-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.


 
 

 

Kant Immanuel: ...

           Στο σκτος η φαντασα εναι πιο ζωηρ απ' ,τι στο πλετο φως.
                            Η ευτυχα δεν εναι ιδανικ λογικς, αλλ φαντασας.
                        Δημιουργα: καλτερος τρπος ν' απολαμβνεις τη ζω.
                                       χε θρρος, να χρησιμοποιες το δικ σου νου.
                                           Η τχνη χει ανιδιοτελ χαρακτρα παιδιο.

Βιογραφικ

     Ο Ιμμνουελ Καντ (Immanuel Kant, ρωσ. Иммануил Кант), ο Γερμανς φιλσοφος του δολου λογισμο, θεωρεται απ τους σημαντικτερους στοχαστς και φιλοσφους λων των εποχν, ο μεγαλτερος της νετερης εποχς κι νας απ τους κεντρικος στοχαστς του Διαφωτισμο. Στα ελληνικ τ' νομ του παλαιτερα αποδιδταν ως Εμμανουλ Κντιος.
Οι γονες του τανε καταγωγς Ρωσας-Βαλτικς. Γεννθηκε, ζησε και πθανε στο Κανιξμπεργκ της Ανατολικς Πρωσας, δεν παντρετηκε ποτ, δεν εγκατλειψε ποτ τη γεντειρα κι εχε γνει αντικεμενο σχολιασμο για την εντυπωσιακ ακρβει του στις κοινωνικς συναναστροφς -υπδειγμα αυτοπειθαρχας και παραξενις. Χρηματοδτησε τις σπουδς του παραδδοντας ιδιωτικ μαθματα και κερδζοντας στοιχματα στο μπιλιρδο.
     Το 1749 προσπθησε να λσει μια μαθηματικ αντιδικα μεταξ οπαδν του Καρτσιου και του Λιμπνιτς με σχετικοποηση των θσεν τους. Το 1755 δημοσευσε αννυμα θεωρα του για τη δημιουργα του πλανητικο μας συστματος και για την παρξη γαλαξιν πρα απ' το δικ μας γαλαξα. Το διο τος αναγορεεται Διδκτωρ κι Υφηγητς του πανεπιστημου της Καινιξβργης. Αποδδει δε το δρο της γνσης στον νθρωπο σε θεκ παρμβαση. Το 1770 γινε τακτικς καθηγητς της Λογικς και Μεταφυσικς στο διο Πανεπιστμιο και παρλληλα κανε παραδσεις στη Φυσικ, Κοσμολογα, Ανθρωπολογα, Θεολογα και Γεωγραφα. Κποια εποχ δδασκε στο πανεπιστμιο 36 ρες τη βδομδα. Μετ απ μερικς μικρτερες δημοσιεσεις του για θματα Φυσικς και Μεταφυσικς, παρουσασε σε 3 θεμελιδη ργα την υπερβατολογικ φιλοσοφα του: Κριτικ του καθαρο Λγου (Kritik der reinen Vernunft, 1781), Κριτικ του πρακτικο Λγου (Kritik der praktischen Vernunft, 1788) και Κριτικ της κριτικς Δναμης (Kritik der Urteilskraft, 1790).
     Ο Καντ ρισε τον Διαφωτισμ (Aufklärung), στο δοκμι του Was ist Aufklärung? (Τι εναι Διαφωτισμς;), ως τη περοδο που χαρακτηρζεται απ το γνωμικ στη λατινικ γλσσα, Sapere aude! (τολμστε να εστε σοφς τλμησε να γνωρζεις) στην ερμηνεα που του δνει ο διος: "χε το θρρος, να χρησιμοποιες το δικ σου νου, τη δικ σου σκψη". Αυτ η περοδος διακρνεται απ τη κριτικ σκψη ναντι των κριτων υπαγορεσεων και των προκαταλψεων της εξουσας, της θρησκεας, της κοινωνας ευρτερα. Το ργο του επχει θση συνδετικο κρκου μεταξ του Ορθολογισμο και του Εμπειρισμο, δηλαδ, των βασικν φιλοσοφικν ρευμτων-παραδσεων του 18ου αι.. Εχε, επιπροσθτως, αποφασιστικ επδραση στο κνημα του Ρομαντισμο και στη φιλοσοφα του Γερμανικο Ιδεαλισμο, αλλ και του Νεοκαντιανισμο του 19ου κι αρχν του 20ου αι. Το ργο του αποτλεσε επσης σημεο εκκνησης για πολλος λλους φιλοσφους του 20ου και του 21ου αι. Οι 2 αλληλνδετοι θεμλιοι λθοι αυτο που αποκαλοσε ως τη κριτικ φιλοσοφα του -την αντστοιχη Κοπερνκεια επανσταση, που ισχυριζταν τι συνθεσε για τη φιλοσοφα- ταν η Επιστημολογα ( αλλις Θεωρα της γνσης) του Υπερβατολογικο Ιδεαλισμο κι η ηθικ φιλοσοφα περ της αυτνομης αιτιτητας της ελευθερας του πρακτικο Λγου. Αυτς τοποθετοσαν το ενεργ, λλογο ανθρπινο υποκεμενο στο κντρο της αντικειμενικς γνσης κι ηθικς (την ανθρπινη συμπεριφορ σε συνθκες κοινωνικς συμβωσης).

     Επηρεστηκε απ τον σκεπτικισμ και τον αγνωστικισμ του εμπειριστ Χιουμ κι στρεψε τη προσοχ του για την επτευξη του στχου της αντικειμενικτητας της γνσης των πραγμτων της εμπειρας στην ανλυση της υποκειμενικτητας με την ννοια των αναγκαων και καθολικν, δηλαδ, μη εμπειρικν αρχν που καθιστον δυνατ αυτ την αντικειμενικτητα. Θεωρε τι κθε γνση των αντικειμνων εξαρτται απ την εμπειρα, επειδ στηρζεται στις αισθσεις μας. Τα πργματα καθ' αυτ μας εναι γνωστα επειδ, πως υποστηρζει, η αντικειμενικ γνση εναι δυνατ, μνο αν η αισθητηριακ επδραση των πραγμτων συντθεται μσω των μη εμπειρικν μορφν της αισθητικτητας μας (χρος, χρνος) και της δινοιας. Τα πργματα καθ' αυτ εναι απρσιτα στη θεωρητικ μας γνση, διτι αυτ που αντιλαμβανμαστε εναι τα αισθητηριακ δεδομνα εντς του χρου και του χρνου που εναι μορφς της ανθρπινης αισθητικτητας κι χι των διων των πραγμτων. τσι, αν και τα πργματα καθ' αυτ δεν μπορον να μας γνουνε γνωστ, ο Καντ υποστηρζει πως το λλογο καθεστς του κσμου, πως η επιστμη το αντιλαμβνεται, δε δναται να θεωρηθε απλς και μνο ως η τυχαα συσσρευση αισθαντικν αντιλψεων. Αντιθτως, εναι το αποτλεσμα μιας συνθετικς λειτουργας μη εμπειρικν μορφν αισθητικς εποπτεας αλλ κι εννοιν, βασιζμενης σε νομοτελειακος καννες (π.χ., χρος, χρνος / (αντικειμενικ) αιτιτητα, αναγκαιτητα).Εξηγε ευκρινς τα βασικ στοιχεα του ηθικο του συστματος στο ργο του Θεμλια της μεταφυσικς των Ηθν (1785). Παρουσιζει κριτικ τις συνθετικς a priori αρχς του Πρακτικο Λγου, για να τις συνταιριξει μετ με τη κριτικ παρουσαση των συνθετικν a priori αρχν του Θεωρητικο Λγου.
     Η αφετηρα της σκψης του Καντ εναι τι το μνο αυτοτελς καλ εναι η καλ βοληση. Ο χαρακτρας, το ταλντο, ο αυτολεγχος κι η τχη δεν εναι απαρατητα καλ. Η βοληση εναι καλ χι εξαιτας των τελικν της αποτελεσμτων, αλλ επειδ ακολουθε τον καθολικ κι αναγκαο, νμο της ελευθερας της βολησης. Το ηθικ πρττειν εναι καλ καθ' εαυτ.
     "Ακμη κι αν, απ κποια ιδιατερη δυσμνεια της μορας απ τη φειδωλ, σαν μητρις, προκα της φσης, αυτ η βοληση δεν χει καμμι απολτως δναμη να εκπληρσει τις προθσεις της. Αν, παρ τη μγιστη προσπθει της, εξακολουθε να μην επιτυγχνει τποτα και μνει μνον η καλ βοληση, ακμη και ττε θα 'λαμπε παρ' λ' αυτ σαν κσμημα, για το δικ της χατρι, σαν κτι που φρει λη του την αξα του μσα του".



     Τα ανθρπινα ντα δε μετχουν του νμου της ελευθερας της βολησης, του πρακτικο Λγου, με κνητρο να επιδικουνε την ευτυχα. Το νστικτο θα 'τανε πιο αποτελεσματικ γι' αυτ το σκοπ. Ο Λγος μας δθηκε για να παραγγει βοληση καλ, χι ως μσο προς κποιον απτερο σκοπ, αλλ καλ καθ' αυτ. Η καλ βοληση αποτελε προπθεση για λα τα υπλοιπα αγαθ, συμπεριλαμβανομνης της ευτυχας. Τι εναι, μως, αυτ που κνει τη βοληση καλ; Για ν' απαντηθε αυτ πρπει ν' αναζητηθε η ννοια του καθκοντος. Το να πρττω απ καθκον σημανει να δεχνω καλ βοληση παρ τις δυσκολες, απ σεβασμ για τον ηθικ νμο της ελευθερας. Πρπει να διακρνουμε 2 περιπτσεις: να πρττει κανες σμφωνα με το καθκον και με κνητρο το καθκον. νας παντοπλης εργζεται τμια για προσωπικ του φελος κι νας φιλνθρωπος χαρεται με την ευχαρστηση των συνανθρπων του. Παρ' τι αυτς οι πρξεις εναι ορθς κι ευγενες, για τον Καντ δεν χουν ηθικ αξα με την αυστηρ ννοια. Η αξα του χαρακτρα φανεται μνο ταν κποιος πρττει χι απ προδιθεση αλλ απ καθκον: νθρωπος που θλει να αυτοκτονσει και ποθε το θνατο, ωστσο προσπαθε να κρατηθε στη ζω σμφωνα με τον ηθικ νμο.
     Η διδασκαλα του φανεται ναι 'ναι κατ' αρχν εκ διαμτρου αντθετη με κενη του Αριστοτλη. Αυτς πστευε πως ο πραγματικ ενρετος νθρωπος εναι κενος που απολαμβνει να εκτελε ενρετες πρξεις. Ο Καντ απ την λλη θεωρε ως πραγματικ απδειξη για την αρετ την οδυνηρ πλη του καλς πρττειν, επειδ θεωρε τι η ανθρπινη φση δε συμμορφνεται χωρς εμπδια στις καθολικς, πανανθρπινες απαιτσεις του που θλουν π.χ. να μη κνουμε εξαιρσεις για λγους προσωπικς ευχαρστησης. Μνον ταν εμαστε διατεθειμνοι να μας κοστσει κτι, να συγκρουστομε με τις εγωιστικς διαθσεις μας, μνο ττε μπορομε να 'μαστε σγουροι τι πρττουμε με κνητρο το καθκον. Τι σημανει μως να πρττω απ καθκον; Σημανει να πρττω με σεβασμ στον ηθικ νμο. Ο τρπος για να το ελγξω αυτ εναι ν' αναζητσω τον καννα την αρχ που ενεργ. Αν πρττω απ σεβασμ στο νμο, ττε πρττω μνον τσι στε να θλω η δικ μου προσωπικ αρχ να καταστε καθολικς νμος που να ισχει ακμη κι ναντ μου, αυτ εναι η κατηγορικ προσταγ του Καντ.
     Υπρχουνε 2 εδη προσταγς: η υποθετικ κι η κατηγορικ. Η υποθετικ λει: Αν θες να πετχεις συγκεκριμνο σκοπ, πρττε με συγκεκριμνο τρπο. Η κατηγορικ λει: Ανεξρτητα απ' το σκοπ που θες να πετχεις, πρττε με συγκεκριμνο τρπο. Υπρχουνε πολλς υποθετικς προσταγς, καθς υπρχουν αντστοιχα και πολλο σκοπο που θλει κανες να πετχει. Υπρχει μως κατηγορικ προσταγ: η προσταγ της ηθικς. Η κατηγορικ προσταγ εναι η ανγκη να συμμορφνεται κανες με τη καθαρ καθολικτητα του νμου. "ρα, υπρχει μα μνο κατηγορικ προσταγ, και εναι η εξς: Πρττε μνο βσει εκενης της αρχς, δι της οποας μπορες ταυτχρονα να θλεις να καταστε αυτ καθολικς νμος". Οι ανωτρω καντιανς ιδες διαμρφωσαν κατ πολ λη την επιχειρηματολογα κι ανλυση της μεταγενστερης φιλοσοφας. Οι ιδιαιτερτητες του Καντ και της φιλοσοφας του, πυροδτησαν μεση και διαρκ διαμχη,θετανε δε υπ κριτικ αμφισβτηση θεσμος και παραδσεις. Παρ' λ' αυτ, η ποψ του τι η γνση υπκειται σε περιορισμος που δεν μπορε να ξεπερσει, τι η ηθικ χει τις ρζες της στην ελευθερα του ανθρπου και στην αυτονομα του πρακτικο του Λγου που δε λαμβνει το νμο του απ τη θρησκεα τον Θε, αλλ το νομοθετε ο διος σμφωνα μ' λλογες αρχς κι τι η φιλοσοφα εμπεριχει αυτο-κριτικς διαδικασες, αναδιαμρφωσαν οριστικς τη φιλοσοφα.

     Γεννημνος στο Königsberg (Κανιξμπεργκ, Πρωσα -σμερα ονομζεται Καλνινγκραντ κι ανκει στη Ρωσα) στις 22 Απρλη 1724, τα ολοκληρωμνα και συστηματικ ργα του στην επιστημολογα, τη μεταφυσικ, την ηθικ και την αισθητικ τον χουνε καταστσει απ τις πιο σημαντικς κι αμφιλεγμενες προσωπικτητες της σγχρονης δυτικς φιλοσοφας, αποκαλομενος "πατρας της σγχρονης ηθικς", "πατρας της σγχρονης αισθητικς" και συνδυζοντας τον ορθολογισμ και τον εμπειρισμ, "πατρας της σγχρονης φιλοσοφας".
     Στο δγμα του υπερβατικο ιδεαλισμο, υποστριξε πως ο χρος κι ο χρνος εναι απλς "μορφς διασθησης" που δομον λη την εμπειρα κι τι τ' αντικεμενα της εμπειρας εναι απλς "εμφανσεις". Η φση των πραγμτων πως εναι απ μνα τους εναι γνωστη σε μς. Σε προσπθεια ν' αντιμετωπσει το φιλοσοφικ δγμα του σκεπτικισμο, γραψε τη Κριτικ του Καθαρο Λγου (1781-87), το πιο γνωστ ργο του. Ο Καντ κανε παραλληλισμ με την επανσταση του Κοπρνικου στη πρτασ του να σκεφτομε τ' αντικεμενα της εμπειρας ως συμβατ με τις χωρικς και χρονικς μορφς της διασθησς μας και τις κατηγορες της κατανησς μας, τσι στε να 'χουμε a priori γνση αυτν των αντικειμνων. Αυτο οι ισχυρισμο χουν αποδειχθε ιδιατερα επιδραστικο στις κοινωνικς επιστμες, ιδιατερα στη κοινωνιολογα και την ανθρωπολογα, που θεωρονε τις ανθρπινες δραστηριτητες ως προ-προσανατολισμνες απ πολιτιστικ πρτυπα.
     Ο Καντ πστευε τι η λογικ εναι πηγ της ηθικς κι τι η αισθητικ προκπτει απ ικαντητα ανιδιοτελος κρσης. Οι θρησκευτικς απψεις του τανε βαθι συνδεδεμνες με την ηθικ θεωρα του. Η ακριβς φση τους, ωστσο, παραμνει υπ αμφισβτησην. Ελπζει τι η διαρκς ειρνη θα μποροσε να εξασφαλιστε μσω μιας διεθνος ομοσπονδας δημοκρατικν κρατν και της διεθνος συνεργασας. Η κοσμοπολτικη φμη του, ωστσο, αμφισβητεται απ τη διδοση του επιστημονικο ρατσισμο για μεγλο μρος της καρριρας του, αν κι λλαξε τις απψεις του για το θμα τη τελευταα 10ετα της ζως του.
      Η οικογνει του τανε πρωσικο-γερμανικ λουθηρανικς πστης. Η μητρα του, ννα Ρεγγνα Ριτερ (1697-1737), γεννθηκε στο Κνιγκσμπεργκ απ πατρα απ τη Νυρεμβργη. Ο πατρας, Γιχαν Γκοργκ Καντ (1682–1746), τανε Γερμανς σαγματοποις απ το Μμελ, την εποχ κενη, τη βορειοανατολικτερη πλη της Πρωσας (σημεριν Κλιπεντα, Λιθουανα). Εναι πιθαν τι οι Καντς πραν τ' νομ τους απ' το χωρι Kantvainiai (γερ: Kantwaggen -σμερα μρος του Priekulė) κι τανε καταγωγς Kursenieki. Βαφτστηκε και μετ λλαξε την ορθογραφα του ονματς του σε Ιμμνιουελ αφο μαθε εβρακ. τανε 4ο απ τα 9 παιδι (6 ενηλικιθηκαν). Η οικογνεια του Καντ τνισε τις ευσεβιστικς αξες της θρησκευτικς αφοσωσης, της ταπεινοφροσνης και της κυριολεκτικς ερμηνεας της Ββλου. Η εκπαδευση του νεαρο ταν αυστηρ, τιμωρητικ, πειθαρχικ κι επικεντρθηκε στη λατινικ και θρησκευτικ διδασκαλα ναντι των μαθηματικν και της επιστμης.

     Στα τελευταα του χρνια, ζησε αυστηρ οργανωμνη ζω. Λγεται τι οι γετονες ρυθμζανε τα ρολγια τους απ' τις καθημερινς βλτες του. Δεν παντρετηκε ποτ, αλλ φανεται τι εχε ικανοποιητικ κοινωνικ ζω. τανε δημοφιλς δσκαλος καθς και μτρια πετυχημνος συγγραφας, ακμη και πριν ξεκινσει τα μεγλα φιλοσοφικ του ργα. δειξε μεγλη ικαντητα για μελτη νεαρς. Αρχικ φοτησε στο Collegium Fridericianum, αποφοτησε τλη θρους του 1740. Το 1740, στα 16 του γρφτηκε στο Πανεπιστμιο Königsberg, που μετ θα παραμενει για το υπλοιπο της επαγγελματικς του ζως. Μελτησε τη φιλοσοφα του Gottfried Leibniz και του Christian Wolff υπ τον Martin Knutzen (αναπληρωτ Καθηγητ Λογικς και Μεταφυσικς απ το 1734 ως το θνατ του το 1751), ορθολογιστ που ταν επσης εξοικειωμνος με τις εξελξεις στη βρεττανικ φιλοσοφα κι επιστμη και τον εισγαγε στη να μαθηματικ φυσικ του Νετωνα. Ο Knutzen τον απτρεψε απ' τη θεωρα της προκαθορισμνης αρμονας, που τη θεωροσε μαξιλρι για το τεμπλικο μυαλ. Απτρεψε επσης απ' τον ιδεαλισμ, την ιδα τι η πραγματικτητα εναι καθαρ διανοητικ, που οι περισστεροι φιλσοφοι του 18ου αι. αντιμετπιζαν αρνητικ. Η θεωρα του υπερβατικο ιδεαλισμο που ο Καντ συμπεριλαβε αργτερα στη Κριτικ του Καθαρο Λγου αναπτχθηκε εν μρει σ' αντθεση με τον παραδοσιακ ιδεαλισμ.
Ο Καντ εχε επαφς με φοιτητς, συναδλφους, φλους και συνδαιτυμνες που συχνζανε στη τοπικ μασονικ στο.
     Το εγκεφαλικ επεισδιο του πατρα του κι ο επακλουθος θνατς του το 1746 διακψανε τις σπουδς του. φυγε απ το Königsberg λγο μετ τον Αγουστο του 1748. Θα επιστρψει εκε τον Αγουστο του 1754. γινε ιδιωτικς δσκαλος στις πλεις γρω απ το Königsberg, αλλ συνχισε την επιστημονικ του ρευνα. Το 1749, δημοσευσε το 1ο του φιλοσοφικ ργο, Σκψεις για την αληθιν εκτμηση των ζωντανν δυνμεων, γραμμνο το 1745-47. Εναι πιτερο γνωστς για το ργο του στη φιλοσοφα της ηθικς και της μεταφυσικς, αλλ συνβαλε σημαντικ σ' λλους κλδους. Το 1754, εν σκεφτταν ερτηση βραβεου απ την Ακαδημα Βερολνου σχετικ με το πρβλημα της περιστροφς της Γης, υποστριξε τι η βαρτητα της Σελνης θα επιβραδνει τη περιστροφ της Γης κι θεσε επσης το επιχερημα τι η βαρτητα θα προκαλοσε τελικ το παλιρροκ κλεδωμα της Σελνης να συμππτει με τη περιστροφ της Γης. Το επμενο τος, επκτεινε αυτ τον συλλογισμ στο σχηματισμ και την εξλιξη του Ηλιακο Συστματος στη Παγκσμια Φυσικ Ιστορα και Θεωρα των Ουρανν. Το 1755, λαβε δεια να δσει διαλξεις στο Πανεπιστμιο Königsberg κι ρχισε να δνει διαλξεις σε διφορα θματα, συμπεριλαμβανομνων των μαθηματικν, της φυσικς, της λογικς και της μεταφυσικς. Στο δοκμι του του 1756 για τη θεωρα των ανμων, παρουσασε πρωττυπη εικνα για τη δναμη Coriolis.



     Το 1756, ο Καντ δημοσευσε επσης 3 εργασες σχετικ με το σεισμ της Λισαβνας το 1755. Η θεωρα του, που περιλμβανε μετατοπσεις σε τερστια σπλαια γεμτα με θερμ αρια, αν κι ανακριβς, ταν απ τις 1ες συστηματικς προσπθειες να εξηγηθον οι σεισμο με φυσικος κι χι υπερφυσικος ρους. Το 1757, ρχισε να δνει διαλξεις για τη γεωγραφα, καθιστντας τον απ τους 1ους λκτορες που δδαξε γεωγραφα ως δικ του θμα. Η γεωγραφα ταν απ τα πιο δημοφιλ θματα διαλξεων του Καντ και το 1802, κυκλοφρησε συλλογ απ τον Friedrich Theodor Rink των σημεισεων διαλξεν του, Φυσικ Γεωγραφα. Αφο γινε καθηγητς το 1770, επκτεινε τα θματα των διαλξεων του για να συμπεριλβει διαλξεις για το φυσικ δκαιο, την ηθικ και την ανθρωπολογα, μαζ μ' λλα θματα.
     Στη Παγκσμια Φυσικ Ιστορα, ο Καντ παρουσασε την υπθεση του νεφελματος, που συμπραινε τι το Ηλιακ Σστημα εχε σχηματιστε απ να μεγλο σννεφο αερου, να νεφλωμα. Επσης σωστ συμπρανε τι ο Γαλαξας μας ταν μεγλος δσκος αστεριν, που θεωροσε τι σχηματστηκε απ πολ μεγαλτερο περιστρεφμενο νφος αερου. Πρτεινε επσης τι λλα μακρυν νεφελματα μπορε να 'ναι λλοι γαλαξες. Αυτ τα αξιματα νοιξαν νους ορζοντες για την αστρονομα, επεκτενοντς τη 1η φορ πρα απ' το ηλιακ σστημα σε γαλαξιακ και διαγαλαξιακ βασλεια.
     Απ ττε, στρφηκε λο και πιτερο σε φιλοσοφικ ζητματα, αν και συνχισε να γρφει για τις επιστμες καθ' λη τη ζω του. Στις αρχς της 10ετας του 1760, παργαγε σειρ σημαντικν ργων στη φιλοσοφα. Το The False Subtlety of the Four Syllogistic Figures, ργο στη λογικ, δημοσιεθηκε το 1762. 2 ακμη ργα εμφανστηκαν το επμενο τος: Προσπθεια εισαγωγς της ννοιας των αρνητικν μεγεθν στη φιλοσοφα και το μνο δυνατ επιχερημα για την υποστριξη μιας απδειξης της παρξης του Θεο. Μχρι το 1764, ο Καντ εχε γνει αξιοσημεωτος δημοφιλς συγγραφας κι γραψε τις Παρατηρσεις για την ασθηση του ωραου και του μεγαλειδους. τανε 2ος μετ τον Μωυσ Μντελσον σε διαγωνισμ βραβεων της Ακαδημας Βερολνου με την ρευν του σχετικ με τη δικριση των αρχν της φυσικς θεολογας κι ηθικς (συχν αναφρεται ως Το δοκμιο του βραβεου). Το 1766 γραψε κριτικ κομμτι για τα νειρα ενς Μντη Πνεματος του Εμνουελ Σβντενμποργκ.



      Το 1770, ο Καντ διορστηκε Τακτικς Καθηγητς της Λογικς και της Μεταφυσικς στο Πανεπιστμιο Königsberg. Για να υπερασπιστε αυτ το διορισμ, γραψε την εναρκτρια διατριβ του Σχετικ με τη μορφ και τις αρχς του αισθητο και κατανοητο κσμου. Αυτ το ργο εδε την εμφνιση αρκετν κεντρικν θεμτων του ριμου ργου του, συμπεριλαμβανομνης της δικρισης μεταξ των ικανοττων της διανοητικς σκψης και της αισθητς δεκτικτητας. Η παρλειψη αυτς της δικρισης θα σμαινε τη διπραξη του σφλματος της υποταγς κι πως λει στο τελευταο κεφλαιο της διατριβς, μνο με την αποφυγ αυτο του λθους ανθζει η μεταφυσικ. Συχν υποστηρζεται τι τανε καθυστερημνος προγραμματιστς, τι γινε σημαντικς φιλσοφος μνο στα μσα της 10ετας του '50 αφο απρριψε τις προηγομενες απψεις του. Εν εναι αλθεια τι γραψε τα σπουδαιτερα ργα του σχετικ αργ στη ζω του, υπρχει τση να υποτιμται η αξα των προηγομενων ργων του. Πρσφατες μελτες του χουν αφιερσει πιτερη προσοχ σ' αυτ τα προ-κριτικ γραπτ κι χουν αναγνωρσει βαθμ συνχειας με το ριμο ργο του. Στα 46 τανε καθιερωμνος λγιος και φιλσοφος με αυξανμενη επιρρο και πολλ αναμνονταν απ' αυτν. Σε αλληλογραφα με τον πρην φοιτητ και φλο του Markus Herz, παραδχτηκε τι, στην εναρκτρια διατριβ, εχε αποτχει να εξηγσει τη σχση μεταξ των λογικν και διανοητικν ικανοττων μας. πρεπε να εξηγσει πς συνδυζουμε αυτ που εναι γνωστ ως αισθητηριακ γνση με τον λλο τπο γνσης -δηλαδ, αιτιολογημνη γνση- αυτ τα 2 σχετζονται αλλ χουνε πολ διαφορετικς διαδικασες.
     Ο Καντ πιστνει επσης στον Ντιβιντ Χιουμ τι τον ξπνησε απ να δογματικ λθαργο που 'χε αποδεχθε ανεπιφλακτα τις αρχς τσο της θρησκεας σο και της φυσικς φιλοσοφας. Ο Χιουμ, στη Πραγματεα του για την Ανθρπινη Φση του 1739, εχε υποστηρξει τι γνωρζουμε το μυαλ μνο μσω μιας υποκειμενικς, ουσιαστικ απατηλς σειρς αντιλψεων. Ιδες πως η αιτιτητα, η ηθικ και τα αντικεμενα δεν εναι εμφανες στην εμπειρα, οπτε η πραγματικτητ τους μπορε να αμφισβητηθε. Ο Καντ θερησε τι η λογικ θα μποροσε ν' απομακρνει αυτ τον σκεπτικισμ κι θεσε τον εαυτ του στην επλυση αυτν των προβλημτων. Αν και του ρεσε η παρα κι η συζτηση με λλους, απομονθηκε κι αντιστθηκε στις προσπθειες των φλων του να τον βγλουν απ την απομνωσ του. ταν βγκε απ' τη σιωπ του το 1781, το αποτλεσμα ταν η Κριτικ του Καθαρο Λγου. Αντκρουσε τον εμπειρισμ του Χιουμ ισχυριζμενος τι κποια γνση υπρχει εγγενς στο μυαλ, ανεξρτητα απ την εμπειρα. κανε ναν παραλληλισμ με την επανσταση του Κοπρνικου στη πρτασ του τι τα εγκσμια αντικεμενα μπορον να διαισθανθον a priori κι τι η διασθηση εναι συνεπς διακριτ απ την αντικειμενικ πραγματικτητα. Συνανεσε κπως στον Χιουμ ορζοντας την αιτιτητα ως τακτικ, σταθερ ακολουθα γεγοντων στο χρνο, και τποτα περισστερο.



     Αν και τρα αναγνωρζεται ως απ τα σπουδαιτερα ργα στην ιστορα της φιλοσοφας, η Κριτικ απογοτευσε τους αναγνστες τουτ στην αρχικ της δημοσευση. Το βιβλο ταν μεγλο, πνω απ 800 σελδες στην αρχικ γερμανικ κδοση και γραμμνο σε περπλοκο φος. Ο Καντ ταν αρκετ αναστατωμνος με την υποδοχ του. Ο πρην μαθητς του, Johann Gottfried Herder το επκρινε επειδ τοποθετοσε τη λογικ ως ονττητα ξια κριτικς αντ να εξετζει τη διαδικασα της συλλογιστικς στο πλασιο της γλσσας κι ολκληρης της προσωπικτητας κποιου. Παρμοια με τον Christian Garve και τον Johann Georg Heinrich Feder, απρριψε τη θση του Καντ τι ο χρος κι ο χρνος κατεχαν μορφ που θα μποροσε να αναλυθε. Επιπλον, οι Garve και Feder κατηγρησαν επσης την Κριτικ του τι δεν εξηγε τις διαφορς στην αντληψη των αισθσεων. Η πυκντητ του το κανε, πως επε ο Herder σε επιστολ του προς τον Johann Georg Hamann, σκληρ καρδι για να σπσει, που επισκιστηκε απ' λο αυτ το βαρ κουτσομπολι. Η υποδοχ του ερχταν σε πλρη αντθεση με τον παινο που 'χε λβει για προηγομενα ργα, πως το Δοκμιο του Βραβεου και τα μικρτερα ργα που προηγθηκαν της πρτης Κριτικς. Αναγνωρζοντας την ανγκη αποσαφνισης της αρχικς πραγματεας, ο Καντ γραψε τα Προλεγμενα σε οποιαδποτε Μελλοντικ Μεταφυσικ το 1783 ως σνοψη των κριων απψεν της. Λγο μετ, ο φλος του Johann Friedrich Schultz (1739-1805), καθηγητς μαθηματικν, δημοσευσε τις Εξηγσεις της Κριτικς του Καθαρο Λγου του καθηγητ Καντ (Königsberg, 1784), που τανε σντομο αλλ πολ ακριβς σχλιο στην Κριτικ.
     Η φμη του Καντ αυξθηκε σταδιακ στο τελευταο τμμα της 10ετας του 1780, πυροδοτομενη απ σειρ σημαντικν ργων: το δοκμιο του 1784, Απντηση στο ερτημα: Τι εναι ο Διαφωτισμς;· 1785's Groundwork of the Metaphysics of Morals (το πρτο του ργο για την ηθικ φιλοσοφα). κι, απ το 1786, Μεταφυσικ Θεμλια των Φυσικν Επιστημν. Αλλ η φμη του φτασε τελικ απ μια απροσδκητη πηγ: Το 1786, ο Karl Leonhard Reinhold δημοσευσε μια σειρ δημσιων επιστολν σχετικ με την καντιαν φιλοσοφα. Σ' αυτς τις επιστολς, ο Reinhold πλαισωσε τη φιλοσοφα του Καντ ως απντηση στη κεντρικ διανοητικ διαμχη της εποχς: τη διαμχη για τον πανθεσμ. Ο Friedrich Jacobi εχε κατηγορσει τον πρσφατα αποθανντα Gotthold Ephraim Lessing (διακεκριμνο δραματουργ και φιλοσοφικ δοκιμιογρφο) για σπινοζισμ. Ττοια κατηγορα, ισοδναμη με κατηγορα αθεσμο, απορρφθηκε σθεναρ απ τον φλο του Λσινγκ, Μωυσ Μντελσον, οδηγντας σε πικρ δημσια διαμχη μεταξ των παρτιζνων. Η διαμχη σταδιακ κλιμακθηκε σε συζτηση σχετικ με τις αξες του Διαφωτισμο και την αξα της λογικς. Ο Ρινχολντ υποστριζε στις επιστολς του τι η Κριτικ του Καθαρο Λγου του Καντ θα μποροσε να διευθετσει αυτ τη διαμχη υπερασπιζμενος την εξουσα και τα ρια της λογικς. Οι επιστολς του Ρινχολντ διαβστηκαν ευρως κι καναν τον Καντ τον πιο δισημο φιλσοφο της εποχς του.



     Δημοσευσε 2η κδοση της Κριτικς του Καθαρο Λγου το 1787, αναθεωρντας σε μεγλο βαθμ τα 1α μρη του βιβλου. Το μεγαλτερο μρος του μεταγενστερου ργου του επικεντρθηκε σ' λλους τομες της φιλοσοφας. Συνχισε να αναπτσσει την ηθικ φιλοσοφα του, κυρως στη Κριτικ του Πρακτικο Λγου του 1788 (γνωστ ως 2η Κριτικ) και στη Μεταφυσικ των Ηθν του 1797. Η Κριτικ της Δναμης της Κρσης του 1790 (η 3η Κριτικ) εφρμοσε το καντιαν σστημα στην αισθητικ και τη τελεολογα. Το 1792, η προσπθει του να δημοσιεσει το 2ο απ' τα 4 Κομμτια της Θρησκεας εντς των Ορων του Γυμνο Λγου, στο περιοδικ Berlinische Monatsschrift, συνντησε την αντθεση της επιτροπς λογοκρισας του Βασιλι, που 'χε συσταθε την δια χρονι στο πλασιο της Γαλλικς Επανστασης. Στη συνχεια, καννισε να δημοσιεσει και τα 4 κομμτια ως βιβλο, δρομολογντας το μσω του τμματος φιλοσοφας στο Πανεπιστμιο Ινας για ν' αποφγει την ανγκη θεολογικς λογοκρισας. Αυτ η ανυποταξα του χρισε δισημη πλον εππληξη απ τον βασιλι. ταν παρ' λ' αυτ δημοσευσε 2η κδοση το 1794, ο λογοκριτς ταν τσο θυμωμνος που καννισε να βασιλικ διταγμα που απαιτοσε απ τον Καντ να μη δημοσιεσει ποτ ακμα και να μιλσει δημσια για τη θρησκεα. Στη συνχεια, ο Καντ δημοσευσε την απντησ του στην εππληξη του βασιλι κι εξγησε τον εαυτ του στον πρλογο της Σγκρουσης των Σχολν.
     γραψε επσης σειρ απ ημιδημοφιλ δοκμια για την ιστορα, τη θρησκεα, τη πολιτικ κι λλα θματα. Αυτ τχανε καλς υποδοχς απ' τους συγχρνος του κι επιβεβαισανε την εξχουσα θση του στη φιλοσοφα του 18ου αι. Υπρχαν αρκετ περιοδικ αφιερωμνα αποκλειστικ στην υπερσπιση και τη κριτικ της καντιανς φιλοσοφας. Παρ την επιτυχα, οι φιλοσοφικς τσεις κινονταν προς λλη κατεθυνση. Πολλο απ' τους σημαντικτερους μαθητς κι οπαδος του (συμπεριλαμβανομνων των Ρινχολντ, Μπεκ και Φχτε) μεταμρφωσαν τη καντιαν θση. Τα προοδευτικ στδια της αναθερησης των διδασκαλιν του σηματοδοτσανε την εμφνιση του γερμανικο ιδεαλισμο. Ο Καντ αντιτχθηκε σε αυτς τις εξελξεις και κατγγειλε δημσια τον Fichte σ' ανοιχτ επιστολ το 1799. ταν απ τις τελευταες πρξεις του που ανπτυξε θση σε φιλοσοφικ ζητματα.



     Το 1800, νας μαθητς του ονματι Gottlob Benjamin Jäsche (1762-1842) δημοσευσε εγχειρδιο λογικς για δασκλους που ονομαζτανε Logik, που το εχε ετοιμσει κατπιν αιτματος του Καντ. Προετομασε το Logik χρησιμοποιντας αντγραφο ενς εγχειριδου λογικς του Georg Friedrich Meier με ττλο Απσπασμα απ το Δγμα του Λγου, που ο Καντ εχε γρψει φθονες σημεισεις και σχολιασμος. Το Logik χει θεωρηθε θεμελιδους σημασας για τη φιλοσοφα του Καντ και τη κατανησ της. Ο μεγλος λογικς του 19ου αι. Charles Sanders Peirce παρατρησε, σ' ελλιπ ανασκπηση της αγγλικς μετφρασης της εισαγωγς του απ τον Thomas Kingsmill Abbott, τι ολκληρη η φιλοσοφα του Καντ στρφεται πνω στη λογικ του. Επσης, οι Robert Schirokauer Hartman και Wolfgang Schwarz γρψανε στην εισαγωγ των μεταφραστν στην αγγλικ μετφραση του Logik: "Η σημασα του γκειται χι μνο στη σημασα του για την Κριτικ του Καθαρο Λγου, που το 2ο μρος του εναι μια επαναδιατπωση θεμελιωδν αρχν της Λογικς, αλλ στη θση του μες στο σνολο του ργου του Καντ".
     Η υγεα του Καντ, για πολ καιρ κακ, επιδεινθηκε. Πθανε στο Königsberg στις 12 Φλεβρη 1804, προφροντας "Es ist gut" (Εναι καλ) πριν πεθνει. Το ημιτελς τελευταο ργο του δημοσιεθηκε ως Opus Postumum. Ο Καντ πντα δινε μια περεργη φιγορα στη ζω του για τις μτριες, αυστηρ προγραμματισμνες συνθειες, που χουν αναφερθε ως ρολογις. Ωστσο, ο Χινριχ Χινε σημεωσε το μγεθος των καταστροφικνσυνεπειν, συντρβοντας τον κσμο σκψεν του και τον θερησε να εδος φιλοσοφικο δμιου, συγκρνοντς τον με τον Ροβεσπιρο με την παρατρηση τι κι οι 2 νδρες αντιπροσωπεανε στο υψηλτερο εππεδο τον τπο των επαρχιακν αστν. Η φση τους εχε προορσει να ζυγζουνε καφ και ζχαρη, αλλ η μορα αποφσισε τι πρεπε να ζυγσουν λλα πργματα και τοποθτησε στη ζυγαρι του ενς, βασιλι, στη ζυγαρι του λλου, θε. ταν το σμα του μεταφρθηκε σε νο σημεο ταφς, το κρανο του μετρθηκε στη διρκεια της εκταφς και βρθηκε να 'ναι μεγαλτερο απ το μσο Γερμαν ντρα με υψηλ κι ευρ μτωπο. Το μτωπ του υπρξε αντικεμενο ενδιαφροντος απ ττε που γινε γνωστ μσω των πορτρατων του: Στο πορτρατο του Döbler και στη πιστ αν κι εξπρεσιονιστικ αναπαραγωγ του Kiefer -καθς και σε πολλ απ τ' λλα πορτρατα του στα τλη του 18ου και στις αρχς του 19του αι. – το μτωπο εναι εντυπωσιακ μεγλο και σαφς υπερτερε. Το μαυσωλεο του γειτνιζει με τη ΒΑ γωνα του Καθεδρικο Ναο Königsberg στο Καλνινγκραντ της Ρωσας. Το μαυσωλεο κατασκευστηκε απ τον αρχιτκτονα Friedrich Lahrs κι ολοκληρθηκε το 1924, εγκαρως για τη 200 επτειο απ τη γννησ του. Αρχικ, θφτηκε μες στον καθεδρικ να, αλλ το 1880 τα λεψαν του μεταφερθκανε σε νεογοτθικ παρεκκλσι που γειτνιζει με τη ΒΑ γωνα του καθεδρικο. Με τα χρνια, το εκκλησκι ερειπθηκε και κατεδαφστηκε για ν' ανοξει ο δρμος για το μαυσωλεο, που χτστηκε στην δια θση. Ο τφος και το μαυσωλεο εναι απ' τα λγα κτρια της γερμανικς εποχς που διατηρθηκαν απ τους Σοβιετικος μετ τη κατληψη της πλης. Σμερα, πολλο νενυμφοι φρνουνε λουλοδια στο μαυσωλεο. Αντικεμενα που ανκανε πριν στον Καντ, γνωστ ως Kantiana, συμπεριληφθκανε στο Königsberg City Museum. Ωστσο, το μουσεο καταστρφηκε στη διρκεια του Β 'Παγκ. Πολ.. Αντγραφο του αγλματς του που στη γερμανικ εποχ βρισκτανε μπρος απ το κεντρικ κτριο του Πανεπιστημου Königsberg δωρθηκε απ αννυμο Γερμαν στις αρχς της 10ετας του 1990 και τοποθετθηκε στον διο χρο.



     Μετ την εκδωξη του γερμανικο πληθυσμο του Königsberg στο τλος του Β 'Παγκ. Πολ., στο Πανεπιστμιο Königsberg που δδασκε ο Königsberg αντικαταστθηκε απ το ρωσφωνο κρατικ Πανεπιστμιο Καλνινγκραντ, που οικειοποιθηκε τη πανεπιστημιοπολη και τα σωζμενα κτρια. Το 2005, το πανεπιστμιο μετονομστηκε σε Immanuel Kant State University της Ρωσας. Η αλλαγ του ονματος ανακοινθηκε σε τελετ που παρευρθηκαν ο Πρεδρος Βλαντιμρ Ποτιν της Ρωσας και ο Καγκελριος Γκρχαρντ Σρντερ της Γερμανας και το πανεπιστμιο σχημτισε Εταιρεα Καντ, αφιερωμνη στη μελτη του καντιανισμο. Το πανεπιστμιο μετονομστηκε και πλι στη 10ετα του 2010, σε Immanuel Kant Baltic Federal University. πως πολλο απ τους συγχρνους του, ο Καντ εντυπωσιστηκε πολ με τις επιστημονικς προδους του Νετωνα κι λλων. Αυτ η να απδειξη της δναμης της ανθρπινης λογικς, ωστσο, αμφισβτησε για πολλος τη παραδοσιακ εξουσα της πολιτικς και της θρησκεας. Συγκεκριμνα, η σγχρονη μηχανιστικ ποψη του κσμου θεσε υπ αμφισβτηση την δια τη δυναττητα της ηθικς. Διτι, αν δεν υπρχει οργανισμς, δεν μπορε να υπρξει καμμα ευθνη.
     Ο στχος του κριτικο ργου του Καντ εναι να εξασφαλσει τη ανθρπινη αυτονομα, τη βση της θρησκεας και της ηθικς, απ αυτ την απειλ του μηχανισμο -και να το κνει αυτ με τρπο που να διατηρε τις προδους της σγχρονης επιστμης. Στη Κριτικ του Καθαρο Λγου, ο Καντ συνοψζει τις φιλοσοφικς του ανησυχες στα ακλουθα 3 ερωτματα:

 1. Τ μπορ να γνωρζω;
 2. Τ πρπει να κνω;
 3. Τ μπορ να ελπζω;

   Η Κριτικ του Καθαρο Λγου επικεντρνεται στο 1ο κι ανογει ναν εννοιολογικ χρο για απντηση στο 2ο. Υποστηρζει τι ακμα κι αν δεν μπορομε, να γνωρζουμε αυστηρ τι εμαστε ελεθεροι, μπορομε -και για πρακτικος σκοπος, πρπει- να θεωρομε εαυτος ελεθερους. Σμφωνα με τα λγια του διου του Καντ, "πρεπε ν' αρνηθ τη γνση για να κνω χρο για τη πστη". Η ορθολογικ πστη μας στην ηθικ αναπτσσεται περαιτρω στο The Groundwork of the Metaphysics of Morals and The Critique of Practical Reason. Η Κριτικ της Δναμης της Κρσης υποστηρζει τι μπορομε λογικ να ελπζουμε σε αρμονικ εντητα των θεωρητικν και πρακτικν πεδων που εξετζονται στις 2 1ες Κριτικς με βση, χι μνο την εννοιολογικ της δυναττητα, αλλ και τη βση της συναισθηματικς εμπειρας μας για τη φυσικ ομορφι και γενικτερα, την οργνωση του φυσικο κσμου. Στο Θρησκεα εντς των ορων του απλο λγου, προσπαθε να ολοκληρσει την απντησ του σ' αυτ το 3ο ερτημα.



     λ' αυτ τα ργα τοποθετονε το ενεργ, ορθολογικ ανθρπινο υποκεμενο στο κντρο του γνωστικο κι ηθικο κσμου. Εν συντομα, ο Καντ υποστηρζει τι ο διος ο νους κνει αναγκαστικ συστατικ συμβολ στη γνση, τι αυτ η συμβολ εναι υπερβατικ κι χι ψυχολογικ κι τι το να ενεργες αυτνομα σημανει να ενεργες σμφωνα με ορθολογικς ηθικς αρχς. Το βιβλο του του 1781 (αναθεωρημνο 1787) Η Κριτικ του Καθαρο Λγου χει συχν αναφερθε ως ο σημαντικτερος τμος μεταφυσικς κι επιστημολογας στη σγχρονη φιλοσοφα. Στη 1η Κριτικ, αλλ κι αργτερα και σ' λλα ργα, πλαισινει το γενικ και το πραγματικ πρβλημα του καθαρο λγου με ρους του ακλουθου ερωτματος: "Πς εναι εκ των προτρων δυνατς οι συνθετικς κρσεις". Για να αναλυθε αυτς ο ισχυρισμς, εναι απαρατητο να οριστον ορισμνοι ροι:

   1ον. ο Καντ κνει δικριση σον αφορ στη πηγ του περιεχομνου της γνσης:

Γνωστικς λειτουργες a priori: "γνση ανεξρτητη απ λες τις εμπειρες κι ακμη κι απ' λες τις εντυπσεις των αισθσεων".
Γνωστικς λειτουργες a posteriori: γνωστικς λειτουργες που 'χουνε τις πηγς τους στην εμπειρα -δηλαδ, που εναι εμπειρικς.

  2ον. κνει δικριση σον αφορ στη μορφ της γνσης:

     Αναλυτικ πρταση: η πρταση που η κατηγορηματικ ννοια περιχεται στην ννοια του αντικειμνου της. π.χ., "λοι οι εργνηδες εναι γαμοι" "λα τα σματα καταλαμβνουν χρο". Αυτ μπορον επσης να ονομαστον "κρσεις διευκρνισης".
     Συνθετικ πρταση: η πρταση πους η κατηγορηματικ ννοια δεν περιχεται στην ννοια του αντικειμνου της. π.χ. "λοι οι εργνηδες εναι μνοι", "λοι οι κκνοι εναι λευκο" "λα τα σματα χουνε βρος". Αυτ μπορον επσης να ονομαστον "κρσεις ενσχυσης".

     Μια αναλυτικ πρταση εναι αληθς απ' τη φση των αυστηρ εννοιολογικν σχσεων. λες οι αναλυτικς προτσεις εναι a priori (εναι αναλυτικ αληθς τι καμμα αναλυτικ πρταση δεν θα μποροσε να εναι εκ των υστρων). Αντθετα, μια συνθετικ πρταση εναι κενη που το περιεχμεν της περιλαμβνει κτι νο. Η αλθεια το ψμμα μιας συνθετικς δλωσης εξαρτται απ κτι περισστερο απ' αυτ που περιχεται στις ννοις της. Η πιο προφανς μορφ συνθετικς πρτασης εναι μια απλ εμπειρικ παρατρηση. Φιλσοφοι πως ο David Hume πστευαν τι αυτ ταν τα μνα δυνατ εδη ανθρπινης λογικς κι ρευνας, που ονμασε "σχσεις ιδεν" και "θματα γεγοντων". Η καθιρωση του συνθετικο a priori ως 3ου τρπου γνσης θα επτρεπε στον Καντ ν' αντικροσει τον σκεπτικισμ του Χιουμ για θματα πως η αιτιδης συνφεια κι η μεταφυσικ γνση γενικτερα. Αυτ οφελεται στο γεγονς τι, σε αντθεση με μια εκ των υστρων γνση, η a priori γνση χει "αληθιν αυστηρ... καθολικτητα" και περιλαμβνει τον ισχυρισμ της "αναγκαιτητας".



     Ο διος ο Καντ θεωρε αδιαμφισβτητο το γεγονς τι χουμε συνθετικ a priori γνση -προφανς, αυτ των μαθηματικν. τι 7 + 5 = 12, ισχυρζεται, εναι να αποτλεσμα που δεν περιχεται στις ννοιες του 7, του 5 και της πρξης πρσθεσης. Ωστσο, αν και θεωρε τι η δυναττητα ττοιας γνσης εναι προφανς, ο Καντ αναλαμβνει ωστσο το βρος της παροχς μιας φιλοσοφικς απδειξης τι χουμε a priori γνση στα μαθηματικ, τις φυσικς επιστμες και τη μεταφυσικ. Ο διπλς στχος της Κριτικς εναι τσο ν' αποδεξει σο και να εξηγσει τη δυναττητα αυτς της γνσης.

   "Υπρχουν", λει ο Καντ, "2 ρζες της ανθρπινης νησης, που μπορε σως να προκψουν απ κοιν αλλ για μς γνωστη ρζα, δηλαδ την ευαισθησα και τη κατανηση, μσω της 1ης απ τις οποες μας δνονται αντικεμενα, αλλ μσω της 2ης απ τις οποες θεωρονται". 

     Ο ρος του Καντ για το αντικεμενο της ευαισθησας εναι διασθηση κι ο ρος του για το αντικεμενο της κατανησης εναι ννοια. Σε γενικς γραμμς, η 1η εναι μια μη διαλογικ αναπαρσταση ενς συγκεκριμνου αντικειμνου κι η 2η εναι μια διαλογικ ( διαμεσολαβητικ) αναπαρσταση ενς γενικο τπου αντικειμνου. Οι συνθκες της πιθανς εμπειρας απαιτονε τσο διαισθσεις σο κι ννοιες, δηλαδ την αγπη της δεκτικς ευαισθησας και την ενεργ συνθετικ δναμη της κατανησης. τσι η δλωση: "Σκψεις χωρς περιεχμενο εναι κενς, διαισθσεις χωρς ννοιες εναι τυφλς". Η βασικ στρατηγικ του στο 1ο μισ του βιβλου του θα 'ναι να υποστηρξει τι ορισμνες διαισθσεις κι ννοιες εναι καθαρς -δηλαδ, συνεισφρουν εξ ολοκλρου απ' το μυαλ, ανεξρτητα απ' οτιδποτε εμπειρικ. Η γνση που παργεται σ' αυτ τη βση, υπ ορισμνες συνθκες, μπορε να εναι εκ των προτρων συνθετικ. Αυτ η αντληψη εναι γνωστ ως η κοπερνκεια επανσταση του Καντ, επειδ, πως ο Κοπρνικος προθησε την αστρονομα μσω ριζικς αλλαγς προοπτικς, τσι κι ο Καντ ισχυρζεται εδ κνει το διο για τη μεταφυσικ. Το 2ο μισ της Κριτικς εναι το ρητ κριτικ μρος. Σε αυτ την υπερβατικ διαλεκτικ, ο Καντ υποστηρζει τι πολλο απ τους ισχυρισμος της παραδοσιακς ορθολογιστικς μεταφυσικς παραβιζουνε τα κριτρια που ισχυρζεται τι καθιρωσε στο πρτο, εποικοδομητικ μρος του βιβλου του. πως παρατηρε, η ανθρπινη λογικ, χωρς να συγκινεται απ την απλ ματαιοδοξα να τα γνωρζει λα, ωθεται αμελικτα, οδηγομενη απ τη δικ της ανγκη σε ττοια ερωτματα που δεν μπορον να απαντηθον με καμμα βιωματικ χρση του λγου. Εναι το ργο της "κριτικς του καθαρο λγου" να καθορσει τα ρια ως προς το πσο μακρι μπορε νμιμα να προχωρσει η λογικ.

     Η εντητα της Κριτικς με ττλο Η υπερβατικ αισθητικ εισγει τη περφημη μεταφυσικ του υπερβατικο ιδεαλισμο του Καντ. Κτι εναι υπερβατικ αν εναι απαρατητη προπθεση για τη δυναττητα της εμπειρας κι ο ιδεαλισμς υποδηλνει κποια μορφ εξρτησης του νου που πρπει να διευκρινιστε περαιτρω. (Η σωστ ερμηνεα των προδιαγραφν του διου του Καντ παραμνει αμφιλεγμενη). Η μεταφυσικ θση, λοιπν, δηλνει τι τα ανθρπινα ντα βινουν και γνωρζουν μνο φαινομενικς εμφανσεις, χι ανεξρτητα πργματα απ μνα τους, επειδ ο χρος κι ο χρνος δεν εναι παρ οι υποκειμενικς μορφς διασθησης που εμες οι διοι συνεισφρουμε στην εμπειρα. Παρ' λ' αυτ, αν κι ο Καντ λει τι ο χρος κι ο χρνος εναι υπερβατικ ιδανικο -οι καθαρς μορφς της ανθρπινης ευαισθησας, παρ μρος της φσης της πραγματικτητας πως υπρχει απ μνη της- ισχυρζεται επσης τι εναι εμπειρικ πραγματικς, που εννοε τι λα σα μπορον να ρθουνε μπρος μας εξωτερικ ως αντικεμενο βρσκονται τσο στο χρο σο και στο χρνο. κι τι οι εσωτερικς μας διαισθσεις για τον εαυτ μας εναι στο χρνο. πως και να ερμηνεσουμε το δγμα του Καντ, επιθυμε σαφς να διακρνει τη θση του απ τον υποκειμενικ ιδεαλισμ του Μπρκλε.
     Ο Paul Guyer, αν κι επικρνει πολλ απ τα επιχειρματα του Καντ σ' αυτ το τμμα, εντοτοις γρφει για την Υπερβατικ Αισθητικ τι χι μνο θτει τον 1ο λθο στην εποικοδομητικ θεωρα της γνσης του Καντ. Θτει επσης τα θεμλια για τη κριτικ του και για την ανασυγκρτηση της παραδοσιακς μεταφυσικς. Υποστηρζει τι κθε γνσια γνση απαιτε αισθητηριακ συνιστσα κι τσι τι οι μεταφυσικο ισχυρισμο που υπερβανουν τη δυναττητα της αισθητηριακς επιβεβαωσης δεν μπορον ποτ να ισοδυναμον με γνση.
     Ερμηνεα, γνωστ ως ερμηνεα των δο κσμων, θεωρε τη θση του Καντ ως δλωση επιστημολογικο περιορισμο, τι δεν εμαστε σε θση να υπερβομε τα ρια του μυαλο μας, πργμα που σημανει τι δεν μπορομε να 'χουμε πρσβαση στο πργμα απ μνο του. Απ' αυτ τη συγκεκριμνη ποψη, το πργμα απ μνο του δεν εναι αριθμητικ ταυτσημο με το φαινομενικ εμπειρικ αντικεμενο. Ωστσο, ο Καντ μιλ επσης για το διο το πργμα το υπερβατικ αντικεμενο ως προν της ανθρπινης κατανησης, καθς προσπαθε να συλλβει αντικεμενα αφηρημνα απ τις συνθκες της αισθητικτητας. Ακολουθντας αυτ τη γραμμ σκψης, ορισμνοι ερμηνευτς χουν υποστηρξει τι το πργμα απ μνο του δεν αντιπροσωπεει ξεχωριστ οντολογικ πεδο, αλλ' απλς να τρπο θερησης αντικειμνων μσω της κατανησης και μνο. Αυτ εναι γνωστ ως η ποψη δο πτυχν. Σμφωνα μ' αυτ την εναλλακτικ ποψη, τα δια αντικεμενα που αποδδουμε εμπειρικς ιδιτητες πως το χρμα, το μγεθος και το σχμα εναι επσης, πως θεωρονται απ μνα τους, τα πργματα απ μνα τους διαφορετικ απρσιτα στην ανθρπινη γνση. Μετ την Υπερβατικ Αναλυτικ ακολουθε η Υπερβατικ Λογικ. Εν η 1η ασχολθηκε με τις συνεισφορς της ευαισθησας, η 2η ασχολθηκε, 1ον, με τις συνεισφορς της κατανησης (Υπερβατικ Αναλυτικ) και 2ον, με την ικαντητα του λγου ως πηγ τσο μεταφυσικν σφαλμτων σο και γνσιων ρυθμιστικν αρχν (Υπερβατικ Διαλεκτικ).


     Η "Υπερβατικ Αναλυτικ" χωρζεται περαιτρω σε 2 εντητες. Η 1η, "Αναλυτικ των Εννοιν", ασχολεται με τη καθιρωση της καθολικτητας και της αναγκαιτητας των καθαρν εννοιν της κατανησης (δηλαδ, των κατηγοριν). Αυτ περιχει τη περφημη "υπερβατικ αφαρεση" του Καντ. Η 2η, "Αναλυτικ των Αρχν", ασχολεται με την εφαρμογ αυτν των καθαρν εννοιν στις εμπειρικς κρσεις. Αυτ το 2ο τμμα εναι μεγαλτερο απ το 1ο και διαιρεται περαιτρω σε πολλς υποεντητες.
     Η "Αναλυτικ των Εννοιν" υποστηρζει τη καθολικ κι αναγκαα εγκυρτητα των καθαρν εννοιν της κατανησης, των κατηγοριν, για παρδειγμα, των εννοιν της ουσας και της αιτιτητας. Αυτς οι 12 βασικς κατηγορες ορζουν τι σημανει να 'σαι να πργμα γενικ -δηλαδ, αρθρνουν τις απαρατητες συνθκες σμφωνα με τις οποες κτι εναι πιθαν αντικεμενο εμπειρας. Αυτ, σε συνδυασμ με τις a priori μορφς διασθησης, αποτελονε τη βση λων των συνθετικν a priori γνωστικν λειτουργιν. Σμφωνα με τους Guyer και Wood, η ιδα του Καντ εναι τι ακριβς πως υπρχουν ορισμνα βασικ χαρακτηριστικ λων των κρσεων, τσι πρπει να υπρχουν ορισμνοι αντστοιχοι τρποι που διαμορφνουμε τις ννοιες των αντικειμνων, τσι στε οι κρσεις να μπορον ν' αφορον αντικεμενα.
     Ο Καντ παρχει 2 κεντρικς γραμμς επιχειρηματολογας για να υποστηρξει τους ισχυρισμος του σχετικ με τις κατηγορες. Η 1η, γνωστ ως "μεταφυσικ αφαρεση", προρχεται αναλυτικ απ πνακα των αριστοτελικν λογικν λειτουργιν της κρσης. πως γνριζε, ωστσο, αυτ προποθτει ακριβς αυτ που ο σκεπτικιστς απορρπτει, δηλαδ, την παρξη συνθετικς a priori γνσης. Για το λγο αυτ, παρχει επσης να συνθετικ επιχερημα που δεν εξαρτται απ την αμφισβητομενη υπθεση. Αυτ το επιχερημα, που παρχεται υπ τον ττλο "Υπερβατικ Αφαρεση των Καθαρν Εννοιν της Κατανησης", θεωρεται ευρως τι εναι το πιο σημαντικ και το πιο δσκολο απ' τα επιχειρματα του Καντ στην Κριτικ. Ο διος επε τι εναι αυτ που του κστισε τη μεγαλτερη εργασα. Απογοητευμνος απ τη συγκεχυμνη υποδοχ του στη 1η κδοση του βιβλου του, το ξαναγραψε εξ ολοκλρου για τη 2η.



     Η "Υπερβατικ Αφαρεση" δνει το επιχερημα του Καντ τι αυτς οι καθαρς ννοιες εφαρμζονται καθολικ κι αναγκαστικ στ' αντικεμενα που δνονται στην εμπειρα. Σμφωνα με τους Guyer και Wood, επικεντρνει το επιχερημ του στην υπθεση τι η εμπειρα μας μπορε ν' αποδοθε σ' να μνο πανομοιτυπο θμα, μσω αυτο που αποκαλε υπερβατικ εντητα της αντληψης, μνο αν τα στοιχεα της εμπειρας που δνονται στη διασθηση συνδυζονται συνθετικ τσι στε να μας παρουσισουν αντικεμενα που εξετζονται μσα απ τις κατηγορες. Η αρχ της αντληψης του Καντ εναι τι: "Νομζω τι πρπει να 'ναι σε θση να συνοδεει λες τις αναπαραστσεις μου. Γιατ διαφορετικ θα παρουσιαζτανε κτι μσα μου που δεν θα μποροσε να σκεφτε καθλου, που εναι σαν να λει τι η αναπαρσταση ετε θα 'ταν αδνατη ετε τουλχιστον δεν θα ταν τποτα για μνα". Η αναγκαα δυναττητα αυτοπεριγραφς των αναπαραστσεων της αυτοσυνεδησης, ταυτσημων με τον εαυτ της στο χρνο, εναι μια a priori εννοιολογικ αλθεια που δεν μπορε να βασιστε στην εμπειρα. Αυτ, ωστσο, εναι μνο να γυμν σκτσο ενς απ τα επιχειρματα που παρουσιζει ο Καντ. Η αφαρεση των κατηγοριν απ τον Καντ στην Αναλυτικ των Εννοιν, αν εναι επιτυχς, αποδεικνει τους ισχυρισμος του για τις κατηγορες μνο με αφηρημνο τρπο. Το καθκον της Αναλυτικς των Αρχν εναι να δεξει τσο τι πρπει να εφαρμζονται καθολικ σε αντικεμενα που δνονται στη πραγματικ εμπειρα (δηλαδ, πολλαπλτητες της διασθησης) σο και πς το κνουν. 
     Στο 1ο βιβλο αυτο του τμματος για τον σχηματισμ, ο Καντ συνδει καθεμα απ τις καθαρ λογικς κατηγορες της κατανησης με τη χρονικτητα της διασθησης για να δεξει τι, αν και μη εμπειρικς, χουν αγορσει τα αντικεμενα της εμπειρας. Το 2ο βιβλο συνεχζει αυτ την επιχειρηματολογα σε 4 κεφλαια, που το καθνα συνδεται με μα απ τις ομαδοποισεις κατηγοριν. Σε ορισμνες περιπτσεις προσθτει σνδεση με τη χωρικ δισταση της διασθησης στις κατηγορες που αναλει. Το 4ο κεφλαιο αυτς της εντητας, "Οι αναλογες της εμπειρας", σηματοδοτε μετατπιση απ τις μαθηματικς στις δυναμικς αρχς, δηλαδ σε κενες που ασχολονται με τις σχσεις μεταξ αντικειμνων. Μερικο σχολιαστς θεωρον αυτ το πιο σημαντικ τμμα της Κριτικς. Οι αναλογες εναι 3:

 1. Αρχ της εμμονς της ουσας: Ο Καντ ασχολεται εδ με τις γενικς συνθκες καθορισμο των χρονικν σχσεων μεταξ των αντικειμνων της εμπειρας. Υποστηρζει τι η εντητα του χρνου συνεπγεται τι κθε αλλαγ πρπει να συνσταται στην αλλαγ των καταστσεων σε υποκεμενη ουσα, που η παρξη κι η ποστητα πρπει να εναι αμετβλητες να διατηρονται.
 2. Αρχ της χρονικς διαδοχς σμφωνα με το νμο της αιτιτητας: Εδ ο Καντ υποστηρζει τι μπορομε να κνουμε καθορισμνες κρσεις σχετικ με την αντικειμενικ διαδοχ των γεγοντων, σ' αντθεση με τις απλς υποκειμενικς διαδοχς των αναπαραστσεων, μνο αν κθε αντικειμενικ μεταβολ ακολουθε ναν αναγκαο καννα διαδοχς ναν αιτιδη νμο. Αυτ εναι η πιο μεση απντησ του στον σκεπτικισμ του Χιουμ για την αιτιτητα.
 3. Αρχ της ταυτχρονης σμφωνα με το νμο της αμοιβαιτητας της κοιντητας: Η τελικ αναλογα υποστηρζει τι καθορισμνες κρσεις τι αντικεμενα ( καταστσεις ουσας) σε διαφορετικς περιοχς του χρου υπρχουν ταυτχρονα εναι δυνατς μνο αν ττοια αντικεμενα βρσκονται σε αμοιβαα αιτιδη σχση κοιντητας αμοιβαας αλληλεπδρασης. (Αυτ εναι η ανταπντηση στη θση του Λιμπνιτς στη Μοναδολογα).



     Το 4ο τμμα αυτο του κεφαλαου, που δεν αποτελε αναλογα, ασχολεται με την εμπειρικ χρση των τροπικν κατηγοριν. Αυτ ταν το τλος του κεφαλαου στην Α' κδοση της Κριτικς.
Η κδοση Β', ωστσο, περιλαμβνει μια ακμη σντομη εντητα, "Η διψευση του ιδεαλισμο". Σ' αυτ την εντητα, αναλοντας την ννοια της αυτοσυνεδησης, ο Καντ υποστηρζει τι ο υπερβατικς ιδεαλισμς του εναι νας "κριτικς" "τυπικς" ιδεαλισμς που δεν αρνεται την παρξη της πραγματικτητας εκτς απ τις υποκειμενικς μας αναπαραστσεις.
     Το τελευταο κεφλαιο της "Αναλυτικς των Αρχν" διακρνει τα φαινμενα, που μπορομε να χουμε γνσια γνση, απ' τα νομερα, ναν ρο που αναφρεται σε αντικεμενα καθαρς σκψης που δεν μπορομε να γνωρζουμε, αλλ που μπορομε ακμα να αναφερμαστε "με αρνητικ ννοια". Παρρτημα στην εντητα αναπτσσει περαιτρω τη κριτικ του στον ορθολογισμ Leibnizian-Wolffian υποστηρζοντας τι η "δογματικ" μεταφυσικ του συγχει τα "απλ χαρακτηριστικ των εννοιν μσω των οποων σκεφτμαστε τα πργματα... με χαρακτηριστικ των διων των αντικειμνων". Ενντια σε αυτ, ο Καντ επαναβεβαινει τη δικ του επιμον στην αναγκαιτητα ενς αισθητο στοιχεου σε κθε γνσια γνση.
     Η 2η απ τις 2 Διαιρσεις της "Υπερβατικς Λογικς", η "Υπερβατικ Διαλεκτικ", περιχει το αρνητικ τμμα της Κριτικς του Καντ, που βασζεται στα "θετικ" επιχειρματα της προηγομενης "Υπερβατικς Αναλυτικς" για να εκθσει τα ρια της μεταφυσικς εικασας. Ειδικτερα, ενδιαφρεται να καταδεξει ως κβδηλες τις προσπθειες της λογικς να φτσει στη γνση ανεξρτητα απ την ευαισθησα. Αυτ η προσπθεια, υποστηρζει ο Καντ, εναι καταδικασμνη σε αποτυχα, που ισχυρζεται τι αποδεικνει δεχνοντας τι ο λγος, απεριριστος απ τη λογικ, εναι πντα ικανς να παργει αντικρουμενα λλως ασυμββαστα συμπερσματα. πως το ελαφρ περιστρι, στην ελεθερη πτση που κβει τον αρα, την αντσταση του οποου αισθνεται, ο λγος θα μποροσε να πρει την ιδα τι θα μποροσε να τα πει ακμα καλτερα στο διστημα χωρς αρα. Ενντια σε αυτ, ο Καντ ισχυρζεται τι, απουσα επιστημικν τριβν, δεν μπορε να υπρξει γνση. Παρ' λ' αυτ, η κριτικ του Καντ δεν εναι εντελς καταστροφικ. Παρουσιζει τις θεωρητικς υπερβολς της παραδοσιακς μεταφυσικς ως εγγενες στην δια την ικαντητ μας για λογικ. Επιπλον, υποστηρζει τι τα προντα της δεν στερονται κποιας προσεκτικ εξειδικευμνης ρυθμιστικς αξας.
     Ο Καντ ονομζει τις βασικς ννοιες της μεταφυσικς ιδες. Διαφρουν απ τις ννοιες της κατανησης στο τι δεν περιορζονται απ' τη κριτικ αυστηρτητα που περιορζει τη γνση στις συνθκες της πιθανς εμπειρας και των αντικειμνων της. Υπερβατικ ψευδασθηση εναι ο ρος του Καντ για τη τση της λογικς να παργει ττοιες ιδες. Αν κι ο λγος χει λογικ χρση της απλς εξαγωγς συμπερασμτων απ αρχς, στην "Υπερβατικ Διαλεκτικ", ο Καντ ασχολεται με την υποτιθμενη "πραγματικ χρση" της για την εξαγωγ συμπερασμτων μσω της ανεξλεγκτης οπισθοδρομικς συλλογιστικς αναλογας.


     Οι 3 κατηγορες σχσεων, που επιδικονται χωρς να λαμβνονται υπψη τα ρια της πιθανς εμπειρας, δνουν τις 3 κεντρικς ιδες της παραδοσιακς μεταφυσικς:

 1. Η ψυχ: η ννοια της ουσας ως το υπρτατο υποκεμενο.
 2. Ο κσμος στο σνολ του: η ννοια της αιτιδους συνφειας ως ολοκληρωμνη σειρ. και
 3. Θες: η ννοια της κοιντητας ως κοιν δαφος λων των δυνατοττων.

     Αν κι ο Καντ αρνεται τι αυτς οι ιδες μπορον να 'ναι αντικεμενα γνσιας γνσης, υποστηρζει τι εναι το αποτλεσμα της μφυτης προσπθειας του λγου να ενοποισει τη γνση σε συστηματικ σνολο.
     Η μεταφυσικ Leibnizian-Wolffian χωρστηκε σε 4 μρη: οντολογα, ψυχολογα, κοσμολογα και θεολογα. Ο Καντ αντικαθιστ το 1ο με τα θετικ αποτελσματα του 1ου μρους της Κριτικς. Προτενει ν' αντικατασταθονε τ' ακλουθα 3 με τα μεταγενστερα δγματα της ανθρωπολογας, τα μεταφυσικ θεμλια της φυσικς επιστμης και τη κριτικ θση της ανθρπινης ελευθερας κι ηθικς. Στο 2ο απ' τα βιβλα της "Υπερβατικς Διαλεκτικς", αναλαμβνει να καταδεξει την αντιφατικ φση του απεριριστου λγου. Το κνει αυτ αναπτσσοντας αντιφσεις σε καθναν απ τους 3 μεταφυσικος κλδους που υποστηρζει τι εναι, στη πραγματικτητα, ψευδοεπιστμες. Αυτ το τμμα της Κριτικς εναι μακρ και τα επιχειρματα του Καντ εναι εξαιρετικ λεπτομερ. Σ' αυτ το πλασιο, δεν εναι δυνατν να κνουμε πολλ περισστερα απ το να απαριθμσουμε τα θματα συζτησης.

 1. Το 1ο κεφλαιο ασχολεται μ' αυτ που ο Καντ ονομζει παραλογισμος -δηλαδ, ψευδ συμπερσματα- που κνει ο καθαρς λγος στη μεταφυσικ πειθαρχα της ορθολογικς ψυχολογας. Υποστηρζει τι δεν μπορε κανες να πρει την απλ σκψη του "εγ" στη πρταση "σκφτομαι" ως τη κατλληλη γνση του "εγ" ως αντικεμενο. Μ' αυτ τον τρπο, ισχυρζεται τι καταρρπτει διφορες μεταφυσικς θσεις που εναι σχετικ με την ουσα, την εντητα και τη ταυττητα της ψυχς.

 2. Το 2ο κεφλαιο, που εναι το μεγαλτερο, καταπινεται με το θμα που ο Καντ ονομζει αντινομες του καθαρο λγου -δηλαδ, τις αντιφσεις του λγου με τον εαυτ του- στη μεταφυσικ πειθαρχα της ορθολογικς κοσμολογας. (Αρχικ, εχε σκεφτε τι λες οι υπερβατικς ψευδαισθσεις θα μποροσαν να αναλυθον με αντινομικος ρους. Παρουσιζει 4 περιπτσεις που ισχυρζεται τι η λογικ εναι σε θση να αποδεξει αντθετες θσεις με την δια αληθοφνεια:

   α. τι η λογικ φανεται να 'ναι σε θση ν' αποδεξει τι το σμπαν εναι τσο πεπερασμνο σο κι πειρο στο χρο και το χρνο.
   β. τι η λογικ φανεται να 'ναι σε θση ν' αποδεξει τι η λη εναι και δεν εναι απερως διαιρετ σ' λο και μικρτερα μρη·
   γ. τι η λογικ φανεται να 'ναι σε θση ν' αποδεξει τι η ελεθερη βοληση δεν μπορε να 'ναι αιτιακ αποτελεσματικ μρος του κσμου (επειδ λη η φση εναι ντετερμινιστικ) κι μως τι πρπει να 'ναι ττοια αιτα· και
   δ. τι η λογικ φανεται να 'ναι σε θση ν' αποδεξει τι υπρχει και δεν υπρχει ναγκαο ον (που μερικο θα ταυτζονταν με τον Θε).  Ο Καντ υποστηρζει περαιτρω σε κθε περπτωση τι το δγμα του υπερβατικο ιδεαλισμο εναι ικαν να επιλσει την αντινομα.

 3. Το 3ο κεφλαιο εξετζει εσφαλμνα επιχειρματα σχετικ με το Θε στην ορθολογικ θεολογα με ττλο "Ιδανικ του καθαρο λγου". (Εν μια ιδα εναι καθαρ ννοια που παργεται απ τη λογικ, ιδανικ εναι η ννοια ιδας ως ατομικ πργμα. Εδ ο Καντ εξετζει κι ισχυρζεται τι αντικροει 3 παραδοσιακ επιχειρματα για την παρξη του Θεο: το οντολογικ, το κοσμολογικ και το φυσικο-θεολογικ επιχερημα (δηλαδ, το επιχερημα απ το σχεδιασμ).

     Τ' αποτελσματα της υπερβατικς διαλεκτικς μχρι στιγμς φανεται να 'ναι εντελς αρνητικ. Σε παρρτημα αυτο του τμματος, ωστσο, ο Καντ απορρπτει ττοιο συμπρασμα. Οι ιδες του καθαρο λγου, υποστηρζει, χουνε σημαντικ ρυθμιστικ λειτουργα στη κατεθυνση και την οργνωση της θεωρητικς και πρακτικς μας ρευνας. Τα μεταγενστερα ργα του Καντ αναλουν αυτ τη λειτουργα εκτενς και λεπτομερς. Ο Καντ ανπτυξε την ηθικ φιλοσοφα του σε 3 ργα: Θεμλιο της Μεταφυσικς των Ηθν (1785), Κριτικ του Πρακτικο Λγου (1788) και Μεταφυσικ των Ηθν (1797). σον αφορ την ηθικ, υποστριξε τι η πηγ του καλο δε βρσκεται σε τποτα ξω απ' το ανθρπινο υποκεμενο, ετε στη φση ετε δοσμνο απ το Θε, αλλ μλλον εναι μνο η δια η καλ θληση. Καλ θληση εναι αυτ που ενεργε απ καθκον σμφωνα με τον παγκσμιο ηθικ νμο που ο αυτνομος νθρωπος δνει ελεθερα στον εαυτ του. Αυτς ο νμος υποχρενει κποιον ν' αντιμετωπζει την ανθρωπτητα -κατανοητ ως ορθολογικ αυτενργεια κι αντιπροσωπευμενη μσω του εαυτο του καθς και των λλων- ως αυτοσκοπ κι χι (απλς) ως μσο για λλους σκοπος που μπορε να κατχει το τομο.
     Ο Καντ εναι γνωστς για τη θεωρα του τι κθε ηθικ υποχρωση βασζεται σ' αυτ που αποκαλε "κατηγορικ προσταγ", που προρχεται απ την ννοια του καθκοντος. Υποστηρζει τι ο ηθικς νμος εναι αρχ της διας της λογικς, που δε βασζεται σ' ενδεχμενα γεγοντα για τον κσμο, πως αυτ που θα μας κανε ευτυχισμνους. Το να ενεργες σμφωνα με τον ηθικ νμο δεν χει λλο κνητρο απ το "να εσαι ευτυχισμνος".
     Στη Κριτικ του Καθαρο Λγου,  διακρνει μεταξ της υπερβατικς ιδας της ελευθερας, που ως ψυχολογικ ννοια εναι "κυρως εμπειρικ" κι αναφρεται στο "αν πρπει να υποτεθε ικαντητα ναρξης σειρς διαδοχικν πραγμτων καταστσεων απ τον εαυτ της" και της πρακτικς ννοιας της ελευθερας ως ανεξαρτησας της βολησς μας απ τον "εξαναγκασμ" την "αναγκαιτητα μσω αισθησιακν παρορμσεων". Βρσκει πηγ δυσκολας το γεγονς τι η πρακτικ ιδα της ελευθερας βασζεται στην υπερβατικ ιδα της ελευθερας, αλλ για χρη πρακτικν συμφερντων χρησιμοποιε το πρακτικ νημα, λαμβνοντας "υπψη,. το υπερβατικ νημ του", που αισθνεται τι απορρφθηκε σωστ στη Τρτη Αντινομα, κι ως στοιχεο στο ζτημα της ελευθερας της βολησης εναι για τη φιλοσοφα "πραγματικ εμπδιο" που 'χει φρει σε αμηχανα τον κερδοσκοπικ λγο.
     Ο Καντ αποκαλε πρακτικ "λα σα εναι δυνατ μσω της ελευθερας"· Ονομζει τους καθαρος πρακτικος νμους που δεν δνονται ποτ μσω αισθησιακν συνθηκν, αλλ διατηρονται ανλογα με τον παγκσμιο νμο της αιτιτητας, ηθικος νμους. Η λογικ μπορε να μας δσει μνο τους "πραγματιστικος νμους της ελεθερης δρσης μσω των αισθσεων", αλλ οι καθαρο πρακτικο νμοι που δνονται απ' τη λογικ a priori υπαγορεουν "τι πρπει να γνει".



     Οι κατηγορες ελευθερας του Καντ λειτουργονε κυρως ως συνθκες για τη δυναττητα των πρξεων να 'ναι ελεθερες, να κατανοονται ως ελεθερες και να αξιολογονται ηθικ. Για τον Καντ, αν κι οι πρξεις ως θεωρητικ αντικεμενα συγκροτονται μσω των θεωρητικν κατηγοριν, οι πρξεις ως πρακτικ αντικεμενα (αντικεμενα πρακτικς χρσης του λγου και που μπορε να 'ναι καλ κακ) συγκροτονται μσω των κατηγοριν της ελευθερας. Μνο μ' αυτ τον τρπο μπορον οι πρξεις, ως φαινμενα, να 'ναι συνπεια της ελευθερας και να κατανοηθονε και να αξιολογηθον ως ττοιες. Κνει δικριση μεταξ κατηγορικν κι υποθετικν προσταγν. Υποθετικ επιταγ εναι αυτ που πρπει να υπακοσουμε για να ικανοποισουμε τις ενδεχμενες επιθυμες. Κατηγορηματικ επιταγ μας δεσμεει ανεξρτητα απ τις επιθυμες μας: για παρδειγμα, καθνας χει καθκον να σβεται τους λλους ως ατομικ αυτοσκοπ, ανεξρτητα απ τις περιστσεις, παρ' λο που μερικς φορς εναι προς το στεν εγωιστικ συμφρον μας να μη το κνουμε. Αυτς οι επιταγς εναι ηθικ δεσμευτικς λγω της κατηγορικς μορφς των αποφθεγμτων τους, παρ των ενδεχμενων γεγοντων σχετικ. Σ' αντθεση με τις υποθετικς προσταγς, που μας δεσμεουνε στο βαθμ που 'μαστε μρος ομδας κοινωνας που οφελουμε καθκοντα, δεν μπορομε να εξαιρεθομε απ τη κατηγορικ προσταγ, επειδ δεν μπορομε να εξαιρεθομε απ το να 'μαστε ορθολογικο παργοντες. Οφελουμε καθκον στον ορθολογισμ λγω του τι εμαστε ορθολογικο παργοντες. Επομνως, οι ορθολογικς ηθικς αρχς ισχουνε για λους τους ορθολογικος παργοντες αν πσα στιγμ. Μ' λλους ρους, μ' λες τις μορφς εργαλειακο ορθολογισμο αποκλεισμνες απ' την ηθικ, ο διος ο ηθικς νμος, μπορε να 'ναι μνον η δια η μορφ της νομιμτητας, επειδ τποτ' λλο δεν απομνει ταν λο το περιεχμενο χει απορριφθε. Ο Καντ παρχει 5 διατυπσεις για τη κατηγορικ προσταγ. Ισχυρζεται τι αυτ εναι αναγκαστικ ισοδναμα, καθς λα εναι εκφρσεις της καθαρς καθολικτητας του ηθικο νμου ως ττοιου. Πολλο μελετητς, ωστσο, δεν εναι πεπεισμνοι. Οι τποι εναι οι εξς:

 1. Τπος του Παγκσμιου Νμου:
   "Ενεργστε μνο σμφωνα μ' αυτ το αξωμα που μσω του μπορετε ταυτχρονα να θελσετε να γνει παγκσμιος νμος".

 2. Τπος του νμου της φσης:
   "Ενεργστε λοιπν, σαν το μγιστο της δρσης σας να επρκειτο να γνει μσω της θλησς σας παγκσμιος νμος της φσης".

 3. Τπος της ανθρωπτητας ως αυτοσκοπς:
    "Ενεργστε λοιπν στε να χρησιμοποιετε την ανθρωπτητα, τσο στο δικ σας πρσωπο σο και στο πρσωπο κθε λλου, πντα την δια στιγμ ως σκοπ και ποτ απλς ως μσο".

 4. Τπος αυτονομας:
   "Η ιδα της βολησης κθε λλογου ντος ως βολησης που δνει συμπαντικ νμο" "Να μην επιλγει κανες διαφορετικ παρ τσι στε τα αξιματα της επιλογς του να κατανοονται ταυτχρονα μ' αυτ με την δια βοληση πως ο συμπαντικς νμος".

 5. Τπος
του Βασιλεου των Σκοπν:
   "Ενεργστε σμφωνα με τα αξιματα ενς καθολικ νομοθετικο μλους για ν απλς πιθαν βασλειο σκοπν".



     Ο Καντ ορζει το αξωμα ως "υποκειμενικ αρχ της βολησης", που διακρνεται απ "αντικειμενικ αρχ πρακτικ νμο". Εν "η τελευταα ισχει για κθε λλογο ον κι εναι "αρχ που σμφωνα μ' αυτν οφελουν να ενεργον", να αξωμα "περιχει τον πρακτικ καννα που καθορζει η λογικ σμφωνα με τις συνθκες του υποκειμνου (συχν την γνοια τις κλσεις του) κι εναι επομνως η αρχ που σμφωνα μ' αυτ το υποκεμενο ενεργε".
     Τα αξιματα αποτυγχνουν να χαρακτηριστον ως πρακτικο νμοι αν παργουν μια αντφαση στη σλληψη μια αντφαση στη βοληση ταν καθολικοποιονται. Μια αντφαση στη σλληψη συμβανει ταν, αν να αξωμα επρκειτο να καθολικοποιηθε, παει να χει νημα, επειδ το "αξωμα θα κατστρεφε αναγκαστικ τον εαυτ του μλις γινταν παγκσμιος νμος". Π.χ. ν το αξωμα "Επιτρπεται η αθτηση υποσχσεων" ταν καθολικ, κανες δεν θα εμπιστευταν τις υποσχσεις που δθηκαν, οπτε η ιδα μιας υπσχεσης θα 'χανε το νημ της. Το αξωμα θα ταν αντιφατικ επειδ, ταν καθολικοποιεται, οι υποσχσεις παουν να 'χουν νημα. Το αξωμα δεν εναι ηθικ επειδ εναι λογικ αδνατο να καθολικοποιηθε -δηλαδ, δεν θα μποροσαμε να φανταστομε να κσμο που αυτ το αξωμα θα 'τανε καθολικοποιημνο. Αξωμα μπορε επσης να 'ναι ανθικο αν δημιουργε αντφαση στη βοληση ταν καθολικοποιεται. Αυτ δεν σημανει λογικ αντφαση, αλλ τι η καθολικοποηση του αξιματος οδηγε σε κατσταση πραγμτων που καννα λογικ ον δεν θα επιθυμοσε.
     πως εξηγε ο Καντ στο Θεμλιο της Μεταφυσικς των Ηθν του 1785 (πως υποδηλνει μεσα ο ττλος), αυτ το κεμενο δεν εναι "τποτα περισστερο απ την αναζτηση και τη καθιρωση της υπρτατης αρχς της ηθικς". Η υποσχμενη Μεταφυσικ των Ηθν, ωστσο, καθυστρησε πολ και δεν εμφανστηκε μχρι τα 2 μρη της, "Το Δγμα του Δικαου" και "Το Δγμα της Αρετς", δημοσιεθηκαν χωριστ το 1797 και το 1798. Η 1η ασχολεται με τη πολιτικ φιλοσοφα, η 2η με την ηθικ.
     "Το Δγμα της Αρετς" παρχει "πολ διαφορετικ περιγραφ της συνηθισμνης ηθικς λογικς" απ κενη που προτενεται απ' το Υπβαθρο. Αφορ καθκοντα αρετς "σκοπος που 'ναι ταυτχρονα καθκοντα". Εδ, στον τομα της ηθικς, βρσκεται η μεγαλτερη καινοτομα απ τη Μεταφυσικ των Ηθν. Σμφωνα με την αφγηση του Καντ, "ο συνηθισμνος ηθικς συλλογισμς εναι θεμελιωδς τελεολογικς -εναι συλλογισμς σχετικ με τους σκοπος που μας περιορζει η ηθικ να επιδικουμε και τις προτεραιτητες μεταξ αυτν των σκοπν που απαιτεται να τηρομε". Ειδικτερα: Υπρχουνε 2 εδη σκοπν που εναι καθκον μας να 'χουμε: η δικ μας τελειτητα κι η ευτυχα των λλων. Η "τελειτητα" περιλαμβνει τσο τη φυσικ μας τελειτητα (την ανπτυξη των ταλντων, των δεξιοττων και των ικανοττων κατανησης) σο και την ηθικ τελειτητα (την ενρετη διθεσ μας). Η "ευτυχα" ενς ατμου εναι το μεγαλτερο λογικ σνολο των σκοπν που 'θεσε το τομο για χρη της δικς του ικανοποησης, Η επεξεργασα αυτο του τελεολογικο δγματος απ τον Καντ προσφρει ηθικ θεωρα πολ διαφορετικ απ κενη που συνθως του αποδδεται με βση μνο τα θεμελιδη ργα του.
     Στο βιβλο του Towards Perpetual Peace: A Philosophical Project, ο Καντ απαρθμησε αρκετς προποθσεις που θεωροσε απαρατητες για τον τερματισμ των πολμων και τη δημιουργα μιας διαρκος ειρνης. Περιελμβαναν κσμο συνταγματικν δημοκρατιν. Η κλασικ δημοκρατικ θεωρα του επεκτθηκε στο Δγμα του Δικαου, το 1ο μρος της Μεταφυσικς των Ηθν (1797). Πστευε τι η παγκσμια ιστορα οδηγε στον τελικ κσμο των δημοκρατικν κρατν σε ειρνη, αλλ η θεωρα του δεν ταν ρεαλιστικ. Η διαδικασα περιγρφηκε στο Perpetual Peace ως φυσικ κι χι ορθολογικ: Αυτ που παρχει αυτ την εγγηση δεν εναι παρ απ τη μεγλη καλλιτεχνικ φση (natura daedala rerum) που απ' τη μηχανικ πορεα της λμπει ορατ η σκοπιμτητα, αφνοντας την ομνοια να προκψει μσω της διχνοιας μεταξ των ανθρπων ακμη κι ενντια στη θλησ τους. Και γι' αυτ η φση, θεωρομενη ως αναγκαιτητα απ αιτα που οι νμοι της λειτουργας μας εναι γνωστοι, ονομζεται μορα, αλλ αν θεωρσουμε τη σκοπιμτητ της στη πορεα του κσμου ως τη βαθει σοφα μιας αντερης αιτας που κατευθνεται προς τον αντικειμενικ τελικ σκοπ της ανθρπινης φυλς και προκαθορζει αυτ τη πορεα του κσμου, Ονομζεται Θεα Πρνοια.


     Η πολιτικ σκψη του Καντ μπορε να συνοψιστε ως δημοκρατικ κυβρνηση και διεθνς οργνωση: "Με πιο χαρακτηριστικος καντιανος ρους, εναι δγμα του κρτους που βασζεται στο νμο (Rechtsstaat) και της αινιας ειρνης. Πργματι, σε καθεμα απ αυτς τις διατυπσεις, και οι δο ροι εκφρζουν την δια ιδα: αυτ της νομικς συγκρτησης της "ειρνης μσω του νμου". Η πολιτικ φιλοσοφα του Καντ, ντας ουσιαστικ να νομικ δγμα, απορρπτει εξ ορισμο την αντθεση μεταξ της ηθικς εκπαδευσης και του παιχνιδιο των παθν ως εναλλακτικν θεμελων της κοινωνικς ζως. Το κρτος ορζεται ως η νωση των ανθρπων υπ το νμο. Το κρτος που δικαως ονομζεται τσι αποτελεται απ νμους που 'ναι απαρατητοι a priori επειδ απορρουν απ την δια την ννοια του νμου. να καθεστς δεν μπορε να κριθε με λλα κριτρια οτε να του ανατεθον λλες λειτουργες, εκτς απ κενες που αρμζουν στη νμιμη τξη ως ττοια.
     Αντιτχθηκε στη "δημοκρατα", που στην εποχ του σμαινε μεση δημοκρατα, πιστεοντας τι ο καννας της πλειοψηφας αποτελοσε απειλ για την ατομικ ελευθερα. Δλωσε, "η δημοκρατα με τη στεν ννοια της λξης εναι αναγκαστικ δεσποτισμς, διτι εγκαθιδρει εκτελεστικ εξουσα που λοι αποφασζουν υπρ κι αν χρειαστε, εναντον ενς (που επομνως δεν συμφωνε), τσι στε λοι, που ωστσο δεν εναι λοι, να αποφασζουν. Κι αυτ εναι αντφαση της γενικς θλησης με τον εαυτ της και με την ελευθερα". πως και με τους περισστερους συγγραφες εκενη την εποχ, δικρινε 3 μορφς διακυβρνησης - δηλαδ, τη δημοκρατα, την αριστοκρατα και τη μοναρχα -με τη μικτ κυβρνηση ως τη πιο ιδανικ μορφ της. Πστευε στα δημοκρατικ ιδεδη και μορφς διακυβρνησης και στο κρτος δικαου που προκυπταν απ' αυτ.
     Αν κι ο Καντ το δημοσευσε αυτ ως δημοφιλς κομμτι, η Mary J. Gregor επισημανει τι 2 τη μετ, στη Μεταφυσικ των Ηθν, ο Καντ ισχυρζεται τι αποδεικνει συστηματικ τι η εδραωση της καθολικς και διαρκος ειρνης δεν αποτελε απλς μρος του δγματος του δικαου, αλλ μλλον ολκληρο το τελικ δγμα δικαου μες στα ρια της απλς λογικς. Το Δγμα του Δικαου (1797), περιχει τη πιο ριμη και συστηματικ συμβολ του στη πολιτικ φιλοσοφα. Αντιμετωπζει καθκοντα σμφωνα με το νμο, που αφορον μνο στη προστασα της εξωτερικς ελευθερας των ατμων κι αδιαφορονε για τα κνητρα. (Αν κι χουμε ηθικ καθκον να περιοριζμαστε σε πρξεις που εναι σωστς, αυτ το καθκον δεν αποτελε μρος του διου του δικαιματος). Η βασικ πολιτικ ιδα του εναι τι το δικαωμα κθε ατμου να 'ναι αφντης του εαυτο του εναι συνεπς με τα δικαιματα των λλων μνον αν υπρχουν δημσιοι νομικο θεσμο.
     Ξεκινντας απ τον 20 αι., οι σχολιαστς τενουν να βλπουν τον Καντ να 'χει τεταμνη σχση με τη θρησκεα, αν και τον 19ο αυτ δεν ταν η επικρατοσα ποψη. Ο Καρλ Λοναρντ Ρινχολντ, που οι επιστολς βοθησαν να γνει δισημος ο Καντ, γραψε: "Πιστεω τι μπορ να συμπερνω χωρς επιφλαξη τι το συμφρον της θρησκεας και του Χριστιανισμο ειδικτερα, συμφωνε απλυτα με το αποτλεσμα της Κριτικς της Λογικς". Σμφωνα με τον Johann Schultz, που γραψε απ τα 1α σχλια για τον Καντ: "Κι αυτ το διο το σστημα δεν συμππτει θαυμσια με τη χριστιανικ θρησκεα; Η θετητα και η ευεργεσα των τελευταων δεν γνονται λο και πιο εμφανες". Ο λγος γι' αυτς τις απψεις ταν η ηθικ θεολογα του κι η ευρως διαδεδομνη πεποθηση τι η φιλοσοφα του ταν η μεγλη αντθεση στον Σπινοζισμ, που θεωρθηκε ευρως ως μορφ εξελιγμνου πανθεσμο ακμα κι αθεσμο. πως η φιλοσοφα του Καντ αγνησε τη δυναττητα να επιχειρηματολογσει κανες υπρ του Θεο μνο μσω της καθαρς λογικς, για τους διους λγους αγνησε επσης τη δυναττητα να επιχειρηματολογσει εναντον του Θεο μνο μσω της καθαρς λογικς.
     Ο Καντ διατυπνει τις ισχυρτερες επικρσεις του για την οργνωση και τις πρακτικς των θρησκευτικν οργανσεων σε κενους που ενθαρρνουν αυτ που βλπει ως θρησκεα πλαστς υπηρεσας προς τον Θε. Μεταξ των κριων στχων της κριτικς του εναι το εξωτερικ τελετουργικ, η δεισιδαιμονα κι η ιεραρχικ εκκλησιαστικ τξη. Τις βλπει αυτς ως προσπθειες να κνει κανες τον εαυτ του ευρεστο στον Θε με τρπους διαφορετικος απ την ευσυνεδητη προσκλληση στην αρχ της ηθικς ορθτητας στην επιλογ και την ενργεια σμφωνα με τα αξιματ του. Η κριτικ του σ' αυτ τα ζητματα, μαζ με την απρριψη ορισμνων θεωρητικν αποδεξεων για την παρξη του Θεο που βασζονταν στη καθαρ λογικ (ιδιατερα το οντολογικ επιχερημα) κι ο φιλοσοφικς σχολιασμς του σε ορισμνα χριστιανικ δγματα, χουν οδηγσει σ' ερμηνεες που βλπουν τον Καντ ως εχθρικ προς τη θρησκεα γενικ και τον Χριστιανισμ ειδικτερα. λλοι ερμηνευτς, ωστσο, θεωρον τι προσπαθοσε να διαχωρσει την υπερασπσιμη απ την αδικαιολγητη χριστιανικ πστη.


     σον αφορ την αντληψη του για τη θρησκεα, ορισμνοι κριτικο χουν υποστηρξει τι ταν συμπαθς στον ντεσμ.  λλοι κριτικο χουν υποστηρξει τι η ηθικ αντληψ του κινεται απ' τον ντεσμ στο θεσμ (ως ηθικς θεσμς), π.χ. ο Allen W. Wood κι ο Merold Westphal. σο για το βιβλο του Religion within the Bounds of Mere Reason, τονστηκε τι ανγαγε τη θρησκευτικτητα στον ορθολογισμ, τη θρησκεα στην ηθικ και τον Χριστιανισμ στην ηθικ. Ωστσο, πολλο ερμηνευτς, συμπεριλαμβανομνων των Allen W. Wood και Lawrence Pasternack, συμφωνονε τρα με τον ισχυρισμ του Stephen Palmquist τι καλτερος τρπος ανγνωσης της θρησκεας του Καντ εναι να τονε δομε ως ανψωση της ηθικς στο καθεστς της θρησκεας.
     Ο Καντ συζητ την υποκειμενικ φση των αισθητικν ιδιοττων κι εμπειριν στις Παρατηρσεις για την ασθηση του ωραου και του μεγαλειδους (1764). Η συμβολ του στην αισθητικ θεωρα αναπτσσεται στη Κριτικ της Δναμης της Κρσης (1790), που διερευν τη δυναττητα και τη λογικ κατσταση των κρσεων της γεσης. Στη Κριτικ της Αισθητικς Κρσης, το 1ο μεγλο τμμα της Κριτικς της Δναμης της Κρσης, χρησιμοποησε τον ρο "αισθητικ" με τρπο που διαφρει απ τη σγχρονη ννοι του. Στη Κριτικ του Καθαρο Λγου, για να επισημνει ουσιαστικς διαφορς μεταξ των κρσεων γεσης, των ηθικν κρσεων και των επιστημονικν κρσεων, εγκατλειψε τον ρο "αισθητικ" ως "προσδιορζοντας τη κριτικ της γεσης", σημεινοντας τι οι κρσεις της γεσης δεν θα μποροσαν ποτ να "κατευθυνθον" απ "νμους a priori". Μετ τον A.G. Baumgarten, που γραψε την Aesthetica (1750-58), ο Καντ ταν νας απ τους πρτους φιλοσφους που ανπτυξαν κι ενσωμτωσαν την αισθητικ θεωρα σε να ενοποιημνο και ολοκληρωμνο φιλοσοφικ σστημα, χρησιμοποιντας ιδες που παιξαν αναπσπαστο ρλο σε λη τη φιλοσοφα του.
     Στο κεφλαιο Αναλυτικ του Ωραου στην Κριτικ της Δναμης της Κρσης, δηλνει τι η ομορφι δεν εναι ιδιτητα ενς ργου τχνης ενς φυσικο φαινομνου, αλλ αντθετα εναι συνεδηση της ευχαρστησης που συνοδεει το "ελεθερο παιχνδι" της φαντασας και της κατανησης. Παρλο που φανεται τι χρησιμοποιομε τη λογικ για να αποφασσουμε τι εναι μορφο, η κρση δεν εναι μια γνωστικ κρση, "και συνεπς δεν εναι λογικ, αλλ αισθητικ". Καθαρ κρση της γεσης εναι υποκειμενικ, δεδομνου τι αναφρεται στη συναισθηματικ απκριση του υποκειμνου και δεν βασζεται σε τποτα λλο παρ στην εκτμηση για το διο το αντικεμενο: εναι ανιδιοτελς ευχαρστηση κι αισθανμαστε τι οι καθαρς κρσεις γεσης (δηλαδ, κρσεις ομορφις), διεκδικον καθολικ εγκυρτητα. Αυτ η καθολικ ισχς δεν προρχεται απ καθορισμνη ννοια ομορφις, αλλ' απ τη κοιν λογικ. Πστευε επσης τι η κρση της γεσης μοιρζεται χαρακτηριστικ που εμπλκονται σε ηθικ κρση: κι οι 2 εναι ανιδιοτελες και τις θεωρομε καθολικς.
     Στο κεφλαιο Αναλυτικ του Υψηλο  προσδιορζει το υψηλ ως μια αισθητικ ποιτητα που, πως κι η ομορφι, εναι υποκειμενικ, αλλ σε αντθεση με την ομορφι αναφρεται σε απροσδιριστη σχση μεταξ των ικανοττων της φαντασας και της λογικς και μοιρζεται το χαρακτρα των ηθικν κρσεων στη χρση της λογικς. Η ασθηση του υψηλο, χωρισμνη σε 2 διακριτος τρπους (το μαθηματικ και το δυναμικ μεγαλειδες), περιγρφει 2 υποκειμενικς στιγμς που αφορονε στη σχση της ικαντητας της φαντασας με τη λογικ. Μερικο σχολιαστς υποστηρζουν τι η κριτικ φιλοσοφα του περιχει να τρτο εδος του υψηλο, το ηθικ μεγαλεο,που εναι η αισθητικ απντηση στον ηθικ νμο μια αναπαρσταση, και μια ανπτυξη του "ευγενος" μεγαλεου στη θεωρα του Καντ του 1764.


     Ο ρθουρ Σοπενχουερ επηρεστηκε ντονα απ τον υπερβατικ ιδεαλισμ του. Αυτς, πως ο G.E. Schulze, ο Jacobi κι ο Fichte πριν απ αυτν, ταν επικριτικς για τη θεωρα του Καντ για το διο το πργμα. Τα πργματα απ μνα τους, υποστριξαν, δεν εναι οτε η αιτα αυτο που παρατηρομε, οτε εναι εντελς πρα απ την πρσβασ μας. Απ την εποχ της Κριτικς του Καθαρο Λγου, οι φιλσοφοι ασκον κριτικ στη θεωρα του Καντ για το διο το πργμα. Πολλο χουν υποστηρξει τι, αν κτι ττοιο υπρχει πρα απ την εμπειρα, ττε δεν μπορε κανες να υποθσει τι μας επηρεζει αιτιατ, δεδομνου τι αυτ θα συνεπαγταν την επκταση της κατηγορας "αιτιτητα" πρα απ τη σφαρα της εμπειρας. Με την επιτυχα και την ευρεα επιρρο των γραπτν του Χγκελ, η επιρρο του διου του Καντ ρχισε να φθνει, αλλ επανεξταση των ιδεν του ξεκνησε στη Γερμανα το 1865 με τη δημοσευση του Kant und die Epigonen απ τον Otto Liebmann, που το σνθημα ταν "Επιστροφ στον Καντ". Εκε προχρησε μια σημαντικ αναβωση της θεωρητικς φιλοσοφας του Καντ, γνωστ ως Νεοκαντιανισμς.
Η ννοια της "κριτικς" του Καντ χει ευρτερη επιρρο. Οι πρτοι Γερμανο Ρομαντικο, ειδικ ο Φρντριχ Σλγκελ στα Θρασματα του Athenaeum, χρησιμοποησαν την αντανακλαστικ αντληψη του Καντ για τη κριτικ στη ρομαντικ θεωρα τους για την ποηση. Επσης στην αισθητικ, ο Clement Greenberg, στο κλασσικ δοκμι του Modernist Painting, χρησιμοποιε τη καντιαν κριτικ, αυτ που ο Greenberg αναφρει ως "εμμεν κριτικ", για να δικαιολογσει τους στχους της αφηρημνης ζωγραφικς, να κνημα που ο Greenberg εδε να χει επγνωση του βασικο περιορισμο - επιπεδτητα - που αποτελε το μσο της ζωγραφικς.
     Ο Γλλος φιλσοφος Μισλ Φουκ επηρεστηκε επσης σε μεγλο βαθμ απ την ννοια της "κριτικς" του Καντ κι γραψε αρκετ ρθρα για τον Καντ για μια επανεξταση του Διαφωτισμο ως μορφ "κριτικς σκψης". φτασε στο σημεο να ταξινομσει τη δικ του φιλοσοφα ως "κριτικ ιστορα της νεωτερικτητας, ριζωμνη στον Καντ". Λγω της πληρτητας της αλλαγς παραδεγματος του Καντ, η επιρρο του εκτενεται πολ πρα απ' αυτ σε στοχαστς που οτε αναφρονται συγκεκριμνα στο ργο του οτε χρησιμοποιονε την ορολογα του.

ΡΗΤ:

 * Δημιουργα: ο καλτερος τρπος να απολαμβνεις τη ζω.

 * Η επιθυμα να μιλσουμε στον Θε εναι παρλογη. Δεν μπορομε να μιλσουμε σε κποιον που δεν μπορομε να κατανοσουμε -και δεν μπορομε να κατανοσουμε τον Θε. Μπορομε μνο να πιστψουμε σ' Αυτν. Επομνως, οι χρσεις της προσευχς εναι μνο υποκειμενικς

 * Η ελεθερη βοληση και η βοληση που υποτσσεται σε ηθικος νμους εναι να και το αυτ πργμα.

 * Η θρησκεα εναι πολ σημαντικ ζτημα για τους πιστος της για να γελοιοποιηθε. Αν ενδδουν σε παραλογισμος, πρπει να λυπονται αντ να γελοιοποιονται.


 * σο περισστερο σκφτομαι, τσο περισστερο δυο πργματα γεμζουνε τη ψυχ μου με μεγλο θαυμασμ και ολονα μεγαλτερη ευλβεια: ο ναστρος ουρανς απ πνω μου και ο ηθικς νμος μσα μου.

 * Το σμα εναι νας νας.

 * Μπορομε να μετρσουμε την ευφυα ενς ανθρπου με βση πσες αβεβαιτητες μπορε ν' αντξει.

 * Αυτ το αξωμα εναι λοιπν και ο αντατος νμος της καλς θλησης: Πρττε πντα σμφωνα με εκενο το γνμονα, για τον οποο μπορες ταυτχρονα να θλεις να γνει καθολικς νμος.

 * Ο νας κοιτζει το νερλακκο και βλπει λσπη, ο λλος βλπει μσα του τ' στρα που αντανακλνται.

 * Η τχνη χει τον ανιδιοτελ χαρακτρα του παιδιο.

 * Να ενεργες με ττοιο τρπο, στε η αρχ που στηρζεται η πρξη σου να μποροσε να γνει παγκσμιος νμος.

 * Πρσεχε να αντιμετωπζεις τους λλους σαν σκοπ κι χι σαν μσο.

 * Κθε ενργεια που χει σχση με τα δικαιματα λλων ανθρπων και τα αξιματ της δεν συμβιβζονται με τη δημοσιτητα εναι δικη. Δεν μπορομε ββαια να οδηγηθομε στο αντστροφο συμπρασμα, τι ποια αξιματα αντχουνε τη δημοσιτητα εναι και τα δκαια, δεδομνου τι ποιος κατχει την αναντρρητη εξουσα δεν χρειζεται να χει τα αξιματ του κρυφ.

 * Στο σκτος η φαντασα εναι πιο ζωηρ απ' ,τι στο πλετο φως.

 * Η Ηθικ δεν εναι το δγμα που καθορζει πς να γνουμε ευτυχισμνοι, αλλ πς να εμαστε ξιοι για να γνουμε ευτυχισμνοι.

 * Μη δχεσαι ευεργεσες χωρς τις οποες μπορες να ζεις.

 * Εκενος που απρριψε τα περιττ, απφυγε τις στερσεις.

 * Δο πργματα γεμζουν την ψυχ με πντοτε καινοριο και αυξανμενο σεβασμ και θαυμασμ, σο συχντερα και σταθερτερα ασχολεται μαζ τους ο στοχασμς: ο ναστρος ουρανς πνω μου και ο ηθικς νμος μσα μου.

 * πρεπε λοιπν να αφαιρσω γνση για να κνω χρο για την πεποθηση.

 * Η Μεταφυσικ εναι νας σκοτεινς ωκεανς χωρς ακτς και φρους, γεμτη με φιλοσοφικ ναυγια.

 * Η ευτυχα δεν εναι ιδανικ της λογικς, αλλ της φαντασας.

 * Θα πειστε κποτε το χοντροκφαλο ανθρπινο γνος τι μεγαλτερη μωρα και συμφορ απ τον πλεμο δεν υπρχει, και απ τα παθματα του θα διδαχθε κποτε τι πρπει να τον καταργσει, σαν υπερβολικ οδυνηρ και ακριβ τρπο για επλυση διαφορν;

 * Η επιστμη εναι οργανωμνη γνση. Η σοφα εναι οργανωμνη ζω.

 * Το γοστο εναι πντα βρβαρο με την ννοια τι ανακατεει την επιθυμα με τα συναισθματα για να προσδιορσει την ομορφι.

     Ο Καντ, βζοντας στην κρη σες δυσκολες κι αναποδις αντιμετπισε στο πρασμ του απ τη γη, φυγε χωρς παρπονο. Αυτ τουλχιστον αφνουν να εννοηθε οι τελευταες λξεις που εκστμισε πεθανοντας. "λα καλ!", επε κι σβησε. Αν, 2 και πλον αινες τρα μετ το θνατ του, μποροσε να δει απ κε που βρσκεται πς χρη και στη δικ του καταλυτικ συμβολ εξελχθηκαν τα πργματα στη φιλοσοφα, θα μποροσε, αναμφιβλως, με πιτερη ακμη σιγουρι να πει πσο καλ του πγανε τα πργματα, καθς, ντας το 4το απ τα 7 παιδι ενς σαμαρ και μιας απλς, χωρς μρφωση, ευσεβος γυνακας που αφιρωσε τη ζω της στο Θε και την οικογνει της, που πως αναφρει ο διος, χρωστοσε το 1ο σπρμα καλοσνης, μεγλωσε μσα σε σχετικ φτχεια, για να πετχει ν' αναγνωριστε ως απ τους μεγαλτερους φιλοσφους χι μνο του καιρο του αλλ λων των εποχν και με τη βσιμη επιπλον πρβλεψη να συνεχσει η διδασκαλα του ν' αποτελε σημεο αναφορς των συζητσεων που θα διεξγουν οι φιλσοφοι.

ΡΓΑ:

1749: Σκψεις για την πραγματικ εκτμηση των ζωντανν δυνμεων (Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte)
1755: Παγκσμια φυσικ ιστορα και θεωρα των ουρανν (Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels)
1755: Σντομο περγραμμα ορισμνων διαλογισμν στη φωτι (Meditationum quarundam de igne succinta delineatio (μεταπτυχιακ διατριβ υπ τον Johann Gottfried Teske)
1755: Μια να αποσαφνιση των πρτων αρχν της μεταφυσικς γνσης (Principiorum primorum cognitionis metaphysicae nova dilucidatio)
1756: Η χρση στη φυσικ φιλοσοφα της μεταφυσικς σε συνδυασμ με τη γεωμετρα, Μρος Ι: Φυσικ Μοναδολογα [PM] (Metaphysicae cum geometrica iunctae usus in philosophia naturali, cuius specimen I. continet monadologiam physicam, συντομογραφα Monadologia Physica
1762: Η ψευδς λεπττητα των τεσσρων συλλογιστικν μορφν (Die falsche Spitzfindigkeit der vier syllogistischen Figuren)
1763: Το μνο δυνατ επιχερημα για την υποστριξη μιας απδειξης της παρξης του Θεο (Der einzig mögliche Beweisgrund zu einer Demonstration des Daseins Gottes)
1763: Προσπθεια εισαγωγς της ννοιας των αρνητικν μεγεθν στη φιλοσοφα (Versuch den Begriff der negativen Größen in die Weltweisheit einzuführen)
1764: Παρατηρσεις για την ασθηση του ωραου και μεγαλειδους (Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen)
1764: Δοκμιο για την ασθνεια του κεφαλιο (Über die Krankheit des Kopfes)
1764: ρευνα σχετικ με τη δικριση των αρχν της φυσικς θεολογας και ηθικς (Untersuchungen über die Deutlichkeit der Grundsätze der natürlichen Theologie und der Moral)
1766: νειρα ενς πνεματος-μντη (Träume eines Geistersehers)
1768: Στο τελικ δαφος της διαφοροποησης των περιοχν στο διστημα
1768 (Von dem ersten Grunde des Unterschiedes der Gegenden im Raume)

1770: Διατριβ για τη μορφ και τις αρχς του αισθητο και κατανοητο κσμου (De mundi sensibilis atque intelligibilis forma et principiis
1775: Στις διαφορετικς φυλς του ανθρπου (Über die verschiedenen Rassen der Menschen)
1781: Α' κδ. της Κριτικς του Καθαρο Λγου (Kritik der reinen Vernunft)
1783: Prolegomena to Any Future Metaphysics (Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik)
1784: Μια απντηση στο ερτημα: Τι εναι ο Διαφωτισμς; (Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung)
1784: Ιδα για μια παγκσμια ιστορα με κοσμοπολτικο σκοπ (Idee zu einer allgemeinen Geschichte in weltbürgerlicher Absicht)
1785: Προσδιορισμς της ννοιας μιας ανθρπινης φυλς (Bestimmung des Begriffs einer Menschenrace)
1785: Θεμλιο της μεταφυσικς των ηθν [G] (Grundlegung zur Metaphysik der Sitten)
1786: Μεταφυσικ θεμλια της φυσικς επιστμης [MFNS] (Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaft)
1786: "Τι σημανει να προσανατολζεσαι στη σκψη; (Was heißt: sich im Denken orientieren?)
1786: Εικαστικ αρχ της ανθρπινης ιστορας (Mutmaßlicher Anfang der Menschengeschichte)
1787: Δετερη κδοση της Κριτικς του Καθαρο Λγου  (Kritik der reinen Vernunft)
1788: Κριτικ του πρακτικο λγου (Kritik der praktischen Vernunft)
1790: Κριτικ της κρσης (Kritik der Urteilskraft)
1793: Θρησκεα εντς των ορων του γυμνο λγου (Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft)
1793: On the Old Saw: That May Be Right in Theory but It Won't Work in Practice (Über den Gemeinspruch: Das mag in der Theorie richtig sein, taugt aber nicht für die Praxis)
1795: Διαρκς ειρνη: να φιλοσοφικ σκτσο (Zum ewigen Frieden)
1797: Μεταφυσικ των ηθν (Metaphysik der Sitten). 1ο μρος εναι Το Δγμα του Δικαου, χει δημοσιευθε ξεχωριστ ως Η Επιστμη του Δικαου.
1798: Ανθρωπολογα απ μια ρεαλιστικ ποψη (Anthropologie in pragmatischer Hinsicht)
1798: Σγκρουση των σχολν (Der Streit der Fakultäten)
1800: Λογικ (Logik)
1803: Περ παιδαγωγικς (Über Pädagogik)
1804: Opus Postumum
1817: Διαλξεις Φιλοσοφικς Θεολογας (Immanuel Kants Vorlesungen über die philosophische Religionslehre)
Τσσερα δοκμια κριτικς φιλοσοφας ,
Δοκμια
Προλεγμενα σὲ κθε μελλοντικὴ μεταφυσικὴ ποὺ μπορεῖ νὰ παρουσιαστεῖ σὰν γνση
Κριτικ του καθαρο λγου . Τμοι Α-Β
Προλεγμενα σε κθε μελλοντικ Μεταφυσικ
Κριτικ του καθαρο λγου. Η υπερβατικ διαλεκτικ . Τμοι Α-Δ
Τα θεμλια της Μεταφυσικς των ηθν
Kant, Im. κ..: Τι εναι Διαφωτισμς; 
Η θρησκεα
Η 1η Εισαγωγ στην Κριτικ της κριτικς δναμης
Για την αινια ειρνη

Παρατηρσεις πνω στο ασθημα του ωραου και του υπροχου.
Η ννοια του αρνητικο μεγθους στη φιλοσοφα
Κριτικ της κριτικς δναμης 
Κριτικ του πρακτικο λγου.
Κριτικ του πρακτικο λγου
Κριτικ της κριτικς ικαντητας
Η δινεξη των Σχολν
Περ Παιδαγωγικς . Προλεγμενα
Η θρησκεα εντς των ορων του Λγου και μνο
Μεταφυσικ των ηθν.
Επιλογ απ το ργο του
Ανθρωπολογα απ πραγματολογικ ποψη


=========================


                                         Τ Εναι Δαφωτισμς

     Δεκμβρης 1784 δημοσιετηκε στο περιοδικ Berlinische Monatsschrift το περφημο ρθρο του Kant που περιλαμβανταν ο γνωστς ορισμς του Διαφωτισμο. πως δεχνει η σημεωση στο τλος του ρθρου, δεν γνριζε ακμη την απντηση του Mendelssohn.

     Διαφωτισμς εναι η ξοδος τον ανθρπου απ την ανωριμτητ του για την οποα φταει ο διος. Ανωριμτητα εναι η αδυναμα του ανθρπου να μεταχειρζεται το νου του χω­ρς την καθοδγηση κποιου λλου. Γι' αυτ την ανωριμ­τητ του ο νθρωπος φταει ταν η αιτα της γκειται χι στην ανεπρκεια του νου του, αλλ στην λλειψη αποφασι­στικτητας και θρρους να μεταχειριστε το νου του χωρς την καθοδγηση ενς λλου. Sapere aude! Να χεις το θρ­ρος να μεταχειρζεσαι τον δικ σου νου! Αυτ εναι η εμβλη­ματικ φρση του διαφωτισμο.
     Η οκνηρα κι η δειλα εναι οι αιτες που τσοι πολλο νθρωποι προτιμον να παραμνουν σ' λη τους τη ζω ανριμοι, μλο που η φση τος χει δη αποδεσμεσει απ την ξνη καθοδγηση (naturaliter majorennes), και ορι­ σμνοι λλοι γνονται τσο εκολα κηδεμνες τους. Βολεει ιδιατερα να εναι κποιος ανριμος. Σαν να χω να βιβλο που να σκφτεται για λογαριασμ μου, ναν πνευματικ ποιμνα που να χει συνεδηση για λογαριασμ μου, να για­τρ που να καθορζει για λογαριασμ μου τη δαιτ μου κ.ο.κ. Εγ ο διος δεν θα χρειζεται να καταβλω καμι προσπ­θεια. Δεν θα εμαι αναγκασμνος να σκεφτ, αρκε μνο να μπορ να πληρνω· την οχληρ δουλει θα την αναλβουν λλοι για λογαριασμ μου. Η συντριπτικ πλειοντητα των ανθρπων (ανμεσ τους λο το ωραο φλο) θεωρε το βμα προς την ωριμτητα χι μνο εππονο, αλλ και πολ επικνδυνο. Γι' αυτ την κατσταση χουν δη φροντσει εκενοι οι "κηδεμνες" που χουν αναλβει με μεγλη προ­θυμα τη γενικ εποπτεα των λλων. Αφο πρτα αποκου­τιανουν τα κατοικδια ζα τους και φροντζουν επιμελς να απαγορεσουν σ' αυτ τα συχα πλσματα να αποτολ­μσουν στω κι να βμα ξω απ την κονια (Gängelwagen) στην οποα τα χουν κλεσει, στερα τους επισημανουν τον κνδυνο που διατρχουν αν δοκιμσουν να περπατσουν μ­να τους. Ββαια ο κνδυνος αυτς δεν εναι και τσο μεγ­λος, γιατ τελικ, αφο πσουν μερικς φορς, μετ θα μ­θουν ασφαλς να περπατον. Ωστσο, ακμα και να ττοιο παρδειγμα κνει τους ανθρπους να δειλισουν και συν­θως τους αποθαρρνει απ κθε παραπρα αππειρα.
     Κθε νθρωπος χωριστ εναι δσκολο να προσπαθ­σει να βγει απ την ανωριμτητα, που χει γνει σχεδν δε­τερη φση του. Μλιστα αυτ τον ευχαριστε. Και για την ρα εναι πραγματικ ανκανος να μεταχειρζεται το νου του, γιατ ποτ δεν τον φησαν να δοκιμσει να το κνει. Τα δγματα και οι φρμουλες, τα μηχανικ εργαλεα για μια λλογη χρση, μλλον κατχρηση, των φυσικν χαρισμ­των του, εναι οι αλυσδες μιας ατλειωτης ανωριμτητας. ποιος θα τις σπσει θα σκοντψει, με το αββαιο πδημ του, ακμα και στο πιο μικρ χαντκι, τσι αμθητος που εναι σε ττοια ελεθερη κνηση. Ως εκ τοτου εναι πολ λγοι εκενοι που κατρθωσαν, καλλιεργντας μνοι τους το πνεμα τους, να ξεφγουν απ την ανωριμτητα και να βαδσουν σταθερ.
     Ωστσο, να κοιν (Publikum) χει μεγαλτερη δυνατ­τητα να διαφωτιστε μνο του. Θα λεγα πως κτι ττοιο εναι -υπ την αρεση τι θα υπρχει ελευθερα- σχεδν αναπτρεπτο. Γιατ πντα θα υπρχουν σ' αυτ το κοιν ορισμνοι με ανεξρτητη σκψη, και μλιστα θα εντοπζο­νται ανμεσα σ' εκενους που χουν αναλβει το ρλο του κηδεμνα της μεγλης μζας, σ' εκενους που, αφο αποτ­ναξαν οι διοι απ πνω τους το ζυγ της ανωριμτητας, διαδδουν τρα γρω τους το πνεμα μιας λλογης εκτμη­σης της αξας κθε ανθρπου και της αποστολς του (Beruf ) να σκπτεται αυτνομα. Εν προκειμνω αξζει να τονσουμε τι το κοιν, το οποο εχαν βλει εκενοι πρωττερα κτω απ αυτν το ζυγ, τους υποχρενει πειτα να κνουν το διο μα αφσουν να τους ξεσηκσουν ορισμνοι κηδεμ­νες ανκανοι για κθε λογς διαφωτισμ. Εναι κρως βλα­βερ να φυτεει κποιος προκαταλψεις, γιατ στο τλος αυτς εκδικονται σους τις καλλιργησαν τους προδρ­μους τους. Για τοτο, να κοιν μνο αργ μπορε να φτσει στο διαφωτισμ. Με μια επανσταση επιτυγχνεται, σως, η απαλλαγ απ τον προσωπικ δεσποτισμ και την κατα­πεση ανθρπων πληστων για κρδη και εξουσα, ποτ μως μια αληθιν ανπλαση (Reform) στον τρπο του σκ­πτεσθαι· απεναντας, νες προκαταλψεις θα γνουν, μοια πως οι παλις, το καθοδηγητικ νμα για τη μεγλη αστ­χαστη μζα.
     Γι' αυτν μως το διαφωτισμ δεν χρειζεται τποτε λ­λο παρ ελευθερα, και μλιστα η πιο αβλαβς ανμεσα σ' εκενα που θα ταν δυνατ να λβουν το νομα της ελευ­θερας. Δηλαδ, η ελευθερα κποιου να κνει δημσια χρση της λλογης δναμς του παντο. Ακοω, να φω­νζουν ωστσο απ' λες τις μερις: "Μη συλλογζεστε!". "Μη συλλο­γζεστε, αλλ μνο εκτελετε τα γυμνσια!" διατζει ο αξιω­ματικς. "Μη συλλογζεστε, αλλ μνο πληρνετε!" φων­ζει ο οικονομικς σμβουλος. "Μη συλλογζεστε, αλλ μνο πιστεετε!" κηρττει ο ιερωμνος. (Μνο νας και μονα­δικς Κριος στον κσμο λει: "Να συλλογζεστε σο θλετε και για ,τι θλετε. Αλλ να υπακοετε!".) Παντο εδ υπρχει περιορισμς της ελευθερας. Ποιος περιορισμς στκεται μως εμπδιο στο διαφωτισμ; Και ποιος, πλι, δεν στκεται, αλλ, απεναντας, τον ενισχει; Απαντ τι στον καθνα πρπει να επιτρπεται ελεθερα η δημσια χρση της λογικς δναμς του (Vernunft)∙ κι αυτ η χρ­ση εναι η μνη που μπορε να φρει διαφωτισμ στους αν­θρπους. Η προσωπικ χρση της μως μπορε συχν να πε­ριορζεται σε στεν πλασιο, χωρς μ' αυτ να εμποδ­ζεται ιδιατερα η προδος του διαφωτισμο. Με τον ρο "δημσια χρση" της λογικς δναμης εννο τη χρση που κνει κποιος ως συγγραφας (als Gelehrter), καθς απευ­θνεται σε ολκληρο το αναγνωστικ κοιν του. Προσωπι­κ χρση καλ τη χρση της λογικς δναμης στο πλασιο μιας κρατικς θσης υπηρεσας που χει ανατεθε σε κ­ποιον. Σε ορισμνες υπηρεσες που εκτελονται προς το συμφρον του κοινωνικο συνλου εναι ανγκη, ασφαλς, να υπρχει κποιος μηχανισμς, με την παρμβαση του οποου ορισμνα μλη του κοινωνικο συνλου αναγκζο­νται να συμπεριφρονται απλς παθητικ, στε να εξα­σφαλζεται τσι μια τεχνητ ομοφωνα, την οποα η κυβρ­νηση αξιοποιε για την επτευξη δημσιων σκοπν τουλ­χιστον για την αποτροπ της κατλυσης αυτν των σκο­πν. Εδ ββαια δεν επιτρπεται να συλλογζεται κανες· εδ πρπει να υπακοει.
     Στο μτρο μως που αυτ το μρος της μηχανς θεωρε συνμα τον εαυτ του και μλος του κοινωνικο συνλου, ακμη και της παγκσμιας κοινω­νας, να μλος το οποο, υπ την ιδιτητα του πνευματικο ανθρπου, απευθνεται με τα συγγραφικ ργα του σε να κοιν για δικ του λογαριασμ, ενδχεται να διατυπνει τις σκψεις του χωρς να παραβλπτονται με αυτ τον τρπο οι υπηρεσες που χει αναλβει ως παθητικ μλος να εκτελε. Θα ταν τσι πολ επιζμιο αν νας αξιωματικς που πρε απ τους ανωτρους του κποια διαταγ ρχιζε να λεπτο­λογε εις επκοο λων μσα στην υπηρεσα για τη σκοπιμ­τητα τη χρησιμτητα αυτς της διαταγς. Οφελει να υπα­κοει. Απ την λλη μως, δεν εναι ελογο να του απαγορ­ψουν να κνει παρατηρσεις, ως συγγραφας, για τα λθη στις πολεμικς επιχειρσεις και να τις παρουσισει στο ανα­γνωστικ κοιν για να τις κρνει. Ο πολτης δεν μπορε να αρνηθε να καταβλει τους φρους που του χουν επιβλη­θε. Μλιστα ενδχεται μια επμονη απ μρους του επκρι­ση ττοιων φορολογικν υποχρεσεων -εφσον θα 'ναι υποχρωσ του να τις εκπληρσει- να τιμωρηθε ως σκνδαλο (που θα μποροσε να προκαλσει γενικτερες αντι­δρσεις). Εντοτοις ο διος αυτς νθρωπος δεν πρττει κτι αντθετο προς το καθκον ενς πολτη ταν διατυπ­νει, ως συγγραφας, δημσια τις σκψεις του για το ανρμο­στο /και το δικο ττοιων φορολογικν επιβαρνσεων. μοια και νας ιερωμνος χει υποχρωση, ταν απευθ­νεται στους μαθητς που κατηχε στους ενορτες του, να συμμορφνεται με το δγμα (Symbol) της Εκκλησας την οποα υπηρετε· γιατ με αυτ τον ρο χει γνει δεκτς. Ως συγγραφας μως χει πλρη ελευθερα -θα λεγα μλιστα και αποστολ- να μοιρζεται τις σκψεις του, εφσον εναι καλοπροαρετες και τις χει σταθμσει προσεκτικ, για οτι­δποτε λαθεμνο σχετικ με το δγμα και να κνει προτ­σεις για τη βελτωση των θρησκευτικν και εκκλησιαστι­κν πραγμτων.
     Δεν υπρχει εν προκειμνω τποτα που θα μποροσε να αποτελσει βρος για τη συνεδησ του. Γιατ στο πλασιο του λειτουργματς του, ως εντολοδχος της Εκκλησας, υποστηρζει τι δεν διδσκει πως ο διος θα θελε, αλλ αισθνεται τι εναι διορισμνος να το κνει σμφωνα με τις οδηγες που χει λβει και στο νομα κ­ποιου λλου. Θα πει τι η Εκκλησα μς διδσκει αυτ το λλο, τι οι αποδεξεις που προβλλει εναι αυτς. Για χρη της ενορας του αντλε κθε ωφλιμο πρακτικ δδαγμα απ θρησκευτικ δγματα που ο διος δεν θα τα προσυπ­γραφε ανεπιφλακτα, αλλ χει ωστσο αναλβει να τα κη­ρττει, εφσον δεν εναι εντελς αδνατο να περιχουν κ­ποια κρυμμνη αλθεια και, οπωσδποτε, εφσον δεν υπρ­χει τουλχιστον σ' αυτ κτι που να αντιστρατεεται την εσωτερικ θρησκεα (innere Religion). Γιατ, αν εχε εντοπ­σει σ' αυτ τα δγματα κτι ττοιο, δεν θα μποροσε πια να ασκε το λειτοργημ του κατ συνεδηση· θα ταν αναγκα­σμνος να παραιτηθε. Επομνως, η χρση που νας διορι­σμνος ιεροκρυκας κνει στη λογικ δναμ του (Vernunft) ταν απευθνεται στην ενορα του εναι απλς προσωπικ· γιατ πρκειται πντα για μια οικιακ συνθροιση, στω κι αν εναι τσο μεγλη. Απ αυτν την ποψη, ως κληρικς δεν εναι -και οτε πρπει να εναι- ελεθερος, δεδομνου τι εκτελε ξνη εντολ. Απ' εναντας, ως πνευματικς ν­θρωπος, που μιλ με τις συγγραφς του στο διο το κοιν, δηλαδ στον κσμο, κατ τη δημσια χρση της λογικς δ­ναμς του ο κληρικς χει, επομνως, απεριριστη ελευθε­ρα να τη χρησιμοποιε και να μιλει για δικ του λογαρια­σμ. Γιατ, αν οι κηδεμνες του λαο χρειζονταν κηδεμνα (στα πνευματικ ζητματα), αυτ θα συνιστοσε ανωμα­λα, που θα διαινιζε τις ανωμαλες.

     Δεν θα πρεπε, ωστσο, να σνολο απ ιερωμνους, ας πομε μια εκκλησιαστικ σναξη μια αξιοσβαστη "κλ­σις" (ehrwurdige Klassis), πως ονομζεται στην Ολλανδα, να χει το δικαωμα να δεσμεεται με αμοιβαο ρκο τι θα τηρε να αναλλοωτο δγμα, προκειμνου να ασκε τσι σε κθε μλος του -και δι μσου αυτν σε λο το λα- μια δ­χως τλος επικηδεμονα; Εγ λγω πως αυτ εναι εντελς αδνατο. να ττοιο συμβλαιο, με το οποο θα επιχειρο­σαν να κρατσουν για πντα το ανθρπινο γνος μακρι απ κθε διαφωτισμ, εναι εντελς κυρο· στω κι αν επι­κυρωνταν απ την αντατη εξουσα, τα κοινοβολια και τα πιο πανηγυρικ συνδρια ειρνης. Δεν μπορε μια εποχ να αυτοδεσμευτε και να συνωμοτσει στε η επομνη να μενει σε μια κατσταση στην οποα θα εναι αδνατο να επεκτενει τις (προπαντς πιο απαρατητες) γνσεις της, να τις αποκαθρει απ πλνες, και γενικ να προχωρσει προς την κατεθυνση του διαφωτισμο. Αυτ θα ταν γκλημα κατ της ανθρπινης φσης, της οποας ο πρωταρχικς προορισμς συνσταται ακριβς σ' αυτ την προδο. Αλλ και οι επγονοι χουν πρα για πρα το δικαωμα να μη δε­χτον αυτς τις αποφσεις, ως αποφσεις ανσιες, που σοι τις λαβαν δεν εχαν καμι εξουσιοδτηση προς τοτο. Η λυδα λθος για καθετ που εναι δυνατ να αποτελσει ν­μο για να λα συνσταται στο ερτημα: Θα μποροσε νας λας να θεσπσει για τον εαυτ του ναν ττοιο νμο;
     σως μνον αν υπρχε η προσδοκα για να καλτερο μλλον μ­σα σε σντομο χρονικ διστημα, προκειμνου να εισαχθε μια κποια να τξη πραγμτων. Για παρδειγμα, κθε πο­λτης, και προπαντς ο ιερωμνος, αφνεται ελεθερος να κνει, υπ την ιδιτητα του πνευματικο ανθρπου, τις πα­ρατηρσεις του για τα λθη του καθεσττος δημσια, δη­λαδ με τα συγγρμματ του, εν στο μεταξ η καθιερω­μνη τξη πραγμτων εξακολουθε πντοτε να τηρεται, σπου η γνση για την ουσα αυτν των πραγμτων να προχωρσει και να επιβεβαιωθε δημσια σε ττοιο βαθμ στε με την εξασφλιση της συγκατθεσης των οπαδν της (στω χι λων) να υποβληθε στο Θρνο πρταση να προστατευτον οι θρησκευτικς κοιντητες, οι οποες, σμ­φωνα με τη δικ τους αντληψη για το τι εναι καλτερο, θα χουν συμφωνσει να αλλξουν το θρησκευτικ καθεστς, χωρς ωστσο να εμποδζονται και εκενες οι λλες που θα θελαν να μενουν στο παλαι. Αλλ να συμφωνσουμε τι εναι ανεπτρεπτο να υπρχει νας σταθερς θρησκευτικς κδικας, που καννας δεν θα μπορε να τον αμφισβητσει δημσια, στω και για τη διρκεια μιας ανθρπινης ζως, αχρηστεοντας τσι και καθιστντας καρπο -και επιζ­μιο για τους απογνους- να χρονικ διστημα στην πο­ ρεα της ανθρωπτητας προς το καλτερο.
     νας νθρωπος ασφαλς μπορε, σον αφορ το πρσωπ του -και μνο για να σντομο διστημα-, να αναβλει το διαφωτισμ για κτι που τον ενδιαφρει. Αλλ αν παραιτηθε εντελς απ το διαφωτισμ, ετε για δικ του λογαριασμ ετε, πολ περισστερο, για λογαριασμ των απογνων του, ττε θγει και καταπατ τα ιερ δικαιματα της ανθρωπτητας. ,τι ακμα κι νας λας δεν χει δικαωμα να αποφασζει για τον εαυτ του, τσι δεν χει δικαωμα νας μονρχης να το απο­φασζει για το λα· γιατ ακριβς ως νομοθτης συνεννει στη δικ του βοληση ολκληρη τη βοληση του λαο. Αν μοναδικ μλημ του εναι η συνπαρξη της αληθινς της υποθετικς βελτωσης με την πολιτικ τξη, μπορε κατ τα λλα να αφνει τους υπηκους του να κνουν μνοι τους ,τι αυτο κρνουν αναγκαο για τη σωτηρα της ψυχς τους. Τοτο δεν αφορ τον διο· δικ του δουλει εναι μνο να προσχει στε καννας να μην εμποδζει με τη βα τον λλο να εργζεται ολψυχα για την εκπλρωση του προορισμο του και την προδ του. Ο διος προσβλλει τη μεγαλειτητ του ταν ανακατεεται σ' αυτ τα πργματα και υποβλλει τα συγγρμματα, με τα οποα οι υπκοο του προσπαθον να ξεκαθαρσουν τις απψεις τους, στον λεγχο της κυβρ­νησς του· προσβλλει επσης τον εαυτ του και ταν το ρ­γο αυτ το αναλαμβνει ο διος, κατ τη δικ του υψηλ κρση, οπτε εκθτει τον εαυτ του στη μομφ "Caesar non est supra grammaticos", αλλ και ταν -και μλιστα πολ περισστερο ττε- υποβλλει την αντατη εξουσα του στη μεγλη ταπενωση να υποστηρζει μσα στο δικ του κρτος τον πνευματικ δεσποτισμ που ασκον ορισμνοι τραννοι εις βρος των υπλοιπων υπηκων του.

     Στο ερτημα αν ζομε τρα σε διαφωτισμνη επο­χ, η απντηση εναι αρνητικ. μως ζομε σε μια εποχ δια­φωτισμο. τσι πως χουν σμερα τα πργματα, μνει να γνουν πρα πολλ ακμα στε να εναι πια οι νθρωποι σε θση - και μνο να μπορον να μπουν σ' αυτν τη θση- να μεταχειρζονται στο ζτημα της θρησκεας τον δικ τους νου (Verstand) σγουρα και σωστ, χωρς την καθοδγηση κποιου λλου. Ωστσο, χουμε σαφες ενδεξεις τι τρα ανογει το πεδο στε να κινηθον ελεθερα προς αυτ την κατεθυνση, και τι τα εμπδια στον γενικ διαφωτισμ και στην ξοδο απ την ανωριμτητ τους λιγοστεουν σι­ γ σιγ. Με βση τα παραπνω, η εποχ αυτ εναι η εποχ του διαφωτισμο ο αινας του Φρειδερκου.
     νας ηγεμνας που δεν κρνει ανξιο για τον εαυτ του να πει τι στα ζητματα της θρησκεας θεωρε καθκον του να μην επιβλλει τποτα στους ανθρπους, αλλ να τους αφνει πλρως ελεθερους, νας ηγεμνας που αποποιεται ακμα και το υπεροπτικ νομα της ανεκτικτητας, νας ττοιος ηγεμνας εναι ο διος διαφωτισμνος και αξζει να τον εγκωμιζουν, γεμτοι ευγνωμοσνη, οι σγχρονοι και οι μεταγενστερο του ως εκενον που πρτος -τουλχιστον απ την πλευρ της κυβρνησης- βγαλε το ανθρπινο γ­ νος απ την ανωριμτητα και φησε τον καθνα ελεθερο να μεταχειρζεται το λογικ του σε ζητματα συνεδησης. Υπ τη δικ του εξουσα επιτρπεται σε αξιοσβαστους εκ­ κλησιαστικος νδρες να εκθτουν ως πνευματικο νθρω­ποι, ελεθερα και δημσια προς λεγχο, τις απψεις και τις ιδες τους που αποκλνουν σ' αυτ σ' εκενο το σημεο απ τα παραδεδεγμνα δγματα, χωρς να παραβανουν τσι το υπηρεσιακ καθκον τους. Αυτ το πνεμα της ελευθερας απλνεται και προς τα ξω, ακμα κι εκε που χει να πα­λψει με εξωτερικ εμπδια προερχμενα απ μια κυβρνη­ση που η δια παρεξηγε το ρλο της. τσι προσφρεται να φωτειν παρδειγμα τι σ' να ελεθερο καθεστς δεν υπρχει ο παραμικρς λγος ανησυχας για τη δημσια τξη και τη σμπνοια του κοινωνικο συνλου. Μνοι τους οι ν­θρωποι προσπαθον σιγ σιγ να βγουν απ τη βαρβαρο­σνη, αρκε να μη σοφζονται σκπιμα τρπους προκειμ­νου να κρατηθον σ' αυτ την κατσταση.
     Εντπισα το κντρο βρους του διαφωτισμο, την ξοδο του ανθρπου απ την ανωριμτητα για την οποα φταει ο διος, κυρως στα ζητματα της θρησκεας, γιατ σον αφο­ρ τις τχνες και τις επιστμες, οι ρχοντς μας δεν ενδιαφ­ρονται να εμφανζονται ως κηδεμνες των υπηκων τους· επιπλον, γιατ εκενη η ανωριμτητα δεν εναι μνο η πιο επιζμια, αλλ και η πιο ατιμωτικ απ' λες. Ο τρπος μως της σκψης ενς αντατου ρχοντα που ευνοε τη θρησκευ­τικ ελευθερα προχωρε ακμα παραπρα και διαβλπει πως και σε ,τι αφορ τη νομοθεσα εναι ακνδυνο να επι­τρψει στους υπηκους του να κνουν δημσια χρση της λογικς δναμς τους και να εκθσουν δημσια στον κσμο τις σκψεις τους για μια καλτερη οργνωσ της, ασκντας μλιστα και θαρραλα κριτικ στην κεμενη νομοθεσα. Ως προς αυτ, χουμε να λαμπρ παρδειγμα: καννας μονρ­χης δεν ξεπρασε αυτν τον οποο εμες τιμομε.
     Αλλ και μνο εκενος που, ντας ο διος διαφωτισμνος, δεν φοβται σκιους και χει συνμα στη διθεσ του ναν πειθαρχημνο και πολυριθμο στρατ για τη διασφλιση της δημσιας τξης μπορε να πει αυτ που μια δημοκρατα (Freistaat) δεν επιτρπεται να το αποτολμσει: Να χρησιμοποιετε το λογικ σας σο θλετε και για οτιδποτε θλετε, αρκε μνο να πειθαρχετε! Εκδηλνεται τσι εδ μια παρ­ ξενη, απροσδκητη πορεα των ανθρπινων πραγμτων: πως συμβανει κι αλλο, μα τη δομε σε μεγλη κλμακα, σχεδν λα σ' αυτν εναι παρδοξα. νας μεγαλτερος βαθμς πολιτικς ελευθερας φανεται να επιδρ ευνοκ στην πνευματικ ελευθερα του λαο. Ωστσο, της θτει ανυ­πρβλητους φραγμος. Απεναντας, νας μικρτερος βαθ­μς πολιτικς ελευθερας δνει στο λα το περιθριο να ξε­διπλσει λες του τις δυνμεις. ταν λοιπν η φση ξετυλ­γει, κτω απ αυτ το σκληρ περβλημα, το φτρο που αποτελε και την πιο τρυφερ φροντδα της, δηλαδ την τ­ση προς τον ελεθερο στοχασμ, αυτ σιγ σιγ γυρζει π­σω και επενεργε στο φρνημα του λαο (κνοντς τον τσι ολονα πιο ικαν να πρττει ελεθερα) και εντλει επενερ­γε ακμα και σ' αυτς τις θεμελιδεις αρχς της κυβρνησης, που διαπιστνει τι χει και η δια συμφρον να μετα­ χειρζεται τον νθρωπο, ο οποος εναι τρα κτι παραπνω απ μηχαν, ανλογα με την αξιοπρπει του.*

Königsberg in Preussen 30 Σεπτμβρη 1784

* Στις Wöchentliche Nachrichten (Εβδομαδιαες Ειδσεις) του Bü­sching με ημερομηνα 13 Σεπτμβρη, διαβζω σμερα, 30 Σεπτμβρη, την αναγγελα του περιοδικο Berlinische Monatschrift αυτο του μνα σχετικ με την απντηση του κου Mendelssohn στο διο ακριβς ερτημα. Δεν την χω πρει ακμη στα χρια μου· διαφορετικ, αυτ εδ θα καθυστεροσε. Τρα ας υπρχει στω και μνο για να δοκιμσουμε σε ποιο βαθμ η σμπτωση μπορε να κνει τα διανοματα να συμφωνον.


 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers