-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.


 
 

- 

(): ():

                                         Πρλογος

     Αυτ το ρθρο ξεκνησε ανποδα: πρεπε να ξεκινσει με τον Γουτεμβργιο και να συνεχιστε εδ. Αλλ τρα πει, πντως ο λδος επτανε του επινοητ της τυπογραφας κι ρα χει μια βση. Καλν ανγνωση.   Π. Χ.


Εισαγωγ

     Απ τα μσα του 14ου αι. συντελεται με λο και μεγαλτερη νταση μια ουμανιστικ επανσταση στην Ιταλα και τη Δυτικ Ευρπη με τη μελτη των αρχαων Ελλνων και Λατνων συγγραφων, δημιουργντας τσι μια πολιτεα γραμμτων (respublica litteraria). Στο κνημα αυτ ηγονταν οι ποιητς κι ουμανιστς Πετρρχης (1304-1374) και Βοκκκιος (1314-1375), εν λγο αργτερα (1396) η απφαση της Φλωρεντινς Πολιτεας να προσκαλσει τον βυζαντιν λγιο Μανουλ Χρυσολωρ (1350–1414) συνβαλε στη καθιρωση των ελληνικν σπουδν στην Ιταλα. 90 τη μετ  με το θνατο του πρτου πολτη της Φλωρεντας του Λαυρντιου Μντιτσι (1449-1492), ολοκληρνεται μια κρως δημιουργικ περοδος που η Κρτη παιξε κυραρχο ρλο στη διδοση του ελληνικο λγου, απ τη βυζαντιν Ανατολ στη Λατινικ Δση, και τη διδοση των ελληνικν γραμμτων στις βασιλικς αυλς και στον απλ κσμο. Το 1453 γινε η λωση της Πλης απ τους Τορκους και πολλο λληνες λγιοι που εχαν ιδρσει σχολεα στις ακτς του Βοσπρου καταφγανε στην Ιταλα. Η Βενετα γινε το καινοριο κντρο των κλασσικν γραμμμτων.

     Παρλληλα, την δια ακριβς εποχ, που ο ππας Νικλαος Ε' κανε νοιγμα στον ελληνικ κσμο με τις συστηματικς λατινικς μεταφρσεις που εμπιστετηκε σε επιφαν μλη της Curia, ο Γουτεμβργιος ολοκλρωνε με τους συνεργτες του τα πειρματα για την εκτπωση με κινητ μεταλλικ στοιχεα: τη τυπογραφα. Σμβολο αυτς της εφερεσης αποτελε η Ββλος των 42 γραμμν, που τυπθηκε στη Μαγεντα το διστημα 1453–1455. Απ τη Μαγεντα και στη συνχεια απ το Στρασβοργο, η να αυτ τχνη διαδθηκε ραγδαα σε λη την Ευρπη και κυρως στην Ιταλα και τη Γαλλα. Τα προντα της, αρχτυπα, τετρασλιδα και μονφυλλα, λλαξαν ριζικ το εκδοτικ τοπο και δωσαν τη δυναττητα στον καθνα να συμμετχει ποικιλτροπα στην πολιτικ και πνευματικ, ακμα και στη θρησκευτικ ζω του τπου του, αλλ και διεθνικ. Ο Ιταλς ανθρωπιστς λδος Μανοτιος, που δδασκε λατινικ κι ελληνικ σε λαμπρος μαθητς, δυσκολευταν να διδξει χωρς λγιες εκδσεις των κλασσικν συγγραμμτων σε πρακτικ σχμα, κι τσι αποφσισε να μθει τη τχνη του Γκοτενμπεργκ και να ιδρσει δικ του τυπογραφεο, που θα μποροσε να φτιχνει βιβλα πως τα χρειαζτανε για τη διδασκαλα του.
     σο κι αν φανεται παρξενο, λα με τον λδο Μανοτιο (Aldus Pius Μanutius) ξεκνησαν απ μια κρση. "ταν μουν στη Βενετα το 2012 διβασα πολλς ιστορικς μελτες που μιλοσαν για την κρση την οποα ξεκνησε να υπομνει η Γαληνοττη Δημοκρατα της Βενετας στο τλος του 15ου αινα. Εναι η εποχ που θα προβλει στο προσκνιο η Αμερικ και που η Βενετα θα αρχσει να χνει το προνομιακ της μερδιο στη παγκσμια αγορ και στην ξυνση του ανταγωνισμο της με την Οθωμανικ Αυτοκρατορα". Νιθοντας ασφυκτικ σ' αυτ τη συγκυρα, ο Μανοτιος συνειδητοποησε πως πρεπε οπωσδποτε να κνει κτι. Προκειμνου, λοιπν, να ανακαλψει μιαν οδ διεξδου απ τη κρση, αποφασζει σε ηλικα 42 ετν να στραφε στη τυπογραφα (προηγουμνως τανε δσκαλος στη Φερρρα). Παρακινημνος απ την ανγκη να καθιερσει να ριζικ καινοργιο παρδειγμα, θα ασχοληθε με τη τυπογραφα και τις εκδσεις, και θα συμβλει σε μια θεμελιδη πολιτιστικ αλλαγ -αλλαγ που μεταμρφωσε χι μνο τη Βενετα και την Ευρπη, αλλ κι ολκληρο τον κσμο. Φυσικ, δεν ανλαβε μνος του μια τσο σημαντικ αποστολ. Τον υποστριξαν, τσο υλικ σο και με τις πνευματικς και τις καλλιτεχνικς τους δυνμεις, ο Πιτρο Μπμπο (Pietro Bembo) κι ο Τζορτζινε (Giorgione).
     Ποιος ακριβς ταν ο στχος του Μανοτιου; Μα, να επιστρψει στις ρζες της αρχαας ελληνικς και της λατινικς γραμματεας και να μεταδσει παντο τη δναμη των πηγν του. χοντας νυμφευτε κρη τυπογρφου, ριξε λο το βρος του στη τυπογραφα και στα ζητματα των εκδσεων. Πς θα αντιγρφονταν τα κεμενα και πς θα απαλεφονταν τα λθη της αντιγραφς; Πς θα συμμετεχανε στη γενικ προσπθεια οι λγιοι που εχανε καταφγει στην Ιταλα μετ τη πτση της Πλης; Το οικονομικ κστος τανε τερστιο εν την δια ρα ο Μανοτιος συνδαζε την αγπη του για τη τυπογραφικ τχνη (εκενος συνλαβε την αισθητικ του ελληνικο γρμματος) με τις τεχνικς της δυναττητες. Με αυτ τον τρπο προχρησε στη τυποποηση της παραγωγς του βιβλου, καθς και στη δημιουργα και την κδοση των 1ων βιβλων τσπης. Συγκρτησε μιαν ακαδημα αρχαιογνωστν, για το τι και πς θα εξδιδαν οι εκδσεις του, οι Aldine, ορζοντες, δη απ το 1495, το επγγελμα του τυπογρφου με την αλληλδραση ανμεσα στο χειργραφο, τη τυπωμνη σελδα και την ανγνωση, που συνιστ τη βση της παραγωγς νοματος στις σγχρονες, τις δικς μας κοινωνες. Ο λδος επλεξε να ιδρσει το πιεστρι του στη Βενετα προκειμνου να εκμεταλλευθε την εκε παρουσα των εκδιωγμνων λογων εξ Ανατολς· κατ πσα πιθαντητα προσλαβε ως διορθωτς και στοιχειοθτες κι λλους εξορστους, πως Κρτες πρσφυγες που στο παρελθν ταν γραφες.Και δικρινε με μτι αλθητο. τσι, μετ απ 2 αι., ρθε το νο που με τση επιμον ζητοσε και που δεν ταν λλο απ το Διαφωτισμ.

λδος Μανοτιος (Βος)

      Ο λδος Μανοτιος (λατ.: Aldus Pius Manutius, ιτ.: Aldo Manuzio), ταν Ιταλς ουμανιστς, γνωστς για την εκδοτικ του δραστηριτητα στη Βενετα την εποχ της Αναγννησης. ριστος γνστης ελληνικν, ταν απ τους πρτους που εκτπωσαν βιβλα με ελληνικος χαρακτρες, αξιοποιντας τα χειργραφα της πολτιμης συλλογς του Βησσαρωνα του Τραπεζοντιου, που σζονται σμερα στη Μαρκιαν Βιβλιοθκη. Αξιοσημεωτη εναι η συνεισφορ του στη τυπογραφα με την επινηση των πλγιων γραμματοσειρν, τη καθιρωση της νω τελεας στιγμς (semicolon), καθς και τη μαζικ παραγωγ δερματδετων βιβλων τσπης σε προσιτς τιμς.
     Γεννθηκε στο Μπαζινο (Bassiano) των Παπικν Κρατν, στη σημεριν επαρχα του Λτσιο, κοντ στη Ρμη, γρω στο 1450 κι εγκαταστθηκε στη Βενετα στα μσα της 10ετας του 1480, χοντας λβει σημαντικ ουμανιστικ παιδεα στη Ρμη και στη Φερρρα. Καθς η οικογνει του ταν ευκατστατη, λαβε μια σφαιρικ μρφωση, που διδχτηκε τα πρτα του γρμματα σε μια πλη που εχαν δη μπει οι βσεις για τη καλλιργεια της αρχαας ελληνικς και λατινικς γραμματεας απ τον κκλο των ουμανιστν της Ιταλας, με την αρωγ του καρδινλιου Βησσαρωνα (1403-1472) και του ππα Νικλαου Ε' (1447-55). Εχε τη τχη να μαθητεσει δπλα σε αξιλογους δασκλους πως οι παιδαγωγο Γκσπαρο ντα Βερνα και Ντομτσιο Καλντερνι. Στη Φερρρα σποδασε Ελληνικ (τλη 1470), σε πλη που φημιζτανε για τη μακραωνη παρδοση στα ελληνικ γρμματα κτω απ τη σκι του κλασσικιστ κι ουμανιστ Γκουαρνο ντα Βερνα και του λγιου Θεδωρου Γαζ. Εκε γνωρστηκε με τον μετπειτα συνεργτη του κι εκπρσωπο της ουμανιστικς ιδας Νικκολ Λεονιτσνο και τον Τζοβννι Πκο ντλλα Μιρντολα που τον φερε σ' επαφ με τους ηγεμνες του Κρπι που τον στριξαν σ' λη τη διρκεια της καρριρας του.
      Το 1482, μαζ με τον πλαι ποτ συμφοιτητ του και παλαιθεν φλο Τζοβννι, εγκαταστθηκε στη Μιρντολα, που κι μεινε 2 τη, μελετντας αρχαους λληνες συγγραφες και φιλοσφους. Προτο ο Πκο φγει για τη Φλωρεντα, συνστησε τον Μανοτιο ως δσκαλο στους ανηψιος του, Αλβρτο και Λιονλο Πο, πργκηπες του Κρπι. Αργτερα, με χρηματοδτηση και γαες του Αλβρτου, ξεκνησε την επιχειρηματικ δραστηριτητα στη τυπογραφα.
     Γρω στο 1490, στα 40, ο Μανοτιος ασκοσε το επγγελμα του παιδαγωγο-διδασκλου. Κενη τη περοδο και γι' γνωστους λγους εγκατλειψε τη διδασκαλα κι εστρφη στη τυπογραφα. Οι λγοι πιθαντατα βρσκονται στο πθος του για τη γραμματικ τχνη και τη σωστ εκφορ της ελληνικς και λατινικς γλσσας, κτι που θα 'πρεπε να περσει στην εκπαδευση μσα απ εγχειρδια για δασκλους. Σμφωνα με τις ουμανιστικς αξες, κατλληλα εργαλεα στην εκπαδευση θα διαμρφωναν ανθρπους με αρετς κι αξες τοιμους να προσφρουνε στο κοινωνικ σνολο. Η τυπογραφα αποτελοσε αυτ το νο εργαλεο για να διαδοθονε τα ανθρωπιστικ ιδεδη των ουμανιστν μσα απ την κδοση των μνημεων της αρχαας ελληνικς και λατινικς γραμματεας. Ο λδος για τον προγραμματισμ των εκδσεν του εχε ως οδηγ τη διδακτα λη των βυζαντινν σχολν της παλαιολγειας περιδου που περιλμβανε 2 σκλη: απ τη μια την εμπδωση της γραμματικς τχνης κι απ την λλη τη φιλολογικ ανλυση λογοτεχνικν κυρως ργων της ελληνικς και λατινικς γραμματεας.



     Ο λγος που ο Μανοτιος επλεξε τη Βενετα για να εγκαταστσει το τυπογραφικ του εργαστρι πιθανν να ταν εμπορικς, σε σχση με τα λλα κντρα ελληνικν και λατινικν γραμμτων (Φλωρεντα, Μιλνο, Ρμη) που εχανε δρσει κορυφαες προσωπικτητες πως ο Μανουλ Χρυσολωρς κι ο Ιανς Λσκαρις. Η Βενετα αποτελοσε να πολυσχναστο κντρο των Ελλνων της διασπορς και κυριτερο κμβο για την επικοινωνα με τον ελληνικ χρο και κυρως με τη Κρτη, που περνοσε περοδο νθησης στα γρμματα και στις τχνες. τσι εξηγονται κι οι στενς επαφς που κρτησε με τους Κρτες λγιους και με τα κωδικογραφικ τους εργαστρια που ως κριο σκοπ εχανε διθεση των προντων του τυπογραφεου του και τη διδοση της γνσης. Παρ' λο που η Φλωρεντα τανε το κυραρχο κντρο για διδοση της ουμανιστικς ιδας καθ' λο τον 15ο αι., η κδοση των ελληνικν και λατινικν συγγραμμτων προοριζτανε για τη πανεπιστημιακ κοιντητα κι χι για το ευρ κοιν. Τα τυπογραφικ κντρα της Βενετας ανλαβαν να καλψουν αυτ το κεν μεταξ των λογων και του φιλβιβλου κοινο.
     Στα πρτα τυπογραφικ βματα του ο λδος συνεργστηκε με τον ελληνιστ Αρσνιο Αποστλη απ τη Κρτη, που ττε ζοσε στη Βενετα, που μαζ επιχειρσανε το πρτο τυπογραφικ εγχερημα του εργαστηρου, τη Γαλεομυομαχα του Θεδωρου Πρδρομου, που επιμελθηκε ο Αρσνιος. Παρλληλα, ο φιλλογος κι εκδτης Μρκος Μουσορος (1470-1517) με τη τερστια συλλογ του σε χειργραφα κι ντυπα συνβαλε τα μγιστα στα πρτα βματα του Μανοτιου. Μαζ με την αμριστη συμπαρσταση του, πλον ενημερωμνου για το σνολο των σωζμενων κωδκων με ργα της αρχαας ελληνικς και βυζαντινς γραμματεας, Ιανο Λσκαρη, το κρος του Μουσορου θησε πολλος να συνδρμουν υλικ και πνευματικ στο τυπογραφικ εγχερημα του λδου. Στη Βενετα ως τα τλη του 15ου αι. εχανε λειτουργσει περπου 140 τυπογραφικ εργαστρια, πολλ απ' αυτ περιστασιακ κι λλα για μικρ χρονικ διστημα, γεγονς που καθιστοσε αρκετ ανταγωνιστικ τη καρριρα του λδου ανμεσα στους υπλοιπους τυπογρφους της Ιταλας.
     ταν ο Μανοτιος αποφσισε να υλοποισει το ραμ του για τη διδοση της ελληνικς σκψης μσω της τυπογραφας ρθε αντιμτωπος με 3 βασικ ζητματα: να εξασφαλσει τους απαρατητους πρους, να βρει τους κατλληλους συνεργτες και να ξεπερσει τα τεχνικ προβλματα της χραξης ελληνικν τυπογραφικν χαρακτρων. Φανεται πως στην αρχ υπρχανε περιορισμνοι οικονομικο προι που αναγκσανε τον λδο να παροτρνει τους αναγνστες του να συμπαρασταθονε στο τυπογραφικ του τλμημα. Στην κκλησ του αυτ ανταποκρθηκαν ανμεσα σε λλους σημανοντα πρσωπα της Ιταλας πως ο γιος του Δγη της Βενετας Πιερφραντσσκο Μπαρμπαργκο, ο πργκηψ του Κρπι Αλμπρτο Πο (που του παρεχε οικονομικ ενσχυση για την κδοση του Αριστοτλη) και φυσικ ο Αρσνιος Αποστλης κι ο Μρκος Μουσορος. Κι εν με τον Αρσνιο επλθε ρξη λγω ανταγωνιστικς διθεσης, ο Μουσορος αφοσιθηκε ολοκληρωτικ τσο στην αναζτηση κατλληλων κωδκων σο και στο φιλολογικ λεγχο των εκδσεων.
     Η ομαλ λειτουργα του τυπογραφεου απαιτοσε γργορες κι αποτελεσματικς λσεις των φιλολογικν προβλημτων που προκυπταν, αλλ κι να συντονισμ των στοιχειοθετν, διορθωτν και τεχνικν που χειρζονταν τις πρσες. Γι' αυτ συγκροτθηκε επιτροπ λογων που εργζονταν κοντ του καθιστντας το τυπογραφεο του υποδειγματικ σον αφορ τη λειτουργα. Οι διοι λλωστε δσανε στο εργαστρι τη προσωνυμα Νεακαδημα προσδδοντας τσι ακαδημακ κρος στον τρπο λειτουργας του. Ο Νεακαδημας Νμος ριζε τι πρα απ τα 7 ιδρυτικ μλη της, ταν ευπρσδεκτος ο καθνας αρκε να μιλοσε ελληνικ. Το μοναδικ διασωθν ανττυπο του Νμου φυλσσεται σμερα στη Βατικαν Βιβλιοθκη (Biblioteca Apostolica Vaticana -Stamp.Barb.AAA.IV.13 Risguardia ant.) κι εναι επικολλημνο στο πσω μρος του καπακιο της στχωσης ενς τμου που περιχει το Μγα Ετυμολογικν, (Βενετα, Νικλαος Βλαστς και Ζαχαρας Καλλιργης, 1499) και τη Θεραπευτικ του Γαληνο, (Βενετα, Νικλαος Βλαστς, 1500). Γρω απ τον Μανοτιο και το εργαστρι του ρχισε να προσελκεται πλθος στοχαστν που θεωροσανε το εκδοτικ του κντρο μια ξεχωριστ εμπειρα σον αφορ τη τυπογραφικ τχνη, τη φιλολογικ επιμλεια των κλασσικν κειμνων και τους εκδοτικος μηχανισμος για τη κυκλοφορα αξιπιστων αντιτπων απ ργα της κλασσικς γραμματεας. Σμφωνα με ρευνες, υπρχανε τουλχιστον 30 τακτικ μλη στη Νεκαδημα με πολλος λγιους να κηρσσονται επτιμα μλη για να παρακολουθονε τις συνεδρισεις. Ο λδος σκπευε να καταστσει την Ακαδημα του να πνευματικ θεσμ στην Ιταλα και τη Βρεια Ευρπη και γι' αυτ απευθνθηκε στον αυτοκρτορα Μαξιμιλιαν Α' για να επικυρσει με αυτοκρατορικ βολα τη λειτουργα της. Μα φορ τη μρα λοι αυτο οι λγιοι συγκεντρνονταν στο σπτι του λδου για να συζητσουνε ποιους ττλους θα τπωνανε και ποια χειργραφα θα χρησιμοποιοσαν ως αξιπιστες πηγς, εξετζοντας προσεκτικ τα κλασσικ συγγρμματα που 'χανε συλλεχθε τους προηγομενους αινες."Οι μεσαιωνικο ανθρωπιστς συσσρευαν", σημεινει ο ιστορικς ντονι Γκρφτον, "εν οι ανθρωπιστς της Αναγννησης δικριναν". Ωστσο δεν συνβη κτι ττοιο, με την Νεακαδημα να διαλεται μετ το θνατο του Μανοτιου.



     Οι επεκτατικς τσεις της Βενετας εναντον λλων ιταλικν πλεων δημιοργησε πανευρωπακος συνασπισμος εναντον της, με αποτλεσμα να διαμορφωθε κατσταση πολμου και γενικς αναταραχς στη πλη. Ο Μανοτιος αναγκστηκε να εγκαταλεψει τον οκο του και να καταφγει στη Φερρρα το 1509. Η προσπθει του να μεταφρει τον εκδοτικ οκο και την Ακαδημα στη Βιννη απτυχε κι ο διος δεν επστρεψε στη Βενετα παρ το 1512. Την δια χρονι κι στερα απ πεση διαφρων λογων και κυρως του Μουσορου, επαναλειτοργησε τον οκο του μσα σε γενικ κλμα θετικς ανταπκρισης απ τους πολτες της Γαληνοττης Δημοκρατας. Ο Μουσορος με πρωτοφαν ζλο κι ενεργητικτητα εργστηκε μαζ με τον λδο για την κδοση χρονοβρων εκδσεων πως τα ργα του Αλξανδρου Αφροδισια (1513), του Πλτωνα (1513), του Ησχιου (1514), του Αθναιου (1514) και το Ελλδος Περιγησις του Παυσανα που κυκλοφρησε μετ τον θνατο του Μανοτιου.
     Η αισθητικ εικνα των εκδσεων του λδου ακολουθε τη τυπογραφικ παρδοση των ελληνικν βιβλων απ τις αρχς του 1470 και μετ. Τα ντυπα ελληνικ βιβλα δεν κοσμονται απ πρωτογρμματα κι επτιτλα στο πλασιο της ποψης τι τα ελληνικ αρχτυπα θα πρπει να διακρνονται για τη λιττητ τους πως ακριβς και τα αρχαα κεμενα. Την δια αντληψη συμμεριζτανε κι ο Ιανς Λσκαρις στη Παλατιν Ανθολογα (1494), γενικ στον Ησοδο, τις Τραγωδες του Ευριπδη, τα Αργοναυτικ του Απολλνιου του Ρδιου αλλ και σ' λες τις εκδσεις του στο τυπογραφεο του Ελληνικο Κολλεγου Ρμης.
     σον αφορ τους τυπογραφικος χαρακτρες που επλεξε ο λδος οι ρευνες συγκλνουν τι η πρτη τουλχιστον αλδιν οικογνεια χαρακτρων (τα ργα του Μουσαου το 1494 κι η Γαλεομυομαχα του Πρδρομου που εξδωσε ο Αρσνιος Αποστλης το 1495) κπηκε με πρτυπο τη γραφ του κωδικογρφου Ιμανουλ Ρουσσωτ -που εργαζτανε στη Βενετα- απ τον πασγνωστο τεχντη Φραντσσκο Γκρφο ντα Μπολνια. Ακολοθησαν 4 ακμα οικογνειες χαρακτρων, με τη 2η να 'ναι μια επανακοπ της 1ης, τη 3η να ακολουθε το πρτυπο γραφς του Μουσορου (για την εκτπωση των Σχολων του Νκανδρου στα Αλεξιφρμακα το 1499) και τη 4η οικογνεια στοιχεων να βασζεται στη γραφ του διου του λδου (πρωτοχρησιμοποιθηκε το 1502 στο editio princeps των Τραγωδιν του Σοφοκλ).
     Ο λδος ρχισε να κοσμε τις εκδσεις του με τυπογραφικ σματα 7 περπου τη μετ την κδοση των πρτων βιβλων του, δηλαδ το 1501. Το τυπογραφικ σμα του εναι μια σνθεση με γκυρα και δελφνι που συμβολζουνε τη σταθερτητα και τη δραστηριτητα αντστοιχα κι εμφανζεται για 1η φορ στο 2ο τμο της λατινικς κδοσης Poetae Christiani Veteres (1501) και για 1η φορ σε ελληνικ βιβλο στις Τραγωδες του Σοφοκλ. κτοτε χαρακτηρζει λες τις εκδσεις του Μανοτιου σε διφορες παραλλαγς. Τα πρωτογρμματα ταν αρχαιοπρεπς σχεδιασμνα με απλ απεικνιση του αρχικο γρμματος που γρω της περιπλκονται φυτικς συνθσεις, ανθμια και ρδακες. Τα επτιτλα χωρζονται σε 2 κατηγορες: τα σνθετα και τα γραμμικ, με τα μεν 1α ν' αποτελονται απ φυτικς συνθσεις γρω απ κεντρικ μοτβο και τα 2α να 'ναι κπιες απ' τη παρασελδια ξυλογραφα του Somma de Aritmetica geometrica που 'χε κυκλοφορσει το 1494 απ τον τυπογραφικ οκο του Paganino Paganini.
    Αφο τοτα τα βιβλα ταν φθηντερα απ τα χειργραφα, ειδικ απ τα διακοσμημνα κι αφο μποροσε κανες ν' αγορσει ολιδια κδοση σε περπτωση που ν ανττυπο χανταν καταστρεφτανε, τα βιβλα κατληξαν να γνουνε για πολλος αναγνστες λιγτερο σμβολα πλοτου και περισστερο σμβολα διανοητικς αριστοκρατας και απαρατητα εργαλεα μελτης. Τσο στις μρες της αρχαας Ρμης σο και στον πριμο Μεσαωνα, οι βιβλιοπλες και οι χαρτοπλες παργαν βιβλα ως εμπρευμα προς πληση, αλλ το κστος κι ο ρυθμς παραγωγς δημιουργοσε στους αναγνστες μια ασθηση προνομιακς θσης, αφο εχανε στη κατοχ τους κτι το μοναδικ. Μετ τον Γκοτενμπεργκ και για πρτη φορ στην ιστορα, εκατοντδες αναγνστες κατεχαν ολιδια ανττυπα του αυτο βιβλου, τσι που (μχρι ο αναγνστης να βλει σ' να βιβλο προσωπικ σημδια και να του δημιουργσει προσωπικ ιστορα) το βιβλο που διβαζε κποιος στη Μαδρτη τανε το διο με το βιβλο που διβαζε κποιος στο Μονπελι. Τσο πετυχημνη ταν η επιχερηση του λδου, που οι εκδσεις του γργορα αντιγραφκανε σ' λη την Ευρπη: στη Γαλλα απ τον Γκρφιους στη Λιν, καθς κι απ τον Κολν και τον Ρομπρ Εστιν στο Παρσι, και στις Κτω Χρες απ τον Πλαντν στην Αμβρσα και τον Ελζεβρ στο Λιντεν, στη Χγη, στην Ουτρχτη και στο μστερνταμ.
     Καθ' λη τη διρκεια της τυπογραφικς του δραστηριτητας, ο λδος εξδωσε 136 ττλους ργων Ελλνων και Λατνων συγγραφων καθς κι ουμανιστν απ το 1494 μχρι και το 1515. Οι ελληνικς εκδσεις αριθμον τις 64, μως εξδωσε κι ελληνικ ργα σε λατινικ μετφραση πως τα σχλια του Αβερη στον Αριστοτλη (In analytica priori Aristotelis), την Εκβη και την Ιφιγνεια εν Αυλδι του Ευριπδη σε λατινικ απδοση του ρασμου κ.. Στην εποχ της αρχετυπας (manoutios πριν το 1501) εξδωσε 41 αρχτυπους ττλους, ελληνικος και λατινικος που απαιτσανε πολ φιλολογικ μχθο και χρνο. Ενδεικτικ αναφρονται το αριστοτελικ corpus, οι Κωμωδες του Αριστοφνη, το Περ Φσεως του Λουκρτιου κι λλες εκδσεις που αφορον εκδοτικ δοκμια λογων που συνδονταν μαζ του φιλικ και τον προμθευαν με πολτιμα χειργραφα προς κδοση, πως ο γιατρς και ουμανιστς Νικκολ Λεονιτσνο και το δοκμι του Da epidemia (1497). Στην εποχ της αρχετυπας ανκει επσης το μνημειδες εκδοτικ επτευγμ του, το Hypnetoromachia του Πολφιλου του Φραντσσκο Κολννα που κυκλοφρησε το 1499. Απ τις αρχς του 16ου αι. ωστσο, λλαξαν πολλ στο αλδιν εργαστρι με σκοπ την απεξρτηση απ τους χορηγος και τη μεωση του κστους με μικρσχημες ελληνικς και λατινικς εκδσεις χωρς επτιτλα, πρωτογρμματα και λοιπ διακοσμητικ στολδια. Αυτ εχε σαν αποτλεσμα οι μικρσχημες εκδσεις να γνουν προσιτς στις πανεπιστημιακς σχολς της Πντοβα, της Φερρρα κι αλλο και να μη προορζονται αποκλειστικ για πλοσιους συλλκτες κι ηγεμνες της Ευρπης. Απ τις αρχς του 16ου αι. μχρι το θνατ του ο Μανοτιος κυκλοφρησε 91 αυτοτελες και σμμεικτους τμους μ' ργα της αρχαας ελληνικς, χριστιανικς και λατινικς γραμματεας.



     Το 1515, ο λδος Μανοτιος πεθανει, οι ανθρωπιστς που παρευρεθκανε στη κηδεα του τοποθτησαν γρω απ το φρετρ του, σαν πολυμαθες φρουρος, τα βιβλα που με τση αγπη εχε επιλξει να εκδσει κι ο πνευματικς κσμος της Δσης χνει τον κυριτερο κι αξιολογτερο εκπρσωπο της διδοσης της ελληνικς και λατινικς σκψης μσω της τυπογραφας. Ο διος ο ρασμος εχε αποκαλσει το εργαστρι του λδου "σπτι θησαυρ" λγω της τερστιας συλλογς της βιβλιοθκης του σε χειργραφα, κδικες κι εκδσεις. Το 1515 ο Μουσορος, εκπληρνοντας την επιθυμα του λδου, κυκλοφρησε την Ελληνικ Γραμματικ που ο τελευταος εχε συντξει ως φρο τιμ προς τον λδο για τα χρνια της κοινς πορεας, φιλας και συνεργασας τους. Το τυπογραφεο του λδου συνχισε τη λειτουργα του υπ τη καθοδγηση του συνταιρου και πεθερο του Αντρα Τορρεζνο με διαφορετικ ωστσο προσανατολισμ μιας και τον αφοροσε κυρως η εμπορικ επιτυχα. Ο κσμος της τυπογραφας λλαξε για πντα κι εξελχθηκε με γοργ βματα χρη στη συμβολ του λδου και των συνεργατν του, δνοντας παρλληλα θηση στη διδοση της ελληνικς και λατινικς γραμματεας στο εξειδικευμνο κοιν αλλ και στους απλος αναγνστες της Ευρπης.

    Ως κυραρχος εκδτης και τυπογρφος την εποχ της ακμς της Αναγννησης, ο λδος εδραωσε κατ' αρχς τον σχεδιασμ του βιβλου -να πρωτκολλο θα λγαμε- που περιελμβανε το μγεθος του χαρτιο, τον σχεδιασμ και τη χρση συγκεκριμνων γραμματοσειρν, τη μορφολογα της σελδας καθς και νες μεθδους βιβλιοδεσας. Οι εκδσεις του με ργα αρχαων κλασσικν γιναν περφημες σ' λη την Ευρπη. Πολλο μλιστα αντγραψαν το εταιρικ του λογτυπο, να δελφνι και μια γκυρα που συνδεται με το λατινικ ρητ Festina lente (σπεδε βραδως), η εικνα και το ρητ απεικονζονταν σε να ρωμακ νμισμα του 80 μ.Χ., που τανε κι η πηγ μπνευσης. Το 1533 τη διεθυνση του τυπογραφεου ανλαβε ο γιος του Παλος Μανοτιος (1512-1574).
     Μα απ τις κυριτερες φιλοδοξες του ταν να περισσει ,τι εχε απομενει απ την αρχαα ελληνικ γραμματεα. Εξδωσε πολλς εκδσεις των κυριτερων ργων, τσο σε κανονικ μορφ, σο και σε μγεθος τσπης, στε τα ργα αυτ να γνουν διαθσιμα στο ευρτερο κοιν. Μχρι ττε ελχιστα ελληνικ συγγρμματα κυκλοφοροσαν απ εκδοτικος οκους: στο Μιλνο η Γραμματικ του Λασκρεως, Ελληνικο Ψαλμο, ργα του Αισπου, του Θεοκρτου και του Ισοκρτη (εκδσεις 1476-93)· στη Βενετα τα Ερωτματα του Χρυσολωρ (1484)· στη Βιντσντσα υπρχαν ανατυπσεις της Γραμματικς και των Ερωτημτων (1488 & 1490) και τλος στη Φλωρεντα εχαν εκδοθε ργα του Ομρου μεταφρασμνα απ το Λορντσο ντε Αλπα. Απ' αυτ, μνον ο Θεκριτος, ο Ισοκρτης κι ο μηρος θεωρονταν κλασσικ.
     Ο Μανοτιος επλεξε τη Βενετα ως πλον κατλληλη δρα για την επιχερησ του. Εγκαταστθηκε το 1490 και τα πρτα ργα που τυπθηκαν ταν το Ηρ και Λανδρος του Μουσαου, η Γαλεομυομαχα και το Ελληνικ Ψαλτρι. Χωρς να φρουνε χρονολογα κδοσης, θεωρονται τα αρχαιτερα του τυπογραφεου και μλιστα, κατ τον διο, "προκροστες της ελληνικς λογοτεχνας". Στρατολγησε πλθος μελετητν της ελληνικς στη Βενετα. Εμπορευταν στα ελληνικ, δινε οδηγες στους τυπογρφους και τους βιβλιοδτες στα ελληνικ, μχρι κι η καθημεριντητα του σπιτιο του ντυντανε την ελληνικ γλσσα. Στις εκδσεις τους προλγιζε πντα στα ελληνικ, εν προσλαβε Κρητικος λγιους για να σελιδοποιονε και να επιμελονται χειργραφα, καθς και για να δειγματσουνε καλλιγραφικς ελληνικς γραμματοσειρς. Τουλχιστον 30 λληνες βοηθο εργαζταν μαζ του, χωρς να υπολογζουμε τους τεχντες και χειρνακτες. Ακοραστος κι ανελητος, εξδωσε τον 1ο τμο ργων του Αριστοτλη το 1495. Μχρι το 1498 λλοι 4 τμοι συμπλρωναν το ργο το μεγλου κλασσικο. Τον διο χρνο εξδωσε κι 9 κωμωδες του Αριστοφνη, εν στα επμενα χρνια ακολοθησαν εκδσεις των Θουκυδδη, Σοφοκλ, Ηροδτου, Ξενοφντα και Δημοσθνη.
     Ο Β' ιταλικς πλεμος επιβρδυνε την εκδοτικ του δραστηριτητα. Παρ' λ' αυτ, το 1508 εκδδει ναν τμο για τους λληνες ρτορες και τον επμενο χρνο ργα του Πλουτρχου. Νοι πλεμοι ανγκασαν τη διακοπ του τυπογραφεου, μχρι το 1513, οπτε κι εκδδεται τα παντα του Πλτωνα (σε επιμλεια του Μρκου Μουσορου), αφιερωμνο στον Ππα Λοντα τον Ι· στον πρλογο ο Μανοτιος κνει μια σγκριση ανμεσα στις κακουχες της πολεμοπαθοσας Ιταλας και στην ηρεμα κι ομορφι της μελτης, εν ο Μουσορος καλε τον Ππα σε να Σταυροφορα για ανακατληψη των εδαφν που μιλιται ακμα η ελληνικ γλσσα, πως κι σε ενσχυση διδασκαλας της στην Ιταλα. Ο Πνδαρος, ο Αισχλος και ο Αθναιος ακολουθον το 1514, εν προς το τλος της ζως του εργαζταν πνω στη Μετφραση των Εβδομκοντα, που η 1η κδοση γινε μετ το θνατ του το 1518. Με τα παραπνω ολοκληρνεται ο κατλογος των εκδσεων του λδου Μανοτιου. Ωστσο, οι συνεχιστς του ργου του (κυρως ο εγγονς του, λδος Μανοτιος ο νετερος) φρανε στο εκδοτικ προσκνιο ργα των Παυσανα, Στρβωνα, Αισχλου, Γαληνο, Ιπποκρτη και Λογγνου. Ο Μανοτιος εξδωσε κι λλα ελληνικ ργα που εχαν δη εκδοθε, εν τοτοις προσδδοντς τους διορθσεις και το χαρακτρα του εκδοτικο του οκου.
     Η ιδιτητ του δεν ταν αποκλειστικ του εκδτη και τυπογρφου, αλλ και σε μεγλο βαθμ αυτ του μελετητ και μεταφραστ. Ο Μανοτιος ως λγιος υπρξε στις μρες του πραγματικ λκνο του ουμανισμο και του ελληνισμο. Με στχο να προγει τις ελληνικς σπουδς, το 1502 δρυσε τη Να Ακαδημα, δρυμα αποκλειστικ για κλασσικς ελληνιστικς σπουδς. Τα μλη πρεπε απαραιττως να μιλον ελληνικ, να φρουν ελληνοποιημνο το νομ τους καθς και τους ττλους τους. να απ τα μλη ταν κι ο γνωστς ρασμος. Παρ' λο που η προσφορ του στον ελληνισμ υπρξε τερστια, σμερα πολλο αποδχονται τι η κυρτ γραφ και οι βραχυγραφες που χρησιμοποισε υπρξαν ανασταλτικς τσο στην εξλιξη του ελληνικο γρμματος στην τυπογραφα, σο και στη διδοση της ελληνικς γλσσας. Ο λδος Μανοτιος πθανε φτωχς, χοντας αφσει στην ανθρωπτητα να τερστιο ργο ελληνικς φιλολογας.



     Η μορφ του λγιου εκδτη Μανοτιο γινε ορσημο μεταβατικς εποχς που ο ουμανιστικς πολιτισμς, εχε ανθσει στην Ιταλα απ τον 14ο αι., εισρχεται σε νο στδιο με την ανπτυξη της τυπογραφας και το πρασμα απ το χειργραφο στον ντυπο λγο. Σ' αυτ τη διαδικασα συγκερασμο των ουμανιστικν σπουδν και του επιχειρηματικο πνεματος η Βενετα, η πλη που δραστηριοποιθηκε ως εκδτης, υπρξε πρωτοπρα στην Ευρπη, προσφροντας πρωτοφανες ευκαιρες σ' σους επιθυμοσαν να καταπιαστον με το νο μσο πληροφορας, διδοσης της γνσης και ψυχαγωγας. Με τη συγκρτηση της θαλσσιας αυτοκρατορας της απ τον 13ο αι. αρχικ στην ανατολικ Μεσγειο και στη συνχεια στην ιταλικ ενδοχρα, η Βενετα εξελχθηκε στη σημαντικτερη εμπορικ πλη της ιταλικς χερσονσου κι απ τις ισχυρτερες της Ευρπης χρη στην ιδιατερα προνομιακ θση της κι ελγχοντας εκτεταμνο εμπορικ δκτυο που νωνε την ανατολικ Μεσγειο με τη δυτικ Ευρπη. Η πλη ταν εξχον κοσμοπολτικο κντρο με πληθυσμ που στον 16ο αι. φτασε τις 150.000 κατοκους. Εκε συγκεντρνονταν νθρωποι απ' λη την Ευρπη: μετανστες, μποροι και διανοομενοι.
     Η ανθηρ πνευματικ ζω της Βενετας κι η γειτναση με το φημισμνο πανεπιστμιο της Πδοβα ευνησαν την εκδοτικν ανπτυξη. χει εκτιμηθε τι στη διρκεια του 15ου αι. εκδοθκαν στη Βενετα περισστερα βιβλα απ τι οπουδποτε αλλο στην Ευρπη εν κατ τον 16ο αι. η βιβλιοπαραγωγ θα φτσει τις 15.000-17.500 ττλους και τα 18.000.000 ανττυπα. Η εγκατλειψη του χειργραφου απ το ντυπο βιβλο αν κι υπρξε σταδιακ και κθε λλο παρ γραμμικ, εχε καθοριστικ αντκτυπο στο γραπτ πολιτισμ καθς σηματοδτησε την αμεστερη διασνδεσ του με τους νμους της αγορς, την υποχρηση της λατινικς γλσσας για χρη της δημδους, τη μεωση του κστους των βιβλων και τη σημαντικ διερυνση του αναγνωστικο-αγοραστικο κοινο. Η βενετικ εκδοτικ παραγωγ κλυψε ιδιατερα ευρ φσμα θεματικν και προτιμσεων, θεωρητικς πρακτικς κατεθυνσης, λγιου εκλακευμνου προσανατολισμο, παραδοσιακο καινοφανος χαρακτρα, με στχο τη γνση, τη ψυχαγωγα, τη προπαγνδα και τη διχυση της πληροφορας: κλασσικ κι ουμανιστικ γραμματεα, θεολογικ, λειτουργικ και νομικ κεμενα, ιστορικς και στρατιωτικς πραγματεες, ιατρικς διατριβς, μουσικς εκδσεις, ποηση, λογοτεχνα και θατρο, κανονιστικ γραμματεα και παιδαγωγικ κεμενα, βοηθματα επαγγελματικς χρσης, γραμματικς, λεξικ κι αλφαβητρια.
     Οι συντελεστς της εκτεταμνης αυτς βιβλιοπαραγωγς, συγγραφες, εκδτες, τυπογρφοι, μεταφραστς, επιμελητς, που συγκεντρθηκαν στη Βενετα προρχονταν απ κθε μερι της Ευρπης. Αντιστοχως, τα βιβλα διαπερνοσανε τα ρια της πλης και ταξιδεανε προς την υπλοιπη Ιταλα και τη δυτικ Ευρπη. Συγχρνως τροφοδοτοσαν τις κτσεις του βενετικο κρτους στην ανατολικ Μεσγειο εν ορισμνες εκδσεις στχευαν ακμη και στο αναγνωστικ κοιν της Οθωμανικς Αυτοκρατορας. Η να οικονομικ δραστηριτητα ταυτχρονα εμπεριεχε επιχειρηματικος κινδνους, καθς απαιτοσε υψηλ κεφλαια χωρς το κρδος να 'ναι συνθως εξασφαλισμνο. Γι' αυτ ο νος κλδος αναπτχθηκε πρωτστως μσω κοινοπραξιν που τα ρια μεταξ εκδοτικς δραστηριτητας, συγγραφς κι επιχειρηματικς επνδυσης δεν υπρξανε σαφς οριοθετημνα.
     Το εκδοτικ πργραμμ του αριθμε γρω στις 100 εκδσεις κι εναι γνωστ για δο κυρως λγους: τη παραγωγ αρχαιοελληνικν κειμνων στο πρωττυπο και τις καινοτομες ως προς τη μορφ, με τη παραγωγ βιβλων μικρο σχματος και τη χρση μιας νας οικογνειας τυπογραφικν στοιχεων, γνωστν ως πλγιων. Το 8ο σχμα εχε χρησιμοποιηθε στο παρελθν πρωτστως για εκδσεις θρησκευτικν, λειτουργικν κειμνων, προκειμνου να διευκολνεται η μεταφορ τους. Η καινοτομα του Μανοτιου γκειται στ' τι υιοθτησε το 8ο σχμα για να ευρ φσμα βιβλων που ως ττε παραδοσιακ εκδδονταν σε μεγαλτερα σχματα. Στη διρκεια του 16ου αι. και καθς ο ντυπος λγος απευθνεται σε λο και πιο διευρυμνο αναγνωστικ κοιν το βιβλο τσπης που εισγαγε θα καθιερωθε εν θα συνδεθε περισστερο με τη ψυχαγωγα και λιγτερο με τα αμιγς επιστημονικ, θεολογικ φιλοσοφικ αναγνσματα. Τα βιβλα σε σχμα 8ο δεν προορζονταν για να τοποθετηθον πνω σε γραφεο αναλγιο αλλ για να τα κρατ κανες στο χρι και να τα διαβζει σε στση χαλαρ, πως με ζλο καταδεικνουνε πολυριθμα αντρικ και γυναικεα πορτρατα της εποχς. Η 2η τεχνικο χαρακτρα καινοτομα αφορ τη χρση μιας νας γραμματοσειρς, σχεδιασμνης απ' το χαρκτη Φραντσσκο Γκρφο. Πρκειται για τους πλγιους χαρακτρες, που χρη στην κομψτητ τους σταδιακ θα επικρατσουν σε ευρ φσμα εκδοτικν εγχειρημτων. Τλος, στις αλδινς εκδσεις εφαρμστηκε ολοκληρωμνο σστημα σημεων στξης που θα επικρατσει στη τυπογραφα κατ τα επμενα χρνια.
     ταν ο Μανοτιο εγκαταστθηκε στη Βενετα υστεροσε στην κδοση αρχαιοελληνικν κειμνων, μια λλειψη που θα μποροσε μεταξ λλων ν' αποδοθε και στο σχετικ καθυστερημνο ενδιαφρον των Βενετν πατρικων και διανοομενων για την ουμανιστικ παιδεα. Το κοιν που θα μποροσαν να απευθυνθονε τα αρχαιοελληνικ κεμενα υπρξε λλωστε εκ των πραγμτων περιορισμνο εν αποθαρρυντικ λειτουργοσανε κι οι ποικλες τεχνικς δυσκολες σχετικ με τη μεταφορ των ελληνικν χειργραφων στοιχεων σε τυπογραφικ φρμα. Το εκδοτικ εγχερημ του απαιτοσε καινοτμα διθεση, κεφλαιο, τεχνογνωσα, οργανωτικ ικαντητα και δκτυο καλν συνεργατν. Στενς του συνεργτης υπρξε ο τυπογρφος Αντρα Τορραζνι που 'χε μθει τη τχνη στο γνωστ τυπογραφεο του Νικολ Ζανσν εν στη χρηματοδτηση της επιχερησης συμμετεχε κι ο Βενετς πατρκιος Πιερφραντσσκο Μπαρμπαργκο. Απ τις αφιερσεις του Μανοτιο σε ισχυρος της εποχς μπορομε να συμπερνουμε τι κατ καιρος εξασφλιζε οικονομικ συνδρομ για επιμρους εκδσεις εν αρκετ βιβλα εκδοθκανε κατπιν παραγγελας.

     Επιμελητς των αρχαιοελληνικν εκδσεων υπρξαν ελληνφωνοι λγιοι πως ο Μρκος Μουσορος, ο Αριστβουλος Αποστλης κι ο Ιωννης Γρηγορπουλος και σημαντικο Ιταλο λγιοι πως ο Πιτρο Μπμπο. Ιδιατερα σημαντικ πτυχ του εγχειρματς υπρξε η ικαντητ του να εντοπζει και ν' αποκτ πρσβαση στα ελληνικ χειργραφα που θ' αποτελοσανε τη βση για το ντυπο κεμενο. Υιοθετντας διαδεδομνες εκδοτικς πρακτικς της εποχς, επιχερησε να προωθσει το εκδοτικ εγχερημα του στους προλγους και στις αφιερσεις των ργων του, που υπογρμμιζε τη σημασα της αρχαας ελληνικς γλσσας για την ουμανιστικ παιδεα. Σ' λλες περιπτσεις τονζει την λλειψη χρημτων κι ενθαρρνει την αγορ των βιβλων του προκειμνου να καταστε δυνατ η ολοκλρωση του εκδοτικο προγρμματς του. Ταυτχρονα αιτθηκε και πτυχε να του παραχωρηθε απ το βενετικ κρτος προνμιο αποκλειστικτητας των ελληνικν εκδσεων που σμαινε τι κανες λλος δεν εχε το δικαωμα ν' ανατυπσει να εισαγγει στην επικρτεια της Βενετας οποιοδποτε ελληνικ βιβλο μετφραση απ τα ελληνικ που σχεδαζε να δημοσιεσει ο διος. Αντστοιχα προνμια του εκχωρηθκανε γι' αρκετ χρνια και για το μονοπλιο ως προς τη χρση των πλγιων χαρακτρων.
     Σημαντικ απχηση εχε η 4τομη κδοση των ργων του Αριστοτλη, δεδομνης της ιδιατερης θσης που κατεχε η αριστοτελικ φιλοσοφα στα πανεπιστημιακ προγρμματα σπουδν της δυτικς Ευρπης. 2 τη πριν πεθνει, το 1513 ο Μανοτιο εξδωσε και 2 τμους με ργα του Πλτωνα. Ποι ταν μως το κοιν που απευθνονταν οι αρχαιοελληνικς εκδσεις του; Εν μρει προορζονταν για διδακτικ κυρως πανεπιστημιακ χρση. Ωστσο, το αγοραστικ κοιν των αρχαιοελληνικν εκδσεων που οι τιμς κθε λλο παρ προσιτς τανε, παρμενε ιδιατερα περιορισμνο, αφο λγοι τανε τελικ κενοι που διαθτανε τη μρφωση και την οικονομικ επιφνεια για να στηρξουνε ττοιο εγχερημα. Ας μη ξεχνμε τι πολλο λγιοι παραμενανε προσκολλημνοι σε παλαιτερες πρακτικς κι τσι συνχιζαν να παραγγλνουνε χειργραφα αντγραφα των ργων που χρειζονταν εν συνθως παραμνανε πιτερο εξοικειωμνοι με τις γνωστς λατινικς εκδσεις της κλασσικς γραμματεας.
     Οι ελληνικς εκδσεις του Μανοτιου αντανακλον ασφαλς το ουμανιστικ ιδεδες. Συγχρνως, ωστσο, θα πρπει να ειδωθον υπ το πρσμα του βενετικο κοσμοπολιτισμο. Στη Βενετα εκδθηκαν απ το τλος του 15ου αι. επσης κεμενα στα εβρακ (του Ταλμοδ και της Καμπλα), στα ισπανικ, στα αραβικ, στα σλαβικ, στα κροατικ και στα αρμνικα. Πρα απ την αρχαιοελληνικ γραμματεα ο Μανοτιο εξδωσε λειτουργικ κεμενα στα ελληνικ, που πιθαντατα προορζονταν για τις διδακτικς ανγκες της ορθδοξης κοιντητας της Βενετας εν απ τις 1ες 10ετες του 16ου αι. νθιση θα γνωρσουνε και λογοτεχνικ εδη της δημδους ελληνικς γλσσας, που σημαντικ μρος των διοχετεονταν στις ελληνφωνες περιοχς της ανατολικς Μεσογεου. Καθς οι ιδιωτικς βιβλιοθκες αναπτσσονταν, οι αναγνστες ρχισαν να θεωρον τους μεγλους τμους χι μνο δσχρηστους στο χειρισμ και προβληματικος στη μεταφορ, αλλ κι βολους στην αποθκευση. Το 1501, γεμτος αυτοπεποθηση απ την επιτυχα των 1ων εκδσεων, ανταποκρθηκε στις απαιτσεις του αναγνωστικο κοινο κι εξδωσε μια σειρ βιβλων τσπης σε σχμα γδοο -το μισ του τετρτου- που ηταν λα κομψτατα τυπωμνα και περισποδαστα επιμελημνα.
     Για να διατηρσει το κστος παραγωγς χαμηλ αποφσισε να τυπνει 1000 ανττυπα τη φορ και, προκειμνου να χρησιμοποιεται η σελδα πιο οικονομικ, εισγαγε μια νεοσχεδιασμνη γραμματοσειρ, τα κυρτ, που φτιαξε ο Φραντσσκο Γκρφο, χαρκτης απ τη Μπολνια, που σχεδασε και τα 1α ρθια στοιχεα, που τα κεφαλαα τανε κονττερα απ τα ανωφερ (πλρους ψους) πεζ γρμματα, στε να εξασφαλσει πιο ισορροπημνες αρδες. Το αποτλεσμα ταν τι το βιβλο εχε πολ απλοστερη εμφνιση απ τις περτεχνες χειργραφες εκδσεις που τανε τσο δημοφιλες το Μεσαωνα.·'Ητανε βιβλο κομψ κι απριττο. Αυτ που προπαντς μετροσε, για τον ιδιοκττη ενς βιβλου τσπης απ το τυπογραφεο του λδου Μανοτιου, τανε το κεμενο, ευανγνωστο και τυπωμνο με γνση -χι να βαρτιμα διακοσμημνο κομψοτχνημα. Απδειξη του πσο δημοφιλ τανε βρσκεται στον τιμοκατλογο με τις πρνες της Βενετας, του 1536, μια λστα με τις καλτερες και χειρτερες εκδιδμενες γυνακες της πλης, που προειδοποιε τους ταξιδιτες να μην επισκεφθον κποια Λουκρητα Σκουρτσια, "που προσποιεται τι λατρεει τη ποηση και κουβαλ μαζ της μια κδοση τσπης του Πετρρχη, μια του Βιργλιου και μερικς φορς ακμα και του Ομρου". Η γεμτη χαρ κυρτ γραμματοσειρ του Γκρφο (που πρωτοχρησιμοποιθηκε σε ξυλογραφα που κοσμοσε συλλογ επιστολν της Αγας Αικατερνης της Σιννα τυπωμνης το 1500) προσελκυε τη προσοχ του αναγνστη στη λεπτ σχση μεταξ των χαρακτρων, σμφωνα με το σγχρονο γγλο κριτικ σερ Φρνσις Μινελ, "τα κυρτ επιβραδνανε το ρυθμ ανγνωσης, βοηθντας το μτι ν' απορροφσει το κλλος του κειμνου".
     Το εκδοτικ πργραμμα του Μανοτιο περιελμβανε επσης εξχοντα ργα της ιταλικς και λατινικς γραμματεας. Μια απ τις γνωσττερες και πιο μορφες αλδινς εκδσεις στην ιταλικ, δημδη γλσσα εναι η περφημη μυθιστορα Υπνερωτομαχα του Πολυφλου που χουνε συνδυαστε με ιδιατερη τχνη ξυλογραφημνες εικνες με τυπογραφικος χαρακτρες. Απ τις εξαιρετικς ξυλογραφες που τη κοσμονε εμπνεστηκε, λλωστε, ο Μανοτιο το σμβολο των εκδσεων του, το δελφνι με την γκυρα. Στο εκδοτικ πργραμμ του περιλαμβνονται επσης οι γγαντες της δημδους ιταλικς γραμματεας Πετρρχης και Δντης κι εκδοτικς επιτυχες της εποχς, πως το Βιβλο του Αυλικο του Μπαλτασρε Καστιλινε κι Οι Αζολνοι του Μπμπο. Στις λατινικς εκδσεις συγκαταλγονται κεμενα της κλασσικς γραμματεας, ργα του νεοπλατωνιστ Μαρσλιο Φιτσνο και τα παντα του ουμανιστ ντζελο Πολιτζινο. να ιδιατερα φιλδοξο σχδιο που ωστσο παρμεινε ανολοκλρωτο, υπρξε η κδοση μιας 3γλωσσης ββλου στα εβρακ, ελληνικ και λατινικ.
     Μετ το θνατο του Μανοτιο το 1515 η επιχερηση πρασε στους γιους και τους εγγονος του και στον στεν συνεργτη του Τορρεζνι. Απ τα μσα του 16ου αι. μια σειρ παργοντες, που σημαντικτερος μεταξ τους υπρξε η δημοσιοποηση του καταλγου απαγορευμνων βιβλων στη Βενετα το 1549 στο κλμα της Καθολικς Αντιμεταρρθμισης, θα επιφρουν σημαντικ πλγμα και καριους μετασχηματισμος στη βενετικ τυπογραφα στερντας την απ' τη ποικιλομορφα που την εχε χαρακτηρσει στις προηγομενες 10ετες και καθιστντας τη λιγτερο κοσμοπολτικη, με σαφ πλον προσανατολισμ στην λο και πιο δημοφιλ θρησκευτικ λογοτεχνα. Ο Μανοτιο δεν ζει πια. Το καινοτμο πνεμα του χει ωστσο στσει σημαντικ κεφλαιο στη κρσιμη περοδο μετβασης απ το χειργραφο στον ντυπο γραπτ πολιτισμ.

                                              Τ   Ε   Λ   Ο   Σ

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers