-


Dali &









/




 
 

 

Hadrianus Publius Aelius Traianus:



     Αυτ το ρθρο βγκε... χι δεν θα το λεγα κατ λθος, απλ χωρς να το 'χω σε προτεραιτητα, για την ακρβεια δεν το εχα σκεφτε καν, αλλ ετοιμζοντας τους δημιουργος των επιγραμμτων, πεσα πνω του κι εντυπωσιστηκα. Δεδομνου πως εχα αρκετ στοιχεα και πολλ ακμα ερισκα, σκφτηκα πως δεν του αρμζει να βιογραφικ τηλεγρφημα, πως συνθως στνω στους λλους δημιουργος -χωρς να τους υποτιμ, κθε λλο, απλ βρσκω ελαχισττατα- παρ να πλρες θαυμσιο αφιρωμα κι να διλειμμα απ το τερστιο πνημα με τα επιγρμματα, τις ανθολογες και τους δημιουργος των. Πργματι ξιζε ο κπος και το ξεχωριστ για κενον που τσα καμε και τσο καλς και φιλειρηνιστς ταν. Κλενοντας το πρλογο, θα δηλσω πως απ τα των επιγραμμτων, χουνε μπει στο νου μου 3-4 ακμα ττοια κομμτια... Απολαστε λοιπν σο κι εγ... Πτροκλος

                           Βιογραφικ

     
Ο Ππλιος Αλιος Τραανς Αδριανς (Publius Aelius Traianus Hadrianus, 24 Γενρη 76 μ.Χ.-10 Ιουλου 138 μ.Χ.), τανε Ρωμαος αυτοκρτωρ το 117–138 μ.Χ., καθς επσης στωικς κι επικορειος φιλσοφος. Εναι ο 3ος απ τους λεγμενους Πντε Καλος Αυτοκρτορες. Η βασιλεα του εχε διστακτικ ξεκνημα, νδοξη περοδο ακμς και τραγικν επλογο.
     Παρλο που σμφωνα με μεταγενστερη παρδοση γεννθηκε στην Ιτλικα, πλη στην επαρχα Hispania Baetica (η νοτιτερη ρωμακ επαρχα στην Ιβηρικ Χερσνησο, που περιλαμβνει τη σγχρονη Ισπανα και Πορτογαλα), ο διος αναφρει στη σμερα χαμνη αυτοβιογραφα του πως γεννθηκε στη Ρμη στις 24 Ιανουαρου 76, απ οικογνεια με ιταλικς ρζες, που διμενε στην Ισπανα για πολλς γενες. Ωστσο, σως αυτ να ταν κποιος πολιτικς ελιγμς εκ μρους του, στε να αποδεξει πως ταν Ρωμαος απ κθε ποψη.
     Πατρας του ταν ο Ρωμαος απ την Ισπανα, Ππλιος Αλιος Αδριανς φερ, που ως συγκλητικς της πραιτωρικς βαθμδας περνοσε πολ απ τον καιρ του στη Ρμη. Οι πργονο του κατγονταν απ την Αδρα, το σγχρονο τρι, μα αρχαα πλη στο Πικηνν της Ιταλας. Ωστσο η οικογνεια εγκαταστθηκε στην Ιτλικα λγο μετ την δρυσ της απ το Σκιπωνα τον Αφρικαν. Ο φερ ταν εξδελφος απ’ τη πλευρ του πατρα του με το μλλοντα αυτοκρτορα Τρααν.
     Μητρα του ταν η Δομτια Παυλνα απ τις Γδες (το Κδιξ). τανε κρη διακεκριμνης οικογνειας Ρωμαων απ την Ισπανα. Μοναδικ αδερφ του Αδριανο ταν η Αιλα Δομτια Παυλνα. Οι γονες τους πθαναν το 85/86 ταν ο ταν μλις 9 ετν κι τσι πρασε στη κηδεμονα του Τραανο και του Ππλιου Ακιλου Αττιανο. λαβε μρφωση σε διφορα πεδα, πως λοι οι νεαρο αριστοκρτες της εποχς του. Μλιστα του ρεσε τσο πολ να μελετ την ελληνικ λογοτεχνα που τον αποκαλοσαν Graeculus (λληνκι, Γραικλο).



     Ο Αδριανς επισκφτηκε και πλι την Ιτλικα στα 14 και κατετγη στο στρατ, αλλ ανακλθηκε απ τον Τρααν που απ ‘κε κι πειτα ανλαβε τη διαπαιδαγγησ του. Δεν επστρεψε ποτ πια εκε αν κι αργτερα η πλη ανακηρχθηκε colonia προς τιμ του. Η 1η του στρατιωτικ θση τανε χιλαρχος (tribunus militum) στη λεγενα Legio II Adiutrix. Αργτερα, πρε μετθεση για την Legio I Minervia στη Γερμανα. ταν ο Νρβας πθανε το 98, σπευσε να ενημερσει προσωπικ τον Τρααν. Αργτερα γινε λεγτος μιας λεγενας στην νω Παννονα και κατπιν κυβερντης της επαρχας αυτς. Υπρξεν επσης ρχων της Αθνας για κποιο σντομο διστημα, που κι ονομστηκε Αθηναος πολτης.
     Συμμετεχε ενεργ στους πολμους εναντον των Δακν (ως λεγτος της Legio V Macedonica) και πιθανολογεται πως ο Τραανς τον αντμειψε για τις επιτυχες του. Επειδ κατ τα χρνια που βρισκτανε στο θρνο δεν διεξχθησαν πλεμοι, οι στρατιωτικς αρετς του Αδριανο δεν μπορον να προσδιοριστον σμερα με ακρβεια, ωστσο το γνσιο ενδιαφρον του κι οι γνσεις του για τον στρατ, καθς κι η ικαντητα που δειξε στον τομα της διοκησης, καταδεικνουνε πιθαν ταλντο στη στρατηγικ.
     Συνδεψε τον Τρααν στην εκστρατεα του ενντια στη Παρθα ως μλος τους επιτελεου του. Οτε κατ τη διρκεια της αρχικς νικηφρου φσης, οτε στη 2η φση του πολμου, ταν η επανσταση εξαπλθηκε στη Μεσοποταμα, ο Αδριανς κανε κτι αξιοσημεωτο. Εντοτοις, ταν ο κυβερντης της Συρας πρεπε να αποσταλε στη Δακα που εχανε ξεσπσει νες φασαρες, ονομστηκε αντικατασττης του, λαμβνοντας αυτνομη διοικητικ εξουσα. Ο Τραανς, σοβαρ ρρωστος κενη τη στιγμ, αποφσισε να επιστρψει στην Ρμη, εν ο Αδριανς μεινε στη Συρα για να προστατεσει τις ρωμακς κατακτσεις.
     φτασε μχρι τον Σελινοντα πριν αρρωστσει τσο στε να μη μπορε να συνεχσει το ταξδι του. Αν κι ο Αδριανς σως ταν η προφανς επιλογ για τη διαδοχ, δεν εχε ποτ υιοθετηθε απ τον αυτοκρτορα. Η επσημη εκδοχ ταν τι, εν ο Τραανς κειτταν ετοιμοθνατος, με τη σζυγ του Πομπηα Πλωτνα να τονε φροντζει, κατονμασε διδοχ του τον Αδριαν. Οι φμες της εποχς θλουνε τη Πλωτνα θερμ υποστηρκτρια του Αδριανο κι εκενον να της χρωστ την νοδ του στο θρνο. Ωστσο το θμα παραμνει σκοτειν μχρι σμερα. Γοργ εξασφλισε την υποστριξη των λεγενων -νας πιθανς ανταγωνιστς, ο Λεκιος Κιτος, αποπμφθηκεν μεσα. Η αποδοχ της Συγκλτου ακολοθησε ταν παρουσιαστκανε πιθανς πλαστ γγραφα υιοθεσας απ τον Τρααν (αν κι ταν υπ τη κηδεμονα του). Η φμη για πλαστογρφηση εγγρφου ταν ελσσονος σημασας -η νομιμτητα του Αδριανο προκυψε απ την γκριση της Συγκλτου και των στρατευμτων της Συρας.
     Παρλο που του αναγνωρζονται μεγλες ικαντητες στρατιωτικς και διοικητικς, και παρλο που τον χει υιοθετσει ο Τραανς, μως διστζει να τον χρσει διδοχ του φοβομενος τις κπως φιλειρηνικς διαθσεις που διαβλπει σ’ αυτν. Ο ξαφνικς θνατος μως του Τραανο κι η μεσολβηση της αυτοκρτειρας Πλωτνας- κυκλοφρησαν φμες για πλαστ διαθκη που εκμαευσε η Πλωτνα απ τον ντρα της πριν ξεψυχσει- χρζουν τον Αδριαν Αυτοκρτορα, υποσκελζοντας τσι τους ανταγωνιστς του και σζοντας την αυτοκρατορα απ ναν πιθαν εμφλιο πλεμο.

     Ο Αδριανς δεν πγε αμσως στη Ρμη -ταν απασχολημνος με την αποκατσταση της τξης στην Ανατολ και με τη κατπνιξη της επανστασης των Ιουδαων που ξσπασε κατ τη διρκεια της θητεας του Τραανο. Κατπιν πγε να εξασφαλσει τα σνορα στο Δοναβη. Ο Αττιανς, ο πρην προσττης του, ορστηκε τοποτηρητς του θρνου κι ανακλυψε σκευωρα που εμπλκονταν 4 σημαντικο συγκλητικο, ανμεσ τους κι ο Λεκιος Κιτος και ζτησε απ τη Σγκλητο το θνατ τους. Δεν τθηκε θμα δκης, συνελφθησαν κι εκτελστηκαν. Επειδ απουσαζε κενη την εποχ, μπρεσε να υποστηρξει πως ο Αττιανς δρασε με δικ του πρωτοβουλα.
     Παρ τις ικαντητς του στη στρατιωτικ διοκηση, η βασιλεα του χαρακτηρστηκε απ την απουσα μεγλων πολεμικν συγκροσεων, μ’ εξαρεση το 2ο πλεμο ανμεσα στους Ιουδαους και τους Ρωμαους. Εγκατλειψε τις κατακτσεις του Τραανο στη Μεσοποταμα, αποφασζοντας πως ταν αδνατο να διαφυλαχθονε. Παραλγο να ξεσπσει πλεμος με τη Παρθα, γρω στο 121, αλλ’ η απειλ αποφεχθηκε ταν διαπραγματετηκε μ’ επιτυχα συνθκη ειρνης.
     Η 1η περιοδεα του ξεκνησε το 121 και στχευε αρχικ στο να καλψει τα ντα του στε ν’ αποκτσει την ελευθερα ν’ ασχοληθε με τους πολιτιστικος του στχους. Ταξδεψε βρεια, με κατεθυνση τη Γερμανα κι εππτευσε τα σνορα Δοναβη-Ρνου, καταβλλοντας χρματα για την ενσχυση των αμυντικν ργων. Ωστσο τανε ταξδι στα ρια της Αυτοκρατορας που αποτλεσε σως τη πιο χαρακτηριστικ του επσκεψη. Μαθανοντας για μια πρσφατη επανσταση, δισχισε τη θλασσα με προορισμ τη Βρετανα. Πριν την φιξ του εκε, εχε ξεσπσει μεγλη επανσταση που κρτησε περπου 2 τη (119-121). To 122 ξεκνησε η ανγερση του περφημου Τεχους του Αδριανο.




     Κατασκευστηκε κυρως για να προστατψει την επαρχα της Βρετανας, εμποδζοντας μελλοντικς επιδρομς μικρς κλμακας κι ανεπιθμητη μετανστευση απ’ τη βρεια χρα της Καληδονας (η σημεριν Σκωτα). Τη Καληδονα κατοικοσαν φυλς γνωστς στους Ρωμαους ως Καληδνιοι. Ο Αδριανς συνειδητοποησε πως οι τελευταοι θ’ αρνονταν να συνυπρξουν με τους Ρωμαους. Επσης γνριζεν τι παρλο που η Καληδονα τανε πολτιμη, το δσκολο δαφος και τα υψπεδα θα κνανε πολυδπανη τη κατκτησ της. Αποφσισε να κτσει τεχος. Αντθετα με τις οχυρσεις στη Γερμανα, που χτστηκαν απ ξλινους πασσλους, η λλειψη ξλου στη περιοχ εχεν αποτλεσμα πτρινη κατασκευ. Τα ερεπια αυτο του τεχους μχρι σμερα εκτενονται σε πολλ χιλιμετρα και φρουν ακμη το νομ του. Απ πολλς απψεις αντανακλονε την αποφασιστικτητ του να βελτισει και ν’ αναδομσει την Αυτοκρατορα στο εσωτερικ της και να μη προχωρσει σε νους πολμους και κατακτσεις.
     Υπ τις οδηγες του ανηγρθη στην Υρκη να ιερ προς τιμν της Βρετανας, τιμντας τη σα θετητα και κπηκαν νομσματα που παρουσαζαν γυναικεα μορφ ως προσωποποηση της Βρετανας, με την επιγραφ BRITANNIA. Μχρι το τλος του 122, ολοκλρωσε τη περιοδεα του στη Βρετανα κι φυγε απ κε χωρς να επιστρψει ποτ. Δεν εδε συνεπς ποτ τελειωμνο το τεχος που φρει το νομ του.

     Η ειρηνιστικ πολιτικ ενδυναμθηκε με την ανγερση μνιμων αμυντικν ργων στα σνορα της αυτοκρατορας. Το πιο γνωστ εναι το ογκδες Τεχος του Αδριανο στη Μεγλη Βρετανα. Τα σνορα στο Δοναβη και το Ρνο ενδυναμθηκαν με μια σειρ ξλινων κυρως οχυρσεων, παρατηρητηρων κι οχυρν, με τα τελευταα να διευκολνουν ιδιαιτρως την επικοινωνα και τη τοπικν ασφλεια. Παρμοια τεχη, πλθινα αυτ τη φορ, κτισε κατ μκος κρσιμων διαβσεων στη Βρεια Αφρικ (Μαυριτανα), με μκος πολλν δεκδων χιλιομτρων το καθνα. Για να κρατ ψηλ το ηθικ των στρατιωτν και να μη μνουν αδρανες, ο Αδριανς ρισε να γνονται συχν γυμνσια και μλιστα επβλεπε ο διος τις διφορες στρατις. Παρλο που τα νομσματα που κοψε απεικονζουνε τσο πολεμικς σο κι ειρηνικς σκηνς, η πολιτικ του Αδριανο ταν η επιβολ της ειρνης με τη δναμη, ακμη και την απειλ.
     Το 123, κατφθασε στη Μαυριτανα που οδγησε προσωπικ μιαν εκστρατεα εναντον τοπικν επαναστατν. Ωστσο αυτ η επσκεψη μελλε να εναι σντομη, καθς φτασαν αναφορς τι η Παρθα προετοιμαζτανε πλι για πλεμο. τσι κινθηκε γργορα στα ανατολικ. Ταξιδεοντας εναι γνωστ πως κποια στιγμ κανε στση στη Κυρνη και προσφερε χρματα για τη στρατιωτικ εκπαδευση νων αριστοκρατικς καταγωγς. Η Κυρνη εχεν δη επωφεληθε απ’ τη γενναιοδωρα του αυτοκρτορα το 119, ταν εχε λβει πρους για την ανοικοδμηση των δημσιων κτιρων που ‘χανε καταστραφε κατ τη διρκεια της πρσφατης ιουδακς επανστασης.

     Αυτ το μεγλο νειρο, η κατκτηση των περιοχν απ’ τις οποες περνοσε ο δρμος του μεταξιο και του εμπορου με την Ασα και τις οποες λεγχαν οι Εβραοι και ραβες και τις οποες επιχερησε να κατακτσει κι ο Μγας Αλξανδρος εχε καταντσει για τη Ρμη " η μεγλη περιπτεια της Ασας» λγω του δσκολου της κατκτησης και της διατρησης των περιοχν αυτν. Στο φιλδοξο αυτ σχδιο της Αυτοκρατορας τλμησε να δσει τλος ο Αδριανς, ως αυτοκρτορας πια, συνπτοντας ειρνη με τους Πρθους.
     ταν αφχθη στον Ευφρτη, λυσε το πρβλημα μσω διακανονισμο με τον βασιλι των Πρθων, Χοσρη Α'. Κατπιν σπευσε να ελγξει την ρωμακ μυνα προτο αναχωρσει για τη Δση κατ μκος της ακτς του Ευξενου Πντου. Ο Αδριανς θεωρεται επσης ιδρυτς της Αδριανοπολης. Πιθανς πρασε το χειμνα στη Νικομδεια, τη πρωτεουσα της Βιθυνας. Καθς η Νικομδεια εχε χτυπηθε απ σεισμ μλις λγο καιρ πριν την επσκεψ του, ο Αδριανς στθηκε γενναιδωρος παρχοντας ποσ για ργα ανοικοδμησης. Εναι κτι παραπνω απ πιθαν να επισκφτηκε τη Κλαυδιοπολη, που και γνρισε τον μορφο Αντνοο, να νεαρ αγρι που 'μελλε να γνει εραστς του. Ανπτυξε πολυσυζητημνη ερωτικ σχση κι οι πηγς δεν αναφρουνε τποτα για το χρνο της συνντησς τους, αλλ υπρχουν απεικονσεις του Αντινου που τον παρουσιζουν ως νο νδρα περπου εκοσι ετν. Καθς αυτς χρονολογονται λγον καιρ πριν τον θνατο του Αντινου απ πνιγμ το 130, εναι πιθαντερο να ταν ττε 13 14 ετν. Εναι επσης πιθαν ο Αντνοος να εστλη στην Ρμη για να εκπαιδευτε ως ακλουθος του αυτοκρτορα και σταδιακ να γινε ο ευνοομενς του. Ο ρωτς τους πρασε στην Ιστορα, μια σχση ρομαντικ, σφοδρ και τραγικ.
     Μετ τη γνωριμα του με τον Αντνοο, ο Αδριανς ταξδεψε κατ μκος της Ανατολας. Η διαδρομ που ακολοθησε δεν εναι εξακριβωμνη. Διφορα περιστατικ περιγρφονται απ τις πηγς, πως η δρυση μιας πλης στη Μυσα, μετ απ το επιτυχς κυνγι ενς κπρου. Κποιοι ιστορικο αμφισβητον το γεγονς αυτ. Την εποχ αυτ, γνονται σχδια για την ανοικοδμηση ενς ναο στη Μικρ Ασα, που θα αφιερωνταν στον Τρααν και τον Αδριαν και θα κατασκευαζταν απ εκθαμβωτικ λευκ μρμαρο.

     Το απγειο της περιοδεας αυτς ταν ο προορισμς που ο φιλλληνας Αδριανς πρπει να 'χε απ' την αρχ στο μυαλ του, η Ελλδα. φτασε το φθινπωρο του 124 εγκαρως για τη συμμετοχ του στα Ελευσνια Μυστρια. Κατ παρδοση, σε κποιο στδιο της τελετς οι νεοφτιστοι πρεπε να φρουν πλα, αλλ αυτ αποφεχθηκε, για την ασφλεια του αυτοκρτορα που βρισκταν ανμεσ τους. Μετ απ ατηση των Αθηναων πραγματοποησε αναθερηση του συντγματς τους. Επιπροσθτως, δημιουργθηκε μια να φυλ που λαβε το νομ του.
     Κατ τη διρκεια του χειμνα περιδευσε στην Πελοπννησο. Η ακριβς διαδρομ παραμνει ασαφς, ωστσο ο Παυσανας αναφρει διφορα σημδια, πως οι ναο που χτισε ο αυτοκρτορας και το γαλμ του που κατασκεασαν οι ευγνμονες κτοικοι της Επιδαρου ευχαριστντας τον για ευεργεσες. ταν ιδιατερα γενναιδωρος με τη Μαντνεια, γεγονς που ενισχει την ποψη πως ο Αντνοος ταν δη εραστς του Αδριανο, καθς υπρχε ισχυρς δεσμς ανμεσα στη Μαντνεια και την πατρδα του Αντινου, την Βιθυνα.
     Μχρι τον Μρτη του 125, ο Αδριανς εχε φθσει στην Αθνα που και πρωτοσττησε στα Διονσια. Τα οικοδομικ ργα του Αδριανο στην Αθνα ταν αξιοσημεωτα. Φρντισε για την αποπερτωση του Ναο του Ολυμπου Δις, που κτιζταν επ 5 αινες και ξεκνησε την ανοικοδμηση πολλν δημσιων κτιρων, ανμεσα στα οποα και να υδραγωγεο. Η Πλη του Αδριανο κι η Βιβλιοθκη του Αδριανο σζονται ακμη σμερα. Κατ τη διρκεια της επσκεψς του στην Ελλδα το 125, προσπθησε να δημιουργσει να εδος περιφερειακς βουλς για να ενσει λες τις ημιαυτνομες πρην πλεις-κρτη σ’ λη την Ελλδα και την Ιωνα. Η βουλ αυτ, γνωστ ως Πανελλνιον, απτυχε παρ τις ντονες προσπθειες να υπρξει συνεργασα ανμεσα στους λληνες.



     Επιστρφοντας στην Ιταλα, ο Αδριανς κανε μια στση στην Σικελα. Νομσματα τον τιμον ως ανορθωτ του νησιο, αν και δεν υπρχουν στοιχεα του τ κανε για να κερδσει αυτν τον ττλο. Πσω στην Ρμη στθηκε εφικτ να δει ο διος ολοκληρωμνες τις εργασες στο Πνθεον. Επσης εχε ολοκληρωθε και η βλλα του Αδριανο στο Tibur (σμ.Τβολι), να ευχριστο θρετρο στους Λφους της Σαβνας, για ταν δεν θα ντεχε την διαμον στην πλη. Στις αρχς του Μρτη 127 ο Αδριανς ξεκνησε να περιοδεα κατ μκος της Ιταλας. Και πλι οι ιστορικο εναι σε θση να συνθσουν τη διαδρομ που ακολοθησε περισστερο απ τις δωρες που κανε σε διφορα μρη παρ απ τις ιστορικς πηγς. Για παρδειγμα, εκενη την χρονι επανφερε την λατρεα της θετητας της γης Κοπρα στην πλη Κοπρα Μαρτιμα. Κποια στιγμ που δεν εναι προσδιορσιμη, συνβαλε στα ργα αποξρανσης της λμνης Φουτσνο. Λιγτερο ευπρσδεκτη στθηκε η ιδα του να διαιρσει την Ιταλα σε 4 περιοχς υπ αυτοκρατορικος λεγτους. Η πρωτοβουλα αυτ δεν τυχε αποδοχς και δεν επιβωσε για πολ καιρ μετ τον θνατο του Αδριανο.

     Αυτ περπου την εποχ ο Αδριανς αρρστησε. Η φση της ασθνεις του δεν εναι γνωστ, δεν εμπδισε πντως την αναχρησ του την νοιξη του 128 με προορισμ την Αφρικ. Η φιξ του συνοδετηκε με τον καλ οιων του τερματισμο μιας περιδου ξηρασας. Μαζ με τις συνηθισμνες του ευεργεσες και δωρες βρκε χρνο να επιθεωρσει τα στρατεματα, εν ο λγος που εκφνησε επιβινει μχρι τις μρες μας. Ο Αδριανς επστρεψε στην Ιταλα το καλοκαρι του 128, αλλ η παραμον του ταν σντομη προτο ξεκινσει μια να 3 περιοδεα. Το Σεπτμβρη του 128 παρστη και πλι στα Ελευσνια Μυστρια. Αυτ τη φορ η περιοδεα του στην Ελλδα πρπει να επικεντρθηκε στην Αθνα και τη Σπρτη. Αδριανς εχε στον νου του μα ελληνικ αναβωση μσω Δελφικς Αμφικτυονας, αλλ αποφσισε πλον κτι πολ πιο μεγαλεπβολο. Το νο του Πανελλνιον επρκειτο να εναι να συμβολιο που θα φερνε κοντ τις ελληνικς πλεις που και να βρσκονταν γεωγραφικ. Το μρος συνντησης θα ταν ο νος νας του Δις στην Αθνα. χοντας θσει σε κνηση τις προετοιμασες - το να αποφασιστε ποιας πλης το ατημα να αναγνωριστε ως ελληνικ θα ‘παιρνε απ μνο του πολ χρνο- αναχρησε για την φεσο.
     Τον Οκτβρη του 130 κι εν ο Αδριανς κι ο περγυρς του πλεαν στο Νελο, ο Αντνοος πνγηκε για γνωστους λγους, αν και προτθηκαν λες οι εκδοχς: ατχημα, αυτοκτονα, φνος θρησκευτικ θυσα. Ο αυτοκρτορας πνεσε βαθτατα. Διταξε να θεοποιηθε ο Αντνοος, δωσε σε πλεις το νομ του, κοψε μετλλια με την μορφ του και αγλματ του κατασκευστηκαν σε λα τα μρη της αυτοκρατορας. Προς τιμν του ανεγρθηκαν ναο στην Βιθυνα, την Μαντνεια στην Αρκαδα, και στην Αθνα, εν οργανθηκαν και εορτς για να τον τιμσουν. Η πλη της Αντινοοπλεως Αντινη ιδρθηκε στα ερεπια της Μπσα, που και πθανε. ταν αυτοκτονα ταν δολοφονα;

Ο Αντνοος
                                   
Ο Αντνοος υπ Φαρνζε

     Οι κινσεις του Αδριανο μετ την δρυση της Αντινοοπλεως στις 30 Οκτβρη 130 εναι ασαφες. Ετε επστρεψε στη Ρμη, ετε χι, πρασε τον χειμνα του 131-132 στην Αθνα και πιθανς παρμεινε στην Ελλδα και ανατολικτερα εξαιτας νας επανστασης των Ιουδαων που ξσπασε το 132. Επιγραφς καθιστον σαφς πως τθηκε ο διος επ κεφαλς του στρατο στο πεδο της μχης το 133, κατπιν επστρεψε στη Ρμη, σως την δια χρονι και σχεδν σγουρα (κρνοντας και πλι απ επιγραφς) περνντας απ το Ιλλυρικ.
     Το 130 επσης, επισκφθηκε τα ερεπια της Ιερουσαλμ, που φησε πσω του ο 1ος Ρωμαιο-Ιουδακς πλεμος του 66-73. Υποσχθηκε ν’ ανοικοδομσει τη πλη, αλλ σχεδαζε να τη κνει παγανιστικ μητρπολη, που θα ονμαζε Αιλα Καπιτωλνα. νας νος παγανιστικς νας πνω στα ερεπια του 2ου Ναο της Ιερουσαλμ επρκειτο ν’ αφιερωθε στο Δα (Γιοπιτερ). Επιπροσθτως, απαγρευσε τη περιτομ, που την βλεπε ως νθερμος φιλλλην που ταν, ως ακρωτηριασμ. Ρωμακ νμισμα με την επιγραφ Αιλα Καπιτωλνα (Aelia Capitolina) κπηκε το 132.
     Η στση αυτ του Αδριανο πυροδτησε να μεγλη επανσταση (132- 135), υπ τον Μπαρ Κκχμπα και τον Ακμπα μπεν Τζζεφ. Κατπιν αυτο, ο Αδριανς κλεσε τον στρατηγ του Σξτο Ιολιο Σεβρο απ τη Βρετανα και σματα στρατο κατφθασαν ακμη κι απ το Δοναβη. Οι απλειες των Ρωμαων τανε βαρτατες και πιστεεται τι μια ολκληρη λεγενα, η XXII Deiotariana καταστρφηκε. Οι απλειες τανε τσο μεγλες στε ο Αδριανς στην αναφορ του προς τη Σγκλητο παρλειψε τη καθιερωμνη φρση «Εγ και οι λεγενες εμαστε καλ». Εντοτοις οι δυνμεις του Αδριανο τελικ καταπνξανε την επανσταση. Σμφωνα με το Δωνα Κσσιο, κατ τη διρκεια του πολμου 580.000 Ιουδαοι χσανε τη ζω τους, 50 οχυρωμνες πλεις και 985 χωρι καταστρφηκαν ολοσχερς.
     Μετ τη λξη του πολμου, συνχισε τις θρησκευτικς διξεις κατ των Ιουδαων, σμφωνα με το Βαβυλωνιακ Ταλμοδ. Αποπειρθηκε να ξεριζσει τον Ιουδασμ, που τον βλεπε ως την αιτα συνεχν επαναστσεων, κρυξε εκτς νμου τη Τορ, το εβρακ ημερολγιο κι εκτλεσε Ιουδαους λγιους. Ο ιερς ππυρος κηκε τελετουργικ στο ρος του Ναο. Στο πρην σκευοφυλκιο του Ναο εγκατστησε 2 αγλματα, του Δα και δικ του. Στη προσπθεια να διαγρψει κθε ανμνηση της Ιουδαας, αφαρεσε το νομ της απ’ το χρτη και το αντικατστησε με το Συρα Παλαιστνα, απ τους Φιλισταους, αρχγονους εχθρος των Ιουδαων. Επανδρυσε την Ιερουσαλμ υπ τη μορφ ρωμακς παγανιστικς πλης, με το νομα Αιλα Καπιτωλνα (Aelia Capitolina) κι απαγρευσε στους Εβραους να εισρχονται σε αυτν.
     Πρασε τα τελευταα χρνια της ζως του στη Ρμη. Το 136, αφιρωσε ναν νο να, το Να της Αφροδτης και της Ρμης, στο μρος που βρσκεται ο Χρυσς Οκος του Νρωνα. Η παυλη του Αδριανο στη Ρμη κτστηκε απ το 118 ως το 134. Βρσκεται σε απσταση 30 χιλιομτρων απ την Ρμη, 5 χιλιμετρα απ το Τβολι του Λτιου. ταν το καλοκαιριν ανκτορο του Αυτοκρτορα. Εχε οικοδομικ κταση 120 εκταρων, στην οποα ο Αδριανς εχε κατασκευσει μινιατορες φημισμνων κτηρων και εγκαταστσεων πως τις εχε δει στα ταξδια του, στην Ελλδα και στην Αγυπτο. Θεωρεται το εκτενστερο και σπουδαιτερο Ρωμακ ανκτορο λων των εποχν, ανλογο με το μεταγενστερο Παλτι των Βερσαλλιν.



     Περπου αυτ την εποχ, και υποφροντας απ προβλματα υγεας, ρχισε να τον απασχολε το ζτημα της διαδοχς. Το 136 υιοθτησε ναν απ τους υπτους αυτο του τους, τον Λεκιο Κενιο Κμμοδο, που λαβε το νομα Λεκιος Αλιος Κασαρ. ταν ταυτχρονα προγονς και γαμπρς του Γιου Αβδιου Νιγρνου, ενς απ τους τσσερις ντρες που εκτελστηκαν στα 118, ωστσο και ο διος εχε εθραυστη υγεα. Λαμβνοντας το αξωμα του χιλιρχου και την διοκηση της Παννονας, ο Αλιος Κασαρ εξελγη ξαν πατος για το τος 137, αλλ πθανε την 1η Ιανουαρου 138.
     Μετ τον θνατο του Αελου, ο Αδριανς υιοθτησε τον Ττο Αυρλιο Φολβο Βονιο ρριο Αντωννο (μλλοντα αυτοκρτορα Αντωννο Πο), που εχε υπηρετσει ως νας απ του τσσερις αυτοκρατορικος λεγτους της Ιταλας και σε λλες διοικητικς θσεις στην Ασα. Στις 25 Φεβρουαρου 139 ο Αντωννος λαβε το αξωμα και την εξουσα του χιλιρχου. Επσης, για να εξασφαλσει το μλλον της δυναστεας, ο Αδριανς απατησε απ τον Αντωννο να υιοθετσει τσο τον Λεκιο Κενιο Κμμοδο (γιο του αποθανντος Αλιου Κασαρα), σο και τον Μρκο ννιο Βρο (τον μελλοντικ αυτοκρτορα Μρκο Αυρλιο), εγγον του ισχυρο συγκλητικο που φερε το διο νομα και που υπρξε στενς φλος του Αδριανο. Ο ννιος εχε δη αρραβωνιαστε την κρη του Αλιου Κασαρα, την Κεονα Φαβα.
     σον αφορ την επιλογ διαδχου, μετ απ πολλος δισταγμος, ορζει τον ευνοομενο του Λοκιο, τον οποο ο Αντνοος μλλον δεν συμπαθοσε. Ο Λοκιος τανε Ρωμαος πατρκιος εχε παντρευτε κρη συγκλητικο, εχε αποκτσει μαζ της 3 παιδι μως με την σωτη ζω που κανε, δυστυχς αρρστησε και πθανε σε ηλικα μνο 26 ετν! Ο Αδριανς ττε επιλγει ως μεσο διδοχο του, τον ευσεβ και καλοσυντο συγκλητικ Αντωννο κι ως δετερο χρονολογικ διδοχο του το 17χρονο μακριν συγγεν του Μρκο Αυρλιο, στον οποο δικρινε πνευματικ και ψυχικ χαρσματα και στον οποο ο Αντωννος θα παρδιδε την εξουσα αργτερα.
     Οι αρχαες πηγς παρουσιζουν τα τελευταα χρνια του Αδριανο ως μια περοδο διαμχης και δυστυχας. Η υιοθεσα του Αλιου Κασαρα αποδεχτηκε μη δημοφιλς. Ο γαμπρς του Αδριανο, Λεκιος Ιολιος Ορσος Σερβιανς, αν και πολ ηλικιωμνος, ταν απ την αρχ της βασιλεας του αυτοκρτορα υποψφιος για τον θρνο. Ο εγγονς του, Φοσκος, πιστεεται πως συνωμτησε να πρει ο διος τον θρνο και εναι πιθαν το 137 να αποπειρθηκε πραξικπημα στο οποο συμμετεχε και ο παππος του. ποια και να εναι η αλθεια, ο Αδριανς τους καταδκασε σε θνατο. Σμφωνα με διηγσεις, ο Σερβιανς πριν το θνατ του τονε καταρστηκε «να αποζητ τον θνατο αλλ να μη μπορε να πεθνει». Η προσευχ εκπληρθηκε. Ο Αδριανς υπφερε απ την τελευταα παρατεταμνη του ασθνεια και απετρπη πολλς φορς απ απ την αυτοκτονα. Σμφωνα με την Historia Augusta λγο πριν αναπαυθε συνθεσε το ακλουθο ποημα:


Animula, vagula, blandula
Hospes comesque corporis
Quae nunc abibis in loca
Pallidula, rigida, nudula,
Nec, ut soles, dabis iocos...

Α! συ πλανετρα, διαβατρικη ψυχολα μου,
μες στο κορμ μου ταρι κι αγαπολα μου,
σντομα θα κινσεις γι' λλους σκοτεινος
τπους, και ομιχλδεις και ψυχρος.
Και τλος πια τ' αστεα ολα μου.

     ρρωστος πια, περιμνοντας το θνατο, αρχζει να γρφει τα απομνημονεματα του απευθυνμενος στο Μρκο Αυρλιο, το νεαρ διδοχ του θτοντας το σκοπ της συγγραφς του. Γρφει μεταξ λλων «ο γραπτς λγος μ’ μαθε να ακοω την ανθρπινη φων…σου προσφρω μια αφγηση απαλλαγμνη απ προμελετημνες ιδες…φτιαγμνη απ την εμπειρα ενς μνο ανθρπου, πως εγ… Βασζομαι πνω σ’ αυτν την επιθερηση των γεγοντων για να προσδιοριστ, να κριθ σως να γνωρσω καλτερα τον εαυτ μου προτο πεθνω…Τρα μσα χω για να αποτιμσω την ανθρπινη παρξη: τη μελτη του εαυτο μου, την παρατρηση των λλων και τα βιβλα…Απ αυτς τις μεθδους, η πιο δσκολη, επικνδυνη και λογικ εναι η παρατρηση του εαυτο μου».
     Τη τελευταα περοδ του ως αυτοκρτορας, τη ζει τον περισστερο καιρ αποτραβηγμνος στην πανμορφη παυλη του «Αδρινα», στο σημεριν Τβολη, ξω απ’ Ρμη. Αυτ που τον απασχολον πολ τρα εναι το πς θα απαλνει την ασθνεια που τον ταλαιπωρε και η επιλογ διαδχου του, δια μσου του θεσμο της υιοθεσας, αφο ο διος δεν εχε αποκτσει παιδι. Η υδροπεκα καρδις, απ την οποα πσχει, του προκαλε πρηξματα στα κρα και δυσφορα στο αναπνευστικ, που τον κνουνε δυσκνητο, βαρθυμο, γι’ αυτ αναγκζεται να διοικε απ την παυλη του, μες στο πρκο της οποας χει κτσει δικαστριο κι λλα δημσια κτρια.
     Ο Αδριανς φησε τη τελευταα του πνο 10η Ιουλου, στη ρωμακ του βλλα στις Βαες σε ηλικα 62 ετν. Εντοτοις, ο νθρωπος που πρασε τσο μεγλο μρος της ζως του ταξιδεοντας δεν εχε φθσει ακμη στο τλος του ταξιδιο του. Κηδευτηκε αρχικ στους Πουτολι (σημ. Pozzuoli), κοντ στις Βαες, σε να κτμα που κποτε ανκε στον Κικρωνα. Λγο αργτερα, τα λεψαν του μεταφρθηκαν στη Ρμη και θφτηκαν στους Κπους της Δομιτας, κοντ στο ημιτελς μαυσωλεο του. Μετ την ολοκλρωση του Μαυσωλεου του Αδριανο (το σημεριν Καστλ Σαντ' ντζελο) στη Ρμη το 139 απ τον διδοχ του, Αντωννο Πο, το σμα του αποτεφρθηκε και οι στχτες του τοποθετθηκαν εκε μαζ με της συζγου του, της Βμπια Σαμπνα και του πρτου απ τους υιοθετημνους γιους του, Λεκιου Αλιου. Ο Αντωννος τον θεοποησε το 139 και του αφιρωσε να να στο Πεδο του ρεως.



     Η ζω του σαν αυτοκρτορα της αχανος Ρωμακς Αυτοκρατορας επ 21 χρνια (117μΧ-138μΧ). Περιλαμβνει την εξωτερικ του πολιτικ, που σημαδετηκε απ’ την αλλαγ της επεκτατικς, επιθετικς πολιτικς των Ρωμαων -που κυριαρχοσε για 2 αινες περπου- σε αμυντικ κι ειρηνικ. Συνεχζει με την εσωτερικ του πολιτικ, η οποα χαρακτηρζεται απ την προσπθεια του Αδριανο να μπει τξη σ’ λους τους τομες διοκησης. Στα οικονομικ περικπτονται περιττς δαπνες κι οργαννεται καλτερα η γεωργα και το εμπριο. Κτζονται πολλ δημσια ργα, δρμοι, γεφρια, υδραγωγεα, που συμβλλουν στην ανπτυξη της οικονομας. Ακμα και το κτσιμο της πλης Αντινης στην Ερυθρ θλασσα σκοπ εχε να τονσει το εμπριο με τις Ινδες. Στη νομοθεσα αναθεωρεται μρος του ισχοντος δικαου για να περιοριστε η πολυ-νομα κι η ασφεια των νμων, που προκαλοσαν σγχυση στην εφαρμογ τους. Προσπαθε να επιβλει περισστερη κοινωνικ δικαιοσνη βελτινοντας τη θση της γυνακας, των δολων και των φτωχν.
     Τα ταξδια του Αδριανο στις διφορες κτσεις της Αυτοκρατορας του. Απ τα 21 χρνια που κυβρνησε, τα 14 χρνια τα ζησε εκτς Ρμης συμμετχοντας σε εκστρατεες, πολμους, επιθεωρσεις, ταξδια αναψυχς. Αγαπημνοι τποι ταν η Ελλδα, κυρως η Αθνα, η Αντιχεια, η Νικομδεια της Βιθυνας, οι αρχαιολογικο τποι της Αιγπτου και γενικ τον γοτευαν οι τποι για τη φυσικ ομορφι τους, το κλμα αλλ περισστερο κι ως τποι πολιτισμο κι ελληνικς παιδεας.
     Ττε επεκτθηκε η Ρωμακ Αθνα, πολλ μνημεα της οποας σζονται ακμα και σμερα για να μας θυμζουν το σντομο αλλ δημιουργικ πρασμα του Αδριανο απ την πλη των Αθηνν. Αυτς επλεξε να επεκτενει την πλη προς το ποταμ Ιλισ σε μια περιοχ ειδυλλιακ για το κατφυτο περιβλλον της, κι αποπερτωσε το να του Ολυμπου Δις, που τα απομεινρια της ομορφις του εκφρζουνε σμερα οι 15 σωζμενοι απ τους 104, κομψο και πανψηλοι κονες του! Η σωζμενη επσης μχρι σμερα Πλη του Αδριανο -πως ονομζεται κι πως δηλνει η επιγραφ πνω σ’ αυτ- οριοθετε απ τη μια πλευρ την (κλασσικ) πλη του Θησα προς την Ακρπολη κι απ' την λλη τη (ρωμακ) πλη του Αδριανο προς τον Ιλισσ. Στην Αθνα λοιπν του 2ου αινα μ.Χ, ο Αδριανς ευτχησε να χει ναν ευρ κκλο φλων -τον πμπλουτο Αττικ με το γιο του Ηρδη, τον ιστορικ Αρριαν, το ρτορα Πολμωνα, το φιλσοφο Χαβρα, το στωκ φιλσοφο Ευφρτη, ο οποος μλιστα ζτησε την δεια του για να αυτοκτονσει(!) κι ηθοποιος της Αττικς κωμωδας. Ζντας λοιπν σ’ αυτ το πνευματικ περιβλλον πλοτισε την Αθνα με πολλ μνημεα, πως τη Βιβλιοθκη στη Ρωμακ Αγορ, Αδρινειο υδραγωγεο που λειτουργοσε ως το 19ο αινα. Το Ωδεο κτω απ την Ακρπολη, το γνωστ Ηρδειο κτστηκε απ το φλο του Ηρδη γιο του Αττικο. λα αυτ συνετλεσαν στε στην Αθνα να ζσει μια απ’ τις πιο ευτυχισμνες περιδους της ζως του.

     Το πιο λυρικ τμμα του ργου κι αφιερνεται στην ιδιωτικ ζω του Αδριανο και κρια στη σχση του με το νεαρ ευνοομενο του, τον Αντνοο, τον οποο χασε σε ηλικα 20 ετν, μλλον απ πνιγμ, εν βρισκντουσαν στην Αγυπτο. Η συμβατικ σχση του Αδριανο με τη σζυγο του Σαβνη, οι ανλαφρες αγπες του -πως τις αποκαλε- με Ρωμαες πατρικες, ο κκλος των νεαρν ευνοουμνων που περιβαλλε τον αυτοκρτορα, λα αυτ ζωντανεουν τα ερωτικ θη της εποχς, στω για την ρχουσα τξη της Ρμης. Αυτ η ελευθεριζουσα συμπεριφορ δεν εμπδισε τον Αδριαν να θρηνσει και να πενθσει το θνατο του μορφου Αντνοου, προς τιμ του οποου κτισε την πλη Αντινη στην Αγυπτο, στις ακτς της Ερυθρς Θλασσας, κοψε νομσματα με τη μορφ του και καθιρωσε γιορτς για να θυμονται λοι το μορφο αγρι απ τη Βιθυνα της Μικρς Ασας, μετ το θνατο του οποου ο Αδριανς πεσε σε βαρι θλψη.
     Στο ερωτικ πθος του Αδριανο και την απθμενη θλψη του για το χαμ του αγαπημνου Αντνοου, ο ποιητς βρσκει λλη μια "μσκα" που του επιτρπει να ξεδιπλσει μια ακμα πτυχ της ανεξερενητης ψυχς του που μχεται ενντια στη ματαιτητα του εφμερου πθους και στο φβο του θαντου. Η μσκα αυτ του προσφρεται στη μορφ του Ρωμαου Αυτοκρτορα και στο φλογερ πθος του τελευταου για τον ωραο φηβο που "πνγηκε στο Νελο" , σμφωνα με λλη εκδοχ, που αυτοκτνησε αυτοθυσιαζμενος για να δσουν οι θεο μακροζωα στον γενναιδωρο ευεργτη του. Ο θνατος του νου, ξαφνικς, αδικαιολγητος, και παρλογος, προκαλε απθμενη οδνη και υπαρξιακ αγωνα στον αυτοκρτορα, που γυρεει παρηγορι στη θεοποηση του νου. 6 χρνια αργτερα, ο Αδριανς θα πρει δηλητριο και θα βλει τλος στη ζω του.
     Περιγρφεται συχν ως ο πιο πολπλευρος απ τους Ρωμαους αυτοκρτορες. Του ρεσε να επιδεικνει τις γνσεις του σ’ λα τα πνευματικ και καλλιτεχνικ πεδα. Πνω απ’ λα, υπρξε προσττης των τεχνν: η Βλλα του Αδριανο στο Τβολι τανε το εξοχτερο ρωμακ παρδειγμα αλεξανδρινο κπου, που αναβωνε ν ιερ τοπο, χαμνο σμερα σε μεγλο μρος εξαιτας της καταστροφς των ερειπων απ τον Καρδινλιο ντ’ στε που αφαρεσε μεγλο μρος των μαρμρων για να χτσει τη Βλλα ντ' στε. Στη Ρμη, το Πνθεον, αρχικ χτισμνο απ τον Αγρππα και κατεστραμμνο απ φωτι το 80, χτστηκε εκ νου, με τη θολωτ μορφ που βλπουμε μχρι σμερα. Εναι απ τα πλον διατηρημνα αρχαα ρωμακ κτρια κι επηρασε σημαντικ πολλος απ τους μεγλους αρχιτκτονες της Ιταλικς Αναγννησης και του Μπαρκ.




     Πριν καν αρχσει η περοδος της βασιλεας του, δειχνε μεγλο ενδιαφρον για την αρχιτεκτονικ αλλ’, απ’ ,τι φανεται, οι ενθουσιδεις του προσπθειες δε τυγχνανε πντα καλτερης κριτικς. Για παρδειγμα, ο Απολλδωρος της Δαμασκο, δισημος αρχιτκτων του Φρουμ του Τραανο, απρριψε τα σχδι του. ταν ο Τραανς, προκτοχος του Αδριανο, συμβουλετηκε τον Απολλδωρο για κποιο πρβλημα σχετικ με την αρχιτεκτονικ, ο Αδριανς δικοψε για να συμβουλψει κτι, πργμα που κανε τον Απολλδωρο ν’ απαντσει: Ξεκουμπσου και ζωγρφιζε τις κολοκθες σου. Δεν χεις ιδα γι’ αυτ τα θματα. Κολοκθες εννοοσε τους θλους που 'χε σχεδισει ο Αδριανς, πως το Σεραπεο στη βλλα του. Λγεται τι μλις διαδχτηκε τον Τρααν στον αυτοκρατορικ θρνο, εξρισε τον Απολλδωρο και τελικ τονε θαντωσε. Εναι πολ πιθανν η ιστορα αυτ να κατασκευστηκε αργτερα για να δυσφημσει το χαρακτρα του, καθς ο Αδριανς, παρλο που ‘τανε πολ δημοφιλς στην αυτοκρατορα, δε θαυμαζταν ανεξαιρτως απ’ λους, οτε κατ τη διρκεια της ζως του οτε αργτερα.


               
Το Μαυσωλεο του σμερα εναι το Καστλ Σαντ' ντζελο

     Χρη στον Ανδριαν και στην ιστορα του μπορες να εξερευνσεις πολλος διαφορετικος τομες που σχετζονται με τον αρχαο κσμο. Εκτς απ μεγλος ταξιδευτς, υπρξε και μεγλος προσττης των τεχνν και της λογοτεχνας. Ενδιαφερταν για τη φιλοσοφα, τη ζωγραφικ, την ποηση, τη μουσικ και τη γεωμετρα. Επσης, δειξε ιδιατερο ενδιαφρον για την αρχιτεκτονικ και κσμησε τις πλεις της αυτοκρατορας του με λων των ειδν τα κτρια. Πολλ μουσεα αν τον κσμο σμερα εκθτουν τουλχιστον να αριστοργημα της περιδου του Αδριανο ανθεσης του διου του Αδριανο. Η βλα του στο Τβολι εναι να τερστιο, ανοιχτ μουσεο εκπληκτικς ρωμακς αρχιτεκτονικς, γεμτο με αναπαραγωγς σε πλρη κλμακα των αγαπημνων του μνημεων απ την Ελλδα και την Αγυπτο. Την περοδο της βασιλεας του Αδριανο οι πλεις αν τη ρωμακ αυτοκρατορα νθισαν. Πολλ εναι τα αξιοπρσεκτα απ τα μοναδικ ργα τχνης και τα λαμπρ κτρια που ανγειρε σχεδασε ο διος. Τα χνη του Τεχους του Αδριανο συνθτουν να μαγευτικ ταξδι που σου προσφρει μια μοναδικ εσωτερικ ανασκπηση μιας γοητευτικς περιδου της αρχαας ιστορας, πως επσης σου δημιουργε ναν τερστιο σεβασμ για τους στρατιτες που μηχανετηκαν κι χτισαν τα τεχη. Το Τεχος του Αδριανο κατχει ξεχωριστ θση στο πολιτιστικ τοπο του Ηνωμνου Βασιλεου. Το τεχος του Αδριανο, χτστηκε μεταξ 122-127 μ.Χ. στην Μεγλη Βρετανα, στα εκατ χιλιμετρα απ τη θλασσα της Ιρλανδας μχρι την Βρεια Θλασσα και προσττευε απ τις επιδρομς για τρεις αινες τα βρεια σνορα της ρωμακς αυτοκρατορας.
     Οι ευεργεσες του Αδριανο στην Ελλδα ταν πολλς και πολλν ειδν. Κατφερε να βλει τον εαυτ του στην καρδι του ελληνικο κσμου, της ιστορας του και του πολιτισμο του και νομζω τι πτυχε να ενσει τους Ρωμαους με τους  λληνες. Δεν χετε παρ να κοιτξετε τις αναρθμητες επιγραφς, τις αφιερσεις και τα δημσια γγραφα που υπρχουν αν την ελληνικ επικρτεια για να διαπιστσετε την ευγνωμοσνη που οι νθρωποι εκφρζουν στον ευεργτη τους. Επσης, εναι εκπληκτικ τι τοποθτησαν γαλμ του, σμφωνα με τον Παυσανα, μσα στον Παρθεννα, κτι που επιβεβαινει ακμα περισστερο την εξαιρετικς σημασας παρουσα του Αδριανο στην κλασικ Αθνα. λα αυτ εναι επιτεγματα που δεν μπορες παρ να θαυμσεις. Η Πλη του Αδριανο εναι Ρωμακ αψδα. Δνει πρσβαση στο Να του Ολυμπου Δις και κτστηκε προς τιμ του Αδριανο στα πλασια της διαμονς του στην Αθνα το τος 131μ.Χ και για τα πολεοδομικ ργα που κανε και διερυνε την Αθνα. Η Πλη εναι κορινθιακο ρυθμο, εν καινοτομε αρχιτεκτονικ διτι συνδυζει την Ρωμακ αψδα με το Ελληνικ ατωμα. Μαζ με τους Αρηδες και το μνημεο του Λυσικρτη ταν να απ τα αξιοθατα των Αθηνν στην αρχαιτητα. Η βιβλιοθκη του Αδριανο κτστηκε γρω στο 132 μ.Χ. απ τον αυτοκρτορα Αδριαν. Καταστρφηκε απ τους Ερουλους (267 μ.Χ.) και στη συνχεια ενσωματθηκε στο υστερορρωμακ τεχος. Επισκευσθηκε απ τον Ρωμαο παρχο Ερκολιο (412 μ.Χ.). Τον 5ο αινα μ.Χ. στο μσον της αυλς κτσθηκε το τετρκογχο κτριο παλαιοχριστιανικς εκκλησας. Αφο αυτ καταστρφηκε στη συνχεια κτσθηκαν μια τρκλιτη βασιλικ (7ος αινας μ.Χ.) και μια μονκλιτη (11ος αινας).



      Ο Αδριανς πραγματοποησε 5 επισκψεις στην Αθνα, απ τις οποες τις 3 ως Αθηναος πολτης με μεγλη διρκεια παραμονς, εν και πριν βασιλψει εχε περιβληθε το αξωμα του επνυμου ρχοντος, που λαβε για 2η φορ κι ως αυτοκρτορας το 135 μ.Χ. Φιλοτιμθηκε να λαμπρνει και να επεκτενει την κτω πλη της Αθνας με να πολυτελστατα ργα, πως Νας της ρας και του Πανελλνιου Δα, κοιν ιερ λων των θεν, γυμνσιο και μεγαλοπρεπς στο με βιβλιοθκη στην Αγορ Παρλληλα νοτιοανατολικ της Ακρπολης, στις χθες του Ιλισο, με αφετηρα τη γνωστ Πλη του Αδριανο, ανγειρε καινοργια πλη, που την ονμασε Αδριανοπολη (σε αντιδιαστολ με την αρχαα Αθνα του Θησα). Μγιστο καλλπισμα της νας πλης ταν ο Νας του Ολυμπου Δις, που διπρεπε να χρυσελεφντινο γαλμα του θεο, του οποου τα θεμλια εχε θσει ο Πεισστρατος 650 χρνια νωρτερα. Τιμντας τον οι Αθηναοι δημιοργησαν να φυλ που την ονμασαν Αδριανδα και τον απεκλεσαν Ολμπιο, Σωτρα και Κτστη σε πολλς επιγραφς. Ο Αδριανς μως ευεργτησε και λλες πλεις της Ελλδας, πως τα Μγαρα, που χτισε να του Απλλωνος, η Κρινθος, που κατασκεασε λουτρ και κρνες, η Μαντνεια, που δρυσε να του Ποσειδνος, οι πολεις της Φωκδας βαι και Υμπολις, που χτισε να του Απλλωνος, εν διαπλτυνε και τη δσβατη οδ απ τα Μγαρα μχρι την Κρινθο, στε να μπορον να διρχονται δο αντθετα κινομενα ρματα.
     γραψε ποηση λατινικ κι ελληνικ. Θεωρεται πως συνγραψε και 3-4 επιγρμματα. Τα αποδιδμενα επιγρμματα της ΠΑ εναι τα VI 332, VΙΙ 674, ΙΧ 387 (αποδιδμενο και στο Γερμανικ) και το ΙΧ 402. 2 απ' αυτ βρσκονται και στη ΠλΑν. Σζεται το ποημα που 'γραψε στα λατινικ την ρα του θαντου του. Επσης συνγραψε την αυτοβιογραφα του, εργασα χι και τσο μεγλη σ' κταση αποκαλυπτικτητα, αλλ με στχο να ξεκαθαρσει διφορες φμες και να εξηγσει διφορες πρξεις του. Το ργο αυτ δεν χει διασωθε αλλ’ απ’ ,τι φανεται χρησιμοποιθηκε απ συγγραφα ,ετε τον Μριο Μξιμο ετε κποιον λλο,σα βση για το βο του στο ργο Historia Augusta. λλη προσφορ του στη τχνη ταν η γενειδα. Τα πορτρατα των αυτοκρατρων μχρι ττε τους παρουσιζανε ξυρισμνους, ιδεατς απεικονσεις Ελλνων αθλητν. Ο Αδριανς εχε γενειδα πως δεχνουν λα του τα πορτρτα. Οι διδοχο του αυτοκρτορες θ’ απεικονζονταν με γενειδες για πνω απ 1,5 αινα. Μα το καλ τανε πως Ελληνολτρες, σε βαθμ που μπορον να θεωρονται πλρως εξελληνισμνοι, ταν κι οι επμενοι δο αυτοκρτορες, Αντωννος (138-161) και Μρκος Αυρλιος (161-180), χρη στην υποστριξη των οποων φανεται τι αρκετς ελληνικς πλεις προχθηκαν σε ακμ, απολαμβνοντας ελευθερα και αυτονομα και διανοντας περοδο οικονομικς ευμρειας, που χαρακτηρζεται απ την παρξη σε λες γυμνασων, κρηνν, στον, ναν, τεχνουργεων και σχολν. Κι αυτ νετα θα το αποδσουμε στη διδαχ κι επδραση του προκατχου των. Τλος να πω πως ο Αδριανς εκτιμοσε τον Αντμαχο και τη "Θηβαδα" του πιτερο κι απ τη ποηση του Ομρου. 
     Ο λυρισμς του ργου επσης δεν εναι κραυγαλος αλλ συγκαλυμμνος κι αποκαλπτεται σιγ-σιγ ξαφνιζοντας τον αναγνστη, που διαβζει αργ και προσεκτικ, αλλις προσπερνιται χωρς να γνει αντιληπτς. Ο Αδριανς συγκινεται πολ απ την ομορφι της φσης, του τοπου, αλλ κι απ’ την τχνη, που δημιουργε ο νθρωπος για τον νθρωπο ετε πρκειται για ποηση, ετε γι’ αγλματα ακμα και για επιστημονικ και τεχνολογικ ργα. Ακμα συγκινεται πολ απ’ την ομορφι του νεανικο, εφηβικο κορμιο, απ’ την ευγνεια και τη γενναιοδωρα της ψυχς, απ’ τον ανθρπινο πνο απ’ που κι αν προρχεται. Γρφει "και τι λλο εναι η ηδον απ μια στιγμ παρφορης προσοχς που παραχωρομε στο κορμ μας;" και σε λλο σημεο "η σρκα αυτ το ργανο το φτιαγμνο απ μυς, αμα κι επιδερμδα, αυτ το λικο σννεφο που χει γι' αστραπ του την ψυχ". Ο λυρισμς εκφρζεται συνθως με συνεχ ασνδετα σχματα που κρατον την ανσα του αναγνστη μχρι να ολοκληρωθον με λγες παρομοισεις, μεταφορς, εικνες που ξεπηδον μσα απ σντομες περιγραφς, ικανς μως να ξυπνσουν το λυρισμ στη ψυχ του αναγνστη.
     Ο Αδριανς ταν ουμανιστς και βαθτατα φιλλληνας σ’ λα του τα γοστα. Αγαποσε τις διδαχς των φιλοσφων Επικττου, Ηλιοδρου και Φαβωρνου και γενικ θεωρεται επικορειος, πως κι ορισμνοι απ’ τους φλους του. Φρντισε για τις κοινωνικς ανγκες του ρωμακο λαο. Μεωσε αν και δε κατργησε τη δουλεα, εξανθρπισε το νομικ κδικα κι απαγρευσε τα βασανιστρια. κτισε βιβλιοθκες, υδραγωγεα, λουτρ και θατρα. Θεωρεται απ πολλος ιστορικος σοφς και δκαιος: ο Σλλερ τον αποκαλε πρτο υπηρτη της Αυτοκρατορας, εν ο ντουαρντ Γκμπον θαμαζε την ευρεα κι ενεργ του ευφυα, καθς και τη δικαιοσνη και μετριοπθεια που τονε χαρακτριζαν.
      κανε μεγλα ταξδια, επιθεωρντας και βελτινοντας τη πολεμικ ετοιμτητα των λεγενων που στρατοπδευαν σε κθε επαρχα. Ακμη και πριν την νοδ του στο θρνο, εχε ταξιδψει στο εξωτερικ με το ρωμακ στρατ, αποκτντας μεγλη περα. Πρασε κτι παραπνω απ’ το μισ της βασιλεας του εκτς της Ιταλικς Χερσονσου. λλοι αυτοκρτορες φηναν τη Ρμη μνο για να πραγματοποισουνε πολεμικς εκστρατεες, επιστρφοντας μλις οι πλεμοι τελεωναν. νας προγενστερος αυτοκρτορας, ο Νρων, κποτε ταξδεψε στην Ελλδα κι επικρθηκε για τρυφηλτητα. Ο Αδριανς, αντθετα, ταξδευε θεωρντας το σημαντικ κομμτι των διοικητικν του καθηκντων, επιδικοντας να αισθανθον οι υπκοο του μλη μιας συμπολιτεας πολιτισμνων λαν που θ’ απολαμβνανε κοιν ελληνικ πολιτισμ. Αυτ το ξεκαθρισε στη Σγκλητο και στο ρωμακ λα. Στθηκε εφικτ να το κνει επειδ στην Ρμη εχε πιστν υποστηρικτ ανμεσα στα υψηλτερα κλιμκια της ρωμακς κοινωνας, να βετερνο στρατιωτικ που ονομαζταν Μρκιος Τορβος. Επσης, υπρχουν ενδεξεις σε κποιες ιστορικς πηγς πως στρατολγησε μυστικ αστυνομα, τους frumentarii, για ν’ ασκε λεγχο κι επιρρο σε περπτωση που κτι δεν πγαινε καλ εν απουσαζε στα ταξδια του.
     Οι επισκψεις του σε διφορες περιοχς συνοδετηκαν απ δωρες που περιελμβαναν οδηγες για την ανγερση δημσιων κτιρων. τανε γεμτος θληση να ενδυναμσει την αυτοκρατορα εκ των σω βελτινοντας τις υποδομς, αντ να κατακτ και να εκμηδενζει εξωτερικος εχθρος. Η προσλωσ του στα ελληνικ ιδεδη ενδυνμωναν τις απψεις του: πως πολλο αυτοκρτορες πριν απ αυτν, οι επιθυμες του γνονταν αποδεκτς σχεδν πντα. Στα ταξδια τονε συνδευε πλθος αυλικν, ανμεσ τους διοικητικο υπλληλοι και κατ πσα πιθαντηταν αρχιτκτονες κι οικοδμοι. Ως αποτλεσμα η επσκεψ του σε μα χρα σμαινε μεγλο οικονομικ βρος για τον τπο. Αν κι η φιξ του εχε σαν επακλουθο παροχ διφορων ευεργεσιν εναι πιθανν αυτο που επωμζονταν τα ξοδα συντρησης της αποστολς να ‘τανε διαφορετικς τξης απ’ αυτος που καρπνονταν τα οφλη. Για παρδειγμα, ταν επισκφτηκε την Αγυπτο ζητθηκαν μεγλες ποστητες προμηθειν, βρος που επωμστηκαν οι απλο αγρτες και που ‘φερε σε κποιο βαθμ, πενα και δυσκολες.
     Η στση του Αδριανο απναντι στο θνατο; Η αυτοκτονα -που ως λση προβλημτων προβαλλταν απ στωκος φιλσοφους της εποχς- απασχλησε και τον Αδριαν αλλ τελικ την αρνθηκε ως δειλα (;), μη θλοντας ν’ αμαυρσει τη προσωπικτητα του και την υστεροφημα του. Στον απολογισμ ζως που κνει, πριν πεθνει, μετρ η κληρονομι που αφνει πσω του για τις μελλοντικς γενις μσα απ’ το κυβερνητικ του ργο κι αισθνεται σχετικ ικανοποιημνος απ’ τον τρπο που δαπνησε τη σντομη ζω του.
     Ο στοχασμς εναι ντονος μες στο ργο αλλ χι ευδικριτος μεσα. ταν τομο που 'χε διαμορφωθε με την ελληνικ παιδεα και δεν αφνεται ρμαιο των γεγοντων και των πρξεων του αλλ στοχζεται πνω σ’ αυτ και προσπαθε να επεμβανει καθορζοντας τα, σο μπορε, διτι το απρβλεπτο της τχης καιροφυλακτε και ανατρπει μερικς φορς τους σχεδιασμος του. Γρφει σ' να σημεο "η ηθικ εναι μια ιδιωτικ συμφωνα. Η αξιοπρπεια εναι μια δημσια υπθεση".
     Αυτ που διαπερν λο το ργο εναι η πολιτικ του σκψη. Βλποντας αγριτητες του Σαρματικο πολμου, γρφει «ο ρωμακς στρατς σφαζε τους (βαρβρους) αιχμαλτους γιατ δεν μποροσαν να τους προωθσουν στα σκλαβοπζαρα της Ρμης και της Ασας, εν οι εχθρο μας,(βρβαροι) καιγαν ζωντανος τους αιχμαλτους τους […] Λυπμουνα κενους τους νεκρος που θα μποροσε να εχε αφομοισει η Ρμη και να χρησιμοποιονταν μια μρα σα σμμαχοι εναντον ορδν πιο γριων ακμα […] Γρισα στη Ρμη γεμτος τιμς. Αλλ εχα γερσει». Και στη συνχεια τεκμηρινοντας την αλλαγ της πολιτικς του απ επεκτατικ σε φιλειρηνικ γρφει «Να βρεθε κποιος να εναντιωθε στην πολιτικ των κατακτσεων […] Αυτο οι μακροχρνιοι πλεμοι εξαντλοσαν τα αποθματα μιας χρας (της Ιταλας) …σε ντρες. σοι δεν πθαιναν…τους τοποθετοσαν με το ζρι στις νες κτσεις. Ακμα και στην επαρχα το σστημα στρατολγησης (απ ντπιους) προκαλοσε αταξα σ’ λους τους οικονομικος κλδους […]
     Επσης το βρβαρο χρυσφι που εχεν ανασρει απ τη κοτη του Δοναβη, οι 500.000 βλοι χρυσο του βασιλι Δεκβαλου φτσανε σα-σα για τις γενναιοδωρες (του Τραανο) προς τον (ρωμακ) χλο, για τις στρατιωτικς δωρες (προς τους αξιωματοχους), μια παρλογη χλιδ των αγνων και για τα πρτα ξοδα της μεγλης περιπτειας της Ασας (εκστρατεα εναντον Πρθων) Τοτα τα βρβαρα πλοτη, παρουσιζανε μια πλαστ εικνα της πραγματικς οικονομικς κατστασης. ,τι ερχταν απ τον πλεμο, ξαναγυρνοσε στον πλεμο.[…] Δεν εχα την αφλεια να πιστεω τι θα ταν πντα στο χρι μας ν’ αποφεγουμε λους τους πολμους. Αλλ δεν τους θελα παρ μνο αμυντικος. Ονειρευμουνα μια στρατι ειδικ εκπαιδευμνη για να διατηρε την τξη στα σνορα και να παζει εκπολιτιστικ ρλο στις επαφς του με τους βαρβρους των περιοχν αυτν. Η ποια μεγαλτερη επκταση της απραντης αυτοκρατορας…τελικ θα μας σκτωνε».
     Το ραμα του Αδριανο για την Ειρνη ταν μια παγκσμια ειρνη, βασισμνη στις αξες του Ανθρωπισμο, της Ελευθερας και της Ευτυχας του ανθρπου. Επεδωκε ειρνη χι μνο με τους βαρβρους στα σνορα της αυτοκρατορας αλλ και μεταξ των λαν στο εσωτερικ της αυτοκρατορας. «οι αινια ασυμββαστοι λληνες και Εβραοι» τον προβληματζουν πολ. «η τξη στα σνορα δεν χει καμι αξα, αν δεν πειθα τοτον τον εβραο παλιατζ κι αυτν τον λληνα μπακλη να ζσουν ειρηνικ πλι πλι». Δεν μποροσε μως ν’ αρνηθε και τους αμυντικος πολμους, ταν χρειαζντουσαν, για να διατηρηθε η εδαφικ ακεραιτητα της Ρωμακς επικρτειας. Η εδραωση της Ειρνης «ταν ο στχος μου, χι μως και το εδωλο μου» λεγε.
     Ακμα θαυμζει τον ελληνικ πολιτισμ για «το σπρμα των ιδεν με το οποο γονιμοποησε τον κσμο» αλλ αισθνεται κι υπερφανος για το ρωμακ πολιτισμ κι αναγνωρζει ομοιτητες και διαφορς τους κι ελπζει τι η κληρονομι της Ρμης στην ανθρωπτητα θα εναι εξσου σπουδαα με την προσφορ των Ελλνων για τη δημιουργα ενς κσμου, πιο ελεθερου, πιο ανθρπινου, πιο ευτυχισμνου. Γρφει «θα θελα να απφευγα τη στιγμ, που οι βρβαροι απ το εξωτερικ κι οι δολοι απ’ το εσωτερικ θα χιμξουν πνω σ’ αυτν τον κσμο( της Ρωμακς αυτοκρατορας) που τους ζητει να τον σβονται να τον υπηρετον αλλ που τα οφλη του δεν εναι γι αυτος.[…]Επιμνω: το πιο απκληρο απ τα πλσματα ο δολος, που καθαρζει βρωμις της πλης, κι ο λιμασμνος βρβαρος, που τριγυρζει τα σνορα, πρπει να χουν συμφρον να δουν τη Ρμη να διαρκε»!
     Ελπζει να υπρξει νας κσμος καλτερος στο μακριν μλλον, που ο ηρωισμς θα χει αποκτσει καινοργιο νημα «ταν θα χουμε ελαφρσει τις χρηστες δουλεες, τις δυστυχες (του ανθρπου) που δεν εναι απαρατητες, θα υπρχει πντα για να κρατ την ηρωικ αρετ του ανθρπου, η μακρ σειρ των πραγματικν δεινν του ανθρπου, ο θνατος, τα γηρατει, οι αρρστιες δχως γιατρει, ο ρωτας δχως ανταπκριση, η προδομνη φιλα, η μετριτητα μιας ζως λιγτερο πλατεις απ’ τα σχδια μας και περισστερο μουντς απ’ τα νειρα μας, λες οι δυστυχες που οφελονται στη θεκ φση των πραγμτων»!!

     Θλω να κλεσω αυτ το πολ ενδιαφρον και συναρπαστικν ρθρο, με να ποημα που συνθεσε ο Φερνντο Πεσσα, για τον ρωτα Αδριανο-Αντνοου, με ττλο τ' νομα του 2ου κι εναι μνον ν απσπασμα:

                       Αντνοος

τσι συνχιζε, σαν εραστς που περιμνει,
απ τπο σε τπο μ αμφιβολα στο ταραγμνο νου του.
Πτε ταν η ελπδα του νας σκοπς μεγλος
που 'τρεφε τη θλησ του για ζω, πτ' νιωθε τυφλς
μπροστ στην ορατ, θολ, ακαθριστη επιθυμα.

ταν ο θνατος κι ο ρωτας συναντινται
τι νιθουμε δεν ξρουμε!

ταν ο θνατος τον ρωτα αποτρπει
δεν ξρουμε τι ξρουμε.

Πτε η αμφιβολα του ελπζει,
πτε η ελπδα του αμφιβλλει.

Πτε, αυτ που ονειρετηκε η επιθυμα του,
το νημα του ονερου αψηφ

και σε βαρθυμο κεν παγνει.
Μετ οι θεο ξανδωσαν ζω
στη σβησμνη της αγπης λμψη.


"Ο θνατς σου μου 'χει δσει μεγαλτερη ηδον
μανιασμνο πθος σαρκικ για αινια ζω.
Τη μορα την αυτοκρατορικ μου εμπιστεομαι
πως οι υπρτατοι θεο που αυτοκρτορα με κναν,
θα στρξουν να μη μου στερσουν μια πιο γνσια ζω.

Η επιθυμα μου εναι να ζεις
για πντα και να μνεις

μια παρουσα σαρκικ
στη φλτατ τους χρα,

την μορφη, αν χι ωραιτερη, αφο εκε
τποτα τις πεθυμις μας δε βρωμζει
οτε πον η καρδι μας μ' αλλαγς
και χρνο και αγνα".


Φερνντο Πεσσα (για τον ρωτα Αδριανο-Αντνοου απσπασμα)

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers