-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.


 
 

 

:


  Βιογραφικ

     Ο Γιννης Ψυχρης ταν λληνας φιλλογος, γλωσσολγος και λογοτχνης, καθηγητς της ελληνικς γλσσας στο Παρσι, γνωστς για το ρλο του στο κνημα του δημοτικισμο και τον αγνα του για τη καθιρωση της δημοτικς σε επσημη γλσσα του ελληνικο κρτους. Σημαντικ ργο του το πεζογρφημα Το ταξδι μου, γραμμνο με ιδιατερη προσοχ με τους μχρι ττε αδημοσευτους καννες της δημοτικς γλσσας, που λαβε ευρτατη δημοσιτητα, αλλ κι αρνητικ κριτικ απ τους υποστηρικτς της καθαρεουσας.

     Γεννθηκε 15 Μη 1854 στην Οδησσ της Ρωσας (σημ. Ουκρανα). Γιος του Νικολου Ψυχρη εκ Χου. Ο πατρας του τανε γιος του Μισ Γιννη του Χιτη. Ο Μισ Γιννης βρθηκε στη Πλη, φτωχ παιδ στα γιοφρια του Γαλατ, στερα απ τη σφαγ της Χιος. Κι μως αποκαταστθηκε πλοσιος μπορος τσοχατζς, γνωρστηκε με Τορκους πασδες και με δυο Σουλτνους, απχτησε δναμη κι επιρρο μεγλη κι φτασε να διοριστε μπης της Χιος. Η μορφ του παππο του στθηκε πντα ζωνταν κι επιβλητικ στη ψυχ του Γιννη Ψυχρη. Η μητρα του, απ την οικογνεια Μπιζη-Μβρο, αποκαταστημνη στην Οντσσα. Ο μπαμπς του κι οι θειοι του εμποροτραπεζτες στη Πλη και στην Οντσσα. Υπηρετσανε κιλας νας δυο απ' αυτος πρξενοι της Τουρκις σ' ευρωπακς πολιτεες. Η γενι του λοιπν ταν αρχοντικ, εμποροφαναριτικη, μ' επιγαμες και συγγνειες στη Ρουσα, στη Μαρσλια, στα Παρσια, καθαρ μεγαλοαστικ φαμλια φραγκομαθημνη. Ο Γιννης Ψυχρης, ο Βνιας, πως τον λεγαν πντα οι δικο του, τανε μοναχοπαδι, γιατ η μνα του πθανε και τον φησε 18 μην κι ο πατρας του δεν ξαναπαντρφτηκε. Ανατρφηκε λοιπν, στη Πλη σε αριστοκρατικ κκλο, μιλντας και με τον πατρα του συχν γαλλικ.
     Μεγλωσε στη Πλη κι ταν ολοκλρωσε την εγκκλιο μρφωση στα 15 του, φυγε για τη Μασσαλα, που κι μεινε κοντ στο θεο του ολοκληρνοντας τη γυμνασιακ του μρφωση.  Σποδασε φιλοσοφα, φιλολογα και γλωσσολογα, Αρχαα Λατινικ και Γαλλικ Φιλολογα στο Πανεπιστμιο της Σορβννης στο Παρσι και στη Γερμανα γερμανικ φιλολογα, καθς και μεσαιωνικ και νεοελληνικ φιλολογα στο πανεπιστμιο της Βννης στη Γερμανα (1871-1872). Το 1884 γινε υφηγητς της Μεσαιωνικς και Νεοελληνικς Φιλολογας στη Πρακτικ Σχολ Ανωτρων Σπουδν του Παρισιο. Το 1886 περιδευσε στην Ελλδα και την Ανατολ. Επανερχμενος στο Παρσι γινε καθηγητς της δρας της νεοελληνικς γλσσας στη Σχολ Αντερων Σπουδν. Το 1904 διαδχθηκε τον καθηγητ του Εμλ Λεγκρν στη Διεθυνση της Σχολς Ανατολικν Γλωσσν που και δδασκε μχρι το θνατ του. Το 1925 πραγματοποησε διαλξεις για την Ελληνικ Γλσσα στην Αθνα, στη Κρτη, στη Μυτιλνη κ.α. Εχε απ το πατριαρχεο τον ττλο του μεγλου χαρτοφλακος, εν διετλεσε και Πρξενος της Τουρκας στο Παλρμο της Ιταλας.

    Τα τελευταα χρνια της ζως του βασανστηκε απ κακ αρρστια, που τον κρτησε ακρωτηριασμνο στο κρεβτι. Κι μως δεν χασε τποτε απ το θρρος του, το χιομορ του, τους θυμος του. Το τελευταο βιβλο του, Un pays qui ne veut pas de sa langue, εναι απ τα καλτερα δημιουργματα του νου του. Πθανε 29 Σεπτμβρη 1929 στερα απ μακροχρνια ασθνεια, ντας διαβητικς. τανε παντρεμνος σε πρτο γμο με τη Νοεμ Ρενν (Noemi Renan), κρη του γλλου φιλοσφου και θρησκειολγου Ερνστ Ρενν με την οποα απκτησε πολλ παιδι, μεταξ των οποων ο Michel που σκοτθηκε στον Α' Παγκ. Πλ., πολεμντας με τον γαλλικ στρατ. Παντρετηκε σε δετερο γμο την Ιρνε Μπομ.



     Ο Ψυχρης εχε πλοσιο συγγραφικ ργο. γραψε ποιματα, διηγματα, μυθιστορματα, θεατρικ ργα και δοκμια πνω στο γλωσσικ ζτημα της νεοελληνικς γλσσας, που ταν κι η σημαντικτατη προσφορ του στην ελληνικ γλσσα. Αγωνστηκε με επιμον για την καθιρωση της ττε περιφρονημνης γλσσας του λαο, της δημοτικς σε επσημη γλσσα του ελληνικο κρτους. Απ τις παραμονς ακμα της Επανστασης του 1821, ο Βηλαρς, ο Καταρτζς, ο Χριστπουλος κ.α. προσπαθοσαν να καθιερσουν τη δημοτικ ως εθνικ γλσσα. Λγα χρνια αργτερα, τον Μη του 1823 ο Σολωμς γραψε τον μνο εις την Ελευθεραν στη δημοτικ, που το 1865 μελλε να γνει ο εθνικς μνος της Ελλδας. μως μνο με τον Ψυχρη το κνημα του δημοτικισμο αποκτ τη καθοδγηση και τη δναμη που χρειαζταν για να αντιταχθε στους υποστηρικτς της καθαρεουσας.
     Το 1886 ταξιδεει στην Ελλδα, την ελεθερη και τη σκλαβωμνη απ τους Τορκους κι εμπνεται απ τις εμπειρες που απκτησε γρφοντας το 1888 το πεζογρφημα Το ταξδι μου, να ργο σταθμ στη προσπθεια των δημοτικιστν. Απορρπτει συλλβδην τη καθαρεουσα ως "τεχνητ γλσσα", που καταστρφει και την αρχαα και τη δημοτικ γλσσα του λαο κι επικρνει τους δασκλους που επιμνουνε στη χρση της, ενοτε με κωμικοτραγικ αποτελσματα. Το ργο αυτ τυπθηκε στη Γαλλα κι εναι το πρτο ελληνικ πεζογρφημα που γρφτηκε με λους τους καννες της νεοελληνικς γραμματικς. Εχε μελετσει τη γλσσα του λαο, τα τραγοδια, τους μθους και τις παραδσεις του κι αποτπωσε με σαφνεια το σστημα που λειτουργε η λακ μας γλσσα. Το συγκεκριμνο ργο λαβε ιδιατερα αρνητικς κριτικς απ τους υπερασπιστς της καθαρεουσας και γενικ των συντηρητικν κκλων. Ανμεσα σε λλους ο Γεργιος Χατζιδκις, o γγελος Βλχος κι ο Κωνσταντνος Κντος, εν θετικ αποδοχ εχε απ λογοτχνες και διανοομενους πως οι Ικωβος Πολυλς, Αργρης Εφταλιτης, Αλξανδρος Πλλης κι Αλξανδρος Δελμοζος. Εκτς απ τις συγκροσεις και κριτικς απ τους υπρμαχους της καθαρεουσας, εχε συγκρουστε και διαφωνσει και με δημοτικιστς που ταν αντθετοι με τη μορφ του δημοτικισμο που υποστριζε. Μεταξ λλων ταν η αντθεσ του με τον Τριανταφυλλδη, καθς εκενος στριξε μια πιο πια δημοτικ, η σγκρουση κι η ρξη του με τον Εκπαιδευτικ μιλο και τους επικεφαλς του Τριανταφυλλδη, Δελμοζο και Γλην, που κι αποτελοσαν το επιτελεο της Εκπαιδευτικς Επιτροπς επ της πρτης κυβρνησης του Βενιζλου, καθς κι η διαφοροποηση απ τη φιλελεθερη μερδα των εκπαιδευτικν μεταρρυθμιστν. Τα παραπνω εντσσονται επσης και στη γενικτερη διαρεση των δημοτικιστν σε ψυχαρικος, φιλελευθρους, σοσιαλιστς κι εθνικιστς.
     Μετ απ Το ταξδι μου, δημοσευσε μια σειρ απ διηγματα και μυθιστορματα κι 6 τμους μ' αναμνσεις, κριτικς κι επιστημονικς μελτες, κτω απ τον γενικ ττλο Ρδα και μλα. Το 1ο του γλωσσικ ργο που εκδθηκε το 1886 χει τον ττλο Δοκμιο της νεοελληνικς ιστορικς γραμματικς και το ακολοθησαν πλθος ακμη μελτες με αντικεμενο το γλωσσικ ζτημα. Τιμθηκε με τη γαλλικ Légion d'honneur για τη προσφορ του στα γρμματα.
     τανε πολυσνθετη προσωπικτητα, ζωνταν, πλοσια, αξιομελτητη και στα πιο μικρ κινματ της. Τπος αντιπροσωπευτικς και διδαχτικς, νθρωπος, που γμισε με τη δρση του μισν αινα ελληνικς πνεματικς ζως. Η γενι του, η παιδικ του ζω, ο κκλος που ανατρφηκε στα πρτα του χρνια, οι σπουδς του, η διαμρφωση του ανθρπου και του επιστμονα, η γννηση και το ωρμασμα των ιδανικν του, η ατομικ του ζω, το élan vital το τσο σπνιο, πηγαο κι ορμητικ, αδικοπο κι αμετπτωτο ως τη τελευταα του πνο, η συναιστηματικ του ζω οργανικ ενωμνη με τη πνεματικ του δημιουργα, η επιστημονικ του νοοτροπα κι η επιστημονικ δρση του, η λογοτεχνικ του προσπθεια, η αγωνιστικ του διθεση, η κριτικ του και πνω απ' λα η γλωσσικ Ιδα. Η ιδα, που τονε κυριρχησε και που αφιχτδεσεν λο το πολτροπο εναι του σε μιαν εντητα και καμε τη ζω και τη δρση του να ολοκληρωμνο ργο. Και ακμα εναι αξιομελτητη η συντυχα, που τον φερε σε τσο στεν επαφ με το γαλλικ πολιτισμ της Γ' Δημοκρατας, η ανταπκριση που βρκε η ψυχοσνθεση του στη γαλλικ επιστμη, στο γαλλικ ορθολογισμ και στη γαλλικ διανηση του ΙΘ' αινα, η στιγμ της ελληνικς ζως που φανερθηκε ο Ψυχρης, το ανατραγμα που φερε το μνυμ του στην ελληνικ σκψη, οι δημιουργικς δυνμεις, που ξπνησαν απ τον αντλαλο της φωνς του. Η μελτη της ζως και του ργου του, μπορε να πει κανες χωρς υπερβολ, θα περιλβει τη σπουδ της ελληνικς πνεματικς ζως στα τελευταα πενντα χρνια.



    Απ μικρς χοντας κλση στα γρμματα, βρσκοντας μσα του ταλντο συγγραφα, αποφσισε να σπουδσει φιλολογα κι καμε στο Παρσι σπουδς λαμπρς, που τις θυμται ως τα γερματ του. Πγε και στη Γερμανα, γρισε πλι στο Παρσι, ειδικετηκε στη γλωσσολογα και στα μεσαιωνικ και να Ελληνικ και στα 1884 γνηκε υφηγητς κι αργτερα καθηγητς της νεοελληνικς φιλολογας και γλσσας στην Ecole des Hautes Etudes. Στα 1904 γινε καθηγητς της νεοελληνικς γλσσας και φιλολογας στην Ecole des langues orientales vivantes. Στην Ελλδα κατβηκε 4-5 φορς, το περισστερο για μελτη. Στα 1912 χρισε απ τη πρτη του γυνακα, την Νοεμ Ρενν και παντρφτηκε την Ειρνη Baume και ττες γραψε το βιβλο τον Le crime du poete.
     Η φιλολογικ μρφωση του Ψυχρη τανε βαθει και πλατει. Τα αρχαα Ελληνικ του και τα Λατινικ του πολ γερ, η γνση της γαλλικς γλσσας και φιλολογας ττοια, που, πως λει ο διος, ο Ρενν του δειχνε τα δοκμι του και ζητοσε τη γνμη του. λες οι νετερες μεγλες ευρωπακς λογοτεχνες του τανε γνριμες. Ως τα γερματ του αρδιαζε στχους, ποιματα αλκαιρα απ κθε μεγλο ποιητ παλιτερο σχρονο. Τα πνεματικ του χαρσματα τανε εξαιρετικ. Η παρουσα του νου του αδιπτωτη, η φιντσα του, η σπιρτδα του μυαλο, το χαμγελο, το περαγμα, ο ξυπνος πρεπομενος λγος αφνταστα πρχειρος. τανε νας μοναδικς ομιλητς και μπρος στο μεγλο κοιν και σε μια φιλικ συνομιλα. Στη πιο απλ επαφ μαζ του νιωθες να ολοζντανο μυαλ. Ο λγος του, το μτι του, το γλιο του, το χρι του λαμπαν σαν να αστραφτερ ατσλι. Προικισμνος με ττοια εφδια, με κορμοστασι τλειου ντρα, ψηλς, γεμτος, λαμπαδιστς, πρσωπο αντρκιο, αδρ και φνο συνμα, μπκε και μσα στους κοινωνικος κκλους του επιστημονικο Παρισιο σαν νας καταχτητς. Ο γμος του με τη Νοεμ Ρενν, μοναχοκρη του Ερνστου Ρενν, που τανε κορυφαος της γαλλικς επιστμης κι να απ τα μεγαλτερα ονματα της Γαλλας, στα 1880, το μαρτυρει.
     Η πρωταρχικ φιλοδοξα του τανε να γνει μεγλος ποιητς. ταν σποδαζε στη Γερμανα, γραψε κποτε στο θειο του: "j'e veux être Goethe on rien". Και τη φιλοδοξα τοτη τη κρτησε ακομητη ως το τλος της ζως του. τι τανε προικισμνος με λογοτεχνικ ταλντο εναι χωρς λλο σωστ. λλο το ζτημα αν ταν και μεγλος δημιουργς. Εχε μως πρτα απ' λα την αστηση της φρμας. τανε στυλστας με τση γνση και τχνη, που εχε το θρρος και τη δναμη να γρψει λογοτεχνικ ργα σε τρεις γλσσες: Ελληνικ, Γαλλικ και Ιταλικ. Εχε ακμη σε εξαιρετικ βαθμ εξελιγμνη την ικαντητα να δχεται ενεργητικ, να ρουφει τη ζω. Ανοιχτς οι αστησς του, απ μικρ παιδ, στο κθε τι που γιντανε γρω του, του πλοτιζαν τον εσωτερικ του κσμο. Και ,τι παιρνε, το κρατοσε και το δολεβε, το μετουσωνε, καλτερα προσπαθοσε να το μετουσισει καλλιτεχνικ.
     Το λογοτεχνικ ργο του εναι μεγλο. Περιλαβανει τ' ακλουθα ργα. Τ' νειρο του Γιαννρη (1897), Για το Ρωμκο θατρο. Κυρολης, Γουανκος (1901), Ζω κι αγπη στη μοναξι. Ιστορικ ενς καινοργιου Ρομπινσνα (1904), Η ρρωστη δολα (1907), Τα δυο αδρφια (1910), Στον σκιο του πλατνου (1911), Αγν (1913), Τα δυο τριαντφυλλα του Χρου (1914). Εκτς απ' αυτ, δημοσιετηκαν σε περιοδικ λλα μικρ ργα του: πεζοτργουδα, δραματκια, διηγηματκια και βρσκονται και πολλ ανκδοτα. Γαλλικ λογοτεχνικ ργα δημοσεψε τ' ακλουθα: Jalousie (1892), Cadeau des noces (1893) Le rêve de Janniri (1897), La croyante (1898), L'épreuve (1899), Le crime du poète (1913), Sœur Anselmine (1918), Le solitaire du Pacifique (1922), Typesses (1904), Le crime de Lazarine (1926). Ιταλικ 1 τμο με τραγοδια: Fioretti per Francesca.



     Τα ργα του αυτ, μα χι μνον αυτ μα και πολλ απ τα κριτικ κι επιστημονικ του ργα, εναι γεμτα αυτοανλυση, εξομολγηση και περιγραφς πραγματικν προσπων και περιστατικν. Μας ανιστορει παντο πς εδε τη ζω, τι εδε απ τη ζω και το γρω του κσμο. Το περιεχμενο της καλλιτεχνικς του συγκνησης εναι ορισμνο και καθορισμνο απ τη κοινωνικ του υπσταση και τη ψυχικ του τοποθτηση. Ο Ψυχρης εδε το γρω του κσμο σαν νας αστς, που ζησε στο 2ο μισ του Ι8ου αι. πως σ' λα του, τσι και στη λογοτεχνικ του δημιουργα δε ξφυγε οτ' να βμα απ' το κοινωνικ του εναι. Δεν αγωνστηκε για να ιδε πολπλευρα τη ζω, δεν θαλασσοδρθηκε μες στη μεγλη φουρτονα της κοινωνικς πλης. Τα εδε λα απ' την αρχ ως το τλος απ' την δια πλευρ, του νικητ, κυραρχου αστο. Τα μεγλα προβλματα του ξεφεγουνε κι αν κποτε αναγκαστε να τ' αντικρσει εναι απλοκς σαν αμρφωτος χωριτης. Το λογοτεχνικ του ργο αλκαιρο εναι πρτα απ' λα μια αυτοανλυση επμονη, που φτνει στα σνορα του ναρκισσισμο. Ο διος εναι μσα σ' λα του τα ργα κι απ τον λλο κσμο οι νθρωποι μνο που γνρισε, που τνε συγκινσανε τον ερεθσανε τνε θυμσανε τνε λυπσανε. Πντα και μνον σοι ρθανε σ' επαφ με το τομ του.
     Δνοντας στην αγπη ττοια πρωταρχικ θση, πιστεει πως γνωρζει τλεια τη γυναικεα ψυχ. Οι γυνακες αληθιν πρανε τερστιο μρος στη ζω του. Μας ξομολογιται κπου, πως 46 φορς αγπησε, εξν απ τα διαβατρικα πουλι, που απντησε στο δρμο του. Και πως 7 απ τις αγπες του αυτς τανε θανσιμες. Εναι λοιπν το ργο του γεμτο απ την προσπθεια ν' αναλσει τη γυνακεια ψυχ. Και πολλς φορς η φιντσα του στην ανλυση της γυνακας εναι μεγλη. Ωστσο καμμι απ τις γυνακες, που ζωγραφζει, δεν κατρθωσε να την υψσει σε σμβολο, σε μορφ ξεκθαρη, πλαστικ, ζωνταν. Χαρακτηριστικς γι' αυτ που λμε ο τπος της Αγνς, που δωκε και τ' νομ της στο μυθιστρημα τοτο. ταν διαβσει κανες και αποτελεισει το ργο, η Αγν χει μενει στη σκι. Εκενος που ανορθνεται στη ψυχ μας κι αφνει τον αντλαλ του εναι ο Αντρας, δηλαδ ο διος ο Ψυχρης. Γιατ στ' αλθεια αυτν μας αναλει κι αυτουνο εναι αλκαιρη η περιπτεια, που περιγρφεται. Και τοτο γνεται, γιατ μ' λη του τη προσπθεια να μπει στην ψυχ του λλου, δεν χει διεισδυτικ φαντασα. Εναι εξωτερικς ζωγρφος, πολλς φορς λεπτολγος αναλυτς, πολλς φορς και πολυλγος αναλυτς.
     Ο Ψυχρης εναι λυρικς ποιητς, αν και πολ λιγοστος γραψε στχους. Εδ συνοψζεται η εσωτερικ αξα του ργου του. Η λογοτεχνικ αξα του βρσκεται στη φρμα. Εναι νας καλλιτχνης, νας διαμορφωτς του πεζο λγου. Για την Ελλδα εναι ως τρα ο τελειτερος πεζογρφος της. Ως προς την τεχνοτροπα του μνει μσα στα ρια της εποχς του και της ιδιοσυγκρασας του. Εναι ρεαλιστς. Τα ψυχογραφματ του, πως κι οι περιγραφς του φυσικο κσμου, γνονται με τη πιο καλοσυνεδητη προσοχ και τη προσπθεια της αντικειμενικτητας. Στην αστηση και την απδοση της φυσικς ομορφις στθηκε αληθινς μαστρος. Οι ζωγραφις του φυσικο κσμου, ετε περιγρφει την Ανατολ, τη Πλη, τα νησι της Προποντδας, το ελληνικ τοπο, ετε παραστανει την ωκενια φση, τον Ατλαντικ, τα γαλλικ παρλια της Μπρετνιας, ετε ζωγραφζει τα ελβετικ βουν και τη λμνη της Γενβης, εναι αληθιν αριστουργματα. Οξνοια, ορθοφροσνη κι αληθιν καλλιτεχνικ γοστο με την δια νατουραλιστικ τση δειξε και στο κριτικ του ργο. Οι λγες λογοτεχνικς κριτικς που γραψε, προ πντων εκενη του Σουρ, μειναν ιστορικς. Η ρεαλιστικ τεχνοτροπα του κι η κριτικ του ασφλεια χει τη πηγ και το στριγμ της στην επιστημονικ του νοοτροπα.



     Η εποχ αυτ μπορε να χαρακτηριστε σα μια κορυφ της αστικς επιστμης. Οι φυσικς επιστμες συνεχζουνε το θριαμβευτικ δρμο τους μ' αδικοπες κι απανωτς τις μεγλες ανακαλψεις κι εφευρσεις τους. Οι ιστορικς και πνεματικς επιστμες, οι κοινωνικς, προσπαθονε να στηριχτονε στη μθοδο των φυσικν και να πετχουν αποτελσματα, να καθιερσουν νμους το διο γενικος κι απλυτους, πως νομζονταν οι φυσικο νμοι. Η Δαρβινικ θεωρα της εξλιξης, μλιστα με τον καθολικ κοσμικ χαραχτρα που της δωκεν ο Σπνσερ, πρκειται να γνει ο ενωτικς δεσμς ανμεσα στη φση και στο πνμα. Η τση αυτ φανεται και στη γλωσσολογα και στη φιλολογα, που απ τη μια μερι η γλσσα θεωρθηκε σαν να φυσικ φαινμενο κι οι νμοι της νμοι φυσικο κι απ την λλη το κθε πνεματκ δημιοργημα ανεξρτητα απ κθε λλη αξιολογικ κρση χει την ιστορικ του αξα, τη θση του στην αδικοπη αλυσδα της εξλιξης, στη συνχεια της ζως και στη μεταλλαγ της. Σ' αυτ ακμα βοθησε κι ο εγελιανισμς, μετουσιωμνος σε καθαρ επιστημονικ κι χι μεταφυσικ αντληψη. Κθε τι που γινε εναι λογικ, ρα σωστ. τσι γεννθηκε ο ιστορικς ρεαλισμς, η τση να διαπιστωθε κι η παραμικρτερη αντικειμενικ ιστορικ λεπτομρεια. Μσα σε μια ττοια τση βρσκει νετα τη θση του ο ορθολογισμς. Γιατ, αν κθε τι που γινε εναι λογικ, βγανει απ τη μση κθε αντθεση μεταξ λογικο και πραγματικο κι ,τι εναι λογικ, εναι και σωστ.
     Μσα σ' ατη τη τση εναι αλκαιρος ο Ψυχρης σαν επιστμονας, πιστς και σ' αυτ αντιπρσωπος της κοινωνικς του θσης και του κοινωνικο του καθορισμο. Η γαλλικ επιστμη, που πντα κρατει τη μακρχρονη ορθολογιστικ παρδοσ της, τον θρεψε γερ. Στη φιλολογα η ροπ της εποχς δημιουργε την προσπθεια να ερευνηθον και τα μνημεα των χρνων εκενων, που κι ο κλασσικισμς κι ο ρομαντισμς με τα απλυτα αξιολογικ τους μτρα τα περιφρονοσαν. Και τσο περισστερο πρεπε να ερευνηθον, σο τα μνημεα αυτ τανε λακ δημιουργημνα απ τεχντες, που στεκντανε κοντ στο λα. Γιατ ο λας εναι στα κοινωνικ φαινμενα ,τι η φση στα φυσικ. τσι την εποχ εκενη η γλωσσολογικ επιστμη κι η φιλολογα ρχισαν να υψνουν στη θση ερευνητικν θεμτων πρτης γραμμς και τη μετακλασσικ και τη βυζαντιν και τη νετερη μορφ της ελληνικς γλσσας και τα πνεματικ μνημεα των χρνων αυτν. Ο Ψυχρης γνεται μαθητς του Emile Legrand, ερευνητς της ιστορας της ελληνικς γλσσας και φιλολογας με βση τα μεσαιωνικ και να ελληνικ και τα φιλολογικ μνημεα του Βυζαντινο και νετερου ελληνισμο. Την δια εποχ ακριβς σπουδζοντας και ο Χατζιδκης γλωσσολογα, παρνει τον διο επιστημονικ δρμο με τον Ψυχρη. Η επιστημονικ αποστολ τους εναι η δια, η ιστορικ τους μως αποστολ στθηκε ολτελα αντθετη και τα ατια γι' αυτ δεν ταν επιστημονικ, τανε καθαρ κοινωνικ.

     Καθς βλπει κανες, εκτς απ την επσημη διατριβ του για τους Αδελφος του Τερντιου κι 1-2 λλες μελτες, λη του η επιστημονικ ρευνα στρφεται στη βυζαντιν και να ελληνικ εποχ. Οι εργασες του εναι ββαια κομματιαστς, για ζητματα ξεχωριστ, λο μονογραφες μελτες. Αν εξαιρσει κανες την ανκδοτη ακμη γραμματικ του, δε μας δωκε καννα μεγλο συνθετικ επιστημονικ ργο. Αυτ μως εκολα εξηγιται. Στην επιστμη θελε να 'ναι επιστμονας, δηλαδ απλυτα αντικειμενικς. Κθε υποκειμενικ στοιχεο, που αναγκαστικ μπανει σε μια σνθεση, το θεωροσε αντιεπιστημονικ. Γι' αυτ υποστριξε λ.χ. πως ο Ρενν δεν ταν επιστμονας, γιατ γραφε μνο συνθετικ ργα. Εν ο Ψυχρης δινε πολ περισστερη σημασα σε να αντικειμενικ καθκαστο παρ στη σνθεση του ιστορικο επιστμονα. "Πας, μαζεεις δοκουμντα γνωστ κι μα τα μελτησες, βγζεις συμπερσματα δικ σου, που εναι ετε της φαντασας σου ετε της ατομικς σου λογικς γεννματα, χι μως μεσα της επιστμης παιδι, πως ταν ξαφνα βρσκεις μιαν αρχαα επιγραφ, που αυτ αποτελε γεγοντο". Εδ φανεται ολοκθαρα ο οπαδς του ιστορικο ρεαλισμο. Γι' αυτ κι ο διος περιριζε την ρευν του στα καθκαστα και θεωρε τελικ σκοπ της επιστμης του να καθορσει να νμο λεπτομερειακ, που να συστηματοποιε και εξηγει τα γεγοντα. Και στο νμον αυτ, που ερμηνεει τα γεγοντα, πιστεει απλυτα. Μα ανεξρτητα απ' αυτ, στην επιστημονικ του ρευνα δειξεν θος αληθινο επιστμονα, σεβασμ της «αλθειας», αντικειμενικτητα, ευθυκρισα και οξνοια. Εναι και σε τοτο το σημεο τυπικς αντιπρσωπος της εποχς του και της τξης του. χει λα τα γνωρσματα του κλασσικο τπου του επιστμονα, που δημιοργησεν η αστικ τξη στα μσα του ΙΘ' αινα. Ρεαλιστς και ορθολογιστς μαζ, διαπστωσε τη «φυσικ» εξλιξη της γλσσας στο στμα του λαο, της γλσσας, που μνο στο στμα του λαο εναι γνσιο φαινμενο, «γεγοντο», και χει απλυτη αντικειμενικ αξα. Απ κει ως το γλωσσικ του κρυγμα εναι να βμα, να βμα μως, που δεν το ‘καμε ο επιστμονας, αλλ ο νθρωπος. να βμα, που φαιντανε φυσικ κι μως εναι τερστιο.



     Το τι βρκε μσα του τη δναμη να κρατσει απλυτη συνπεια αναμεταξ σε θεωρα και πρξη, αποτελε την ανθρπινη αξα του, που τον ψωσε σε οδηγητ του λαο του. Κι απδειξη, που το βμα αυτ δεν το ‘καμε ο Χατζιδκης, επιστμονας της διας ολκς, της διας εποχς, της διας σχολς και της διας θεωρας με τον Ψυχρη. Ο Χατζιδκης χρισε θεωρα και πρξη, που σημανει πως διχστηκε σαν νθρωπος κι ζησε μσα σε μια φριχτ κι ολθρια αντφαση. Αυτ το μεγαλεο και την ευτυχα της εσωτερικς αρμονας λγοι διαλεχτο και αντεροι νθρωποι τα χαρονται πλρια σ' λη τους τη ζω. Κι οι λγοι αυτο, ταν εναι προικισμνοι και με δναμη βουλητικ κι ικαντητα να διατυπνουνε το στοχασμ τους, γνονται οι μεγλοι παρορμητς. νας απ' αυτος στθηκε χωρς αμφιβολα ο Ψυχρης. Η εποχ που μορφθηκε κι ταν τοιμος να δρσει παρουσαζε στους λληνες πνεματικος ηγτες ωριμασμνο πια το γλωσσικ ζτημα. Εχε τεθε 300-400 τη πριν. Μα η ελληνικ φεουδαρχα γκρεμστηκε απ τους Τορκους πριν αρχσει καν να κινιται οπωσδποτε αισθητ η να τξη που θα ζητοσε τη λση του. Στη θση της πρασε η φεουδαρχα των Τορκων κι οι λληνες ξπεσαν λοι μαζ σε σκλβους. Η να ελληνικ φεουδαρχα που μορφθηκε, δεσποτδες και Φαναριτες στη Πλη και κοτζαμπσηδες στις επαρχες, κληρονμησαν τη βυζαντιν παρδοση και συμμαχοσαν με τον Τορκο. Η ελληνικ αστικ τξη, που μορφωντανε σιγ-σιγ και δσκολα κτω απ τη τουρκικ σκλαβι, απ το 17ο αι. καμε κιλας τα πρτα της πνεματικ κινματα. Στα τλη του 18ου και στις αρχς του 19ου αι., ταν πια δυνμωσε αρκετ για να κινσει τον πολιτικν αγνα ενντια στη ξνη κυριαρχα, παρουσασε και τους αντιπροσπους της, που ζτησαν να λυθε και το γλωσσικ πρβλημα με τον διον ακριβς τρπο που το 'λυσαν οι αστικς τξες στη Δση, υψνοντας δηλ. τη λακ γλσσα σε καθολικ πνεματικ ργανο. Η τξη μως αυτ αμσως στερα απ την επανσταση του '21 χασε τα οικονομικ στηργματ της στο μικρ κρτος που λεφτερθηκε. Στην Ελλδα διαμορφθηκε καινοργια παρασιτικ φεουδαρχα, με υπστρωμα μικροαστικ κι να εξαθλιωμνο πενστη λα, ανκανο να κατατοπιστε και να κινηθε στα κοινωνικ προβλματα και να κατανοσει οποιαδποτε ιστορικ αποστολ. Η μορα του αλτρωτου γνους βραινε τρομερ απνω στους λφτερους λληνες και στη Τουρκι μναν οι προεπαναστατικς κοινωνικς φρμες. Ο παρασιτικς φεουδαρχισμς του ελληνικο κρτους ερισκε σμμαχο το βυζαντινοκρατημνο Πατριαρχεο. τσι σβησαν και τα πρτα απολυτρωτικ κινματα στο γλωσσικ πρβλημα κι λο το θνος στα μσα του ΙΘ' αινα τραβοσε για την ανσταση της αρχαας γλσσας. ταν ρχισαν να δυναμνουν τα αστικ κντρα του αλτρωτου ελληνισμο, οι αστικς ελληνικς παροικες στο εξωτερικ και να διαμορφνεται κπως μια ισχυρτερη εμποροτραπεζιτικ τξη στην Αθνα, το γλωσσικ ζτημα ξαναμπκε στη μση ορμητικ.
     Χαραχτηριστικ εναι η 10ετα 1880-90. Απ' λες τις πλευρς ξυπνει το ζτημα. Απ την Εφτνησο, που κρατον τη Σολωμικ παρδοση, απ την Αθνα, που οι νοι ποιητδες νιθουν ανγκη να γρψουν στη λακ γλσσα, απ το εξωτερικ, που μλησε με μιας και τελειωτικ ο Ψυχρης. Στη θεωρα αντιπροσωπεονται τα ρματα της εποχς απ ξι ονματα. Κντος, Χατζιδκης, Βερναρδκης, Ροδης, Πολυλς, Ψυχρης. Ο Ψυχρης, εναι γνσιο λουλοδι του ελληνικο αστισμο, πιστς αντιπρσωπος της τξης του και της γενις του· απ τους εμποροχρηματιστς της Πλης και της Οντσσας και των ελληνικν παροικιν της Δσης, δηλ. απ τους πιο προοδεμνους λληνες αστος, βρκε τη σωστ λση του το γλωσσικ πρβλημα, πως εκε πρωτοοργανθηκε κι η επανσταση του 1821. ταν νθρωπος του πρπει, ενς αμελιχτου κατηγορικο καννα. Εδ εναι λο το μεγαλεο του, ο ττλος του για την ιστορα. Κι εχε λα τα καθαρ γνωρσματα του επανασττη οδηγητ μες στο ρλο που του ρισαν οι αντικειμενικο ροι. Εχε τη γνση, μια γνση ξεκαθαρισμνη, φωτισμνη, χωρς καννα δισταγμ, χωρς καμμιν αμφιβολα, χωρς καμμι ταλντεψη. Κι εχε τη πστη, την απλυτη πστη. Κι εχε τη παλληκαρι των ιδεν του και της πστης του, την απλυτη αδιαλλαξα, το φανατισμ και την απλυτη συνπεια. σα του κατηγρησαν οι εχτρο του, σα του κατηγρησαν οι ταλαντευμενοι μικροαστο, σα του ψεξαν οι λιγψυχοι δημοτικιστδες, αυτ σα σα αποτελον την αρετ του. Χωρς αυτ δεν υπρχει επανασττης και δεν υπρχει οδηγητς. τσι γραψε υχρης το Ταξδι. Και στθηκεν ακριος, ατρνταχτος 40 τη στο πυργοκστελ του, πνω στη πολεμστρα, χωρς μια στιγμ να αποκαρδισει, χωρς μια στιγμ να φοβηθε, με πθος ακοραστο, απαρμιλλο, πθος για την ιδα, πνω απ τα πρσωπα, πνω απ κθε μικρτητα.
Μσα στο Ταξδι εναι λος ο Ψυχρης, ο επιστμονας, ο λογοτχνης, ο κριτικς, ο μαχητς, ο νθρωπος. Εναι το ργο του. Μποροσε και να πεθνει στερ' απ' αυτ χωρς να χσει τποτε απ τον ιστορικ του ρλο. λες οι ικαντητς του συντρξανε για να συνθσει με μιας το ργο αλκαιρης της ζως του.



     Ο διος δεν το ξεπρασε ποτ, μα οτε το ξεπρασε κανες λλος απ την τξη του. Δεν εναι ργο θεωρητικ. Δεν εναι μνο επιστμη. Εναι και λογοτεχνικ, εναι και κριτικ. Και περισστερο απ' λα εναι το ργο που δνει την ιδα ακρια και ολοκληρωτικ ενσαρκωμνη. Δε ζητει να πεσει το θνος να πρει τη λακ γλσσα, του δωκε τη γλσσα. Και την δωκε απαρτισμνη, κανονισμνη, με μιας. Ο ελληνικς πεζς λγος δεν παρουσασε τποτε ως τρα που να ξεπρασε το Ταξδι. Εναι για το δημοτικισμ ργο κλασσικ και θα μενει φανεται ακμη για πολ, ως που ν' ανβει ο νεοελληνικς πεζς λγος ως το Ταξδι. Σμερα μλις αρχζουμε να νιθουμε τη βαθτερη, την αναγκαστικ του προσταγ. Η σημεριν εποχ ξεπρασε τον Ψυχρη, χι μως γλωσσικ. Τον ξεπρασε κοινωνικ. Μα ο διος δεν μποροσε να ξεπερσει τον εαυτ του. Αυτ ταν ξω απ την αποστολ του. Η δικαωσ του σα γλωσσικο ρυθμιστ θα εναι απλυτη. Ο Ψυχρης ο λογοτχνης, ο Ψυχρης ο επιστμονας, ο Ψυχρης ο εθνικιστς, ο Ψυχρης ο αντιδραστικς στα κοινωνικ προβλματα, ο Ψυχρης ο κριτικς μεινε μσα στα σνορα της εποχς του και της τξης του και πθανε μσα σ' αυτ. Ο Ψυχρης μως ο γλωσσικς οδηγητς φησε μια κληρονομι ολοζντανη και την φησε χι σε κενους που ο διος φανταζτανε. Την φησε σε κενους που πραν στα χρια τους αληθιν τον αγνα για την ολοκληρωτικ απολτρωση του λαο. Αν πρκειται να ζσει ο λας τοτος, θα περσει αναγκαστικ απ τον καννα του κι σοι δουλεουνε πνεματικ για την ολοκληρωτικ απολτρωση του λαο, θα προδσουνε την αποστολ τους, αν δεν υποτξουνε τον εαυτ τους στο γλωσσικ καννα που δωκεν Εκενος.

         Αθνα, Μρτης 1930           Δ. ΓΛΗΝΟΣ
________________________________

ΡΗΤΑ:

Με το μτι συνθισε κι ο νους.

να θνος θλει δυο πρματα∙ να μεγαλσουν τα σνορ του και να κμη φιλολογα δικ του. μα δεξη που ξρει τι αξζει η δημοτικ του γλσσα, κι μα δεν ντραπ γ' αφτ τη γλσσα, βλπουμε που τντις ενε θνος.

Για να χσει το γλα τη κτασπρη θωρι του, φτνει να πσει μσα μια σταλι καφς. τσι και με τη γλσσα· μα βλεις μσα ναν τπο μνο που δεν εναι αρχαος, τλειωσε! Δεν εναι πια η γλσσα σου αρχαα· τποτα δεν εναι.

Κι αλθεια, σαν εμουνα παιδ και σα μου μθαινε ο δσκαλος την καθαρβουσα μου ρεζε τρομερ και δεν θελα λλη γλσσα να μιλσω. στερα μως, σαν γινα ντρας, κατλαβα πως το Μη γεννιονται και τα λουλοδια κι ρχιζα να νἀγαπ τη δημοτικ.

Η εφτυχα, τι εναι; ενργεια και τποτις λλο.

τσι κι η αγπη μας δε χνεται ποτς. ταν το στμα σου μου λει σ' αγαπ, δεν το λες εσ• το λνε μσα σου χλιες γενις που σου μθανε την αγπη.

Αγπη και μσος ζουν πλγι πλγι στην καρδι μας. Με την δια δναμη μισομε κι αγαπομε, και κποτες απ τη μια ρα στην λλη αγαπομε μισομε.

Μη, μη χαλντε τη γλσσα! Καταστρφετε την αρχαα και τη να μαζ. Θλετε γλσσα που να μοιζη τντις με την αρχαα, που να εναι η δια γλσσα; Πρτε τη γλσσα του λαο. Θλετε ξνη γλσσα; Πρτε την καθαρβουσα. θα δεξη σ' λο τον κσμο, πως τντις χθηκε η αρχαα...

Πρπει να μη σποδασε κανες στη ζω του την αρχαα [ελληνικ] για να κθεται να λη πως δεν λλαξε η προφορ. Ωςτσο ττοια παιδιακσια ζητματα χουνε οι δικο μας στο στμα τους και γνονται ο περγελος του κσμου.

Ο Χρος την πατρδα δεν τη σκοτνει.


ΕΡΓΑ:

Το ταξδι μου (πεζογρφημα) 1888
Ζολια (διγημα) (1891)
Το νειρο του Γιαννρη (μυθιστρημα) (1897)
Ζω κι αγπη στη μοναξι (μυθιστρημα) (1904)
Τα Δο Αδλφια (μυθιστρημα) (1910)
Στον σκιο του πλατνου (διγημα) (1911)
Αγν (μυθιστρημα) (1913)
Αδελφ Ασελμνα (μυθιστρημα) (1919)
Ρδα και μλα (δοκμια) (1920)
Δοκμιο της Ιστορικς Νεοελληνικς Γραμματικς (Essais De Grammaire Historique Neogrecque) μτφρ. στα Γαλλικ] (δοκμιο) (1886)


Μεγλη Ρωμακ Επιστημονικ Γραμματικ Α Τμος (1929)
Μεγλη Ρωμακ Επιστημονικ Γραμματικ Β Τμος (1929)
Μεγλη Ρωμακ Επιστημονικ Γραμματικ Γ Τμος (1937)
Μελτες Νεοελληνικς Φιλολογας - Etudes De Philologie Neogrecque μεταφρασμνο στα Γαλλικ (δοκμιο)(1892)
Δτομος Τμος με Μερικς Εργασες για την Ελληνικ Γλσσα, Φιλολογα και για τη Λογοτεχνα (Quelques Travaux De Linguistique),
De Philologie Et De Litterature Helleniques μεταφρασμνο στα Γαλλικ σε Δο Τμους) (δοκμιο)(1884-1924)


==========================


                          Το Κοριτσκι

Γιατ βγκα στο ταξδι και τι γυρβω, δεν το κατλαβα ακμη.
Κοριτσκι μου, εσ που προβανεις στο παρθυρ σου, αν­τκρυ στην κμερ μου, και με κοιτζεις κι απορες και δεν ξρεις γιατ ξαφνα σηκνουμαι και περπατ, ξαφνα κθουμαι και γρφω, γιατ ξεσκζω κθε τσο μια κλλα χαρ­τ και ξαναρχζω, γιατ κποτε χαμογελ και κποτε πλε στκουμαι ρες και συλλογιομαι, κοριτσκι μου εσ, να σου πω τα ιστορικ μου· δυο πρματα σιχανουμαι στον κσμο, δυο εναι που μου φρνουν αηδα, να ταξιδβω και να γρφω. Να γρφω και να ταξιδβω στην Ελλδα γινε τρα η δουλει μου. Απ κει να καταλβεις.
Αν τχει και διαβζεις το στυ, μη βλπεις που λω τσα για τα νησι και που τρελθηκα για την ομορφι τους. Θλεις να μθεις την αλθεια; Βλαστημ την ρα που ρθα. Εμνα μ' αρσει να μην το κουν απ το σπι­τικ μου, το χειμνα συχα να δουλβω, το καλοκαρι να σκυλοχουζουρβω. Το μουλρι με σκοτνει· το κεντιστρι δεν το νοιθει το μουλρι· το στομχι μου το νοιθει και γνεται τρπα. Τρχα απνω στα βουν, τρχα με τον λιο και το βορι μαζ, τρχα στα μονοπτια, που ξεφβγουν τα πδια σου απ τις σκλες στις αγκστρες του βουνο, τρχα σε δρμους στενος, ντουβρια αριστερ, και δεξι ντουβρια, που χτυπς, ξεγδρνεις και πηγανεις· βστα την ομπρλα με το να χρι, βστα με τ' λλο το καπλο σου, με τ' λλο βστα το καπστρι, με το τταρτο βστα την ψυχ σου. Ανθεμν τα!
Και για τι σκοπ, για τι φελος τα βσανα κι ο κπος; Για ν' ακοσεις την προφορ, για να σου πουν παραμθια, και κει που σου τα λνε να τους φβγει η ομιλα, να τρχουν τα λγια μνι μνι και συ να τ' αρπζεις. Και μπως φκολο εναι να το καταφρεις; Καλτερα ψφους να μαζνεις παρ να μαζνεις παραμθια! Πρπει σαν το βουλεφτ να ρητορβεις, λο τα δια να κοπανζεις και να μην κουρζεσαι πο­τ. Σε μερικ χωρι ντρπουνται και τραβιονται· κποτε μ' να φργκο και με μια δεκρα πει η ντροπ και τ­τες πια δε γλυτνεις. Σ' λλα χωρι πλε λλες ιστορες. Με πονοκφαλο, με θρμη, με βχα και με συνχι, κατε­βανεις απ τ' Απερθου στους Βθρους· χι! δεν κατεβα­νεις· κατρακυλς· το μουλρι λει να πατσει και φοβται· φυσ βορις, παλληκρι, και σου σπνει τη μορη· απ την κρη του βουνο, μπροστ σου, απνω απ τα βρχια και τους γκρεμνος, σαν σπρες φορδες, μπρομυτα κτι σννε­φα πετιονται και θαρρες πως θα σε πλακσουν. Ας εναι! Δεν πειρζει. Οι Βθροι δεν εναι μακρι· ας διομε και κει πς μιλονε. Νχτωσε. Πρπει ακμη να κμεις κουργιο, σπου να φτσεις κτω στη ρεματι, γιατ εκε κτω εναι οι Βθροι, ανμεσα σε δυο βουν. ξαφνα, το να βουν ζωντανβει και στη μση του βουνο βλπεις φτα αναμμνα, σα να εχε μτια, χλια μτια το βουν, σα να τανε σπηλις κι η κθε σπηλι φλγα· εναι τα παρθυρα του χωριο που λμπουν να να· χαρεσαι και συλλογισαι· Εδ θα λεν παραμθια πολλ. Θα λεν παραμθια και στους Βθρους. Να κι η ρεματι, να κι οι Βθροι!
Σου ανογει την πρτα του νας χωρικς και μπανεις μσα. Σε καλοδχεται. Το επες τι γυρβεις και γιατ ρθες· εναι πρθυμος να κμει ,τι θλεις. Θα μενεις λγες ρες· απψε πρπει να γνει η δουλει κι βριο το πρω. - Μ­λιστα, θα γνει! - Εκε που το πιστβεις με τα σωστ σου, γυρζεις και τι βλπεις; Ο νοικοκρης φυγε· ο μεγαλτερς του γιος πεσε απνω σε δυο σκους πτερα και ρουχαλζει· η κρη του ξαπλθηκε στο κρεβτι και κοιμται, εκοσι χρον γυνακα· μια λλη, δεκαπντε χρον, καμνεται πως νυστζει. Βουβθηκαν λοι. Μνη της η γρι, καλ γρι, προσπαθε να θυμηθε καννα παραμθι. Οι λλοι ξ­ρουνε, μα τι τους μλει; Αδιαφορα και για τον κπο το δικ σου και για την επιστμη που σ' φερε ως εκειδ. Ν' αγραζες σμυργλι, θα τους βαστοσες λη νχτα στο ποδρι.
Θλεις να φγεις, να πας σ' λλο νησ. Βαπρι δεν χει. Οι ρες σου εναι μετρημνες· ο σκοπς σου εναι να διεις πολλ νησι, να τα πρεις να να· θα ταν καλ, θα ταν ωραο να τα 'βλεπες λα. Αδνατο! Βαπρι δεν χει. Κι ας μην χει! Τι πειρζει; Να μη σου κακοφανε, να μην πικραθες, να μη σου κψει ο πνος την καρδι. Το κτω κτω γιατ ρθες; Για να σπουδσεις τη γλσσα ενς τπου, παιδ μου, που για ττοια σπουδ χει περισστερη αδιαφορα κι απ τους Βθρους· και γνωστς να εσαι, δε φανεται να ξρει καλ καλ σε τι καταγνεσαι τσα χρνια. Για ττοια πρματα φροντζουμε καλτερα αλλο. Παρατα λοιπν συχα τη μελτη και γρφε να ξεθυμνεις. Γρφε, και πο; που τχει κι που βρεθες. Με την πννα και το καλαμρι στην τζπη, τρβα εσ απ το να στ' λλο χωρι, και στο δρμο, κθου απνω στο μουλρι, να συλ­λογισαι για επιστμη και για τχνη!
Εφτυχισμνο κοριτσκι που δε γρφεις, πσο σε ζουλβω! σες ανοησες κι αν ακοσεις, τι κι αν πουν οι δασκλοι, εσνα δε σε νοιζει. Και γω θα γνω τρα σαν και σνα. Να χολοσκνει κανες, δεν αξζει. Τι λει το τραγο­δι; Σου κρνω, δε μου κρνεις. τσι να κμουμε εναι και πιο σωστ. Να μην τους δνουμε απντηση τους δασκ­λους. Τι βγανει απ τα πολλ τα λγια; Οι δασκλοι κθε τσο φωνζουν πως λλη γλσσα μιλονε στη Θεσσα­λα, λλη γλσσα στα νησι, στο Μορι λλη γλσσα, πως δεν ξρει κανες ποια απ' αφτς να πρωτογρψει, πως δεν μπορε ο νας να καταλβει τον λλονα, και πως για τοτο πρπει να γρφουμε την καθαρβουσα, που ο καθνας την καταλαβανει! Εναι τχατις ανγκη να τους δεξουμε πως διοι τους δεν καταλαβανουν τι τρχει, δε βλπουν και δεν ακονε; Φτνει κανες να πει σε δυο χωρι σε τρα, και να θελσει να μθει την ντπια γλσσα του χωριο, τα βρα χωριτικα, που λεν, τα χοντρ, για να του φανερωθε η αλθεια. Πολ δσκολα θα μθει τα χωριτικα αφτ, γιατ χνουνται και πνε. Παντο η κοιν γλσσα βασιλβει· δεν τη μιλονε πντα αναμεταξ τους, μα την κατα­λαβανουν λοι, και με τους ξνους αφτνα μιλον, την κοιν, την πανελλνια γλσσα, την πανελλνια δημοτικ.
Την κουσα παντο και παντο τη μλησα και γω· με καταλβαιναν πολ καλ και τους καταλβαινα. πρεπε να τους παρακαλσω, για να μου πουν τα χοντρ. Δε θα κμουν οι δασκλοι, αφτ η γλσσα να μην υπρχει, αφο υπρχει, ακμη κι αν τους αρσει να φωνζουν πως δεν υπρχει γλσσα. Και τρα που την ξρει ο λας, θλουνε να του τη σηκσουν και να του καθσουνε μιαν λλη με το ζρι, που μτε διοι τους δεν τη μιλονε, μτε ο λας μπορε να την καταλβει.
Αφτ τη γλσσα, κοριτσκι μου, ν' αγαπς· αφτ τη γλσσα να γρφουμε, για να μας διαβζεις.
Γργορα θα γλυτσω κι απ' αφτνα τον μπελ, κι απ τα γραψματα κι απ τα ταξδια· ακμη να γραμματκι, και σνει πια. Ας εναι οι φλοι καλ που παντο και σ' λη την Ελλδα με περιποιθηκαν, και με εχανε σαν παιδ του σπι­τιο. Να πω τρα για τη Ζαγορ; Εκε δεν τανε σπτι, μα παλτι, παλτι και φιλοξνια βασιλικ. Και πσα λλα θλω να πω! Δεν χω λγια. Εδ στο Δαμαρινα, στην Αξι, που κθουμαι τρα και γρφω, ρθα προψς τ' απγεμα, η ρα μια· πγα στου βουλεφτ· δε με γνριζε διλου· του επα τι γυρβω. Αμσως, στην δια στιγμ, γμισε το σπτι παιδι, παραμθια - και φαγι.
λοι, σους εδα πντα και παντο βαλαν τα δυνατ τους, να μ' εφκολνουν τη δουλει· ξεραν πολ καλ τι σπουδζω, τι αξζει η σπουδ, σε τι καταγνουμαι τσα χρνια. καμα και δυο τρεις γλωσσολγους. Γλωσσολογι­κς κουβντες - κουβντες κι χι φιλονικες - εχαμε κτω στη χρα της Αξις, κθε βρδυ στο τραπζι, με τον καλτερο απ' λους τους Χωρεσιανος. Γνωριστκαμε στη Σρα, στο ξενοδοχεο. Πγαινα στην Προ, εκενος στην Αξι. Κοταζε απ το παρθυρο και πρσμενε λη μρα να με φρει το κακι, μην τχει κι ρθω και δεν πω στο σπτι του.
Πρθυμος, ανοιχτκαρδος ο κσμος εδ. Ο δμαρχος - χι της Χρας - του Χαλκιο της Τραγαας, το βρδυ, στις εννι, που παρουσιστηκα, πρσταξε κρεβτι και τρα­πζι, προτο να του πω και τ' νομ μου! Να μην ξεχσω τους παπδες! Τι δε μου καμε ο Νξιος ο Δεσπτης! Τι δε μου καμε στις Μλανες, εδ, νας φτωχς παπς! Ξεπζεψα μια στιγμ και κθησα στον καφεν· ρθε ο παπς να μου κουβεντισει, κι αμσως να μου δσει ροδκινα, ρδια, βασιλικ. Το χρος μου, λει, εναι ν' αγαπ τους αθρπους.
Να μην ξεχσω και τις γρις. Απ την Παρκι φυγα πολ πρω για τη Σντα Μαρνα· πενασα στο δρμο. Μπ­κα σ' να χαμηλ πρστυχο σπιτκι. Μου σερβρισε η γρι ,τι εχε, ψωμ, τυρ, σταφλι και καφ. Κθησα σ' να σκαμν· ταν και δυο γαττσες· ταν κι να σκυλκι· τους ριχτα μια ψχα πο και πο· ρχουνταν και τρεις ρνιθες και τσιμποσαν, πολ φιλικ, πολ συντροφικ, λα τους μαζ. Η πρτα ταν ανοιχτ· βλεπα μπροστ μου την Αξι, τη θλασσα και τον ουραν· ησυχα μεγλη· σα νανουρσματα μοιαζαν τα λγια της γρις, και μια στιγμ κντεψα να λησμονσω πως ταξιδβω και πως γρφω.



 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers