο θα διασχσει τον καμβ χωρς να δει τη σχεδα; Αντθετα, η τελικ εκδοχ της Σκηνς Ναυαγου εναι λιγτερο δραστικ και το ρτημα λιγτερο ξεκθαρο. Τα σινιλα φανονται πιο μταια κι η συγκυρα απ την οποα εξαρτται η τχη σων χουν επιζσει πιο τρομακτικ. Ποιες εναι οι πιθαντητς τους να σωθον; Σταγνα στον ωκεαν.
     Πρασε οχτ μνες στο εργαστρι του. Τον διο καιρ περπου ζωγρφισε και μια αυτοπροσωπογραφα, απ' που μας ατενζει με το βαρθυμο και μλλον καχποπτο βλμμα που χουνε συχν οι ζωγρφοι ταν βρσκονται μπρος στον καθρφτη. Υποθτουμε νοχα πως η αποδοκιμασα αφορ εμς, εν στη πραγματικτητα επιστρφει στο μοντλο. χει κοντ γνια, εν να ελληνικ φσι με φοντα καλπτει τα κοντοκουρεμνα μαλλι του (μαθανουμε τι τα 'κοψε γουλ ταν ρχισε τον πνακα, τα μαλλι μως μακρανουν πολ σε οχτ μνες· πσες φορς χρειστηκε ραγε να τα ξανακψει;) Μας δνει την εντπωση αποφασισμνου κι αρκετ γριου πειρατ, τοιμου να επιδοθε στο ργο του, να επιβιβαστε στο τερστιο ναυγι του.
     Παρεμπιπτντως, το φρδος των πινλων του προκαλοσε κπληξη. Η τεχνοτροπα του κανε τον Μονφρ να υποθτει τι χρησιμοποιοσε πολ χοντρ πινλα, ωστσο, τανε μικρ συγκρινμενα με τα πινλα που χρησιμοποιοσαν λλοι καλλιτχνες. Μικρ πινλλα και παχρρευστα λδια που στγνωναν γργορα. Πρπει να θυμηθομε πς δολευε. Ο πειρασμς να σχηματοποιε κανες συμπυκννοντας οχτ μνες δουλεις σ' να τελειωμνο πνακα και μια σειρ προκαταρκτικν σχεδων εναι φυσιολογικς, πρπει μως να του αντισταθομε. Εναι αρκετ ψηλς, δυνατς και λεπτς, με ωραα πδια σαν αυτ του φηβου που συγκρατε το λογο στον πνακ του Η κορσα των αλγων Μπαρμπρι. Ο Ζερικ στκει μπρος στο Ναυγιο και δουλεει μ' ντονη αυτοσυγκντρωση, χοντας απλυτη ανγκη την ησυχα, το τρξιμο μιας καρκλας ταν αρκετ για να κοπε το αρατο νμα που συνδεε το μτι με την κρη του πινλου. Ζωγραφζει τις μεγλες μορφς του απευθεας πνω στον καμβ, χοντας βοθεια μνον να σχεδιασμνο περγραμμα. ταν χει φτσει στα μισ, ο πνακας μοιζει με μια σειρ γλυπτ κρεμασμνα σε λευκ τοχο. Πρπει να τονε δομε κλεισμνο στο εργαστρι του, να δουλεει, να κινεται και να κνει λθη. Ξροντας το τελικ αποτλεσμα αυτν των οχτ μηνν η πορεα του προς αυτ φανεται ακθεκτη. Εμες ξεκινμε απ το αριστοργημα και πηγανουμε προς τα πσω, περνντας μες απ' τις ιδες που απρριψε και τις παραλγο επιτυχες, για εκενον μως οι ιδες που απορρφθηκαν τανε στην αρχ πηγ διγερσης και μνο στο τλος εδε αυτ που εμες θεωρομε δεδομνο εξαρχς. Για μας η κατληξη ταν αναπφευκτη, για κενον δεν ταν. Πρπει να προσπαθσουμε να συμπεριλβουμε το ρσκο, τη τυχαα ανακλυψη, ακμα και τη μπλφα. Εν μνο με λξεις μπορομε να το εξηγσουμε, πρπει ταυτοχρνως να προσπαθσουμε να ξεχσουμε τις λξεις. νας πνακας μπορε να αναπαρασταθε σα σειρ αποφσεων αριθμημνων απ το 1 μχρι το 8α, εμες μως θα πρπει να καταλβουμε πς λ' αυτ εναι απλς σχολιασμς συναισθημτων. Πρπει να θυμμαστε πς υπρχουν νερα και συγκινσεις. Ο ζωγρφος δεν οδηγεται αβαστα απ τον ποταμ προς την ηλιλουστη λιμνολα αυτς της ολοκληρωμνης εικνας, αλλ προσπαθε να κρατσει πορεα στο ανοιχτ πλαγος με αντθετα ρεματα.
     Κατ' αρχς πρπει ασφαλς να παραμενει πιστς στην αλθεια της ζως· μλις μως αρχσει να εκτυλσσεται η διαδικασα, η μεγαλτερη υποταγ εναι στην αλθεια της τχνης. Το συμβν δεν γινε ποτ τσι πως παρουσιζεται, ο αριθμς ανακριβς· ο κανιβαλισμς περιορστηκε σε μια λογοτεχνικ αναφορ· το σμπλεγμα Πατρα και Γιου χει ασθενστατη τεκμηρωση στα γεγοντα, το σμπλεγμα στο βαρλι καμμα απολτως. Η σχεδα χει καθαριστε σαν να επκειται η επσκεψη κποιου μονρχη με ευασθητο στομχι: τα απομεινρια ανθρπινης σρκας χουνε σκουπιστε, εν τα μαλλι λων εναι στιλπν σα ζωγραφικ πινλλο που μλις αγορστηκε. Καθς ο Ζερικ πλησιζει προς το τελικ αποτλεσμα, κυριαρχονε τα ζητματα της φρμας. Καθορζει την εσταση, κβει, προσαρμζει. Ο ορζοντας ανυψνεται χαμηλνει (αν η μορφ που χαιρετ βρσκεται κτω απ' τη γραμμ του ορζοντα, ττε η θλασσα καταπνει ζοφερ ολκληρη τη σχεδα, αν εξχει απ πνω του, εναι σαν να γεννιονται κποιες ελπδες). Ο Ζερικ περιορζει τα τμματα της θλασσας και του ουρανο που περιβλλουνε τη σχεδα, εκσφενδονζοντς μας επνω της ετε το θλουμε ετε χι. Αυξνει την απσταση που χωρζει τους ναυαγος απ το πλοο της σωτηρας κι αναπροσαρμζει τις θσεις των μορφν του. Πσο συχν σ' να πνακα οι βασικο συμμετχοντες χουνε στραμμνη τη πλτη τους στον θεατ; Και για τι υπροχα μυδεις πλτες πρκειται. Εν προκειμνω, νιθουμε κπως αμχανοι, αλλ δεν θα 'πρεπε. Οι αφελες ερωτσεις αποδεικνονται συχν οι πιο ουσιδεις. Εμπρς, λοιπν, ας ρωτσουμε. Γιατ οι επιζσαντες φανονται τσον υγιες; Μας προκαλε θαυμασμ το γεγονς τι ο Ζερικ ψαξε και βρκε τον ξυλουργ του Μδουσα και του ζτησε να του φτιξει να μοντλο της σχεδας υπ κλμακα... αλλ... αλλ αφο μπκε στον κπο ν' αποδσει σωστ τη σχεδα, γιατ δεν μποροσε να κνει το διο και με τους επιβτες της; Καταλαβανουμε γιατ αλλοωσε τη θση αυτο που χαιρετ, δημιουργντας μια δετερη κθετη διταξη, πως και γιατ πρσθεσε κποια υπερριθμα πτματα για να υποβοηθσει τη κανονικ δομ. Γιατ μως λοι -μχρι και τα πτματα- φανονται τσο μυδεις, τσο... υγιες; Πο πγαν οι πληγς, οι ουλς, οι καταβεβλημνοι οργανισμο κι η αρρστια; Αυτο οι ντρες πιαν τα ορα τους, μσησαν το δρμα των καπλων τους, φαγαν τους συντρφους τους. Μλιστα, οι πντε απ τους δεκαπντε δεν επιβωσαν πολ καιρ μετ τη δισωσ τους. Γιατ επομνως φανονται σαν να χουν μλις βγει απ γυμναστριο μποντιμπιλντερδων;
     ταν οι εταιρεες παραγωγς τηλεοπτικν προγραμμτων κνουνε δραματοποιημνα ντοκιμαντρ για τα στρατπεδα συγκντρωσης, το μτι (του αδαος του ενημερωμνου) πει πντα στους κομπρσους με τις ριγ στολς. Μπορε να 'χουνε ξυρισμνα κεφλια, κυρτωμνους μους κι οι γυνακες βαφα νχια, αλλ δεν παουν να εναι γεμτοι σφργος. Εν τους βλπουμε να σχηματζουν ουρ στην οθνη για να προυν να πιτο χυλ, που μσα του φτνει περιφρονητικ ο φρουρς, μπορομε να τους φανταστομε εκτς οθνης να μπουκνονται με φα στη κινητ καντνα. Μπως λοιπν η Σκην Ναυαγου προοιωνζεται αυτ ακριβς τη παραφωνα; Με κποιους λλους ζωγρφους θα μποροσε σως κανες να αναλογιστε αυτ το ενδεχμενο, χι μως με τον Ζερικ, που 'χει απεικονσει πρσωπα τρελλν, πτματα και κομμνα κεφλια. Ο Ζερικ
σταμτησε κποτε ναν φλο του στον δρμο που τανε κατακτρινος λγω κτερου και του 'πε τι φαινταν πολ μορφος. να ττοιο καλλιτχνη δεν θα τον κανε να δειλισει η σρκα στο ριο της αντοχς της.
     Ας φανταστομε λοιπν κτι λλο που δεν ζωγρφισε: τη Σκην Ναυαγου με τους συμμετχοντες σε κατσταση απσχνασης. Ζαρωμνη σρκα, πληγς που πυορροον, μγουλα ρουφηγμνα σαν τους γκλειστους στο στρατπεδο συγκντρωσης Μπργκεν-Μπλσεν -κτι ττοιες λεπτομρειες θα μας συγκινοσανε χωρς καμμι δυσκολα, σε βαθμ να νισουμε οκτο. Απ τα μτια μας θ' ανβλυζε αλμυρ νερ, ταιριζοντας με το θαλασσιν νερ του πνακα. Αυτ μως θα ταν βεβιασμνο: η επδραση του πνακα πνω μας θα 'τανε πολ μεση. Οι ρακνδυτοι μαραζωμνοι ναυαγο θ' ανκανε στην δια συναισθηματικ κατηγορα με κενη τη πεταλοδα, οι μεν εξωθντας μας στην εκολη θλψη, πως η δε στην εκολη παρηγορι. Δεν εναι δσκολο να πισει αυτ το κλπο.
     Η ανταπκριση μως που επιδικει ο Ζερικ υπερβανει τον απλ οκτο και την απλ αγανκτηση, αν και τα δο αυτ συναισθματα μπορε να τα τσιμπσει κανες καθ' οδν, σαν να του κνουν οτοστπ. Τα θματα της Σκηνς Ναυαγου εναι γεμτα ρμη και δυναμισμ. Οι μορφς στη σχεδα εναι σαν τα κματα: απ κτω τους αλλ και μσω αυτν προβλλει η δναμη του ωκεανο. Αν εχανε ζωγραφιστε σε κατσταση αληθοφανος εξντλησης θα 'ταν απλς σταγονδια αφρο αντ αγωγο μορφς. Το μτι παρασρεται -δεν διεγερεται οτε πεθεται, αλλ γνεται ρμαιο της παλρροιας- τη μια στη κορφ της μορφς που χαιρετ, την λλη στο κολο του απελπισμνου γροντα, μετ στην λλη κρη, στο ξαπλωμνο μπρος και δεξι πτμα που εννεται με τα πραγματικ θαλσσια ρεματα και χνεται προς αυτ. Κι ακριβς επειδ οι μορφς εναι αρκετ ρωμα λες στε να μεταδδουν την ασθηση τσης δναμης, ο πνακας απελευθερνει μσα μας βαθτερες, βυθισμνες συγκινσεις και μπορε να μας περσει μσα απ ρεματα ελπδας και απγνωσης, ξαρσης, πανικο και παρατησης.
     Τ χει συμβε; Ο πνακας χει ξεγλιστρσει αθρυβα ξω απ το αγκυροβλιο της ιστορας. Δεν εναι πλον η Σκην Ναυαγου και πολ περισστερο Η Σχεδα Του 'Μδουσα'. Δε φανταζμαστε απλς τις θηριδεις ταλαιπωρες στη μοιραα Κατασκευ και δεν μπανουμε απλς στη θση αυτν που υπφεραν. Εκενοι γνονται εμες. Και το μυστικ του πνακα βρσκεται στο μοτβο της δναμς του. Κοιτξτε τον πλι, κοιτξτε τον ορμητικ θαλσσιο σφουνα που ορθνεται απ' αυτς τις μυδεις πλτες, καθς απλνουνε τα χρια προς το σημαδκι του πλοου της σωτηρας. Πο αποσκοπε λη αυτ η νταση; Η κεντρικ ορμητικ κνηση του πνακα δε βρσκει ανταπκριση, πως δε βρσκουν ανταπκριση τα περισστερα ανθρπινα συναισθματα. χι μνο η ελπδα, αλλ κθε πιεστικς πθος: η φιλοδοξα, το μσος, ο ρωτας (ιδως ο ρωτας) -πσο σπνια βρσκουν τα αισθματα ανταπκριση απ το αντικεμενο που θεωρον τι τους αξζει; Και πσο μταια εναι τα σινιλα που κνουμε; Πσο σκοτεινς εναι ο ουρανς και πσο μεγλα τα κματα; Εμαστε λοι χαμνοι στη θλασσα, παραδρνοντας μεταξ ελπδας κι απγνωσης και κνοντας σινιλο σε κτι που μπορε να μην ρθει ποτ να μας σσει. Η καταστροφ γινε τχνη, αλλ η διαδικασα αυτ δεν περιστλλει, αντθετα, απελευθερνει, διευρνει κι εξηγε. Η καταστροφ γινε τχνη, αυτς εναι τελικ κι ο λγος παρξς της.
     Τ γινε μως με εκενη τη προγενστερη καταστροφ, τον Κατακλυσμ;
     Η απεικνιση του Νε της τξης των αξιωματικν
αρχζει πως θα φανταζταν κανες τι θα ρχιζε. Τους πρτους δδεκα και πλον αινες της χριστιανικς ιστορας η Κιβωτς (που παρουσιζεται συνθως σαν απλ κουτ σαρκοφγος για να υπαινιχθε πως η σωτηρα του Νε εναι προμνυμα της απδρασης του Χριστο απ το μνμα του) εμφανζεται ευρως σε ιστορημνα χειργραφα, βιτρ εκκλησιν και γλυπτ καθεδρικν ναν. Ο Νε ταν εξαιρετικ δημοφιλς, τονε συναντμε στις μπροντζινες θρες του ναο του Αγου Ζνωνα στη Βερνα, στη δυτικ πλευρ του καθεδρικο της Νιμ και στην ανατολικ της Παναγας του Λνκολν, ταξιδεει στις τοιχογραφες του Κμπο Σντο στη Πζα και της Σντα Μαρα Νοβλα στη Φλωρεντα, προσαρζει στα ψηφιδωτ του Μονρελε της Σικελας, του Βαπτιστηρου της Φλωρεντας και του Αγου Μρκου της Βενετας.
     Πο εναι μως οι σπουδαοι πνακες ζωγραφικς, οι φημισμνες απεικονσεις που θα 'πρεπε να καταλγουν λα αυτ; Τ συμβανει -στγνωσαν τα νερ του Κατακλυσμο;
     χι ακριβς,
ο Μιχαλ γγελος μως εξτρεψε τον ρου τους. Στη Καπλα Σιστνα η Κιβωτς (που τρα μοιζει πιτερο μ' εξδρα ορχστρας παρ με πλοο) χνει για πρτη φορ τη πρωτοκαθεδρα της στη σνθεση, απωθεται στο βθος της σκηνς. Το προσκνιο καταλαμβνουν οι μαρτυρικς μορφς εκενων των καταδικασμνων προκατακλυσμιαων ψυχν που αφθηκαν να χαθον ταν ο περιοσιος Νε κι η οικογνει του θα σζονταν. Η μφαση δνεται στους χαμνους, εγκαταλειμμνους κι απαρνημνους αμαρτωλος, τους απβλητους του Θεο. (Μας επιτρπεται ραγε να θεωρσουμε τι ο ορθολογιστς Μιχαλ γγελος κινομενος απ οκτο καταδκασε με αυτ τον διακριτικ τρπο τη σκληρτητα του
Θεο; τι ο ευσεβς Μιχαλ γγελος, εκπληρνοντας τους ρους του συμβολαου του με τον ππα, μας δειξε τι μπορε να συμβε αν δεν διορθσουμε τη συμπεριφορ μας; σως η απφαση αυτ να οφειλταν σε λγους καθαρ αισθητικς τξης, δηλαδ ο καλλιτχνης να προτμησε τα συστρεφμενα κορμι των καταραμνων απ τη παρουσαση μιας ακμα ευσυνεδητης αναπαρστασης μιας ακμα ξλινης Κιβωτο).
     ποιος κι αν ταν
ο λγος, ο Μιχαλ γγελος αναπροσανατλισε -κι αναζωογνησε- το θμα. Το παρδειγμ του ακολοθησε ο Μπαλτασρε Περοτζι, το διο κανε κι ο Ραφαλ, απ ττε ζωγρφοι κι εικονογρφοι επικεντρνονται λο και περισστερο στους εγκαταλειμμνους παρ στους διασωθντες. Καθς λοιπν αυτς ο νεωτερισμς εξελισστανε σε παρδοση, η Κιβωτς πλεε λο και μακρτερα, υποχωρντας στο βθος του ορζοντα, πως συνβη με τον ργο ταν ο Ζερικ προσγγιζε την οριστικ εκδοχ του πνακ του. Ο νεμος εξακολουθε να φυσ, το ρεμα να κυλ κι η Κιβωτς φτνει τελικ στη γραμμ του ορζοντα κι εξαφανζεται πρ' απ' αυτν. Στον Κατακλυσμ του Πουσν το σκφος εναι φαντο, αυτ που μας απομνει εναι το σμπλεγμα βασανισμνων ανθρπων που δεν μπορον να κολυμπσουν, το οποο ανδειξαν πρτοι ο Μιχαλ γγελος κι ο Ραφαλ. Ο γερο-Νε χει σαλπρει απ την ιστορα της τχνης.
     Τρεις αντιδρσεις που προκλεσε η Σκην Ναυαγου:

 α) Οι τεχνοκριτικο της κθεσης του Παρισιο γκρνιαξαν για το τι, εν τα γεγοντα που αναφερταν ο πνακας τους τανε γνωστ, δεν υπρχε καμμα νδειξη στο ργο απ την οποα να προκπτει η εθνικτητα των θυμτων, ο ουρανς κτω απ τον οποο λαβε χρα η τραγωδα η ημερομηνα του συμβντος. Αυτ φυσικ ταν η ουσα.

 β) Το 1855 ο Ντελακρου θυμθηκε πς εχε αντιδρσει ταν σχεδν σαρντα χρνια νωρτερα εχε αντικρσει πρτη φορ την αναδυμενη Μδουσα: "Η εντπωση που μου προκλεσε τανε τσον ντονη, στε φεγοντας απ το εργαστρι ρχισα να τρχω σα τρελλς και δεν σταμτησα σ' λο τον δρμο μχρι το σπτι της οδο ντε λα Πλανς, στην λλη κρη της συνοικας Σεν Ζερμν, που μενα ττε".

 γ) Ο Ζερικ, στη νεκρικ του κλνη, απντησε σε κποιον που ανφερε τον πνακα, ως εξς: "Μπα, μια βινιτα ταν!"

     Να λοιπν που η στιγμ της υπρτατης αγωνας επνω στη σχεδα αναλφθηκε, μεταπλστηκε και δικαιθηκε απ τη τχνη, μετατρπηκε σε ανεξρτητη και βαρυσμαντη εικνα, μετ βερνικθηκε, κορνιζθηκε, λουστραρστηκε και κρεμστηκε σε να φημισμνο μουσεο, παγιωμνη, οριστικ κι εσαε παροσα.
     Αυτ λοιπν μας χει μενει; χι ακριβς. Οι νθρωποι πεθανουν, οι σχεδες σαπζουν και τα ργα τχνης δεν αποτελον εξαρεση. Το συναισθηματικ υπβαθρο του ργου του Ζερικ, η αμφιταλντευση μεταξ ελπδας κι απελπισας, ενισχεται απ τις χρωστικς ουσες, στη σχεδα υπρχουνε περιοχς ντονης φωτειντητας που ρχονται σε βαιη αντθεση με σημεα κρας σκοτεινις. Για να κνει ο Ζερικ τις σκις σο πιο μαρες γινταν χρησιμοποησε μεγλη ποστητα ορυκτς πσσας που θα του 'δινε τη ζοφερ μαρη γυαλδα που επιζητοσε. Η ορυκτ πσσα ωστσο εναι ουσα χημικ ασταθς κι απ τη μρα που ο Λουδοβκος ΙΗ' εξτασε το ργο ξεκνησε η αργ, αναπφευκτη κι ανεπανρθωτη φθορ της ζωγραφισμνης επιφνειας.
   "Μλις ρθουμε σ' αυτ τον κσμο" λει ο Φλωμπρ "
αρχζουμε να ξεφτζουμε".

     Το τελειωμνο αριστοργημα δεν
μνει αναλλοωτο, εξακολουθε να κινεται φθνοντας. Ο μεγαλτερος ειδικς που χουμε για τον Ζερικ επιβεβαινει πως ο πνακας εναι τρα εν μρει κατεστραμμνος. Επσης, δεν υπρχει αμφιβολα πως αν εξετσουν τη κορνζα, θ' ανακαλψουν στο εσωτερικ της, το σαρκι...
________________________________________
                                         Σημεισεις*

 1* Το πλρωμα δωσε στη σχεδα το παρατσοκλι La Machine, δηλαδ η Μηχαν και με την ευρτερη ννοια η Κατασκευ.
 2* ταν το τταρτο απ τα πλοα του αρχικο στολσκου που αππλευσε για το ταξδι προς τη Σενεγλη.
 3* Εννοε τον Edward Hicks (1780-1849).
 4* Κλαση, σμα ΧΧΧΙΙΙ, 13-75.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers