—————————————–Πρόλογος-Εισαγωγή
—–Το παρόν άρθρο έχει σαν σκοπό κυρίως, όχι ν’ αναδείξει άλλη μια σημαντική Γυναίκα Του Κόσμου και μάλιστα σύγχρονη-, αλλά στο να εστιάσει σ’ ένα σχετικά άγνωστο θέμα στον τόπο, όπως θα φανεί στη πορεία. Δεν είναι θέμα ανάδειξης του Στεκιού ή του Γράφοντος, αλλά να κάνει για πρώτη ίσως φορά, ένα σημαντικό άνοιγμα… Ίσως μάλιστα να επισκιάσει τη γυναίκα, αν αυτό είναι δυνατόν. Η γυναίκα είναι η Raquel de Oliveira Martins από τη Βραζιλία αλλά το επίσης σημαντικό θέμα είναι η ΗΑΕ. Δεν ξέρετε τί είναι, σωστά; Πρόκειται για μια πάθηση, δηλαδή το κληρονομικό αγγειοοίδημα (HAE) που είναι μια πολύ σπάνια και δυνητικά απειλητική για τη ζωή γενετική πάθηση κι εμφανίζεται σε περίπου 1 στους 10.000 ως 1 στους 50.000 ανθρώπους. Παρακάτω θα ελεχθούνε και τα 2 εκτενώς -όσο επιτρέπουν οι γνώσεις και τα ευρήματα που είναι λιγοστά, γιατί η σημερινή ηρωίδα επέλεξε να μη βγάζει πολλά στοιχεία στο κόσμο, εκτός αυτών που ‘ναι απολύτως απαραίτητα.
—–Πάμε;
————————————Μια Ακόμα “Σκληρό Καρύδι“
—–Η Ρακέλ Ντε Ολιβέιρα Μαρτίνς (Raquel de Oliveira Martins) είναι μια εμβληματική προσωπικότητα στη Βραζιλία, γνωστή για τον αγώνα της κατά του Κληρονομικού Αγγειοοιδήματος (HAE), -όπως θα δούμε παρακάτω. Γεννήθηκε το 1945 στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας και ζει ακόμα εκεί. Χήρα πλέον μητέρα με 2 κόρες, τη Ρενάτα και τη Φερνάντα, με οικονομικές σπουδές στο Faculdade de Saúde Pública του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο (1975-76) κι αναλύτρια ανθρώπινου δυναμικού στο CESP (1978-91).
—–Εδώ θ’ αφήσω την ίδια να μας πει την ιστορία της, όπως την έζησε με το πρόβλημα:
—“Η 1η κρίση HAE που μπορώ να θυμηθώ, συνέβη όταν ήμουν μεταξύ 7-8 ετών κι έκανα συνηθισμένη εξαγωγή δοντιού. Αυτό οδήγησε σε αιμορραγία που διήρκεσε 5 μέρες και τελικά προκάλεσε σειρά από οιδήματα. Οι κρίσεις μου συνέβαιναν σχεδόν κάθε εβδομάδα στη διάρκεια της παιδικής μου ηλικίας. Ωστόσο, είχα οίδημα στο πρόσωπό μου μόνο μία φορά, αλλά είχα πολλά άλλα σε ολόκληρο το σώμα κι αρκετά στο λαιμό. Συγκριτικά, η κόρη μου Ρενάτα είχε πολλά οιδήματα στο πρόσωπό της αλλά ποτέ στο λαιμό της. Πράγματι, όσο σπάνια κι αν είναι αυτή η ασθένεια, κάθε ασθενής με HAE είναι μοναδικός.
—-Όποτε είχα κρίση στα χέρια ή στα μπράτσα, η ετυμηγορία των γιατρών θα ήταν η ίδια, καθώς δε μπορούσαν να βρούνε προφανή λόγο: ‘Πιθανότατα πρόκειται για κάποιου είδους αλλεργική αντίδραση σε κάτι που δυστυχώς δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε‘. Στη διάρκεια της εφηβείας μου οδήγησε ακόμη και σε 2 περιττές χειρουργικές επεμβάσεις: Αφαίρεσα τη σκωληκοειδή απόφυση στα 16 και δύο χρόνια αργότερα αφαιρέθηκαν οι αμυγδαλές μου.
—“Μέχρι το 1973, όταν είχα ένα ακόμη πρήξιμο στα χέρια και τα πόδια μου, -κείνη την εποχή δούλευα στο Υπουργείο Υγείας κι ευτυχώς το αφεντικό μου με έστειλε στα Επείγοντα του Νοσοκομείου das Clínicas στο Σάο Πάολο. Αυτό οδήγησε σε 5ετή αναζήτηση γι’ απάντηση και στη συνέχεια τελικά είχα εργαστηριακά αποδεδειγμένη διάγνωση HAE. Ωστόσο, κείνη την εποχή η ασθένεια ήταν άγνωστη σχεδόν σε κάθε γιατρό στη χώρα μου. Δεν υπάρχουν ακριβή χρονικά, αλλά μπορεί κάλλιστα να ήμουν ο πρώτος Βραζιλιάνος που διαγνώστηκε με HAE. Είναι κληρονομικό: Η μητέρα μου πέθανε στα μόλις 26 της απ’ αυτό, που οφειλότανε σε οίδημα στη γλωττίδα, εμποδίζοντάς τη τελικά ν’ αναπνεύσει. Ήμουν μόλις 7 κείνη την εποχή κι η γιαγιά μου από τη μητέρα μου έγινε ανάδοχη μητέρα μου. Είχε επίσης περιοδικά κάποιο είδος οιδήματος, κυρίως στο δέρμα. Έτσι, υπό αυτή την έννοια, μπορείτε να πείτε ότι η φράση ‘να έχεις την ίδια ασθένεια με τη μητέρα σου’ ήτανε πάντα μαζί μου -και με τη μητέρα μου πριν απ’ αυτό. Εγώ δε με τη σειρά μου, το μετέδωσα σε μία από τις 2 κόρες μου.
—“Υποθέτω ότι πολλοί άνθρωποι θα συνέχιζαν να δίνουνε τον δικό τους αγώνα, αλλά με κάποιο τρόπο βρήκα τη δύναμη να παλέψω και για τους άλλους. Θα μπορούσατε να πείτε ότι η καταπολέμηση της απουσίας πληροφοριών έχει γίνει μέρος της για μένα. Αφού έκανα τη διάγνωσή μου, έπρεπε να εξηγήσω σε πολλούς γιατρούς για το HAE και τελικά αυτό οδήγησε στην ιδέα ότι θα μπορούσα εξ ίσου να προσπαθήσω να διαδώσω πληροφορίες για το HAE όπου μπορούσα. Κατάφερα να δημιουργήσω μικρό δίκτυο ασθενών και μέσα σε λίγα χρόνια, ήμασταν ομάδα περίπου 30 ατόμων που θα συζητούσαμε τις προκλήσεις μας με συμπατριώτες μας με την ίδια πάθηση. Τελικά, αυτό οδήγησε στη 1η επαφή με τη παγκόσμια οργάνωση ασθενών HAEi κι αμέσως μετά ακολούθησε η ίδρυση της Βραζιλιάνικης Ένωσης Ασθενών με Κληρονομικό Αγγειοοίδημα -εν ολίγοις, αυτό είναι το ABRANGHE στα πορτογαλικά. Σήμερα έχουμε περισσότερους από 1.300 εγγεγραμμένους ασθενείς, που οι περισσότεροι έχουν ήδη διαγνωστεί ή βρίσκονται στη διαδικασία διάγνωσης με HAE.
—“Τα 1α χρόνια μετά τη διάγνωση δεν είχα κανένα φάρμακο. Απλά έπρεπε να κρατάω σχολαστικό αρχείο των κρίσεών μου, της έντασής τους, της συχνότητάς τους και των πιθανών πυροδοτήσεων. Ωστόσο, το 1982 άρχισα να παίρνω φάρμακα. Στη πραγματικότητα, δεν ήταν μόνο ένα είδος φαρμάκου, καθώς άλλαζα περιοδικά κάθε φορά που οι μελέτες έδειχναν την αποτελεσματικότητα ενός παλιού. Πρέπει να ήμουν ο πρώτος ασθενής που απέκτησε πρόσβαση στο εξασθενημένο ανδρογόνο Danazol μέσω του Υπουργείου Υγείας στο Σάο Πάολο. Και τώρα όλο και περισσότεροι γιατροί γνωρίζουν για το HAE. Ο αριθμός των γιατρών που είναι εγγεγραμμένοι στον οργανισμό HAE της Βραζιλίας είναι κοντά στους 400, επομένως έχει βελτιωθεί αρκετά μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Με άλλα λόγια, έχουμε πολλούς εξειδικευμένους γιατρούς HAE -το πρόβλημα είναι να τους προσεγγίσουν οι ασθενείς καθώς η χώρα είναι τόσο μεγάλη κι οι ασθενείς τόσο διαδεδομένοι.
—“Η κόρη μου Ρενάτα -που παρεμπιπτόντως ανέλαβε πλέον τη θέση μου ως Πρόεδρος της οργάνωσης HAE της Βραζιλίας- λέει πως οι ασθενείς έπρεπε να υποβάλουν μήνυση κατά του κράτους για να λάβουνε φάρμακα. Αλίμονο, αυτό εξακολουθεί να ισχύει. Η Firazyr κι η Berinert είναι εγγεγραμμένες στην Anvisa, την Υπηρεσία Επιτήρησης Υγείας της Βραζιλίας. Ωστόσο, δεν έχουν ακόμη κλινικό πρωτόκολλο για το HAE στη Βραζιλία -κι αυτό έχει οδηγήσει σε αρκετά ειδική κατάσταση: Για να πάρει το φάρμακο, ο ασθενής πρέπει να ζητήσει από το γιατρό του να κάνει ατομική ιατρική αναφορά σχετικά με τον ασθενή και το HAE που ζητά Firazyrή Berinert. Στη συνέχεια, ο ασθενής πρέπει να στείλει την ιατρική έκθεση και τα προσωπικά έγγραφα σε δικηγόρο και υπό την προϋπόθεση ότι ο ασθενής πληρώνει για τη νομική βοήθεια, ο δικηγόρος θ’ ασκήσει αγωγή κατά του κράτους. Μόνο μετά απ’ αυτή τη γραφειοκρατική κι επίπονη διαδικασία, θα το λάβει. Για να κάνουμε τα πράγματα λίγο πιο εύκολα για τους ασθενείς με HAE στη Βραζιλία, ενώσαμε τις δυνάμεις μας με οργανισμό υπεράσπισης που καθιστά αυτή τη διαδικασία δωρεάν για ασθενείς που είναι εγγεγραμμένοι στον οργανισμό HAE της Βραζιλίας.
—“Αυτή η διαδικασία λειτουργεί μέχρι τώρα, οι ασθενείς που υποβάλλουν αγωγές κατά του κράτους έχουνΕ κερδίσει. Μόλις κερδίσει, ο ασθενής λαμβάνει ορισμένη ποσότητα φαρμάκου, ανάλογα με τη συνταγή του γιατρού και τις συγκεκριμένες ανάγκες του ασθενούς. Κάθε φορά που χρησιμοποιείται το φάρμακο, ο ασθενής θα πρέπει να απευθυνθεί ξανά στο δικηγόρο. Ιδιαίτερα τη 1η φορά είναι δύσκολο γιατί οι ασθενείς πρέπει να επισυνάψουν πολλά έγγραφα και μακροσκελή ιατρική έκθεση. Κι αν σας έρχεται αυτόματα στο νου: Πώς θα μπορούσα να ζήσω με μια τέτοια ασθένεια που με καθιστά ανίκανη, να μεγαλώσω 2 παιδιά, να έχω δουλειά 9 με 5 και να διευθύνω οργάνωση ασθενών σχεδόν ταυτόχρονα, ε ήταν απλώς θέμα αντιμετώπισης των πραγμάτων μέρα με τη μέρα, πραγματικά. Η ίδρυση του βραζιλιάνικου οργανισμού HAE ήρθε σ’ εποχή που ‘χα μάθει να ζω αρκετά καλά με την ασθένειά μου και με τα χρόνια είχα συνηθίσει να βρίσκω την ενέργεια να βοηθάω κι άλλους σε παρόμοια κατάσταση. Η ευθύνη που ήρθε με την ηγεσία του οργανισμού HAE με βοήθησε ακόμη περισσότερο να ελέγξω τη δική μου κατάσταση και υποθέτω ότι μπορείτε να πείτε ότι το να βοηθάω τους άλλους μου έδωσε άλλη προοπτική και κράτησε την εστίασή μου μακριά από τη δική μου ασθένεια“.
—–Η ζωή της σημαδεύτηκε από την απώλεια της μητέρας της, που πέθανε στα μόλις 26 της από οίδημα στη γλωττίδα (ασφυξία), λόγω της τότε αδιάγνωστης νόσου HAE. Μετά το θάνατο της μητέρας της, όταν η Raquel ήτανε στα μόλις 7, την ανατροφή της ανέλαβε η γιαγιά της (από την πλευρά της μητέρας), που επίσης παρουσίαζε συμπτώματα οιδημάτων στο δέρμα. Τα παιδικά της χρόνια ήτανε δύσκολα, καθώς υπέφερε από κρίσεις σχεδόν κάθε βδομάδα. Η 1η σοβαρή κρίση καταγράφηκε στα 7 της χρόνια μετά από εξαγωγή δοντιού, που προκάλεσε 5ήμερη αιμορραγία.
—–Για 28 χρόνια (από το 1945 ως το 1973) η Raquel ζούσε στο σκοτάδι. Την εποχή εκείνη, επειδή τα οιδήματα παραμόρφωναν το πρόσωπό της, πολλοί πίστευαν ότι ήταν θύμα ενδοοικογενειακής βίας ή ότι είχε κάποια μεταδοτική ασθένεια. Η ίδια έχει περιγράψει ότι ένιωθε τέρας λόγω της παραμόρφωσης, κάτι που της προκαλούσε τεράστια ψυχολογική πίεση στην εφηβεία της. Κατάφερε τελικά να λάβει τη σωστή εργαστηριακή διάγνωση το 1973 στο Νοσοκομείο das Clínicas στο Σάο Πάολο, μετά από 5ετή αναζήτηση απαντήσεων. Θεωρείται πιθανώς η 1η Βραζιλιάνα που διαγνώστηκε επίσημα με τη νόσο. Εργάστηκε στο Τμήμα Δημόσιας Υγείας της Βραζιλίας. Σπούδασε Νοσοκομειακή Διοίκηση στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο (USP) μεταξύ 1975-1976. Είναι η ιδρύτρια και πρόεδρος της ABRANGHE (Associação Brasileira de Angioedema Hereditário). Μέσω του οργανισμού αυτού, έχει αφιερώσει τη ζωή της στην ενημέρωση των γιατρών και του κοινού για τη σπάνια αυτή πάθηση, διασφαλίζοντας ότι άλλοι ασθενείς δεν θα υποφέρουν από καθυστερημένη διάγνωση. Η κόρη της, Renata, πάσχει επίσης από την ίδια νόσο, κάτι που ενίσχυσε την αποφασιστικότητά της να δημιουργήσει δίκτυο υποστήριξης για τις επόμενες γενιές.
—–Η στιγμή που έμαθε το όνομα της πάθησής της ήταν η γέννηση της ακτιβίστριας Raquel. Κατάλαβε ότι ο θάνατος της μητέρας της δεν ήτο τυχαίο γεγονός, αλλ’ αποτυχία του συστήματος υγείας. Αυτό είναι το σημείο καμπής που την έκανε από ασθενή, ηγέτιδα. Η Raquel απέκτησε 2 κόρες τη Ρενάτα και τη Φερνάντα. Η Ρενάτα κληρονόμησε τη νόσο, γεγονός που αποτέλεσε βασικό κίνητρο για τη Raquel να ιδρύσει την ένωση ασθενών, ώστε να εξασφαλίσει καλύτερη ποιότητα ζωής για τη Renata κι άλλους ασθενείς. Πριν τη διάγνωσή της, εργαζότανε στο Τμήμα Υγείας (Department of Health) της Βραζιλίας. Η τύχη στάθηκε με το μέρος της το 1973, όταν ο προϊστάμενός της στη δουλειά την έστειλε στα επείγοντα του Hospital das Clínicas στο Σάο Πάολο στη διάρκεια κρίσης. Αυτό οδήγησε στην επίσημη διάγνωση μετά από χρόνια αναζήτησης. Παρά τις δυσκολίες της νόσου, σπούδασε Νοσοκομειακή Διοίκηση στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο (USP) (1975-1976).
—–Πολύ ανθρώπινη πλευρά είναι η σχέση με τη κόρη της, Renata. Η Raquel έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις της ότι ο μεγαλύτερος φόβος της ήταν να μην έχει η Renata τη τύχη της γιαγιάς της. Η επιβίωση κι η καλή υγεία της κόρης της είναι, για την ίδια, το μεγαλύτερο παράσημο της ζωής της. Η Raquel de Oliveira Martins ξεπέρασε τη σπάνια ασθένειά της κι ίδρυσε ένωση ασθενών προκειμένου να διαδώσει πληροφορίες στους γιατρούς και στο ευρύ κοινό. Συχνά αναφέρει: “Δεν παλεύω μόνο για τη ζωή μου, αλλά για το δικαίωμα κάθε ασθενή ν’ αναπνέει χωρίς φόβο“. Η ιστορία της Raquel αξίζει σίγουρα να γίνει γνωστή και στο ελληνικό κοινό, καθώς αποτελεί πηγή έμπνευσης για το πώς η θέληση μιας γυναίκας μπορεί ν’ αλλάξει το σύστημα υγείας ολόκληρης χώρας.
—————————–Ίδρυση της ABRANGHE (2010)
Η Abranghe (Associação Brasileira de Angioedema Hereditário – Βραζιλιάνικη Ένωση Κληρονομικού Αγγειοοιδήματος) είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 2010. Αποστολή της είναι η υποστήριξη ασθενών και οικογενειών που ζουν με το Κληρονομικό Αγγειοοίδημα (ΚΑΟ) στη Βραζιλία.
Το 2010 η Ρακέλ, ίδρυσε την Ένωση Αγγειοοιδήματος της Βραζιλίας. Το σπουδαίο είναι ότι δεν περιορίστηκε στη Βραζιλία:
Συνέβαλε στη δημιουργία του HAE International.
Πίεσε την κυβέρνηση της Βραζιλίας να εισάγει εξειδικευμένα φάρμακα (C1 inhibitors) που μέχρι τότε δεν υπήρχαν στη χώρα.
Σκοπεύει στη καθοδήγηση και τη παροχή αξιόπιστων πληροφοριών για την αναζήτηση διάγνωσης και θεραπείας.
Ενημερώνει για τη νόσο, που είναι σπάνια γενετική διαταραχή που προκαλεί σοβαρά πρηξίματα (οιδήματα) σε διάφορα μέρη του σώματος.
Διαθέτει δίκτυο με πάνω από 630 γιατρούς και υποστηρίζει περισσότερους από 2.000 ασθενείς και 5.000 οικογένειες.
Είναι επίσημο μέλος του HAEi (Hereditary Angioedema International), του διεθνούς δικτύου για το Κληρονομικό Αγγειοοίδημα.
Στοιχεία Επικοινωνίας:
Email: abranghe@abranghe.org.br.
Τηλέφωνο: +55 (11) 2503-2542 / +55 (11) 97454-6118.
Ο αντίστοιχος ελληνικός φορέας υποστήριξης για το Κληρονομικό Αγγειοοίδημα είναι το σωματείο Κληρονομικό Αγγειοοίδημα Ελλάδας (ΚΑΟ Ελλάδας), που ιδρύθηκε το 2021.
Είναι επίσημο μέλος του διεθνούς δικτύου HAE International (HAEi) και της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας.
Στοιχεία Επικοινωνίας & Πληροφορίες
Ιστότοπος: kaoelladas.gr (περιλαμβάνει ενημερωτικό υλικό, νομοθεσία και δικαιώματα ασθενών).
Πρόεδρος: Ασημίνα Κροτσίδα (asimina222000@yahoo.gr).
Email Συλλόγου: haegroup.greece@gmail.com.
Τηλέφωνο: +30 6977 412779.
Social Media: Διαθέτει ενεργή ομάδα στο Facebook (HAE GREECE).
Εξειδικευμένη Ιατρική Υποστήριξη:
Στην Ελλάδα, το κεντρικό σημείο αναφοράς για τη διάγνωση και παρακολούθηση της νόσου είναι το Αλλεργιολογικό Τμήμα του ΓΝΑ “ΛΑΪΚΟ”, το οποίο είναι αναγνωρισμένο ως Κέντρο Εμπειρογνωμοσύνης για το Κληρονομικό Αγγειοοίδημα.
Το σωματείο εστιάζει στην ενημέρωση του κοινού, τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των ασθενών (όπως η πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες) και την υποστήριξη των οικογενειών, ώστε να μειωθεί ο χρόνος μέχρι την ορθή διάγνωση.
—–Η Ένωση Κληρονομικού Αγγειοοιδήματος των ΗΠΑ (HAEA) είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός υπεράσπισης που εξυπηρετεί άτομα με HAE και τους φροντιστές τους. Η ένωση είναι μια κοινότητα ανθρώπων που επηρεάζονται από το HAE και τα αγαπημένα τους πρόσωπα που ηγούνται του αγώνα στην έρευνα, την υπεράσπιση και την εύρεση θεραπείας για το HAE. Μέσω μιας παθιασμένης δέσμευσης στην κοινότητα HAE, η HAEA προσφέρει μια μεγάλη ποικιλία υπηρεσιών και πόρων που προάγουν την εκπαίδευση HAE, την κλινική έρευνα, τη συμμετοχή της κοινότητας, την πρόσβαση σε φάρμακα, εξατομικευμένα δίκτυα υποστήριξης και ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών για να βοηθήσουν τα άτομα που ζουν με HAE να ζήσουν μια φυσιολογική ζωή.
————————Τι Είναι Το Κληρονομικό Αγγειοοίδημα
—–Άτομα που έχουνε διαγνωστεί με κληρονομικό αγγειοοίδημα έχουν επαναλαμβανόμενο οίδημα στα άκρα, τα γεννητικά όργανα, το πρόσωπο, τα χείλη, τον λάρυγγα ή το γαστρεντερικό σωλήνα. Το πρήξιμο που αφορά το αναπνευστικό και το γαστρεντερικό σύστημα μπορεί να προκαλέσει σημαντικό κίνδυνο και δυσφορία. Η εμπλοκή αναπνευστικών δομών, όπως ο λαιμός ή ο λάρυγγας, μπορεί να προκαλέσει δυσκολίες στην αναπνοή κι απειλητική για τη ζωή απόφραξη των αεραγωγών. Τα επεισόδια που προσβάλλουνε το γαστρεντερικό σωλήνα μπορεί να προκαλέσουνε σειρά από επιπλοκές, όπως εμετό, κράμπες στη κοιλιά, διάρροια κι αφυδάτωση. Μερικοί άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουνε πρόδρομα συμπτώματα, όπως μυρμήγκιασμα, κόπωση ή αδυναμία στο σημείο του επικείμενου οιδήματος με το 1/3 των ατόμων να εμφανίζουν ερυθηματώδες εξάνθημα (περιθωριακό ερύθημα) ως πρόδρομο σύμπτωμα. Η κνίδωση συνήθως δεν παρατηρείται στο κληρονομικό αγγειοοίδημα, σε σύγκριση με άλλες αιτίες αγγειοοιδήματος, όπως τα συμπτώματα που προκαλούνται από ισταμίνη.
—–Επειδή το HAE είναι αυτοσωματική επικρατούσα νόσος, δεν υπάρχει διαφορά φύλου στη μετάδοση και τα δύο φύλα είναι εξίσου πιθανό να λάβουνε το μεταλλαγμένο γονίδιο από τους γονείς τους. Το αυτοσωμικό κυρίαρχο πρότυπο κληρονομικότητας όσον αφορά στο κληρονομικό αγγειοοίδημα απαιτεί τη λήψη μόνο ενός αντιγράφου του μεταλλαγμένου γονιδίου αναστολέα C1 για να έχει συμπτωματική νόσο. Επιπλέον, το κληρονομικό αγγειοοίδημα με ανεπάρκεια αναστολέα C1 τύπου 1 και 2 έχει πλήρη διείσδυση, που σημαίνει ότι όλοι όσοι κληρονομούνε το δυσλειτουργικό γονίδιο θα έχουνε συμπτωματική νόσο. Ωστόσο, το κληρονομικό αγγειοοίδημα με φυσιολογικά επίπεδα αναστολέα C1 (νόσος τύπου 3) έχει ατελή διείσδυση κι οι άνδρες μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί φορείς παρά το γεγονός ότι κληρονομούν μεταλλαγμένο γονίδιο.
—–Όσον αφορά στις μεταλλάξεις στο γονίδιο SERPING1 που παρατηρείται στα κληρονομικά αγγειοοιδήματα τύπου 1 και 2 (κληρονομικό αγγειοοίδημα με ανεπάρκεια αναστολέα C1), το 75% των περιπτώσεων οφείλεται σε αυτοσωμική επικρατούσα κληρονομικότητα μεταλλαγμένου γονιδίου και το 25% των περιπτώσεων οφείλεται σε de novo μεταλλάξεις του ωαρίου ή του σπέρματος ή σε πρώιμη εμβρυολογική ανάπτυξη. Το κληρονομικό αγγειοοίδημα τύπου 3 (κληρονομικό αγγειοοίδημα με φυσιολογικά επίπεδα αναστολέα C1) σχετίζεται με μεταλλάξεις στα γονίδια του Παράγοντα XII, της αγγειοποιητίνης 1, του πλασμινογόνου ή του κινινογόνου 1.
—–Έχουνε περιγραφεί οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί που συμβάλλουνε στο αγγειοοίδημα που προκαλείται από βραδυκινίνη στο κληρονομικό αγγειοοίδημα. Ο αναστολέας C1 συνήθως δρα ως αναστολέας του συστήματος επαφής με το πλάσμα, όπου αναστέλλει την καλλικρεΐνη πλάσματος, τον παράγοντα XIIa και τον παράγοντα XIIf. Ωστόσο, σε κληρονομικό αγγειοοίδημα με ανεπάρκεια αναστολέα C1, ο αναστολέας C1 είναι είτε μειωμένος σε ποσότητα και λειτουργία (τύπος 1) είτε δυσλειτουργικός (τύπος 2), αυτό οδηγεί σε αναστολή της βραδυκινίνης και ενεργοποίηση του υποδοχέα βραδυκινίνης Β1 και του υποδοχέα βραδυκινίνης Β2 με τη μεσολάβηση βραδυκινίνης στα ενδοθηλιακά κύτταρα (κύτταρα που επενδύουν τα αιμοφόρα αγγεία). Αυτή η ενεργοποίηση οδηγεί σε φωσφορυλίωση, εσωτερίκευση και αποικοδόμηση της αγγειακής ενδοθηλιακής καντερίνης (ένας τύπος μορίου κυτταρικής προσκόλλησης). Η αποικοδόμηση της καντερίνης οδηγεί σε συστολή του κυτταροσκελετού της ακτίνης και αυξημένο μέγεθος πόρων των αγγειακών ενδοθηλιακών κυττάρων. Οι συνδέσεις των προσκολλημένων μειώνονται επίσης λόγω της ενεργοποίησης των υποδοχέων βραδυκινίνης Β1 και Β2 και ενεργοποιείται επίσης ο αγγειακός ενδοθηλιακός αυξητικός παράγοντας (VEGF). Η αποδόμηση αυτών των ενδοθηλιακών μεσοκυττάριων συνδέσεων φραγμού με τη μεσολάβηση της ισταμίνης οδηγεί σε αυξημένη αγγειακή διαπερατότητα, οδηγώντας σε αγγειακή διαρροή στους περιβάλλοντες ιστούς και προκαλώντας έτσι το χαρακτηριστικό οίδημα που παρατηρείται στο κληρονομικό αγγειοοίδημα. Ο υποδοχέας βραδυκινίνης Β1 (σε αντίθεση με τον υποδοχέα Β2) απευαισθητοποιείται αργά και μόνο εν μέρει μετά τη δέσμευση του αγωνιστή βραδυκινίνης, παραμένοντας έτσι συστατικά ενεργός πολύ μετά την αρχική έκθεση στη βραδυκινίνη, γεγονός που μπορεί να εξηγήσει το παρατεταμένο οίδημα που παρατηρείται στο κληρονομικό αγγειοοίδημα σε σύγκριση με άλλες αιτίες αγγειοοιδήματος.
—–Η αναγνώριση του HAE είναι συχνά δύσκολη λόγω της μεγάλης μεταβλητότητας στην έκφραση της νόσου, με τη διάγνωση να καθυστερεί συχνά για χρόνια. Η πορεία της νόσου είναι ποικίλη και απρόβλεπτη, ακόμη και σε έναν μόνο ασθενή κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αυτή η ασθένεια μπορεί να είναι παρόμοια στην εμφάνισή της με άλλες μορφές αγγειοοιδήματος που προκύπτουν από αλλεργίες ή άλλες ιατρικές καταστάσεις, αλλά διαφέρει σημαντικά ως προς την αιτία και τη θεραπεία. Όταν το HAE διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως αλλεργία, συνήθως αντιμετωπίζεται με στεροειδή, επινεφρίνη ή αντιισταμινικά, φάρμακα που είναι συνήθως αναποτελεσματικά στη θεραπεία ενός επεισοδίου HAE. Άλλες λανθασμένες διαγνώσεις έχουν οδηγήσει σε περιττή διερευνητική χειρουργική επέμβαση για ασθενείς με κοιλιακό οίδημα κι άλλοι ασθενείς με HAE αναφέρουν ότι ο κοιλιακός πόνος τους διαγνώστηκε λανθασμένα ως ψυχοσωματικός ή κακόβουλος.
—–Το HAE αντιπροσωπεύει μόνο μικρό κλάσμα όλων των περιπτώσεων αγγειοοιδήματος. Για να αποφευχθούν δυνητικά θανατηφόρες συνέπειες όπως η απόφραξη των ανώτερων αεραγωγών και η περιττή χειρουργική επέμβαση στην κοιλιά, η σημασία της σωστής διάγνωσης δεν μπορεί να υπερτονιστεί. Υπάρχουνε 3 τύποι κληρονομικού αγγειοοιδήματος (HAE). Οι τύποι HAE I και II προκαλούνται και οι δύο από ανεπάρκεια του αναστολέα C1 του συμπληρώματος (C1-INH), μιας πρωτεΐνης πλάσματος που είναι σημαντικός αναστολέας αρκετών πρωτεασών σερίνης, ειδικά του συστήματος του συμπληρώματος και της οδού ενεργοποίησης επαφής/καλλικρεΐνης-κινίνης, αλλά και του ινωδολυτικού συστήματος.
Στο HAE τύπου Ι, υπάρχει ποσοτική ανεπάρκεια αναστολέα C1, τα επίπεδα αντιγονικών καθώς και λειτουργικών αναστολέων C1 στο πλάσμα μειώνονται. Αυτός ο τύπος αντιπροσωπεύει περίπου το 85% των περιπτώσεων HAE με ανεπάρκεια αναστολέα C1.
Στο HAE τύπου II, υπάρχει ποιοτική ανεπάρκεια, με φυσιολογικά – μερικές φορές ακόμη και αυξημένα – επίπεδα πρωτεΐνης C1-αναστολέα, αλλά μειωμένες λειτουργικές μετρήσεις C1-αναστολέα. Αυτός ο τύπος παρατηρείται σε περίπου 15% των περιπτώσεων HAE με ανεπάρκεια C1-αναστολέα.
Η ανεπάρκεια του αναστολέα C1 προκαλείται από μεταλλάξεις του γονιδίου SERPING1, του γονιδίου που κωδικοποιεί τον αναστολέα C1 του συμπληρώματος. Έχουν περιγραφεί περισσότερες από 700 διαφορετικές μεταλλάξεις. Το γονίδιο SERPING1 δείχνει σημαντική τάση για de novo μεταλλάξεις. Ως αποτέλεσμα, δεν είναι ασυνήθιστο να παρατηρούνται ασθενείς με πρωτοπαθείς υποτροπιάζουσες κρίσεις αγγειοοιδήματος και ανεπάρκεια αναστολέα C1 όπου και οι δύο γονείς δεν επηρεάζονται.
Ένας άλλος τύπος κληρονομικού αγγειοοιδήματος, που αρχικά ονομαζόταν HAE τύπου III, έχει παρατηρηθεί. Σε αντίθεση με τους τύπους HAE I και II, αυτός ο τύπος της νόσου χαρακτηρίζεται από φυσιολογικές μετρήσεις αναστολέων C1. Έτσι, ο όρος «κληρονομικό αγγειοοίδημα με φυσιολογικό αναστολέα C1» χρησιμοποιείται πλέον γενικά για αυτόν τον τύπο HAE. Το φυσιολογικό επίπεδο αναστολέα C1 κληρονομικό αγγειοοίδημα πιστεύεται ότι περιλαμβάνει διάφορες μεταλλάξεις που αύξησαν τη δραστηριότητα της βραδυκινίνης και προκαλούν μειωμένο κατώφλι για την ενεργοποίηση του συστήματος επαφής με το πλάσμα, οδηγώντας έτσι στα συμπτώματα του αγγειοοιδήματος.
—–Το κληρονομικό αγγειοοίδημα με φυσιολογικό αναστολέα C1 είναι μια γενετικά ετερογενής διαταραχή. Έχουν εντοπιστεί αρκετοί μοριακοί υποτύποι. Ένας πρώτος υποτύπος, που εντοπίστηκε το 2006, προκαλείται από μεταλλάξεις του γονιδίου F12 που κωδικοποιεί τον παράγοντα πήξης XII (γνωστός κι ως παράγοντας Hageman). Κι οι 4 μεταλλάξεις που είναι γνωστές μέχρι στιγμής, οι δύο αρχικά περιέγραψαν λανθασμένες μεταλλάξεις στο εξόνιο 9 καθώς και οι δύο πρόσθετες, πολύ σπάνιες μεταλλάξεις που περιγράφηκαν αργότερα, επηρεάζουν την πλούσια σε προλίνη περιοχή του παράγοντα πήξης XII. Μια επιταχυνόμενη ενεργοποίηση του συστήματος καλλικρεΐνης-κινίνης φαίνεται να αντιπροσωπεύει τον παθομηχανισμό μέσω του οποίου οι μεταλλάξεις F12 προκαλούν αγγειοοίδημα.
—–Η κλινική εκδήλωση κληρονομικού αγγειοοιδήματος λόγω μετάλλαξης F12 εμφανίζεται κατά προτίμηση, αλλά όχι αποκλειστικά, σε γυναίκες φορείς μετάλλαξης. Η αξιοσημείωτη ευαισθησία στα οιστρογόνα είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα του τύπου HAE που προκαλείται από μετάλλαξη F12. Π.χ., τα από του στόματος αντισυλληπτικά που περιέχουν οιστρογόνα παίζουν σημαντικό ρόλο στη πρόκληση κρίσεων αγγειοοιδήματος. Η έξαρση των συμπτωμάτων στη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι επίσης μια κοινή παρατήρηση. Το κληρονομικό αγγειοοίδημα λόγω δυσλειτουργίας του παράγοντα XII είναι ο πιο κοινός υποτύπος αγγειοοιδήματος τύπου III.
—–2ος μοριακός υπότυπος του HAE με φυσιολογικό αναστολέα C1 προκαλείται από μετάλλαξη του γονιδίου του πλασμινογόνου, δηλαδή σπάνια λανθασμένη μετάλλαξη εντός της περιοχής kringle 3 του πλασμινογόνου, με αποτέλεσμα νέο τύπο δυσπλασμινογοναιμίας. Η μετάλλαξη δημιουργεί νέα θέση δέσμευσης λυσίνης εντός της περιοχής kringle 3 και μεταβάλλει τη γλυκοζυλίωση του πλασμινογόνου. Η μεταλλαγμένη πρωτεΐνη πλασμινογόνου έχει αποδειχθεί ότι είναι εξαιρετικά αποτελεσματική κινινογονάση που απελευθερώνει άμεσα βραδυκινίνη από κινινογόνο υψηλού και χαμηλού μοριακού βάρους. Τα οίδημα της γλώσσας είναι πολύ συχνό και χαρακτηριστικό σύμπτωμα σε ασθενείς με κληρονομικό αγγειοοίδημα λόγω μετάλλαξης πλασμινογόνου.
—–Πολύ σπάνιες παρατηρήσεις έχουνε δείξει ότι μεταλλάξεις των ακόλουθων γονιδίων μπορεί επίσης να είναι υπεύθυνες για την ανάπτυξη κληρονομικού αγγειοοιδήματος με φυσιολογικό αναστολέα C1: αγγειοποιητίνη 1 [HAE με μετάλλαξη αγγειοποιητίνης 1 (ANGPT1)], μυοφερλίνη [HAE με μετάλλαξη μυοφερλίνης (MYOF)], κινινογόνο 1 [HAE με μετάλλαξη κινινογόνου 1 (KNG1)] και θειική ηπαράνη-γλυκοζαμίνη 3-σουλφοτρανσφεράση 6 [HAE με μετάλλαξη θειικής ηπαράνης-γλυκοζαμίνης 3-σουλφοτρανσφεράσης 6 (HS3ST6)]. Ωστόσο, για μεγάλο ποσοστό περιπτώσεων με κληρονομικό αγγειοοίδημα με φυσιολογικό αναστολέα C1 η γενετική αιτία παραμένει άγνωστη. Η θεραπεία με αναστολείς ΜΕΑ αντενδείκνυται σε αυτή τη κατάσταση, καθώς αυτά τα φάρμακα μπορεί να οδηγήσουνε σε συσσώρευση βραδυκινίνης, που μπορεί να επισπεύσει επεισόδια ασθένειας.
—–Στα άτομα που εμφανίζονται επεισόδια τουλάχιστον μία φορά το μήνα ή που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο να αναπτύξουν οίδημα του λάρυγγα απαιτούν μακροχρόνια πρόληψη. Υπάρχουν αρκετές κλινικές δοκιμές φάσης ΙΙΙ που αφορούν την προφύλαξη και τη θεραπεία του HAE. Αυτά οδήγησαν στην αδειοδότηση του pdC1INH σε πολλά μέρη του κόσμου. ανταγωνιστές υποδοχέα βραδυκινίνης (icatibant) στην Ευρώπη. αναστολείς καλλικρεΐνης (ecallantide και lanadelumab) στις ΗΠΑ κι ανασυνδυασμένη θεραπεία υποκατάστασης C1-INH (rhC1INH, conestat alfa) στην Ευρώπη. Το τρανεξαμικό οξύ έχει αποδειχθεί ότι είναι σχετικά αναποτελεσματική θεραπεία. Η προφύλαξη με δαναζόλη παραμένει μια επιλογή, αλλά οι θεραπευτικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται πλέον περισσότερο για προφύλαξη λόγω των ανεπιθύμητων ενεργειών της δαναζόλης.
Το 2018, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ενέκρινε το lanadelumab, ενέσιμο μονοκλωνικό αντίσωμα, για την πρόληψη επιθέσεων HAE τύπου I και II σε άτομα ηλικίας 12 ετών κι άνω. Το lanadelumab αναστέλλει το ένζυμο καλλικρεΐνη στο πλάσμα, το οποίο απελευθερώνει τις κινίνες βραδυκινίνη και καλλιδίνη από τις πρόδρομες ουσίες κινινογόνων τους και παράγεται σε περίσσεια σε άτομα με HAE τύπου Ι και ΙΙ.
Το Berotralstat (Orladeyo) εγκρίθηκε στις ΗΠΑ τον Δεκέμβρη του 2020, για τη πρόληψη κρίσεων κληρονομικού αγγειοοιδήματος σε άτομα ηλικίας 12 ετών κι άνω.
Το Φλεβάρη του 2023, ο FDA ενέκρινε την εκτεταμένη χρήση του lanadelumab (Takhzyro) για την πρόληψη κρίσεων κληρονομικού αγγειοοιδήματος σε παιδιά ηλικίας 2 έως 12 ετών.
Το Donidalorsen (Dawnzera) εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στις ΗΠΑ τον Αύγουστο του 2025, για την πρόληψη κρίσεων κληρονομικού αγγειοοιδήματος σε άτομα ηλικίας 12 ετών κι άνω.
—–Η βραχυπρόθεσμη πρόληψη χορηγείται συνήθως πριν από τη χειρουργική επέμβαση ή την οδοντιατρική θεραπεία. Στη Γερμανία, το πυκνό διάλυμα C1-INH χρησιμοποιείται για αυτό και χορηγείται 1-1,5 ώρα πριν από τη διαδικασία. Σε χώρες όπου το συμπύκνωμα αναστολέα C1 δεν είναι διαθέσιμο ή διατίθεται μόνο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης (οίδημα του λάρυγγα), χορηγείται θεραπεία με ανδρογόνα υψηλής δόσης για 5-7 ημέρες. Ο στόχος της οξείας θεραπείας είναι να σταματήσει η εξέλιξη του οιδήματος όσο το δυνατόν γρηγορότερα, κάτι που μπορεί να είναι σωτήριο, ιδιαίτερα εάν το πρήξιμο βρίσκεται στον λάρυγγα. Αρκετές θεραπείες με αναστολείς C1 είναι διαθέσιμες στις ΗΠΑ και δύο προϊόντα αναστολέα C1 είναι διαθέσιμα στον Καναδά. Το Berinert P (CSL Behring), το οποίο είναι παστεριωμένο, εγκρίθηκε από τον FDA των ΗΠΑ το 2009 για οξείες προσβολές. Το Cinryze, το οποίο είναι νανοφιλτραρισμένο, εγκρίθηκε από τον FDA το 2008 για προφύλαξη. Το Ruconest είναι ένας ανασυνδυασμένος αναστολέας C1 εγκεκριμένος στις ΗΠΑ και την ΕΕ που δεν ενέχει τον κίνδυνο μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών λόγω παθογόνων που μεταδίδονται στο αίμα του ανθρώπου. Το Sebetralstat (Ekterly) εγκρίθηκε για ιατρική χρήση στις ΗΠΑ τον Ιούλιο του 2025. Είναι από του στόματος (χάπι) αναστολέας καλλικρεΐνης πλάσματος που προορίζεται για χρήση σε άτομα ηλικίας 12 ετών κι άνω.
—–Στη Γερμανία, οι περισσότερες οξείες θεραπείες αποτελούνται από συμπύκνωμα αναστολέα C1 από αίμα δότη, το οποίο πρέπει να χορηγείται ενδοφλεβίως. Ωστόσο, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, το συμπύκνωμα αναστολέα C1 είναι διαθέσιμο μόνο σε ασθενείς που συμμετέχουν σε ειδικά προγράμματα. Σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης όπου το συμπύκνωμα αναστολέα C1 δεν είναι διαθέσιμο, το φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα (FFP) μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναλλακτικά, καθώς περιέχει επίσης αναστολέα C1. Άλλες μέθοδοι θεραπείας μπορούν να διεγείρουν τη σύνθεση του αναστολέα C1 ή να μειώσουν την κατανάλωση αναστολέα C1. Ο καθαρισμένος αναστολέας C1, που προέρχεται από ανθρώπινο αίμα, χρησιμοποιείται στην ΕΕ από το 1979.
—–Το φάρμακο ecallantide αναστέλλει τη καλλικρεΐνη του πλάσματος και εγκρίθηκε από τον FDA στις Ηνωμένες Πολιτείες για οξείες προσβολές το 2009. Το Icatibant αναστέλλει τον υποδοχέα βραδυκινίνης Β2 κι εγκρίθηκε στην ΕΕ το 2008 και στις ΗΠΑ το 2011. Περίπου το 25% των προσβεβλημένων πεθαίνουν τις δύο πρώτες δεκαετίες της ζωής τους, κυρίως λόγω έλλειψης θεραπείας. Σε ιταλική μελέτη, τα άτομα με HAE είχαν μέσο προσδόκιμο ζωής όπως αυτό του γενικού πληθυσμού. Τα δεδομένα σχετικά με την επιδημιολογία του αγγειοοιδήματος είναι περιορισμένα. Η συχνότητα εμφάνισης HAE είναι μία στις 50.000 παγκοσμίως. Τα ποσοστά θνησιμότητας υπολογίζονται σε 15-33%, που προκύπτουν κυρίως από οίδημα του λάρυγγα κι ασφυξία. Το HAE οδηγεί σε 15,000–30,000 επισκέψεις στο τμήμα επειγόντων περιστατικών ετησίως.
—–Υπάρχουν εθνικές ενώσεις για ασθενείς με HAE και τις οικογένειές τους σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο. Πολλές από αυτές τις εθνικές ενώσεις είναι μέλη του παγκόσμιου οργανισμού Hereditary Angioedema International (HAEI). Το HAEI αυξάνει την ευαισθητοποίηση σχετικά με το κληρονομικό αγγειοοίδημα καθώς και διευκολύνει τον συντονισμό της έρευνας σχετικά με την πάθηση.
—–Με βάση τη τεχνολογία CRISPR/Cas9, αναπτύσσεται πιθανή εφάπαξ θεραπεία γονιδιακής επεξεργασίας γνωστή ως NTLA-2002 για τη θεραπεία του HAE. Το NTLA-2002 έχει σχεδιαστεί για να αποτρέπει τις επιθέσεις HAE απενεργοποιώντας το γονίδιο της καλλικρεΐνης Β1 (KLKB1), που κωδικοποιεί τη προκαλικρεΐνη, τη πρόδρομη πρωτεΐνη της καλλικρεΐνης.
—–Κάθε χρόνο στις 16 Μάη, το HAEi, το HAEA κι η κοινότητα του HAE ευαισθητοποιούνται για το HAE με τη διεθνή ημέρα HAE.
