-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

Tasso Torquato: E

Αγπη εναι...
ταν σου δνει να κομμτι της ψυχς σου
                            που δεν ξερες ποτ τι σου λειπε.



                                      Βιογραφικ

      Ο Τορκουτο Τσσο (Torquato Tasso, 11 Μρτη 1544 - 25 Απρλη 1595) ταν αναγεννησιακς Ιταλς ποιητς του 16ου αι. που ενπνευσε τον Γκατε να γρψει το ομνυμο δρμα του θεματοποιντας τραγικ την αντφαση ανμεσα στη ζω και στη τχνη.. μεινε γνωστς για το επικ ποημα Ελευθερωμνη Ιερουσαλμ που δημοσευσε το 1581 που αναφρεται στη μεγλη μχη μεταξ Χριστιανν και Μουσουλμνων στο τλος της 1ης Σταυροφορας, κατ τη πολιορκα της Ιερουσαλμ το 1099. Ως τις αρχς του 19ου αι., το ργο ταν απ' τα δημοφιλεστερα στην Ευρπη και θεωρεται ψιμο ργο της ιταλικς Αναγννησης και 1ο δεγμα φους μπαρκ στη λογοτεχνα. Αργτερα, το 1593, γραψε μεταξ λλων και το μικρτερης αξας Κατακτημνη Ιερουσαλμ. Γεννθηκε στο Σορρντο, σποδασε φιλοσοφα και νομικ στη Πντοβα, κοψε νωρς μως τις σπουδς του κι αφοσιθηκε στη ποηση. ζησε αρκετ χρνια στην αυλ του δοκα της Φερρρα Αλφνσο Β', που συνθεσε και το επικ ποημα Ελευθερωμνη Ιερουσαλμ (1580). Υπφερε απ ψυχικς διαταραχς και νοσηλεθηκε επ τη γκλειστος σε νοσοκομεο και πθανε λγες μρες προτο να στεφθε απ τον Ππα στο λφο του Καπιτωλου ως ο βασιλις των ποιητν. Το ργο του μεταφρστηκε ευρως και τανε δημοφιλς μχρι και τις αρχς του 20ο αι., και γενικ ο Τσσο παρμεινε νας απ τους πιο ευρως διαδεδομνους ποιητς στην Ευρπη.
      τανε γιος του Bernardo Tasso, ευγεν του Μπργκαμο κι επικολυρικο ποιητ με μεγλη φμη στην εποχ του, και η μητρα του Porzia de Rossi, ευγενς επσης, που γεννθηκε στη Νπολη με καταγωγ απ τη Τοσκνη. Ο πατρας του τανε για πολλ χρνια γραμματας στην υπηρεσα του Ferrante Sanseverino, πργκιπα του Salerno κι η μητρα του στεν συνδεδεμνη με τις πιο επιφανες οικογνειες της Νπολι. ταν ο πργκιπας του Σαλρνο ρθε σε σγκρουση με την ισπανικ κυβρνηση της Νπολι, και στη συνχεια καθαιρθηκε και στερθηκε απ τα κληρονομικ του φουδα, ο Μπερνρντο μοιρστηκε τη μορα του προσττη του. Ανακηρχθηκε επανασττης στο κρτος, μαζ με το γιο του κι η περιουσα του αφαιρθηκε. Αυτ συνβησαν κατ τη παιδικ ηλικα του Τορκουτο. Το 1552 ζοσε με τη μητρα του και τη μοναδικ του αδελφ Cornelia στη Νπολη, ακολουθντας την εκπαδευσ του υπ τους Ιησουτες, οι οποοι εχανε πρσφατα ανοξει σχολεο εκε. Η προφανστατη δινοι του και το θρησκευτκ του θρρος προκλεσαν αμσως γενικ θαυμασμ. Στα  8 του ταν δη δισημος.



      Λγο μετ την ημερομηνα αυτ του επετρπη να παρευρεθε στον πατρα του, ο οποος κατοικοσε πειτα σε μεγλη φτχεια και χωρς κατοχ στην εξορα στη Ρμη. Τα να τονε πρφτασαν εκε το 1556 τι η μητρα του εχε πεθνει ξαφνικ και μυστηριωδς στη Νπολη. Ο σζυγς της τανε πεπεπεισμνος τι εχε δηλητηριαστε απ τον αδελφ της με σκοπ να πρει τον λεγχο της περιουσας της. Πργμα που στη συνχεια κι γινε μιας κι η περιουσα της Πρτσια δεν πγε ποτ στον γιο της κι η κρη της Cornelia ξενοπαντρετηκε με την υποκνηση των συγγενν της. Ο πατρας τανε ποιητς κι επαγγελματας λγιος κι τσι ταν του προσφρθηκε μια θση στην αυλ του Ουρμπνο το 1557, την αποδχτηκε ευχαρστως.
      Ο Torquato, νας μορφος και λαμπρς νεαρς, γινε σντροφος στον αθλητισμ και στις σπουδς του Francesco Maria della Rovere, κληρονμου του δοκα του Urbino. Στο Urbino που τανε κοινωνα καλλιεργημνων ανδρν, ακολοθησε τις αισθητικς και λογοτεχνικς σπουδς που τανε ττε στη μδα. Ο Μπερνρντο διαβζει το ποημ του L'Amadigi στη δοκισσα και τις κυρες της αυλς συζητ για τα πλεονεκτματα του μηρου και του Βιργλιου, του Τρσινο και του Αριστο με τους βιβλιοθηκονμους και τους γραμματες του δοκα. Ο Torquato μεγλωσε σε μια ατμσφαιρα εκλεπτυσμνης πολυτλειας και κπως παιδαγωγικς κριτικς, οι οποες δωσαν μνιμο τνο στο χαρακτρα του.
      Στη Βενετα, που ο πατρας του πγε να επιτηρσει την εκτπωση του δικο του επικο, Λ' Αμαντγκι (1560), αυτς οι επιρρος συνεχστηκαν. Βρκε τον εαυτ του και το θαμα ενς διακεκριμνου λογοτεχνικο κκλου. Αλλ ο Bernardo εχε υποφρει στη δικ του καρριρα τσο σοβαρ απ την εξρτησ του απ τις Μοσες και τους ευγενες, που τρα αποφσισε να κερδοφρο επγγελμα για το γιο του. Ο Torquato απεστλη στη Πντοβα για νομικς σπουδς. Αντ μως εκενος να αφοσιωθε στα νομικ, στρεψε λη του τη προσοχ στη φιλοσοφα και τη ποηση. Πριν απ το τλος του 1562, εχε δημιουργσει να επικ ποημα με 7 κντος που το τιτλοφρησε Rinaldo, το οποο εχε στχο να συνδυσει τη κανονικτητα του Βιργιλου με τα σματα του ρομαντικο πους. Στην επτευξη αυτο του στχου, και σε λες τις δευτερεουσες ιδιτητες του στυλ και του χειρισμο, ο Rinaldo του επδειξε αξιοσημεωτη πρωτοτυπα, αν κι λλα τμματα φανονται ημιτελ και προδδουνε μια βιασνη με την οποα συντχθηκε το ποημα. Παρ 'λα αυτ, ο συγγραφας του αναγνωρστηκε ως ο πιο ελπιδοφρος νεαρς ποιητς της εποχς του. Ο κολακευμνος πατρας επτρεψε την εκτπωση του ποιματος και μετ απ σντομη περοδο μελτης στη Μπολνια, συμφνησε με την εσοδο του γιου του στην υπηρεσα του Καρδινλου Luigi d' Este. Ακμη και πριν απ κενη την ημερομηνα, ο νεαρς Τσο τανε συχνς επισκπτης στο κτμα του Este στη Ferrara, που το 1561 συναντθηκε με την Lucrezia Bendidio, μα απ τις κυρες της αυλς της Eleanora d' Este και την ερωτετηκε. Επσης το 1563 φλερτρισε και με τη Laura Peperara και μια και στο μεταξ εχανε γνει κι οι 2 γνωστς και δισημες τραγουδστριες, φρεται να φλερτριζε ταυτχρονα και με τις 2.



      Απ το 1565, η ζω του επικεντρθηκε στο κστρο της Ferrara, σκηνικ μεγλης δξας αλλ και πολλν αργτερα σκληρν δεινν. Μετ τη δημοσευση του Rinaldo εχεν εκφρσει τις απψεις του για το πος σε μερικς διδασκαλες για τη τχνη της ποησης, που συγκροτηθκανε σε μια ξεχωριστ θεωρα και του προσδσανε πρσθετη αγλη ως φιλοσοφικο κριτικο. Τα επμενα 5 χρνια φανεται να τανε τα πιο ευτυχισμνα απ τη ζω του, αν κι ο θνατος του πατρα του το 1569, προκλεσε στην ευασθητη του φση βαθ πνο. Ο νεαρς, μορφος, ευγενικς, κριος κι εξοικειωμνος με τη κοινωνα των μεγλων, χοντας διδαχτε απ επιφανες κι χοντας δημοσιευμνα ργα σε στχους και πεζογραφα, γινε το εδωλο της πιο λαμπρς αυλς στην Ιταλα. Τα 1α 2 βιβλα των 500 ερωτικν καντος του απευθνονταν στη Lucrezia Bendidio και τη Laura Peverara. Οι πριγκπισσες Lucrezia κι Eleonora d' Este, ντας ανπαντρες κι ηλικιωμνες, για περπου 10 τη τονε πραν υπ τη προστασα τους. Εχε γνει δεκτς στη μεγλη τους κοινωνα. Οφελει πολλ στη καλωσνη και των 2 αδελφν. Το 1570 ταξδεψε στο Παρσι με τον Καρδινλιο.
      Η ειλικρνει του και μια ορισμνη συνθης διαταραχ της ψυχικς του ισορροπας, προκλεσαν ριδα με τον προσττη του. φυγε απ τη Γαλλα τον επμενο χρνο και βρθηκε στην αυλ του Δοκα Αλφνσο Β' 'της Φερρρα, τον αδελφ του Καρδινλου. Τα σημαντικτερα γεγοντα της βιογραφας του Tasso κατ τα επμενα 4 χρνια εναι η ολοκλρωση του Αμντα το 1573 και της Απελευθερμενης Ιερουσαλμ το 1574. Ο Αμντας εναι να ποιμενικ δρμα πολ απλς ομορφις αλλ κι εξαιρετικς λυρικς γοητεας. Εμφανστηκε τη στιγμ που η μουσικ, υπ την επιρρο των συνθετν πως οι Palestrina, Monteverdi, Marenzio κι λλοι, γινε η κυραρχη τχνη της Ιταλας. Οι στχοι με τη μελωδα κι η αισθησιακ μελαγχολα του Αμντα ταιριζουν ακριβς κι ερμηνεουνε το πνεμα της εποχς του. Η επιρρο της, στην περα και στη κανττα, γινε αισθητ για πνω απ 2 διαδοχικος αινες. Παχτηκε με αυλος σε να νησκι του ποταμο Πο που ο δοκας εχε το Κπο Των Απολασεων (Giardino di delizie), τυπθηκε 1η φορ απ τον Aldo Manuzio στη Βενετα το Γενρη του 1581. Τυπθηκε μια κροατικ μετφραση απ τον ποιητ Dominko Zlatarić, Ljubmir, pripovijest pastijerska 1 τος μετ το πρωττυπο, επσης στη Βενετα.



      Το Gerusalemme Liberata κατχει το μεγαλτερο χρο στην ιστορα της ευρωπακς λογοτεχνας κι εναι να σημαντικτατο ργο. Ωστσο, οι επιβλητικς ιδιτητες αυτο του επικο ποιματος, εκενες που αποκαλψανε την ατομικτητα του Τσο και που το κατταξαν αμσως στα κλασικ που αγαπθηκαν απ τους ανθρπους χι λιγτερο απ πολιτισμικ πρσωπα, εναι παρμοιες με τις λυρικς χρες του Αμντα. πως και στο Rinaldo, εχε στχο να αναζωογονσει το ιταλικ επικ φος διατηρντας την αυστηρ εντητα της πλοκς και την αυξανμενη ποιητικ φμη. Επλεξε το Βιργλιο για το μοντλο του, πρε τη 1η Σταυροφορα σαν χημα-θμα, ριξε το θρσκευμα στη σλληψ του για τον ρωα, Godfrey. Αλλ η φυσικ του κλση τανε πιτερο προς το ρομαντισμ.
    πως και στο Rinaldo, στλισε το Gerusalemme με μια σειρ απ ρομαντικ επεισδια, τα οποα χουν αποδειχθε πιο δημοφιλ και με μεγαλτερη επιρρο απ το κριο θμα. τσι, εν ο κεντρικς ρως του εναι ο Godfrey of Bouillon (Goffredo), ηγτης της 1ης σταυροφορας κι η κορφωση του πους εναι η απελευθρωση της ιερς πλης. Αλλ ο Goffredo του Tasso, ο οποος εναι να μεγμα του ευσεβος Αινεα και του Τριτσεντινο καθολικισμο του Βιργλιου, δεν εναι ο πραγματικς ρωας του επικο. Αντ 'αυτο, ο αναγνστης προσελκεται απ τις ιστορες του Ruggiero, του φλογερο και παθιασμνου Rinaldo, του μελαγχολικο και παρορμητικο Tancredi, καθς κι απ τους ιππες Saracens με τους οποους συγκροονται με ρωτα και πλεμο.
      Η δρση του επικο αναδεικνει 3 ιστορες αλληλεπδρασης μεταξ ευγενν μορφων παγανιστν γυναικν κι αυτν των Σταυροφρων. Η Armida, μια πανμορφη μγισσα, στλνεται απ την αντπαλη γερουσα για να σπερει την ριδα στο χριστιανικ στρατπεδο. Αντθετα, αλλζει δια και βαπτζεται στην αληθιν πστη με τη λατρεα της για ναν ιππτη σταυροφρο και κλενει τη σκην με φρση της Παναγας στα χελη της. Η Clorinda, μια γενναα γυνακα πολεμιστς, "ντνεται" σαν Marfisa του Ariosto, μονομαχε με τον αφοσιωμνο εραστ της και δχεται το βπτισμα στα χρια του καθς πεθανει. Τλος, η Erminia, ερωτευμνη απελπισμνα με τον Tancredi, αναζητ καταφγιο στη καλβα των βοσκν.
      Αυτς εναι ιστορες-στηργματα στη προσοχ του αναγνστη, εν οι μχες, θρησκευτικς τελετς, διαβουλεσεις και διαπραγματεσεις, και στρατις εκστρατεας εναι λιγτερο εμπεπλεγμνα. Το μεγλο ερημα του Tasso ως καλλιτχνης ταν η ποηση του συναισθματος. Το συνασθημα, χι το συναισθηματικ, δνει αξα σε αυτ που εναι αθνατο στο ργο. ταν να καινοργιο πργμα τον 16ο αι., κτι σμφωνο με να αυξανμενο συνασθημα για τη γυνακα και με την ανερχμενη τχνη της μουσικς. Αυτ το συνασθημα, εκλεπτυσμνο, ευγενς, φυσικ, βουτηγμνο σε μελαγχολα, εξαιρετικ χαριτωμνο, παθητικ αγγιγμνο αποπνεται καθ 'λη τη διρκεια των κντος του, βρσκει μερικν κφραση στο χαλαρ ρυθμ του μελαγχολικο στχου του και διατηρε την ιδανικ ζω των σαγηνευτικν ηρωδων των οποων ονματα βρεθκανε να ειναι στα στματα λων των νοικοκυριν σε λκερη την Ευρπη κατ το 17ο και 18ο αι..



      Το πος ολοκληρθηκε ταν ο Tasso τανε 31 ετν. και μλις κλεισε τελειωμνα τα χειργραφ του, το καλλτερο μρος της ζως του τελεωσε, το καλλτερο ργο του εχεν δη επιτευχθε. Τα προβλματα μως αμσως μετ ρχισαν να συγκεντρνονται γρω του. Αντ να χει το θρρος να υπακοσει στο νστικτ του και να δημοσιεσει το ργο πως το εχε συλλβει, δρασε εντελς παρλογα κι αυτ προφανς αποδιδεται στην υπερβολικ σιγουρι αλλ και στον δη υποβσκωντα παρανοκ του χαρακτρα. Το ποημα στλθηκε σε χειργραφο σε μια μεγλη επιτροπ εξχοντων λογοτεχνν, που εξφραζε τη θλησ του να κριθε εξαντλντας την αυστηρτητ τους καθς και να υιοθετσει τυχν προτσεις των, αν κι που δεν ταιριζανε στις δικς του απψεις. Το αποτλεσμα ταν τι καθνας απ αυτος τους ειλικρινες φλους, εν εξφραζε γενικ υψηλ θαυμασμ για το πος, λαβε κποιες εξαιρσεις απ τη πλοκ του, τον ττλο του, τον ηθικ του τνο, τα επεισδια τη δικ του αφγηση, λεπτομερς. Κποιος επιθυμοσε να εναι πιο τακτικ κλασσικ. λλος θελε περισστερο ρομαντισμ. Κποιος υπαινχθηκε τι η Ιερ Εξταση δεν θα ανχεται τον υπερφυσικ στοιχεο τους. λλος απατησε την εκτομ των πιο γοητευτικν περασμτων του, στον ρωτα της Armida, της Clorinda και της Erminia -πργματα δηλαδ που τσι γνονταν τσι γνονται κι τσι θα γνονται πντα. πρεπε να υπερασπιστε τον εαυτ του ενντια σε λες αυτς τις αντιρρσεις το καλλτερο: να τους ευχαριστσει για την ευγνεια και τη προθυμα τους να βοηθσουν κι απ κει και πρα να προχωρσει στη τπωση αγνοντας τους παντελς., καθς εκενος εχε στηριχθε στις θεωρες που εχε πολλκις εκφρσει περ της τχνης του ως κριτικς, στω και κπως απερσκεπτα.
      Οι αυτοεπιλεγντες κριτς δεν ταν νθρωποι που παραδχθηκαν αυτ που το κοιν δχτηκε απ ττε ως αδιαμφισβτητο. νιωσαν αριστα τι να μεγλο κι μορφο ρομαντικ ποημα ταν ενσωματωμνο σε να θαμπ κι χι πολ σωστ πος. Στην αγωνα τους πρτειναν να σωρ, αλλ το σωστ ταν να δημοσιεσει το πος πως τανε και χωρς περαιτρω αμφισβτηση. Ο Tasso, που καθς φανεται εχε χαλαρσει πολ με τις μελτες, τη σιγουρι και φυσικ τη... συναρπαστικ ζω της αυλς και την εξαντλητικ λογοτεχνικ του παραγωγ, τρα μοιαζε σχεδν τρελλς απ ανησυχα. Η ψυχοσωματικ του υγεα ρχισε να τονε προδδει. Παραπονιτανε για πονοκεφλους, υπφερε απ ερεθισμ και πυρετος κι θελε να εγκαταλεψει τη Φερρρα. Το πος βρισκταν ακμα σα χειργραφο πνω σε να ρφι. ρχισε διαπραγματεσεις με την αυλ της Φλωρεντας για ανταλλαγ υπηρεσιν. Αυτ ενχλησε το δοκα της Ferrara. Ο Αλφνσο δεν βλεπε τποτα περισστερο απ το τι ο αυλικς του και μλιστα ο πιο δισημος, να θλει να τον εγκαταλεψει για το αντπαλο δουκτο. Επιπλον, ο Alfonso τανε παντρεμνος με γαλλδα πριγκπισσα Καλβινστρια κι τσι ανησχησε δκαια στο ν' ανταγωνιστε τις πιο ορθδοξες δυνμεις στην Ιταλα, που τανε συγκεντρωμνες στη Φλωρεντα και τη Ρμη. Ο Αλνσο σκφτηκε, επιπλον, τι, αν επτρεπε στην Τσο να πει, οι Medici θα εχανε την πολυπθητη προσγγιση στο δη πασγνωστον πος. Ως εκ τοτου, προταξε με χιομορ αλλ και σθεναρ του ποιητ, τις αντιρρσεις του ως προς το να τον αφσει και πως δεν υπρχαν ουσιαστικο λγοι να δικαιολογον στο να εγκαταλεψη τη Ferrara. Εν τω μεταξ, στα τη 1575-7, η υγεα του Tasso χειροτερεει. Η ζλεια των αυλικν κνησε τα πρτα νματα, στε να φερθονε τσον σχημα και να τονε προσβλλουνε κι η ευερθιστη κι δη κλονισμνη ιδιοσυγκρασα του κνανε τα υπλοιπα, στε να τονε καταστσουν να εκολο θμα τους.


              Δια χειρς Ντελακρου: Ο Τσσο στο νοσοκομεο

      Κατ τη διρκεια της δεκαετας του 1570, ο Tasso ανπτυξε μανα καταδιξεως που οδγησε σε θρλους για τον ανσυχο, μιστρελλο και παρεξηγημνο συγγραφα. Αναλθηκε στις σκψεις πως τονε πρδωσαν λοι και κλονσανε την εμπιστοσνη του, φανταζταν τι εχε καταδικαστε απ την Ιερ Εξταση και φοβτανε καθημεριν με αποτλεσμα να αυτοδηλητηριζεται συνεχς. Τα λογοτεχνικ και πολιτικ γεγοντα που τον περιβλλουνε συνεισφεραν στην ανασττωση και τη ψυχικ του ηρεμα, και κλιμακωτ απκτησε τρομερν γχος και  προβλματα κοινωνικς νταξης.
      Το φθινπωρο του 1576 και το καλοκαρι του 1577 προβη σε παλαβς ενργειες και μλιστα παρουσα της πριγκπισσας βγαλε μαχαρι σε κποιον υπηρτη. Για τη κνησ του αυτ συνελφθη. αλλ ο δοκας τον απελευθρωσε και τον πρε για αλλαγ περιβλλοντος στο κστρο του.της Villa Belriguardo. Αυτ που συνβη εκε δεν εναι γνωστ. Κποιοι βιογρφοι υπολγισαν τι ρχεται στο φως μια σχση με τη Leonora d' Este κι τι η Τσο συμφνησε να προσποιηθε την τρλα για να καλψει τη τιμ της, αλλ γι' αυτ δεν υπρχει καμμα απδειξη. Εναι μνο ββαιο τι απ κει εισχθη σε φραγκισκανικ μοναστρι στη Φερρρα, με σκοπ να αναλβει στην υγεα του. Εκε ο φβος να δολοφονηθε απ το δοκα του γινε μανα στο μυαλ του. Δραπτευσε τλη Ιουλου, μεταμφιεσμνος σε χωρικ και πγε με τα πδια στην αδερφ του στο Σορντο. Συμπερασματικ θα πομε πως μετ τις αρχς του 1575, πεσε θμα ψυχικς ασθνειας, η οποα, χωρς να φτνει στη πραγματικ παραφροσνη, τον κανε αλλοπροσαλλο κι απαρδεκτο, τσο μλιστα λωστε να ανησυχον οι προσττες του.
      Δεν υπρχει καμα απολτως απδειξη για τον μεταγενστερο ρομαντικ μθο τι αυτ η κατσταση των πραγμτων οφειλταν σε να συντριπτικ πθος για την Leonora. Ο δοκας, σε αντθεση με την εικνα του ως τραννος, δειξε μεγλη ανεκτικτητα. Αν κι ταν νας καμπτος κι ασυμββαστος νθρωπος, πως εγωιστικς, πως και κθε ρχοντας της εποχς του, στον Τσσο δεν ταν ποτ σκληρς, ανυπμονος σως, αλλ οχι και το τρας αγριτητας πως απεικονστηκε αργτερα. Η ακλουθη ιστορα της σχσης του με τον ποιητ επιβεβαινει αυτ την ποψη. Εν με την αδερφ του στο Σορντο, ο Τσσο λπιζε για τη Φερρρα. Ο δοκας δε μποροσε να αναπνεσει ελεθερα ξω απ τον στεν του κκλο. γραψε λοιπν ταπειν ζητντας του Τσσο να γυρσει πσω. Ο Αλφνσο δωσε τη συγκατθεσ του, υπ την προπθεση τι ο Τσσο θα συμφωνοσε να υποβληθε σε ιατρικ περθαλψη για τη μελαγχολα του. ταν επστρεψε, και μιλσαν με ειλικρνεια. ττε και κτω απ αυτς τις συνθκες, τανε πλι καλοδεχομενος στο παλι του στκι. λα θα μποροσαν να χουνε πει καλ αν η παλι του κακ ψυχολογογικ κατσταση δεν εχεν αναβισει. Επακολοθησαν σκηνς τσακωμν, ανακατωσορας βρεις, καχυποψας, πληγωμενης περηφνειας και ματαιοδοξας και φυσικ βαιες εκρξεις θυμο.
      Το καλοκαρι του 1578 φυγε και πλι. ταξδεψε σε Μντοβα, Πντοβα, Βενετα, Ουρμπνο, Λομβαρδα. Το Σεπτμβρη φτασε στις πλες του Τορνο με τα πδια κι ταν ευδιθετος διασκεδζοντας με τον Εμμανουλ Φιλιμπρ, Δοκα της Σαβοας. που κι αν πγαινε, περιπλανμενος σα χαμνος, επισκπτης του κσμου, απαντοσε αναγνριση και τιμς, λγω του επιφανος ονματος που εχεν αποκτσει. Μεγλοι και τρανο ανοξανε τα σπτια τους με χαρ, εν μρει με συμπνοια, εν μρει με θαυμασμ στη μεγαλοφυα αλλ και στα παθματ του.  μως, σντομα χαλοσε αυτ την εικνα εν δρεπε τη καλωσνη της με κολακεες και τη νοσηρ πονηρα του. Φνηκε, επιπλον, τι η ζω του τανε πια μη ανεκτ ξω απ τη Φερρρα. Ως εκ τοτου, ξεκνησε και πλι τις διαπραγματεσεις με το δοκα. και το Φλεβρη του 1579 φτασε και πλι στο κστρο.



      Ο Αλφνσο ταν τοιμος να συνψει τον 3ο του γμο, αυτ τη φορ με μια πριγκπισσα του κστρου της Μντσα. Δεν εχε παιδι, κι αν δεν εχε κληρονμο, υπρχε η πιθαντητα τι το κρτος του θα πεφτε, -πως κι γινε στη πραγματικτητα- τελικ, στην Αγα δρα. Οι γαμλιες ετοιμασες για τη γιορτ, τη παραμον της οποας φτασε ο Τσσο, δεν ταν επομνως ευκαιρα μεγλης χαρς για τους ηλικιωμνους μελλνυμφους. Ως μια ελπδα που εχε πεθνει, πρεπε να παντρευτε μια 3η σζυγο. αλλ η καρδι του δεν ταν αφοσιωμνη κι οι προσδοκες του τανε πια απομακρυσμνες.
      Ο Τσσο, ταλαιπωρομενος πντα απ τις δικς του στεναχριες και με τη δικ του ασθηση αξιοπρπειας, δεν λαβε υπψη του τα προβλματα του Δοκα. τσι ρχισε πλι να συμπεριφρεται σαν τρελς κι εκδιχθηκε πριν τη τελετ στο ησυχαστριο (ψυχιατρεο) της Αγας ννας. Αυτ συνβη τον Μρτη του 1579 κι εκε μεινε μχρι τον Ιολιο του 1586. Η μακροχρνια υποτλεια του Δοκα Αλφνσο προς τη μεγαλοφυια του εχεν επιτλους σπασει και μλιστα πιστεοντας πλον στα σγουρα πως ο Τσσο τανε τρελλς, νιωθε πως η Αγα ννα ταν το ασφαλστερο μρος γι' αυτν -αλλ και για τους γρω του.
     Μετ τους πρτους μνες της γκλεισς του, που εχε λβει ευρχωρα διαμερσματα, δεχτανε τις επισκψεις φλων και γενικ δειχνε πως λα πγαιναν μια χαρ καθς ανταποκριντανε σε λα αυτ νετα και χαλαρ. Οι επιστολς που γρφει απ την Αγα ννα στους πργκιπες της Ιταλας, για να αναθρμανση σχσεων και στους ανθρπους με τη μεγαλτερη φμη στον κσμο της τχνης και της μθησης, αποτελονε τη πιο πολτιμη πηγ πληροφοριν, για τα τεκταινμενα αλλ και για την ιδιοσυγκρασα του. Εναι χαρακτηριστικ το τι μλησε με σεβασμ, ακμα και με αγπη, για το Δοκα.



     Κποιοι κριτικο προσπθησαν να του χρεσουν τι υποκριτικ φιλοσε το χρι που τον εχε τιμωρσει, με σκοπ να απελευθερωθε απ τη φυλακ, αλλ κανες που 'χει εξετσει αμερληπτα ολκληρο το πλθος και τον τνο των επιστολν του θα υιοθετσει αυτ τη γνμη. Αυτ που προκπτει ξεκθαρα απ αυτς εναι πως εργστηκε κτω απ μια σοβαρ ψυχικ ασθνεια κι τι το συνειδητοποησε. Εν τω μεταξ, ασχολθηκε με τον ποιο ελεθερο χρνο του, με φθονες συνθσεις. Η πυκντητα των διαλγων του για τις φιλοσοφικς και δεοντολογικς διαλξεις του, που εναι πολ σημαντικ, στοιχειοθετθηκε κι ανκει στα χρνια φυλκισς του στην Αγα ννα. Εκτς απ περιστασιακς ωδς σονττα -μερικ γραμμνα κατπιν παραγγελας, λλα εμπνευσμνα απ την ντονη ασθηση του πνου κι ως εκ τοτου οδυνηρ - παραμλησε τελεως τη ποηση. Κατ το τος 1580, κουσε τι μρος του Γερουσαλμ δημοσιεονταν χωρς την δει του και χωρς τις διορθσεις του. Τον επμενο χρνο, ολκληρο το ποημα δθηκε στον κσμο, και στους επμενους ξι μνες επτ εκδσεις που εκδθηκαν απ τον Τπο.
      Ο κρατομενος της Αγας ννας δεν εχε κανναν λεγχο και καμμιν επιρρο στους φλακς του. κι απ το αριστοργημα που τον θεσε στο εππεδο του Πετρρχη και του Αριστο δεν απκτησε ποτ χρηματικ κρδος. νας αντπαλος ποιητς στην αυλ της Ferrara ανλαβε να αναθεωρσει και να επεξεργαστε τους στχους του το 1582. Αυτς ταν ο Battista Guarini κι ο Τσσο, απ το κελ του, πρεπε να επιτρψει να συλλεχθονε και να μεταφερθον ωδς και σονττα, ποηματα προσωπικ, αισθηματικ, επιστολς και περιστασιακ μηνματα φιλοφρνησης, χωρς να χαθε απολτως τποτα εξ αυτν.
     Λγα χρνια αργτερα, το 1585, 2 Φλαμανδο κριτικο της Ακαδημας της Crusca κηρξανε πλεμο ενντια στην Ιερουσαλμ. Το φρτωσανε προσβολς, οι οποες τρα φανονται σε κενους που τις διαβζουνε στα διφορα φυλλδι τους, απλς παρωδες κριτικς. Ωστσο, ο Τσσο αισθνθηκε υποχρεωμνος ν' απαντσει. και το 'κανε με μια μετριοπθεια και λεπτομερ προσοχ κι εμβρθεια, πργμα που αποδεικνει τι δεν ταν μνο σε πλρη επγνωση των ικανοττων του και της λογικς του, αλλ κι νας κριος με ευγενικος τρπους  επσης. Ο νθρωπος, πως κι ο Hamlet, τανε διαστρεβλωμνος απ τη κακ συμπεριφορ στις διφορες φσεις και περιστσεις του, τανε ττε και νεαρς στην ηλικα. Εγκεφαλικ ρρωστος ταν αναμφισβτητα, και δικαως ο δοκας της Ferrara φρντισε για τη θεραπεα που υπστη. Στη φυλακ αυτς ο δος ρριξε τον εαυτ του με το πθος, με τις πονηρες του και που δεν  μποροσε να ζσει ρεμα κι απλ, γευμενος την απστευτη και μεγλη δξα που τσο νωρς κι ξια απκτησε.



     Αυτ που παρμεινε, θικτο απ την ασθνεια και χωρς να τον εγκαταλεπει ποτ, δειχνε μια γλυκει αν και κπως χονδροειδς ανθρωπι. Το πιο παρξενο πργμα για τη ζω του στη φυλακ εναι τι προσπαθοσε πντα να τοποθετσει τους δο ανιψιος του, τους γιους της αδελφς του Cornelia, στην αυλ. νας απ αυτος κατφερε να εισλθει στο Γκολιλιμο Α', Δοκα της Μντοβα, ο λλος στον Οττβιο Φαρνς, Δοκα της Πρμα. Το 1586 φυγε απ την Αγα ννα στερα απ πρσκληση του Vincenzo Gonzaga, πργκιπα της Μντοα. Ακολοθησε τον νεαρ συνοδ στη πλη, μεινε για λγο λετερος κι εν μσω εορταστικν εκδηλσεων κι απολασεεων, αφο λαβε μιαν υπροχη και θερμ υποδοχ απ τη πατρικ πλη του, το Μπργκαμο, επεξεργστηκεν αργτερα και τη τραγωδα του 1573, Galealto Re di Norvegia σ' να κλασσικ δρμα με ττλο Torrismondo. Αλλ μνο λγους μνες κρτησε αυτ του ευτυχς νηφαλιτητα και πριν ρθει η 1η κρηξη. Ο Vincenzo Gonzaga, δεν εχε πολ χρνο κι εχε και κατι προβλματα με τον πατρα του κι τσι δεν εχε πολ χρνο να νοιαστε για τις διασκεδσεις του φιλοξενομενου ποιητ. Ο Τσο αισθνθηκε παραμελημνος.
     Το φθινπωρο του 1587 ταξδεψε απ τη Μπολνια και το Loreto στη Ρμη κι ανβηκε εκε με ναν παλι φλο, τον Scipione Gonzaga, τρα πατριρχη της Ιερουσαλμ. Την επμενη χρονι περιπλανιτανε στη Νπολι, που γραψε διφορα θρησκευτικ ποιματα, συμπεριλαμβανομνου του Monte Oliveto. Το 1589 επστρεψε στη Ρμη κι ανλαβε πλι τις τρλλες του και στον πατριρχη της Ιερουσαλμ. Οι υπηρτες τονε βρκαν ανυπφορους και τον διωξαν ξω απ τις πλες. Αρρστησε και κατπεσε ξαν και πγε σε νοσοκομεο. Ο πατριρχης το 1590 τονε παρλαβε και πλι. Αλλ το ανσυχο πνεμα του τον οδγησε στη Φλωρεντα. Μετ στη Ρμη για λλη μια φορ, στη συνχεια στη Μντοβα, μετ πλι Φλωρεντα, ξαν στη Ρμη, στη Νπολι πειτα για λγο, στερα πλι Ρμη, ξαν Νπολι -αυτ εναι το κουρασμνο ρεκρ των μετακινσεν του μεταξ των ετ 1590-4. ζησε μια πραγματικ Οδσσεια της ασθνειας, της νδειας και της κακοτυχας. Για κενον τποτα δεν τανε καλ. Εχε τα παλτια τους πργκιπες, τους καρδιναλους, πατριρχες και ππες, με ανοιχτς τις αγκλες τους πντα σε αυτν. Ωστσο δεν ερισκε μτε χαρ μτε καλ, μτε ανπαυση.



      Η υγεα του χειροτερευε κι η μεγαλοφυα φθινε ζοφερ. Το 1592, δημοσευσε μια αναθεωρημνη κδοση του Gerusalemme, Gerusalemme Conquistata (Ιεαρουσαλμ Κυριευμνη). λα σα κνανε το ποημα του γοητευτικ κι ριμο, σβστηκαν σπλαχνα. Η κδοση γινε πιο παιδαγωγικ, τα ρομαντικ και μαγικ επεισδια κπηκαν, τα κορυφαα στοιχεα του πονματος μετετρπησαν σε μια θαμπο-ρητορικ φλυαρα. Στη διρκεια της διας χρονις, ν ακμα χι σπουδαο ποημ του, που ονομστηκε Le Sette Giornate, εδε το φως. Εναι μοναδικ που μλις σ' αυτ τα χρνια, ταν η ψυχικ διαταραχ, η σωματικ αδυναμα κι η νοητικ αποσνθεση του νου και της μπνευσης τανε σ' αυτ τη κατσταση καταστροφς κι δειχνε πως θα ρξει τον Tasso στη λθη, κι μως το φινλε του τανε κι δειχνε ευτυχισμνο με τις φωτειντερες ακτνες ελπδας. Ο ππας Κλμης VIII ανβηκε στη παπικ δρα το 1592. Αυτς κι ο ανιψις του, ο καρδινλιος Αλντομπραντ του Σαν Τζιρτζιο, αποφσισαν να γνουνε φλοι του ποιητ. Το 1594 τονε προσκαλσανε στη Ρμη. Εκε επρκειτο να παραλβει το δφνινο στμμα των ποιητν, πως κι ο Πετρρχης, στο Καπιτλιο, απ τον διο τον Ππα Κλμη VIII.
     Ο Τσσο, καταπονημνος απ τη κατσταση της υγεας του, φτασε στη Ρμη το Νομβρη. Η τελετ της στψης του αναβλθηκε επειδ ο καρδινλιος Αλλομπραντνο εχε αρρωστσει, αλλ ο ππας του χοργησε μια σνταξη κι ο πργκιπας Avellino, ο οποος κατεχε το μητρικ κτμα του, συμφνησε να εκταμιεσει να μρος των απαιτσεν του με τη καταβολ ενς ετσιου τλους ενοικου. Σε καμμα περπτωση δεν του θμιζε την Αγια ννα ετοτος ο νος ουρανς που του χαμογελοσε. Οι παπικς τιμς κι οι περιποισεις αλλ και χρματα τανε τρα στη διθεσ του. Ωστσο, η τχη αυτ φτασε πολ αργ. Πριν προλβει να φορσει το στμμα του ποιητ των ποιητν κποιο χρηματικ κομμτι απ τη σνταξη και το επδομα, ανβηκε στο μοναστρι του Sant'Onofrio, μια βροχερ μρα τη 1η Απρλη 1595. Βλποντας το φορεο του καρδιναλου με το οποο κατφθαε εκε, περνντας απ τον απτομο λφο του Τρεστβερι, οι μοναχο ρθανε στη πρτα για να τον υποδεχτονε και να τονε χαιρετσουν. Απ το φορεο μως βγκε ο Τσσο κι επε στους κπληκτους μοναχος τι εχε ρθει να πεθνει μαζ τους.



      Η ασθνεια που ταλαιπρησε τον Tasso τρα πιστεεται πως τανε μλλον διπολικ διαταραχ. Οι θρλοι τον περιγρφουνε περιπλανμενο στους δρμους της Ρμης μιστρελλο, πεπεισμνο τι δικεται. Μετ απ τη μακροχρνια γκλεισ του στο συλο της Αγας ννας στη Ferrara, τανε σε θση να επαναλβει τη γραφ του και τη τχνη του, αν και ποτ δεν ανκτησε πλρως τας φρνας. Πθανε στο Sant'Onofrio τον Απρλη του 1595. τανε μλις 51 ετν και τα τελευταα 20 χρνια της παρξς του τανε πρακτικ και καλλιτεχνικ ανικανοποητα.

      Επιδρσεις στους μεταγενστερους: Η λυρικ ποησ του μπορε να εχε κποια επιρρο στη πρσφατη Αναγννηση της Γαλλας στους Desportes και Ronsard (τους οποους συνντησε στο Παρσι). Σχεδν σγουρα επηρασε πολλος Ελισσαβετιανος, πως ο Sir Philip Sidney, ο Abraham Fraunce και ο Samuel Daniel. Ο Claudio Monteverdi συνθεσε τον μουσικ ερωτικ κομμτι Tancredi e Clorinda με το κεμενο του Gerusalemme Liberata, canto XII. Επσης, συνθεσε μουσικ πνω σε μερικς απ τις Rime του, ιδιατερα τα μαδριγαλια. Οι Giaches de Wert και Carlo Gesualdo da Venosa βλανε μουσικ επσς σε πολλς απ' αυτς, αλλ κι απ τη Gerusalemme του. Ο Γερμανς συγγραφας Johann Wolfgang von Goethe γραψε να ργο, το Torquato Tasso, το 1790, στο οποο διερευν τους αγνες του καλλιτχνη. Επσης, συνθεσε να κντο, το Rinaldo, εμπνευσμνο απ το Canto XVI της Ιερουσαλμ που παραδθηκε κι αργτερα συνετθη σκηνοθετθηκε και παρουσιστηκε απ τον Johannes Brahms.
     Ο Giacomo Leopardi γραψε το Dialogo di Torquato Tasso e del suo Genio familiare (Operet morale, 1824), να πεζ για τη μακρ παραμον του στην Αγα ννα. Το κριο θμα εναι η σγκριση μεταξ πνου και πλξης, που εκφρζεται σε διλογο μεταξ Tasso και Genius φντασμα, που λγεται τι τον επισκπτεται στη μοναξι του. Ανμεσα στις πολυριθμες περες που παραδοθηκαν και βασζονται στην Ιερουσαλμ εναι και τα ργα των Lully, Alessandro Scarlatti, Vivaldi, Handel, Haydn, Salieri, Cherubini, Christoph Willibald Gluck, Rossini και Dvořák. Μια πειραματικ σγχρονη περα για το θμα, απ την Judith Weir, μεταφρει τη σκην στο σγχρονο Ιρκ. Τσο ο Edmund Spenser σο κι ο John Milton επηρεστηκαν σε μεγλο βαθμ απ το ργο του Tasso. Το ποημα του Λρδου Βρωνα The Lament of Tasso αφηγεται τη ζω του στο νοσοκομεο της Αγας ννας. Ο Ιταλς συνθτης Gaetano Donizetti γραψε μια περα για το θμα με ττλο Torquato Tasso (1833) κι ενσωμτωσε μερικ απ τα γραπτ του ποιητ στο λιμπρτο.
     Το ποημα της Felicia Hemans το Coronation of Tasso καταγρφει το θνατο του ποιητ αμσως πριν απ την επιδιωκμενη στψη του.
Ο Franz Liszt συνθεσε να συμφωνικ ποημα, Tasso, Lamento e Trionfo, για τη μνμη της εκατονταετηρδας της γννησης του Γκατε.
Οι καλλιτχνες ζωγρφοι που εμπνονται τσο απ την Ιερουσαλμ σο κι απ τον Aminta εναι πμπολλοι και εναι οι: Tintoretto, Carracci, Guercino, Pietro da Cortona, Domenichino, Cigoli, Van Dyck, Poussin, Claude Lorrain, Tiepolo, Boucher, Fragonard, Hayez και Delacroix.

      Ματι στα ργα του
Το Rime, σχεδν 2.000 στχοι σε 9 βιβλα, γρφτηκαν μεταξ 1567 και 1593, επηρεασμνοι απ το Canzoniere του Petrarch. Το Galealto re di Norvegia (1573-4) εναι μια ημιτελς τραγωδα, η οποα αργτερα τελεωσε με νο ττλο: Re Torrismondo (1587). Εναι επηρεασμνη απ τις τραγωδες του Σοφοκλ και Σενκα και μιλ για την ιστορα της πριγκπισσας Αλβδα της Νορβηγας, η οποα εξαναγκστηκε να παντρευτε το βασιλι Torrismondo, εν ταν ερωτευμνη κι αφιερωμνη στο φλο της παιδικς ηλικας, το βασιλι Germondo της Σουηδας. Dialoghi (Διλογοι), που γρφτηκαν μεταξ 1578-94. Αυτ τα 28 κεμενα ασχολονται με ζητματα απ την ηθικ (αγπη, αρετ, ευγνεια) στα κοσμικ (μσκες, παιχνδι, δικαστικ φος, ομορφι). Μερικς φορς αγγζει σημαντικ θματα της εποχς του, πως η θρησκεα ναντι της πνευματικς ελευθερας. Χριστιανισμς εναντον του Ισλμ στο Λεπντο. Το Discorsi del poema eroico, που δημοσιεθηκε το 1594, εναι το κριο κεμενο για τη ποιητικ του Tasso. Πιθαντατα γρφτηκε τα χρνια που εργαζτανε παρλληλα και στο Gerusalemme Liberata. λλα ργα του: Ρινλδο & Αρμντα (1562, ιπποτικ ποημα), Αμντας (1573, ποιμενικ δρμα), Κατακτημνη Ιερουσαλμ (1593, πος).
    Σ
τη διρκεια της Αναγννησης, η 1η (ελλειπς) μετφραση της Ιερουσαλμ παραδθηκε απ τον Richard Carew (1594). Μια πλρης εκδοχ του Edward Fairfax εμφανστηκε κτω απ τον ττλο Godfrey of Bouillon το 1600. Η κδοση του John Hoole με τα Ηρωικ Ζευγρια ακολοθησε το 1772 κι ο Jeremiah Holmes, με το  Wiffen's το 1821. Υπρχαν αρκετς εκδσεις του 20ου και του 21ου αινα, απ τον Anthony Esolen (2000) κι απ τον Max Wickert, που δημοσιεθηκε απ τον Πανεπιστμιο της Οξφρδης (2009) ως Η Απελευθρωση της Ιερουσαλμ. Aminta, και τα πρτα ποιματα αγπης του, ως ποιματα αγπης για τη Lucrezia Bendidio, απ τον Max Wickert. Να Υρκη: Italica Press, 2011 κι ως Rhymes of Love, απ την Maria Pastore Passaro (Οττβα: Legas, 2011). Αρκετο απ τους "διλογους", "Torrismondo", και μερικ απ τα μετπειτα θρησκευτικ ργα του χουν επσης εκδοθε στα αγγλικ.

     Βραβεσεις-Τιμς:  Στο Μπργκαμο τη γεντειρ του υπρχει μνημεο με να του σονττο καθς και στο Sorrento. Υπρχουνε δρμοι που χουνε πρει τ' νομ τους απ' αυτν σχεδν σε κθε μεγλη ιταλικ πλη, κυρως στο Μπργκαμο, στο Posillipo (Νπολι), στη Ρμη, στο Τορνο, στο Παλρμο και στη Κατνια, καθς και στο Παλ λτο της Καλιφρνια.

     "Τον αγαπ κι εμαι πρθυμη να τον αγαπ για καιρ, γιατ η εντπωση αυτς της αγπης στη ψυχ μου εναι πολ δυνατ κι εναι αδνατο να σβσει στερα απ λγο... Ονομζω το ασθημ αυτ μου αγπη κι χι απλ ρωτα, διτι καλπτει τα πντα σκεπζοντς τα. Δεν ξερα πριν, επειδ δεν εχα αισθανθε ακμη μσα μου καμμα απ αυτς τις σεξουαλικς ορξεις, τι αν δεν αγαπσεις δυνατ δεν ξυπννε γενικ, οτε καν ταν βρισκμασταν στο κρεβτι μαζ. Αλλ τρα αντιλαμβνομαι σαφς τι μουνα, και δεν εμαι απλ φλη, αλλ μια ειλικρινς ερωμνη, γιατ αισθνομαι τρομερ πνο χι μνον επειδ δεν ανταποκρνεται στην αγπη μου αλλ κι επειδ δεν μπορ να μιλσω μαζ του με αυτ την ελευθερα που μουνα συνηθισμνη πριν -και δχως του, πον πρα πολ".

                       Giovanna Dall' Orto  -->  Torquato Tasso


========================

                              Αποσπσματα Απ ργα Του

Υπροχες Νμφες,
αδελφς του ποταμο Πο,

κι εσες του γρασιδιο
κι εσεις εκε που σκει
το κμα της θαλσσης,

κι εσες που ζετε στις πηγς,
ψηλ στους λφους...

Rime d 'amore (Rhymes of Love)

Αυτ εναι πραγματικ η χρυσ εποχ:
μνο χρυσς και χρυσς νκες βασιλεουν.

Η αγπη πο 'ναι υπηρτρα του χρυσο
εν' ,τι πιο φριχτ, το μεγαλτερο,

το πιο αποτρπαιον τρας:
δημιουργθηκε στη γη
μες στα κματα της θλασσας.

Ο κσμος μεγαλνει
και γερνει
και μαρανεται...

Τρα δεν μαθες ακμα τη Γυνακα;
Φεγει, και φεγοντας θα θλει να πιαστε.
Αρνεται, μα στην ρνησ της να αχθε.
Μχεται, μα στη μχη της θλει να νικηθε!

Ω, μια ττοια ευγενικ προσφνηση
αυτς ο ανητος χει βρει,
υπενθυμζοντς μου τα νιτα μου,
των απολασεων του παρελθντος
και των σημερινν δεινν!

Η νιογννητη αγπη χει μικρ φτερ. \
Μπορον ελχιστα,
κρατστε τα πνω σας κλειστ
και μη τα απλνετε να πετξετε.

ρωτα, στους λλους να διαβζουνε
Τις Σοφιστεες του Σωκρτη,
Εν εγ σε δο ωραα μτια
θα καταλβω αυτ τη τχνη.

Ω Dafne, εσ χασες
κι αλθεια, εναι κρμα,
που αρνθηκες το βλος μου.

Η συστολ συγκρατε
το χλωμν ρωτα,

μ' αδναμο 'ναι χαλινρι
για τη πανσχυρην αγπη.


      Το απσπασμα που ακολουθε εναι η αρχ του τρτου σματος του επικο ποιματος του Τσσο, το οποο αποτελεται απ εκοσι σματα που υπερβανουν συνολικ τους 15.000 στχους. Θμα του εναι η 1η Σταυροφορα κι η κατκτηση της Ιερουσαλμ (1099). Με το ργο αυτ, που ακολουθε σε γενικς γραμμς τα κλασσικ πρτυπα του Ομρου και του Βιργιλου, ο ποιητς προσπαθε να πραγματευθε ν ιστορικ θμα, το οποο, ωστσο, διανθζει με ερωτικς ιστορες και με τη περιγραφ μαγικν γεγοντων. Η ιστορικ λη κι η δομ του ποιματος του προσφρουν να χμα ικαν να εκφρσει τον πλοτο και το πθος του συναισθηματικο του κσμου κι ανταποκρνονται στο γοστο και στις πολιτισμικς κατευθνσεις της εποχς του, αντανακλντας τη λογοτεχνικ παρδοση της Αναγννησης.
      Περιγρφει τα συναισθματα που νισαν οι σταυροφροι, ταν αντικρσανε την Ιερουσαλμ και την προετοιμασα των Αρβων για την υπερσπιση της πλης. Αρχηγς των σταυροφρων εναι ο Γοδεφρεδος ντε Μπουγιν, δοκας της Κτω Λωρρανης, εν βασιλις της Ιερουσαλμ εναι ο Αλαντν. Στη πραγματικτητα, την εποχ που διαδραματστηκαν τα ιστορικ γεγοντα δεν υπρχε βασιλις στην Ιερουσαλμ αλλ μνον εμρης, που λεγτανε Ντουκτ και διοικοσε τη πλη για λογαριασμ του χαλφη της Αιγπτου.

          Ελευθερωμνη Ιερουσαλμ

σμα 3ο

Με τες δροσις επρβαινε η αυγ χαριτωμνη
με μρια της παρδεισος λουλοδια στολισμνη,
ταν μσ’ στο στρατπεδο, π’ γρυπνο ετοιμαζτουν
βο κι αρμτων ταραχ γρω παντο απλωντουν.
Και μλις λο της αυγς εφνηκε τ’ αστρι
οι σλπιγγες χαρομενες αντχησαν στ’ αρι.
Ο πολεμρχος με γλυκος τρπους τους οδηγει,
πτε τους βνει χαλιν, πτε τους ακλουθει.

ργο πλιο δσκολο, παρ κανες να σταματσει
το κμα που σηκνεται το βρχο να χτυπσει,
στον βορι ν’ αντισταθε που τα βουν κλονζει,
και τα καρβια σσσωμα στη θλασσα βυθζει.
Δεν θλει την ολθερμην ορμ τους να βαστξει,
αλλ’ ενωμνοι να προβον και με πολμια τξη.
χει καθνας τους φτερ στα πδια, στην καρδα.
Τον κπο δεν αισθνονται κι εμπρς πετον με βα·
κι ταν με αχτνες φλογερς ο λιος ανεβανει
και τους αγρος ανβοντας χρτα και ανθος ξερανει,
ιδο την Ιερουσαλμ ξανογουν εμπροστ τους,
ιδο στην Ιερουσαλμ στρφουν τα βλμματ τους.
Την χαιρετον ολχαροι, με πθο την κοιτζουν
και μρια στματα μεμις «Ιερουσαλμ» φωνζουν.

τσι κι οι νατες, που στερις αγνριστες γυρεουν
και μσα σε γρια σκοτειν πλαγα ταξιδεουν,
παλεοντας με το βορι και τη θαλασσοζλη,
αν ξφνω ο τπος που ζητον αγνντια τους προβλει,
τον χαιρετον, λοι σ’ αυτν με την καρδι πετινται,
και πλιο τες ρημες νυχτις τους κπους δε θυμνται.
Αλλ’ η χαρ που λαμψε στων Χριστιανν τα στθη
αγλια αγλια εσβστηκε κι λλο ασθημα εγεννθη,
αγπης, φβου, σεβασμο, που τες καρδις νικει,
και πλον κανες τα βλμματα να υψσει δεν τολμει
που για μας νας Θες γινε μγα θμα
κι εθφτη και ολοζντανος εβγκε απ το μνμα.

Στεναγμο, λγια θλιβερ και παραπονεμνα,
σημεα χαρς και δησες, και δκρυα πικραμνα 
γρω παντο σηκνονται και δυνατ βουζουν,
σαν ταν μσα στα κλαδι οι νεμοι σφυρζουν,
ταν βρχους κι ρημες ακρογιαλις χτυπει
η θλασσα κι αφρζοντας βραχνφωνα βογγει.
Γυμνο τα πδια προχωρον λοι μικρο μεγλοι,
τα ολχρυσα στολσματα βγνουν απ’ το κεφλι,
και απ’ τες καρδις τ’ ακθαρτα πθη που τες μολνουν,
τες αμαρτες ομολογον και πικρ δκρυα χνουν.

«Το χμα που το αμα σου βρεξε να φιλσω,
Χριστ μου, και με κλματα θερμ να το ποτσω·
τι στκεις, παγωμνη μου καρδι, κι εσες τι αργετε,
μτια μου κακορζικα, δυο βρσες να γενετε; 
Συντρψου, αχριστη καρδι, στο κρμα βυθισμνη,
η κλψα απαρηγρητη κι αινια σε προσμνει».

Αλλ’ ο σκοπς, οπο ψηλ βρισκμενος εθρει
κι εξνοιγε τες λαγκαδις τριγρου και τα ρη,
βλπει μακριθε φοβερ μαυρλα να σιμνει
σα σγνεφο που μσα του φωτις και λμψες χνει·
πειτα τ’ ρματα, θωρε οπο το φως φλογζει,
και τλος μετρους πεζος κι λογα ξεχωρζει.
Κι ευθς φωνζει: «Ασκνεται πολλ μαυρλα πρα,
ω, πς απλνεται γοργ και λμπει στον αρα!
Να, μας επλκωσαν εχθρο, φθνουν. Ετοιμασθετε,
αδρξετ’ λοι τ’ ρματα, στους τοχους ανεβετε». 

Σρνει βαρτερη φων και λει: «Καιρς δε μνει,
συμμαζωχθετε γλγορα, τρξετε αρματωμνοι.
Να, φθασαν· ο κορνιαχτς απλνει, πλησιζει
και σαν κατχνια τρομερ τον ουραν σκεπζει».
Γροι, γυνακες, και παιδι που δναμη δεν χουν,
για να σωθον ολτρεμοι μεσ' στα τζαμι τους τρχουν·
οι νδρες λοι τ’ ρματα φουχτνουν, και πηγανουν,
πολλο στες πλες, και πολλο στους τοχους ανεβανουν·
ο βασιλας ακοραστος τρχει παντο, θαρρνει,
πολεμιστδες και αρχηγος, τες προσταγς του δνει.
Και αφο τα πντα επρβλεψε σε ψηλ πργο ανβη,
που σε δυο πλες μεταξ τη χρα προστατεει,
θεν στη μση του στρατο βρισκμενος εθρει
απ μακρι τες λαγκαδις, τα πλγια και τα ρη. ...
(...)
         μτφρ. Ιολιος Τυπλδος  (1814-1883)

CANTO I

Τις ιερς στρατις και το θεκ ιππτη,

που του Χριστο τον ιερ τφο λευτρωσε,
θα ψλλω: Την αντοχ, τη προνοητικτητα του.
Κι υπφερε πολλ στον ιερ κι νδοξο αυτν αγνα.
Μταια εναντον του η κλαση αντιτχθηκε
προβαλλοντας σφοδρ τη δναμ της, επ γης.

Μτην οχτρο και Τορκοι πνοπλοι προβλλαν λυσσαλα:
Οι ντρες του θερι στις μχες και στο αντρτικο,
κι αυτς, ντας υπρξε στην ειρνη ταπεινς, 
γι' αυτ και τον ευλγησε ο Ουρανς.

Ω ουρνια Μοσα, τους ξεθωριασμνους στχους μου,

στλισε με της νοιξης λουλοδια, να μιλσουν,
και στψε τους μ' αθνατες αχτδες αστεριν,
πως μιλν στρατις ψηλ, αγγλων φωτεινν.

Δσε μου μπνευση το πνεμα ξνοιξε, τη σκψη μ' πλω'
ο στχος μου να ζσει και συμπθα με, ω! θεα!
αν μπλκω μγισσες και ξρκια στην αλθεια.
Πισε το χρι μου, μαζ μου γρψε για βοθεια.

Δεν θλω λλον απ τον δικ σου παινο, καννα..

Ξρετε ο κσμος περιλαμβνει ξοχα πργματα,
για τους ερωτευμνους, γλυκει ποηση θ' ανθσει,
και σαν ριμη αλθεια βγει με ρμα απαλ,
θα τη λατρψει και ο πιο απρθυμος ακμα.

ταν μικρ παιδκια αρρωσταναμε
βζανε μλι οι γονιο στο πικρ γιατρικ,
και πναμε ξεγελασμνα, κι αν πκρα, τη ξεχνοσαμε
μετ σαν υγιστατα συνεχζαμε και ζοσαμε.

Ω ρωτα, ω θαμα, νιογννητη αγπη, νιθρεφτη
τρα βογγ, πρωταθλτης αρματωμνος μ' αιχμαλτισε.

Τρα σαν γινες αχρεος ποταπς
σκλβος γιομτος αλυσδες στο κορμ
δεν εναι και πολ κακ αυτ καθς,
εναι απλ μια δκαιη και Θεκι ποιν.

Ο φβος της ρρωστιας υπερβανει
το διο το κακ που μας τρομζει.

Γιατ τσι, οι σημερινς πκρες διπλ
μας ενοχλον, παρ οι μελλομενες.

CANTO II

Σε κακ βασιλι χειρτερος ο σμβουλος.

ταν μορφη και δκαιη,
ταν ειλικρινς και ντροπαλς,

την αγπησε πολ, λπισε λγο,
κι λη αυτ η πεθυμι του: τζφος.

Για ,τι τα πιο παραμελημνα,
τα πιο περεργα, αποδεικνουν,

τσι την ομορφι τη βοηθ
η φση, ο ουρανς κι ο ρως.

Τα βσαν μου απλυνε
γλυκ, με την απλαυση

του να μποροσα να 'χω,
το στθος σου στο στρνο μου:

Θα μποροσε να πρει μονομις
το υπδουλ μου πνεμα.

Δε με τρομζει τ' Αψηλ
δε περφρον το Ταπειν.

H πιθαντητα στην αβεβαιτητα εν' δκοπο μαχαρι:
χαμογελει στην αρχ μα κρβεται στο τλος.
Φυλξτε τη τιμ σας, μη την υποτιμσετε
προσξατε καλ αυτ που σκφτεστε να διορθσετε.

H τχη παζει ανμεσα στα δυο:
Ετε καλ, ετε κακ μανττο λβεις
καθς οι πτσεις οι ψηλς
χουν κοντ και τους γκρεμος.

Λετερα συναισθματα, με λγια απλ.

Πεθανουμε χωρς φθνο στους ζωντανος
Πεθανουμε λοιπν με την εκδκησ μας.

ποιος δεν θλει την Ειρνη
θα 'ναι γιομτος Πλεμο.

Τρα η νχτα πλωσε το πλουμισμνο θλο της,
καλε τον κθε ανσυχο οφθαλμ να κοιμηθε,
σε τρυφερ γρασδι που πλαγισανε τ' αγρμια.
Τα ψρια βολιαξαν σ' αθρυβους βυθος,
δεν ηχε πλον φιδιο σριγμα νη δρκου η κραξι,
δεν κελαδονε πια πουλι κι η Φιλομν δεν κλαει,
μνον οι μυστικς μελωδικς φωνς των ξωτικν
λεν νανουρσματα απαλ στο κσμο να 'συχσει.

Το μβινο πρω ασκθη απ' το κρεββτι της
το πορφυρ, και ντθηκε στα κκκινα,
μ' λικα ρδα στλισε τις χρυσαφις της μποκλες,
αυτ που φρεσκανθσανε στους κπους της Εδμ.

                                    Τ Ε Λ Ο Σ

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers