-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

- 

():


            Ο λγιος Θωμς Ακιντης, σημαντικς μεσαιωνικς φιλσοφος και θεολγος
                           εκπρσωπος της σχολς του Σχολαστικισμο


                                      Πρλογος

     Πριν ξεκινσω ν' αραδιζω τα του Μεσαωνα, πρπει να ξανατονσω κι εδ πως και στο ρθρο με τις Τεχνοτροπες, πως ο Μεσαωνας δεν εναι τεχνοτροπικ ρεμα, αλλ το 1/3 της ανθρπινης ιστορας, τσι ως χει κατατμηθε. Αρχαιτητα-Μεσαωνας-Νετερη Ιστορα. Αλλ κι αυτ τα 3 μεγλα κυρως τμματα, χωρζονται επ μρους σε λλα μικρτερα κι οτω καθ' εξς. Μπορε να μην εναι λοιπν τεχνοτροπα αυτ τα χλια περπου χρνια, αλλ υπρξανε τσα πολλ, δια μσου των, που επηρεσανε λογικ τα πντα. Εδ λοιπν θα τα δομε λιγκι μνον εκτενς περιληπτικ, στε να μπορσουμε να 'χουμε ιδα για το τ ρεματα, τσεις, ιδες κλπ, επικρατσανε στον κσμο κι ως εκ τοτου και στη Τχνη αναγκαστικ. Επσης θα υποδειχτε, ποις απ τις μχρι σμερα αναφερμενες τεχνοτροπες αλλ και τεχνικς, σχηματιστκαν δημιουργηθκανε, μσα σε κενα τα χλια χρνια και θα αναφερθονε μα-μα με χρονικ σειρ και μνον ονομαστικ-απαριθμητικ στε μετ να πτε στα αντστοιχα ρθρα και να τις μελετσετε.
     Θα επμβω μως πριν απ' λα, με προσωπικ σχλιο-συμπρασμα κι αν λαθψω το κρμα στο λαιμ μου. λα σα θα διαβσατε απ δω και κτω, σγουρα θα σας  δημιουργσουνε σκψεις, κρσεις, απψεις για ,τι επικρτησε. Σγουρα θα σας περσει απ το νου πως οι μεσαιωνικο νθρωποι σαν αγρμματοι, αμρφωτοι, ακαλλιργητοι κι ως επ το πλεστον, βρβαροι. Πως η μεσαιωνικ τχνη τανε κατακθι ολκερης της ιστορας της τχνης κι σως να μην χετε δα και πολ δικο, πως το κοιτμε απ τοτα τα χρνια κι απ τοτη τη θση. Καθστε και σκεφττε,  αναλογισττε λιγκι μνο, πως αυτο οι νθρωποι δε ζσανε ζω που να βρθει επιλογν, παρ μια ζω που τους επιβλθηκε και παρλο που δεν εχανε τα μσα αλλ και το χρνο να σπουδσουνε, να καλλιεργσουνε το πνεμα τους, ωστσο παργαγαν τχνη κι πως θα δετε προς το τλος του ρθρου απ τα δεγματα που θα παραθσω -και τηρουμνων των αναλογιν φυσικ- ταν αρκετ αξια λγου.
     Αυτ δεχνει τη θληση ενς ανθρπου να εκφρσει το μσα του σαν μια ανγκη κι πειτα να εκφραστε κατ επμενο λγο, κι αυτ με ,τι μσο κατφερε να συλλξει σε ζω δσκολη και -το ξανατονζω- μη επιλεγμνη παρ επιβληθεσα μην χοντας λλη καλλτερη. Και τλος, λλο να που 'χω παρατηρσει: καστος εκφρζεται με τα πιο κατλληλα μσα που διαθτει και μπορε και βσει των εκστοτε ερεθισμτων που αποκομζει. ρα λοιπν με μια φρση αυτο οι "βρβαροι κι απολτιστοι αυτν των μαρων αινων" δωσαν αυτ που μποροσαν να διαθσουνε κι πως λει κι νας αγαπημνος μας: Τσο που κνανε λγο δεν εναι, κι αυτ που φτιξανε, μεγλη δξα!


                        Ο Χορς του Θαντου (Danse Macabre)
                         αλληγορα Θαντου σνηθες θμα σ. Μεσαωνα

     Η ιδα μου για τοτο το πνημα, ξεκνησε σαν αππειρα εμπλουτισμο κενων εκε των ρθρων με τις τεχνοτροπες και τις Τεχνικς, -κι ακμα εναι και θα γνει κι αυτ τρα που ρχισα- μιας και μου φανονται φτωχικς οι πληροφορες που χω συλλξει μχρι τρα και ξεκνησα απ τη 1η αναφερμενη, που ταν ο... Μεσαωνας και... τα λοιπ σας τα επα. Πρπει να ξρετε πριν ξεκινσει αυτ η βαθει βουτι στο χρνο, πως πρκειται για τερστιο και πολυποκιλλο θμα κι αμφιβλλω αν το καλψω κι αμφιβλλω αν εναι μπορετ ποτ να καλυφθε σε αρκετ ικανοποιητικ βαθμ. Αρκετ μως επαμε, πμε τρα στο θμα μας.
     Παραδοσιακ ορζουμε το Μεσαωνα ως την ιστορικ περοδο που ακολουθε την αρχαιτητα και προηγεται των νεωτρων χρνων. Πρπει να πομε, μως, τι αυτ η χρονολογικ τομ δεν χει νημα παρ για την ιστορα της Ευρπης. Η ιστορα του υπλοιπου κσμου εναι ουσιαστικ ακατανητη αν την εξετσουμε εφαρμζοντας αυτ τη χρονολογικ τομ. Ποια εναι τα χρονολογικ του ρια του Μεσαωνα; Το ερτημα αυτ εναι, επσης, υπ συζτηση. Ξεκιν με τον εκχριστιανισμ της ρωμακς αυτοκρατορας, το 313 μ. Χ., με τη καθαρεση του τελευταου Ρωμαου αυτοκρτορα το 476 μ. Χ.; Τελεινει με την λωση της Κωνσταντινοπολης απ τους Οθωμανος το 1453 τελεινει με το τος 1492, ταν ο Κολμβος ανακαλπτει την Αμερικ κι ανογει νους θαλσσιους δρμους; Δεν χει προταθε καμα πειστικ λση. Ορισμνοι ιστορικο προτενουν μλιστα κι λλα χρονολογικ ρια, που φθνουν ως το 1789 και τη Γαλλικ Επανσταση. Δεν μπορομε να προτενουμε μια ικανοποιητικ απντηση. Κανες νθρωπος που ζοσε το 1453 δεν επε, "τρα τελεωσε ο Μεσαωνας". Αλλ για πρακτικος λγους, στο πλασιο και μνον αυτο του ρθρου, θα κρατσουμε τις χρονολογες μεταξ 5ου & 15ου μ. Χ. αι..
     Αν τα χρονολογικ ρια, για να ορσουμε τη περοδο, εναι ασαφ λλο τσο ασαφς εναι κι η ονομασα Μεσαωνας. Κανες νθρωπος της εποχς εκενης δεν λεγε Μεσαωνας. Οτε θα θεωροσε τον εαυτ του νθρωπο του Μεσαωνα. Η χρησιμοποηση του ρου media tempestas (μση εποχ) αποδδεται στον επσκοπο της Αλρια, Ιωννη Ανδρα Μποσι (Giovanni Andrea Bussi) που τη χρησιμοποησε τα τλη του 15ου αι., αλλ με εντελς διαφορετικ νημα. Η ννοια αυτ, πως τη γνωρζουμε περπου σμερα, πρωτοχρησιμοποιθηκε απ τον ιταλ ιστορικ της τχνης Βασρι, στα μσα του 16ου αι., αντιθετικς προς την ννοια rinascita, που σμαινε την επιστροφ στους καννες της αρχαας ομορφις. Μεταξ της εποχς αρχαιτητας και της επιστροφς σ’ αυτν, τοποθετθηκε ττε, τον 16ο αι., μια περοδος που θεωρθηκε ενδιμεση, "μση".


Τμμα Ταπισερ του Μπαγι που απεικονζει Νορμανδος & Αγγλοσξονες
στρατιτες μ' αλυσιδωτ πανοπλα. Μπαγι, Νορμανδα, Γαλλα (1070)

     Αυτ ταν η αρχ για μια σειρ παρεξηγσεων. Οι Ρομαντικο τον 19ο αι. τατισαν τον Μεσαωνα με το θμα του ιπποτικο ρωτα, των τροβαδορων και των ιπποτν. Ακμα και σμερα οι νθρωποι που ζσανε τον Μεσαωνα θεωρονται, απ το αμρφωτο κοιν, ως βρβαροι μισ-βρβαροι, ως "βρμικοι" κι "αμρφωτοι", ως "σκοταδιστς" και χειραγωγημνοι απ την Εκκλησα. Κυρως θεωρονται, πντα απ τους αμρφωτους, τι υπρξανε πολ "βαιοι", τι καγανε στη πυρ, τι εφρμοζαν φρικτ βασανιστρια, τι εχανε φριχτς φυλακς στα κστρα τους. Ο Μεσαωνας θεωρεται, απ τους αμρφωτους και τους ημιμαθες, ως "μια μακρ περοδος κρας νκτας που οι μνες φωτις που ναβαν, ταν αυτς που ναβαν οι μγισσες". Το επθετο "μεσαιωνικς" σημανει λα αυτ τα αρνητικ στερετυπα και χρησιμοποιεται ως συννυμο της αρχακτητας, της βας και της μισαλλοδοξας.
     Καταρχν χουμε να κνουμε με τη συνχεια και τη διαδοχ του δυτικο τμματος της ρωμακς αυτοκρατορας. Η ρωμακ αυτοκρατορα μοιρστηκε το 395 σε 2 μρη: το ανατολικ και το δυτικ. Το ανατολικ ονομστηκε αργτερα βυζαντιν, αν κι οι κτοικο του ονμαζαν τους εαυτος τους Ρωμαους (αργτερα Ρωμιος), εν οι Δυτικο τους ονμαζαν λληνες (Grecos). Το δυτικ δε, τμμα της αυτοκρατορας, απ γεωγραφικ ποψη, τανε κτι περισστερο και κτι λιγτερο απ την κταση που κλυπτε η μεσαιωνικ δση. Οι αραβικς κατακτσεις του 7ου και του 8ου αι., του εχαν αφαιρσει λη τη Βρεια Αφρικ και το μεγαλτερο μρος της Ισπανας. Απ την λλη μερι η επκταση των Φργκων προς τα ανατολικ, οι αποστολς εκχριστιανισμο κι οι κατακτσεις προς Βορρ και προς τις σκανδιναυικς τις ανατολικς χρες (Γερμανα, Βοημα, Ουγγαρα, Πολωνα) εχαν επεκτενει τα εδφη πολιτισμο του δυτικο τμματος κι επιπλον εχανε προετοιμσει τις μεγλες ανακαλψεις που θα πραγματοποιηθονε τον 15ο αι.. Επσης ετοιμζανε το δαφος για την ανκτηση της Ιβηρικς Χερσονσου απ τους μουσουλμνους. Η Δση τανε λοιπν χρος σε διαρκ εξλιξη για περισστερο απ 10 αινες.
     Σταδιακ, και με τη δημιουργα του φραγκικο κρτους τον 8ο αι., που σχεδιστηκε ως ανανωση της αυτοκρατορας (renovatio imperii), η Δση ρχισε να γνεται, κατ κποιο τρπο, συννυμη της ννοιας Ευρπη, μιας γεωγραφικς ννοιας που βαθμηδν αποκτ πολιτικ και θρησκευτικ σημασα. Ευρπη σημανει, λο και πιτερη χριστιανοσνη, δηλαδ τα βασλεια κι η αυτοκρατορα που υπακοουνε στη Δυτικ Εκκλησα, την Εκκλησα της Ρμης. Οι κτοικοι εκτς της Ευρπης, θεωρημνης υπ αυτν την ννοια, δεν θεωρονταν ρωμαιο-καθολικο χριστιανο κι οι μη ρωμαιο-καθολικο χριστιανο "δεν εχαν θση" στην Ευρπη. Η Δση ορζει, λοιπν, τον εαυτ της σε σχση με τους γετονς της. Δεν θεωρε δυτικ, τα μρη που δεν εξαρτνται απ τη Ρωμαιοκαθολικ Εκκλησα, δηλαδ τον αραβο-μουσουλμανικ κσμο που αντιμετωπιζταν ως πιστος, και το βυζαντιν κσμο που αντιμετωπστηκε εν τλει ως σχισματικς.
     Αλλ κι τσι, ακμα, η μεσαιωνικ δση δεν ταν ενοποιημνος χρος. σως μνον η Εκκλησα διατηροσε ενιαο χαρακτρα κι αποτελοσε το κοιν σημεο για κσμο που λα τανε διαφορετικ, οι γλσσες, τα θιμα, τα νομσματα, κι που οι εξουσες τανε συχν τοπικς, εν η κεντρικ η εθνικ οργνωση βρισκτανε σ' εμβρυακ στδιο. Η μεσαιωνικ δση τανε μωσακ λαν και περιοχν (pagi), δηλαδ μικρν εδαφικν ενοττων που ζοσανε σε διαφορετικος ρυθμος.

                                            Εισαγωγ

     Ο Μεσαωνας εναι εποχ μακρς διρκειας, πνω κτω ~1000 ετν  κι ως εκ τοτου καταλαμβνει πολ μεγλο χρονικ διστημα της ανθρπινης ιστορας. Στη καθημεριντητ μας συνεχς ακομε φρσεις πως π.χ. "μεσαιωνικς συνθκες", "μεσαιωνικ βασανιστρια", "μεσαιωνικς πλεις", "μεσαιωνικ κστρα" και πολλς λλες. Γενικτερα, στο κουσμα της λξης, μας ρχονται στον νου ννοιες πως ο σκοταδισμς, η οπισθοδρμηση, η βαρβαρτητα κι η στασιμτητα. Εν ολγοις, εξοβελισμς ανθρπινων αξιν και παση κθε πολιτιστικς εξλιξης. Τι ακριβς λοιπν ταν ο Μεσαωνας; Ας προσπαθσουμε να τον οριοθετσουμε και ν' αναδεξουμε τα ιδιατερα χαρακτηριστικ του.
     Καταρχν, να τον τοποθετσουμε σε χρονικ πλασιο, αν εναι εφικτ φυσικ, διτι ο Μεσαωνας δεν ξεκνησε ξαφνικ μια μρα, αλλ τανε συνρτηση διαφορετικν κοινωνικν και πολιτικν παραγντων. Επομνως, κθε περιοχ της Ευρπης, με τις ιδιατερς της παραδσεις και θεσμος, βωσε υπ διαφορετικς συνθκες την ναρξη αυτς της σημαντικς περιδου. Δηλαδ, δε βγκαν απεσταλμνοι των κυβερνντων σε πλεις και χωρι για να ανακοινσουνε πως απ κενη τη μρα και μετ ξεκνησε μεσαωνας! Αργ διαμορφωθκανε ττοιες συνθκες, παρμοιες σε λο τον ευρωπακ κσμο, με κοιν χαρακτηριστικ, με αποτλεσμα οι κατοπινο ιστορικο να ονοματσουν τσι τη συγκεκριμνη περοδο. Εν ολγοις, οι νθρωποι που ζσανε στην αρχ αυτς της περιδου, δεν γνριζαν τι ζονε στο Μεσαωνα, αλλ, πως κι εμες σμερα, θεωροσανε πως ζονε στη σγχρονη γι' αυτος εποχ!
     Τα συμβατικ χρονικ πλασια λοιπν, ορζονται συνθως απ το 330 μ.Χ. ως το 1453 μ.Χ. (εγκανια & κατληψη της Πλης απ τους Οθωμανος). Υπρχουν μως και διαφορετικς απψεις που μπορον να γνουν αποδεκτς. τσι, πολλο ιστορικο θεωρον ως αφετηρα το τος 476 μ.Χ., το τος που οριστικ καταλεται το Δυτικ ρωμακ κρτος απ τις ορδς των γερμανικν φλων. λλοι ιστορικο θεωρον πως το 529 μ.Χ., ταν ο Ιουστινιανς σφργιζεν οριστικ το τελευταο ειδωλολατρικ προπργιο (των εθνικν), τη Φιλοσοφικ σχολ του Πλτωνα, κι εναι μια σχετικ καλ αφετηρα για να οριστε. Ουσιαστικ, για τους πληθυσμος της Αν. Μεσογεου, σμφωνα και με τον Ostrogorsky, τα 1α μεσαιωνικ χαρακτηριστικ εμφανζονται κατ τη βασιλεα του Ηρακλεου στο Ανατολικ ρωμακ κρτος (Βυζντιο). Εναι πντως δσκολο να οριστε με ακρβεια η αφετηρα αυτς της εποχς, διτι τα παλαι στοιχεα της στερης αρχαιτητας εμπλκονται με τα να του πριμου Μεσαωνα, καθς αντιλψεις, νοοτροπες και θρησκευτικς πεποιθσεις δεν εξαφανζονται απ τη μια στιγμ στην λλη. Τα 2 βασικ χαρακτηριστικ της πριμης μεσαιωνικς περιδου εναι η εισβολ των βαρβαρικν φλων στις περιοχς του παλαιο Imperium Romanum (Ρωμακς Αυτοκρατορας) κι η επικρτηση σχεδν παντο πλον του χριστιανισμο με τον παρλληλο μαρασμ των αρχαων θρησκειν.


                Ψηφιδωτ που απεικονζει τον Ιουστινιαν (<547)
                     Βασιλικ Αγου Βιταλου, Ραβννα, Ιταλα

     Εναι αναμφισβτητο το γεγονς πως οι μεταναστεσεις των λαν του βορρ τανε το μεγλο ιστορικ συμβν που σρωσε την Ευρπη. χετε δει καταιγδα να πλησιζει μια καλοκαιριν μρα; Στην αρχ δεν βλπετε τποτα, αλλ νιθετε πως κτι προμηνεται. Ακοτε τους κεραυνος, αλλ δεν καταλαβανετε απ πο ακριβς. Δεν κουνιται φλλο, αλλ πυκν σννεφα μαζεονται στον ουραν. Αναμνετε. και ξαφνικ ξεσπ: αστρφτει και βροντ παντο. Οι σταγνες πφτουν με δναμη κι ο νεμος θερζει. ταν κωπσει η καταιγδα κι ρθει η ναστρη νχτα, σχεδν δε θυμσαστε πο ταν αυτ τα πυκν σννεφα και ποια αστραπ γννησε ποια βροντ. Μια ττοια καταιγδα συντριψε τη Ρωμακ Αυτοκρατορα! Τα γερμανικ, κι χι μνο, φλα περσανε τα σνορα και πσανε λυσσαλα πνω στη γερασμνη αυτοκρατορα, που 3 αι. πριν, Κμβροι και Τετονες, αν και σκληροτρχηλοι δεν τα καταφρανε. Στις αρχς του 5ου αι. οι Βησιγτθοι με αρχηγ τον θρυλικ Αλριχο, αφο δεν μπρεσαν να καταλβουνε τη Κωνσταντινοπολη, στρφηκαν στη Δση και καταλβανε τη Ρμη. μως με το θνατο του αρχηγο τους κινηθκανε προς τη Γαλατα και καταλξανε στην Ιβηρικ Χερσνησο. Στη συνχεια, οι τουρκο-μογγολικς καταγωγς Οννοι, μικρσωμοι με ουλς, κτρινοι νθρωποι, διοι δαμονες, φτσανε κοντ στη Ρμη, αλλ το βασλειο τους διαλθηκε με το θνατο του βασιλι τους Αττλα. Οι Ρωμαοι ανακλεσαν λο το συνοριακ στρατ τους, απ Γαλατα, Βρεττανα. Ρνο και Δοναβη. Τα πολυριθμα γερμανικ φλα, που περμεναν αινες αυτ τη στιγμ, ρμησαν μσα στην αυτοκρατορα. Σουηβο, Φργκοι, Αλαμανο, Βνδαλοι και πολλ λλα φλα κατ χιλιδες περσανε τα σνορα. Οι Βνδαλοι λεηλατσανε τη Ρμη και περσανε στη Σικελα και στη Βρειο Αφρικ. Προξενσανε τσες καταστροφς κι απ αυτ δημιουργθηκε να λξη: βανδαλισμς! Ο ρωμακς στρατς που αποτελονταν κυρως απ Γερμανος, αφο οι ρωμαοι εχαν εκφυλιστε μεταφορικ και κυριολεκτικ, εκθρνισε τον τελευταο Ρωμαο αυτοκρτορα το 476, το Ρωμλο Αυγουστλο. (Σμπτωση! Ο ιδρυτς της κι ο τελευταος της αυτοκρτορας, συνονματοι!) Ο Γερμανς στρατηγς Οδακρος αυτοανακηρχτηκε βασιλις των Γερμανν της Ιταλας. τανε το τλος της Δυτικς Ρωμακς Αυτοκρατορας!
     Εν τω μεταξ, οι Οστρογτθοι, που 'χανε κατακλσει τα Βαλκνια, πεστηκαν απ το Ανατολικ ρωμακ κρτος (Βυζντιο) να μετακινηθονε στην Ιταλα και με αρχηγ το Θεοδριχο (τον Νττριχ των γερμανικν επν) καταλβανε τη χρα. Αργτερα, ο Ιουστινιανς θλοντας να ενσει λα τα παλαι εδφη του Imperium Romanum, δωσε επικς μχες με τους Οστρογτθους και τους Βανδλους. Κατφερε να τους συντρψει κι οι ελχιστοι εναπομεναντες Οστρογτθοι εξαφανιστκανε προς βορρ. τανε το τλος μιας μεγλης φυλς. Η ρωμακ (Βυζαντιν) κυριαρχα στην Ιταλα δεν κρτησε πολ. Το 568 Λομβαρδο κατεβκανε και κατακτσαν μεγλο μρος της χρας. ταν η τελευταα βροντ της καταιγδας. Τα σννεφα διαλθηκαν κι αποκαλφθηκε για τα καλ ο Μεσαωνας.


                Το Μαυσωλεο του Θεοδριχου, Ραβννα Ιταλα (526)
           μοναδικ σωζμενο δεγμα της αρχιτεκτονικς των Οστρογτθων.

     Μετ τη πτση της Ρμης, λγοι ταν αυτο που ξραν να διαβζουνε και λγοι γνωρζανε τι συνβαινε στον κσμο. Σε λη την Ευρπη επικρατοσε εικνα διλυσης! Οι νθρωποι γενικ τανε προληπτικο και διηγονταν ιστορες και παραμθια με θαματα! Τα σπτια ταν μικρ και σκοτειν, εν οι δρμοι κι οι λεωφροι των Ρωμαων εχανε καταστραφε. Οι ρωμακς πλεις μετατραπκανε σε χορταριασμνα ερεπια. Οι ρωμακο νμοι εχανε ξεχαστε και τα ωραα ελληνικ αγλματα εχανε γνει κομμτια. Οι νθρωποι φοβονταν τους μγους, τις μγισσες και πνω απ' λα το διβολο. Μνο μσω της πστης θα αντιμετωπζονταν αυτ τα κακ. ταν η εποχ της ολοκληρωτικς επικρτησης του χριστιανισμο! Πολλο ττε θλησαν ν' ακολουθσουνε το νμο του Θεο. Κποιοι αποτραβχτηκαν απ τις πλεις, που οι πειρασμο τανε πολλο και κατφυγαν σ' ρημους τπους για να προσευχηθονε και να μετανοσουν. ταν οι 1οι χριστιανο μοναχο! Ειδικτερα οι Βενεδικτνοι ταν οι μνοι που ασχολθηκαν με τη σκψη και τις ανακαλψεις της αρχαιτητας. Συγκεντρνανε τους παλιος ππυρους για να τους μελετσουνε και τους αντγραφαν. τσι, δισωσαν μεγλο τμμα της αρχαας σοφας.
     Σ' αυτς τις γριες εποχς δεν υπρχανε πολλ πανδοχεα κι ο τολμηρς ταξιδιτης βρισκε κατλυμα σε κποιο μοναστρι, που ταν ασφαλς. Οι μοναχο μαθανανε στα ελχιστα παιδι (απ επορες οικογνειες) γειτονικν περιοχν να γρφουν, να διαβζουν, να μιλνε λατινικ και να καταλαβανουνε τη Ββλο. τανε τα μνα μρη που ανθοσε η μθηση κι η μετδοση της γνσης κι που η ανμνηση της αρχαας ελληνικς και ρωμακς σκψης ταν ακμα ζωνταν. Γενικτερα, οι νθρωποι της χριστιανικς εκκλησας τανε σχεδν οι μνοι με γνσεις κι αναλαμβνανε για λογαριασμ των βασιλιδων και των αρχντων να καταγρφουνε τους νμους, λα τα γγραφα και τις επιστολς. Η εκκλησα λοιπν, ουσιαστικ, εχε πρει τον λεγχο των πντων κι εχε επιβληθε παντο. Οι πιο ισχυρο νθρωποι κθε περιοχς επισκπτονταν ναος και μονς και δριζαν μεγλες εκτσεις γης κι χι μνο, για να συγχωρεθον οι αμαρτες τους. τσι, η χριστιανικ εκκλησα και τα μοναστρια γνανε πανσχυρα.
     Εφημερδες και ταχυδρομεα δεν υπρχανε κι οι περισστεροι νθρωποι δεν ξεραν τι συνβαινε σε μρη που απεχανε λγες μρες ταξδι απ τον τπο τους. Μνανε σε κοιλδες και δση, καλλιεργοσανε τη γη τους κι η γνση τους φτανε μχρι τις γειτονικς φυλς με τις οποες τις περισστερες φορς βρσκονταν σε διαμχη. Κναν επιδρομς και κλβανε κοπδια και μετ βζανε φωτις στα αγροκτματα! Ωστσο, οι περισστεροι αγρτες που ζοσανε στην επικρτεια του εκστοτε ηγεμνα δεν ταν ελεθεροι αλλ δεμνοι με τη γη που ταν ιδιοκτησα ενς αριστοκρτη γαιοκτμονα. Εναι οι γνωστο δουλοπροικοι! Ανκανε στη γη που καλλιεργοσανε. Δεν εχανε δικαωμα να πηγανουν που θλουν να αποφασσουν αν θα καλλιεργον τα χωρφια. Ββαα κανες δεν μποροσε να τους πουλσει να τους σκοτσει. Απλ οι γαιοκτμονες τους διταζαν να κνουν το οτιδποτε: να τους προμηθεουνε τροφ και ποτ, να εργζονται που υπρχε ανγκη και γενικ να πηγανουν που τους ριζαν. Το κομμτι αυτ της γης, που εχε παραχωρηθε στους αριστοκρτες απ το βασιλι, ονομαζταν φουδο κι οι ιδιοκττες φεουδρχες.


     Σγχρονη αναπαρσταση χωριο της πριμης μεσαιωνικς περιδου
                                   Βαυαρα, Γερμανα

     Αυτο οι φεουδρχες στο μσο μεσαωνα εξελχτηκαν σε αυτος που αποκαλομε ιππτες. Ζοσαν σε μεγλα κστρα, με πλατει τφρο γεμτη νερ. Το νοιγμα της πλης γινταν με τη βοθεια μιας κινητς γφυρας με αλυσδες που κλεινε σε περπτωση ανγκης. Πσω απ το τεχος υπρχε 2ο και 3ο τεχος πριν φτσει κανες στο προαλιο. Η αυλ οδηγοσε στα δωμτια των αριστοκρατν. Κπου εκε δπλα υπρχε κι να παρεκκλσι, που ο εφημριος ασκοσε λειτουργα. Φυσικ λ' αυτ τα 'χανε χτσει δουλοπροικοι. Ας το 'χουμε υπψη μας, ταν θαυμζουμε υπροχα και καλοδιατηρημνα μεσαιωνικ κστρα. Γρω απ' αυτ τα κστρα στηθκανε κι οι μετπειτα μεγλες ευρωπακς πλεις, καθς και γρω απ τις διφορες επισκοπς. Οι φτωχο σιγ-σιγ ρχισαν να μεταφρονται γρω απ' τα κστρα και τις επισκοπς που νιθανε πιο ασφαλες σε περπτωση κινδνου κι μπαιναν μσα να σωθον απ τους επιδρομες. Με κντρο λοιπν αυτ τα οχυρ ρχισε να σχηματζεται με αργος ρυθμος η μετπειτα αστικ τξη, προς τα τλη του μεσαωνα. Αυτο οι μικρο συνοικισμο ρχισαν να σφζουν απ ζω, αφο διφοροι τεχντες στνανε τα μαγαζι τους και περιπλανμενοι μποροι ρχισαν να χουνε πιο σταθερ βση. Ασφαλς και κυριαρχοσε η ανταλλακτικ οικονομα αλλ με το πρασμα των αινων ρχισε να κυκλοφορε πλον και το χρμα, που και γιγντωσε τη ττε πρωτγονη αστικ τξη. Αργτερα, οι πρην φτωχο και κατατρεγμνοι μικρμποροι και μικροτεχντες ρχισαν να πλουτζουνε και να μπορον να υψνουνε τ' ανστημα τους στους ευγενες αριστοκρτες και να διεκδικον ακμα και την εξουσα. Σταδιακ λο και πιτεροι νθρωποι ρχισαν να μορφνονται και να 'χουνε τις δικς τους πνευματικς αναζητσεις, σπου κποια στιγμ ανακαλψανε τις χρες της αρχαιτητας και τα μεγλα επιτεγματ της. Οι νθρωποι ρχισαν ν' αναζητνε πλι το αρχαο μεγαλεο και να επαναφρουνε τις αξες της νδοξης αρχαιτητας. Αλλ αν συνεχσουμε θα εισχωρσουμε σε να περοδο της ανθρωπτητας, την Αναγννηση!
     Σγουρα, θα μποροσαμε να πομε πολλ ακμα, δχως τελειωμ, για το χιλιχρονο μεσαωνα. Προσπαθσαμε να δσουμε μια περιληπτικν ασθηση κενης της μακρχρονης εποχς, διτι πολλο απ μας ακομε γι' αυτν αλλ δεν τη κατανοομε. Τη μελετμε διτι δεν επιθυμομε να ξαναζσουμε μια παρμοια στασιμτητα, αν κι υπρχουν αρκετο... φορες σμερα που θα ικανοποιονταν αν συνεχζαμε να ζομε στο σκοταδισμ που μας επιβλλουνε! Θλω μως να πιστεω πως ο καθνας μας θα βισει τη δικ του εσωτερικ αναγννηση κι λοι μαζ θα ξεμπλξουμε απ το τλμα της δικς μας μεσαιωνικς εποχς. Κι αφο επαμε κι αυτ, ας πμε να δομε τα πργματα του Μεσαωνα πιο αναλυτικ.

                                        Μεσαωνας

    Μεσαωνας ονομζεται η χρονικ περοδος της Ευρωπακς ιστορας, απ τον 5ο μχρι το 15ο αι. μ.Χ.. Ξεκνησε με τη κατλυση του Δυτικο Ρωμακο Κρτους (476 μ.Χ.) κατ' λλους με το θνατο του Ιουστινιανο Α' (565 μ.Χ.), του αυτοκρτορα υπ τον οποο αναβωσε η παλαι ισχς κι κταση της Ρωμακς Αυτοκρατορας. Ο Μεσαωνας εναι η μεσαα απ τις 3 παραδοσιακς διαιρσεις της Δυτικς Ιστορας: Αρχαα, Μεσαιωνικ και Νετερη. Ο Μεσαωνας με τη σειρ του παραδοσιακ διαιρεται σε τρεις υποπεριδους, τον Πριμο, τον ριμο Μσο, και τον στερο Μεσαωνα.


Η Κομηση Της Θεοτκου γλυπτ στο καθεδρικ Στρασμπορ (13ος αι.)

     Η μεωση του ανθρπινου πληθυσμο, η σμκρυνση των μεγλων αστικν κντρων, οι επιδρομς κι η μετακνηση φλων, που 'χαν δη ξεκινσει απ την στερη Αρχαιτητα, συνεχστηκαν στη διρκεια του Πριμου Μεσαωνα. Οι βρβαροι επιδρομες, κυρως Γερμανικ φλα, δημιοργησαν να βασλεια σ' ,τι απμεινε απ' το Δυτικ Ρωμακ Κρτος. Κατ τον 7ο αι. μ.Χ., η Β. Αφρικ κι η Μ. Ανατολ, κποτε κομμτια του Ανατολικο Ρωμακο Κρτους βρθηκαν υπ τον λεγχο του Χαλιφτου, μιας Ισλαμικς Αυτοκρατορας, μετ την ολοκλρωση των κατακτσεων του Μωμεθ και των διαδχων του. Παρλο που γνανε σημαντικς αλλαγς στις κοινωνικο-πολιτικς δομς, η ρξη με την Αρχαιτητα δεν υπρξε ολοκληρωτικ. Η ακμη εκτενς Βυζαντιν Αυτοκρατορα επιβωσε στην Ανατολ και παρμεινε αξιοσημεωτη δναμη. Το νομικ της σστημα, ο Ιουστινινειος Κδικας, ανακαλφθηκε εκ νου στη Βρεια Ιταλα το 1070 και κρδισε μεγλο θαυμασμ τους επμενους αινες. Στη Δση τα περισστερα βασλεια απορροφσανε τους λγους διασωθντες ρωμακος θεσμος. Τα μοναστρια δημιουργθηκαν εν συνεχζονταν οι εκστρατεες εκχριστιανισμο της παγανιστικς Ευρπης. Οι Φργκοι με τη Καρολγγεια Δυναστεα, ιδρσανε για σντομο διστημα, απ τα τλη του 8ου αι. μχρι τις αρχς του 9ου αι., Αυτοκρατορα που κλυπτε το μεγαλτερο τμμα της Δυτικς Ευρπης. Η τελευταα τελικ υπκυψε στις πισεις εμφλιων συγκροσεων σε συνδυασμ με πιθανν πρσκαιρες εισβολς απ το εξωτερικ (Βκινγκς απ Βορρ, Μαγυροι απ Ανατολ και Σαρακηνο απ Ντο) που την αποδυναμσανε και δημιουργσανε τις προποθσεις για σχηματισμ νων αυτοχθνων κρατιδων.


                    Η Μχη του Κρεσ (1346) σε χειργραφο του 1415
                  Βρεττανικ Βιβλιοθκη, Λονδνο, Ηνωμνο Βασλειο

     Στη διρκεια του ριμου Μεσαωνα, που ξεκνησε μετ το 1000 μ.Χ., ο πληθυσμς της Ευρπης αυξθηκε εξαιρετικ καθς νεωτερισμο στη τεχνολογα και στις μεθδους καλλιργειας της γης επιτρψανε την νθηση του εμπορου, εν η κλιματικ αλλαγ της Μεσαιωνικς Θερμς Περιδου βελτωσε σημαντικ την απδοση της αγροτικς παραγωγς. Ο φεουδαλισμς, η πολιτικ οργνωση που οι ιππτες -κι εν γνει οι ευγενες- φειλαν στρατιωτικς υπηρεσες στους ηγεμνες τους με αντλλαγμα το δικαωμα να εκμεταλλεονται οικονομικ τη γη που καλλιεργοσανε χωρικο που φειλαν ενοκιο κι εργασα στους ευγενες, τανε το σστημα που οργανθηκε ιεραρχικ κι οικονομικ η κοινωνα τη περοδο αυτ. Οι Σταυροφορες, που ξεκνησανε 1η φορ το 1095, υπρξανε στρατιωτικς προσπθειες των Χριστιανν της Δ. Ευρπης ν' αφαιρσουνε τον λεγχο των Αγων Τπων απ' τους Μουσουλμνους. Οι βασιλες γιναν η κεφαλ συγκεντρωτικν κρατν, μεινοντας την εγκληματικτητα και τη βα, απομακρνοντας, ωστσο, απ τη πραγματικτητα την ιδα ενς ενιαου χριστιανικο κρτους. Τη πνευματικ ζω χαρακτρισε ο σχολαστικισμς, φιλοσοφα που 'δινε μφαση στη συνπαρξη της Πστης με τη Λογικ, κι η δρυση πανεπιστημων. Η θεολογα του Θωμ Ακιντη (1225-1274), τα ργα ζωγραφικς του Τζιτο (1266-1337), η ποηση του Δντη (περ. 1265-1321) και του Τσσερ (περ. 1343-1400), τα ταξδια του Μρκο Πλο (1254-1324) κι η ανγερση Γοτθικν Καθεδρικν Ναν, πως εκενος στη Σαρτρ, εναι μερικ απ τα επιφανστερα επιτεγματα αυτς της περιδου.
     Ο στερος Μεσαωνας στιγματστηκε απ δοκιμασες και κινδνους πως ο λιμς, η πανοκλα κι ο πλεμος, που μεισανε κατ πολ τον πληθυσμ της Δ. Ευρπης. Μεταξ των ετν 1347-50 η Μαρη Πανλη ο Μαρος Θνατος εξντωσε τα 2/5 περπου του ευρωπακο πληθυσμο. Οι αμφιγνωμες η εμφνιση αιρσεων και τα σχσματα στους Κλπους της Εκκλησας εμφανιστκανε παρλληλα με διακρατικος πολμους, εμφλιες συγκροσεις κι επαναστσεις χωρικν. Πολιτιστικς και τεχνολογικς προδοι μεταμορφσανε την ευρωπακ κοινωνα, γρφοντας τον επλογο του στερου Μεσαωνα και δνοντας τη σκυτλη στη Πριμη Νετερη Περοδο της Ευρωπακς Ιστορας. Ο Μεσαωνας εναι μια απ τις 3 κριες περιδους στο επικρατστερο σχμα ανλυσης της ευρωπακς ιστορας: Κλασσικ Αρχαιτητα, Μεσαωνας και Νετερη Εποχ.


Περιπλανμενοι Μουσικο μικρογραφα απ ισπανικ χειργραφο (1529)
                               Εθνικ Βιβλιοθκη Μαδρτη

     Οι μεσαιωνικο συγγραφες μοιρζανε την ιστορα σε περιδους πως οι "ξι Εποχς" οι "Τσσερις Αυτοκρατορες" και θεωροσαν την εποχ τους τελευταα πριν τη καταστροφ του κσμου. ταν αναφρονταν στη δικ τους εποχ, χρησιμοποιοσαν την ννοια της "μοντρνας εποχς". Στη 10ετα του 1330, ο ουμανιστς και ποιητς Φραγκσκος Πετρρχης (1304-1374) αναφερτανε στη περοδο της ιστορας πριν την λευση του Χριστο ως antiqua (αρχαα) και στη χριστιανικ περοδο ως nova (να). Ο Λεονρντο Μπρονι (1370-1444) ταν ο 1ος ιστορικς που χρησιμοποησε 3μερ διαρεση της ιστορας στο ργο του Ιστορα Των Φλωρεντνων (1442). Ο Μπρονι κι οι μεταγενστερο του ιστορικο θεωροσαν τι η Ιταλα εχε επανακμψει μετ την εποχ του Πετρρχη και κατ' επκταση προσθσανε 3η εποχ. Ο ρος Μεσαωνας εμφανστηκε 1η φορ στη λατινικ γλσσα ως media tempestas. Στα 1α χρνια χρσης του ρου, υπρχανε πολλς εναλλακτικς, πως medium aevum, ρος που ανγεται στο 1604 και media saecula, ρος του 1625. Ο σημερινς αγγλικς ρος medieval mediaeval προρχεται απ το medium aevum. Η 3μερς περιοδολγηση καθιερθηκε μετ τη διαρεση της Ιστορας απ το Γερμαν ιστορικ Κριστφ Κελλριους (1638-1707) σε μρη: Αρχαα, Μεσαιωνικ και Νετερη.
     Το επικρατστερο σημεο εκκνησης του Μεσαωνα εναι το 476 μ.Χ. που 1ος πρτεινε ο Μπρονι. Για την Ευρπη σαν σνολο, το 1500 συχν θεωρεται το τλος της περιδου αυτς, ωστσο δεν υπρχει καθολικ αποδεκτ απ τους μελετητς χρονολογα. Ανλογα με το αντικεμενο μελτης, γεγοντα πως το 1ο ταξδι του Κολμβου (1451-1506) στην Αμερικ το 1492, η λωση της Πλης απ τους Τορκους το 1453, η Προτεσταντικ Μεταρρθμιση το 1517 χουνε κατ καιρος χρησιμοποιηθε. Οι γγλοι ιστορικο συχν χρησιμοποιον τη Μχη του Μπσγουορθ το 1485 για να οριοθετσουν το Μεσαωνα. Για την Ισπανα, οι ημερομηνες που συνηθζονται πιτερο εναι ο θνατος του Βασιλι Φερδιννδου Β' της Αραγωνας το 1516, ο θνατος της Βασλισσας Ισαβλλας Α' της Καστλλης το 1504 η Κατκτηση της Γρανδα το 1492. Οι ιστορικο των λατινγλωσσων κρατν τενουν να διαιρονε το Μεσαωνα σε 2 τμματα: τη 1η Υψηλ και τη μεταγενστερη Χαμηλ περοδο. Οι αγγλφωνοι ιστορικο, ακολουθντας τους γερμανφωνους συναδλφους τους, συνθως διαιρονε το Μεσαωνα σε 3 τμματα: τον Πριμο, τον ριμο Μσο, και τον στερο. Το 19ο αι., ο Μεσαωνας στο σνολ του συχν αναφερταν ως οι "Σκοτεινο Αινες", ωστσο μετ την υιοθτηση των διαιρσεων που περιγραφκανε παραπνω, η χρση του ρου περιορστηκε στο να χαρακτηρζει τον Πριμο Μεσαωνα, τουλχιστον σε ,τι αφορ τους ιστορικος.


        Πανοκλα μικρογραφα (15ος αι.), Εθνικ Βιβλιοθκη Παρσι

     Η Ρωμακ Αυτοκρατορα φτασε στο απγειο της εδαφικς της εξπλωσης κατ το 2ο αι. μ.Χ. Τους επμενους 2 η ρωμακ επιρρο στα εδφη αυτ μειθηκε σταδιακ. Οικονομικ προβλματα, πως πληθωρισμς σε συνδυασμ με πεση που σκησαν εξωτερικο παργοντες στα σνορα, μετατρψανε τον 3ο αι. σε περοδο πολιτικς αστθειας, στη διρκεια της οποας Αυτοκρτορες ανβαιναν στο θρνο για να αντικατασταθονε τχιστα απ νους σφετεριστς. Τα χρματα που απαιτονταν για στρατιωτικος σκοπος αυξνονταν σταθερ, κυρως ως αποτλεσμα των πολμων με τη Περσα των Σασσανιδν, που αναζωπυρθηκε στα μσα του 3ου αι.. Ο στρατς διπλασιστηκε σε μγεθος, εν το ιππικ και μικρτερα σματα αντικατστησαν τη λεγενα ως το κριο τακτικ σμα στρατο. Η ανγκη για εισοδματα οδγησε στην αξηση της φορολογας και στη συρρκνωση της τξης των curiales (μποροι, επιχειρηματες κι ιδιοκττες γης μεσαας κοινωνικς τξης), εν ολονα και λιγτεροι απ' αυτος δεχνανε προθυμα ν' αναλαμβνουν αξιματα στις πλεις τους. Αναγκαα γινε η αξηση των γραφειοκρατν που θα αναλμβαναν να υποστηρζουνε τη κεντρικ διακυβρνηση για την αντιμετπιση των αναγκν του στρατο, κτι που οδγησε σε παρπονα των πολιτν τι υπρχανε πλον πιτεροι συλλκτες φρων απ ,τι φορολογομενοι.
     Ο Αυτοκρτορας Διοκλητιανς (κυβ. 284-305) μορασε την Αυτοκρατορα σε 2 αυτνομα διοικητικ τμματα, το Ανατολικ και το Δυτικ το 286. Η Αυτοκρατορα δεν θεωρονταν χωρισμνη στην αντληψη των κατοκων και των διοικοντων της, καθς νομικς και διοικητικς επιταγς του ενς τμματος σχυανε και στο λλο. Το 330, μετ απ μια περοδο εμφλιων συγκροσεων, ο Κωνσταντνος ο Μγας (κυβ. 306-337) δρυσε στη θση του Βυζαντου να πρωτεουσα του Ανατολικο Κρτους, τη Κωνσταντινοπολη. Οι μεταρρυθμσεις του Διοκλητιανο δυναμσανε τη διοικητικ γραφειοκρατα, αναδιαμορφσανε τη φορολογα κι ισχυροποισανε το στρατ, κτι που εξαγρασε χρνο στην Αυτοκρατορα. Ωστσο δεν λυσε κι οριστικ τα προβλματα που τη ταλανζανε: δυσβστακτη φορολογα, υπογεννητικτητα και πισεις στα σνορα ταεν μερικ απ' αυτ. Εμφλιοι πλεμοι μεταξ αντιπλων Αυτοκρατρων τανε κοιν φαινμενο στη πορεα του 4ου αι., αποσπντας στρατιτες απ' τα σνορα κι επιτρποντας σε εισβολες να προβανουνε σε καταπατσεις. Στο μεγαλτερο μρος του 4ου αι., η ρωμακ κοινωνα σταθεροποιθηκε σε να μορφ, διαφορετικ απ κενη της κλασσικς περιδου, με το χσμα ανμεσα στους πλοσιους και τους φτωχος να διευρνεται ολονα κι η ζωτικτητα των μικρτερων πλεων να φθνει. Μια λλη σημαντικ αλλαγ ταν ο εκχριστιανισμς της Αυτοκρατορας, η στροφ δηλαδ του πληθυσμο της προς το Χριστιανισμ, μια σταδιακ διαδικασα που κρτησε απ το 2ο μχρι τον 5ο αι..


            Απεικνιση Τετραρχν, 2 Αυτοκρατρων & 2 Καισρων, κυβερνσανε
         τη Ρωμακ Αυτοκρατορα μετ απ' τις μεταρρυθμσεις του Διοκλητιανο
                       Βασιλικ Αγου Μρκου, Βενετα, Ιταλα

     Το 376, οι Οστρογτθοι, προσπαθντας να ξεφγουν απ τους Οννους, λαβαν δεια απ τον Αυτοκρτορα Ουλη (κυβ. 364-378) να εγκατασταθονε στη ρωμακ επαρχα της Θρκης στα Βαλκνια. Ο αποικισμς δεν εξελχθηκε ομαλ κι, ταν οι ρωμαοι αξιωματοχοι χειριστκανε λανθασμνα τη κατσταση, οι Οστρογτθοι ξεκνησαν να κνουν επιδρομς και λεηλασες. Ο Ουλης, προσπαθντας να επαναφρει την τξη, σκοτθηκε πολεμντας τους Οστρογτθους στη Μχη της Αδριανοπολης στις 9 Αυγοστου 378. Εκτς απ την εξωτερικ απειλ των εχθρν στο Βορρ, εσωτερικς ριδες και κυρως θρησκευτικς διαμχες, διαταρξανε τη τξη. Το 400, οι Βησιγτθοι εισβλανε στη Δ. Ρωμ. Αυτοκρατορα και, παρλο που εκδιωχθκανε προσωριν απ την Ιταλα, το 410 λεηλατσανε τη Ρμη. Το 406 οι Αλανο, οι Βνδαλοι κι οι Σουηβο εισλθανε στη Γαλατα (Γαλλα). Στα επμενα 3 χρνια εξαπλωθκανε και το 409 πρασαν μσω των Πυρηναων στην Ιβηρικ χερσνησο. τσι ξεκνησε η Εποχ των Μετακινσεων, οπτε και διφορα φλα, κυρως γερμανικ στην αρχ, μετακινηθκανε κατ μκος της Ευρπης.
     Οι Φργκοι, οι Αλεμνοι κι οι Βουργουνδο καταλξανε στη Β. Γαλατα, εν οι γγλοι, οι Σξονες κι οι Ιοτοι εγκατασταθκανε στη Βρεττανα. Στη 10ετα του 430 οι Οννοι ξεκνησαν εισβολς στα εδφη της Αυτοκρατορας. Ο ηγεμνας τους, Αττλας (κυβ. 434-453), καθοδγησε εισβολς στα Βαλκνια το 442 και το 447, στη Γαλατα το 451 και στην Ιταλα το 452. Η απειλ των Οννων παρμεινε μχρι το θνατο του Αττλα το 453, οπτε κι ο συνασπισμς των ουννικν φλων διαλθηκε. Αυτς οι εισβολς αλλξανε δραματικ πολιτικ και δημογραφικ σκηνικ στο κομμτι που 'χε κποτε αποτελσει το Δυτικ Ρωμακ Κρτος. Μχρι το τλος του 5ου αι., το δυτικ κομμτι της Αυτοκρατορας εχε διαιρεθε σε μικρτερα πολιτικ σματα, που καθνα του βρισκταν υπ τη κυριαρχα φυλν που εχαν εισβλλει σ' αυτ στις αρχς του αι... Η εκθρνιση του τελευταου Αυτοκρτορα της Δσης, του Ρωμλου Αυγουστλου, το 476 παραδοσιακ σηματοδοτε το τλος της Δυτ. Ρωμ. Αυτοκρατορας. Αυτ που συχν αναφρεται με την επωνυμα Βυζαντιν Αυτοκρατορα, μετ τη πτση του Δυτικο Κρτους, εχε ελχιστη δναμη στε να αξισει τον λεγχο των χαμνων εδαφν στη Δση. Οι Βυζαντινο Αυτοκρτορες εξακολουθοσαν να τα διεκδικον ως κληρονομι τους, ωστσο οτε κποιος απ τους νους βασιλες στη Δση τλμησε ν' αυτοανακηρυχθε Αυτοκρτορας της Δσης, οτε οι Βυζαντινο εχανε την ισχ να επανακαταλβουνε και να διατηρσουνε τον λεγχο στα χαμνα δυτικ εδφη. Η ανκτηση της ιταλικς χερσονσου και των παραλων της Μεσογεου απ τον Αυτοκρτορα Ιουστινιαν τον Μγα (κυβ. 527-565) αποτλεσε τη μοναδικ, και προσωριν, εξαρεση.


                        Μικρογραφα σε χειργραφο του 14ου αι.
              ο γγλος μαθηματικς κι ωρολογοποις Ριχρδος Γουλινγκφορντ
                     πραγματοποιε μετρσεις ακριβεας με διαβτη

     Οι πολιτικς δομς της Δυτικς Ευρπης αλλξανε σημαντικ μορφ μετ τη κατλυση της ενωμνης Ρωμακς Αυτοκρατορας. Παρλο που οι μετακινσεις διαφρων φλων στη διρκεια της περιδου αυτς περιγρφονται στη πλειοψηφα των περιπτσεων ως εισβολς, στη πραγματικτητα δεν πρκειται απλς για στρατιωτικς εκστρατεες αλλ για μεταναστεσεις ολκληρων λαν εντς της Αυτοκρατορας. Υποβοηθθηκαν απ την ρνηση των Ρωμαων αριστοκρατν να στηρξουνε το στρατ να καταβλλουνε τους φρους που 'ταν απαρατητοι σ' αυτ για τη παρεμπδιση των μεταναστεσεων. Οι Αυτοκρτορες του 5ου αι. τανε συχν υποχερια ισχυρν στρατιωτικν πως ο Στιλχων (πεθ. 408), ο σπαρ (πεθ. 471), ο Ρισμερος (πεθ. 472) κι ο Γοντομπαντ (πεθ. 516), που 'χανε μισς και καθλου ρωμακς καταβολς. Επιγαμες, ωστσο, μεταξ των νων βασιλων και των Ρωμαων αριστοκρατν τανε σνηθες φαινμενο. Αυτ οδγησε στη συγχνευση εθιμικν στοιχεων του ρωμακο πολιτισμο με κενα των επιδρομων. Χαρακτηριστικ παρδειγμα εναι οι λακς συνελεσεις που επιτρπανε στα ελεθερα αρσενικ μλη μιας φυλς να συμμετχουνε στη διακυβρνηση σε πολ μεγαλτερο βαθμ απ' ,τι συνβαινε στο ρωμακ κρτος. Τα αρχαιολογικ ευρματα που αφσανε πσω οι Ρωμαοι κι οι εισβολες παρουσιζουνε συχν ομοιτητες, με κενα των φυλν να μιμονται συχν τα αντστοιχα ρωμακ. Μεγλο κομμτι της γραμματεας των νων βασιλεων επσης βασστηκε στη ρωμακ γραπτ παρδοση. Μια σημαντικ διαφορ, εντοτοις, ταν η σταδιακ απλεια εισοδματος των διοικοντων μσω της φορολογας. Πολλς απ τις νες πολιτικς εντητες δε χρηματοδοτοσανε πλον το στρατ τους μσω φρων, αλλ προσφρανε στους στρατιτες κτματα ενοκια. Αυτ η αναθερηση της ανγκης για φορολογα οδγησε και στη παρακμ των συστημτων συλλογς φρων. Οι πολεμικς συγκροσεις τανε πντως συχνς μεταξ και στο εσωτερικ των νων βασλεων. Η δουλεα μειθηκε μαζ με τη προσφορ κι οι κοινωνικς δομς επικεντρωθκανε στην αγροτικ παραγωγ.


        Η Αποββαση Του Κολμβου Στις Ακτς του Νου Κσμου

     Μεταξ 5ου κι 8ου αι., νοι λαο κι ισχυρς προσωπικτητες καλψανε το κεν που φησε πσω της η ρωμακ κεντρικ διακυβρνηση. Οι Οστρογτθοι εγκατασταθκανε στην Ιταλα στα τλη του 5ου αι. υπ το Θεοδριχο (πεθ. 526). Δημιουργσανε βασλειο που χαρακτρισε η συνεργασα ανμεσα στους γηγενες Ιταλος και τους Οστρογτθους, τουλχιστον μχρι και τα τελευταα χρνια της ηγεμονας του Θεοδριχου. Οι Βουργουνδο εγκατασταθκανε στη Γαλατα κι αφο το 1ο βασλει τους συνετρβη απ τους Οννους το 436, δημιουργσανε 2ο στη 10ετα του 440. Στη περιοχ μεταξ των σημερινν πλεων της Γενεης και της Λυν, χτστηκε το ισχυρ κρτος της Βουργουνδας στα τλη του 5ου και στις αρχς του 6ου αι.. Στη Β. Γαλατα, οι Φργκοι κι οι Βρεττανο δημιουργσανε μικρ κρατδια. Το Βασλειο των Φργκων εχε επκεντρο τη βορειοανατολικ Γαλατα κι ο 1ος Βασιλις τους που σζονται αρκετς πληροφορες εναι ο Χιλδριχος (πεθ. 481). Υπ την ηγεμονα του Χλωδοβκου (κυβ. 509-511), γιου του Χιλδριχου, το Βασλειο των Φργκων επεκτθηκε και προσηλυτστηκε στο Χριστιανισμ. Οι Βρεττανο, που σχετζονταν με τους γηγενες κατοκους της Μπριττνια (Μεγλη Βρεττανα), εγκατασταθκανε στη περιοχ που σμερα αποκαλεται Βρετνη (τμμα της σγχρονης Γαλλας). λλα βασλεια δημιουργθηκαν απ τους Βησιγτθους στην Ισπανα, τους Σουηβος στη ΒΔ. Ισπανα και τους Βανδλους στη Β. Αφρικ. Τον 6ο αι., οι Λομβαρδο εγκατασταθκανε στη Β. Ιταλα, αντικαθιστντας το Βασλειο των Οστρογτθων μ' να σνολο απ δουκτα που κατ διαστματα εκλγανε κοιν ηγεμνα. Στα τλη του 6ου αι., αυτς ο διακανονισμς εχεν αντικατασταθε απ μνιμη και σταθερ μοναρχα.
     Οι εισβολς φραν νες εθνοτικς ομδες στην Ευρπη, αν κι ορισμνες περιοχς δχτηκαν μεγαλτερη εισρο φλων σε σχση μ' λλες. Στη Γαλατα, π.χ., οι εισβολες εγκατασταθκανε σε μεγαλτερο βαθμ στα ΒΑ. σε σχση με τα ΝΔ. Τα σλαβικ φλα προτιμσανε τη Κ. κι Αν. Ευρπη, καθς και τα Βαλκνια. Η εγκατσταση αυτ νων λαν οδγησε και στην αλλαγ των επικρατουσν γλωσσν. Τα λατινικ της Δυτ. Ρωμ. Αυτοκρατορας αντικατασταθκανε σταδιακ απ γλσσες που βασζονταν σ' αυτ, αλλ τανε παρλαυτ διακριτς, γνωστς με τη συλλογικ ονομασα ρομανικς γλσσες. Αυτ η μετβαση απ τα Λατινικ στις νες γλσσες εχε φυσικ διρκεια πολλος αινες. Η ελληνικ γλσσα παρμεινε η επσημη γλσσα της Βυζ. Αυτοκρατορας, αλλ οι μεταναστεσεις σλαβφωνων λαν προσθεσε και τις σλαβονικς γλσσες στην Ανατολικ Ευρπη.


                                        Ο Αττλας φιππος σε μχη

     Καθς η Δ. Ευρπη γινταν μρτυρας του σχηματισμο νων βασιλεων, η Αν. Ρωμ. Αυτοκρατορα παρμενε ανπαφη, γνωρζοντας οικονομικ αναζωογνηση που κρτησε μχρι τις αρχς του 7ου αι.. Στο αν. τμμα της γνανε λγες εισβολς, περισστερες απ τις οποες στα Βαλκνια. Οι ειρηνικς σχσεις με τη Περσα, παραδοσιακ εχθρ της Ρμης, διατηρηθκανε στο μεγαλτερο κομμτι του 5ου αι.. Στην Αν. Αυτοκρατορα παρατηρηθκανε στενς σχσεις Κρτους κι Εκκλησας, με τα διφορα θεολογικ ζητματα ν' αποκτονε πολιτικ σημασα με τρπο που δε συνβη στη Δση. Στον τομα της Νομοθεσας αξιοσημεωτο γεγονς εναι η κωδικοποηση του Ρωμακο Δικαου. Η 1η προσπθεια, ο Θεοδοσιανς Κδικας, ολοκληρθηκε το 438. Υπ τον Αυτοκρτορα Ιουστινιαν Α' (κυβ. 527-565), θεσπστηκε ο Ιουστινινειος Κδιξ (Corpus Juris Civilis). Ο διος Αυτοκρτορας εναι επσης υπεθυνος για την ανοικοδμηση του ναο της Αγας Σοφας στη Πλη, καθς και για την επανκτηση της Β. Αφρικς απ τους Βανδλους και της Ιταλας απ τους Οστρογτθους, υπ τη στρατιωτικ καθοδγηση του Βελισσριου (πεθ. 565). Η κατκτηση της Ιταλας δεν ταν ολοκληρωτικ καθς θανατηφρο ξσπασμα λοιμο το 542 εχεν αποτλεσμα να επικεντρωθε ο Ιουστινιανς για το υπλοιπο της βασιλεας του σε αμυντικ μτρα, παρ σε νες κατακτσεις. Μετ το θνατ του, οι Βυζαντινο λεγχαν το μεγαλτερο κομμτι της ιταλικς χερσονσου, τη Β. Αφρικ κι να μικρ πτημα στη Ν. Ισπανα. Οι εκστρατεες αυτς της επανκτησης των χαμνων εδαφν απ μρους του χουν αποτελσει αντικεμενο κριτικς απ ιστορικος που θεωρον τι επεκτθηκε υπερβολικ, προετοιμζοντας το δαφος για τις μουσουλμανικς κατακτσεις. Πολλς απ τις δυσκολες που αντιμετπισαν οι διδοχο του δεν οφελονταν μνο στην υπερ-φορολγηση για να πληρωθον οι πλεμοι που διεξγαγε, αλλ στον κατ' ουσαν πολιτικ χαρακτρα της Αυτοκρατορας, που καθιστοσε δσκολη τη συγκντρωση στρατο.


                Νας του Αγου Γεωργου & Φλαγγινιαν Φροντιστριο Στη Βενετα
                χαλκογραφα Βενετα Ελληνικ Ινστιτοτο
         (Η ελληνικ παροικα εκε ταν απ τις μεγαλτερες στην Ευρπη
              κι υπρξε
σημαντικ πνευματικ κντρο του Ελληνισμο).


     Η αργ διεσδυση των Σλβων στα Βαλκνια ταν μια ακμη δυσχρεια για τους διαδχους του Ιουστινιανο. Ξεκνησε σταδιακ, αλλ μχρι τα τλη της 10ετας του 540 σλαβικ φλα βρσκονταν στη Θρκη και την Ιλλυρα, εν νικσανε και τον αυτοκρατορικ στρατ κοντ στην Αδριανοπολη το 551. Στη 10ετα του 560 οι βαροι ξεκνησαν να εξαπλνονται απ τη βση τους στις βρειες χθες του Δοναβη. Μχρι τα τλη του 6ου αι. ταν η ισχυρτερη δναμη στη Κ. Ευρπη κι αναγκζανε κατ' εξακολοθηση τους Αυτοκρτορες της Ανατολς να τους καταβλλουνε χρηματικ ποσ. Παρμειναν υπολογσιμη δναμη μχρι το 796. Πρσθετο πρβλημα προκυψεν ταν ο Αυτοκρτορας Μαυρκιος (κυβ. 582–602) ενεπλκη στη περσικ πολιτικ χοντας αναμειχθε σε διαμχη για θματα διαδοχς. Σαν αποτλεσμα ακολοθησε, βραχεα περοδος ειρνης αλλ, μετ την εκθρνιση του Μαυρκιου, οι Πρσες εισβλλανε στη διρκεια της ηγεμονας του Αυτοκρτορα Ηρακλεου (κυβ. 610–641). Πρανε τον λεγχο μεγλων τμημτων της Αυτοκρατορας, πως την Αγυπτο, τη Συρα και τη Μ. Ασα, μχρι την επιτυχημνη εκστρατεα αντεπθεσης του Ηρακλεου. Το 628 η Αυτοκρατορα, μετ τη νικηφρα μχη της Νινευ, συνψε συνθκη ειρνης κι ανκτησε λα τα χαμνα εδφη της.
     Στη Δ. Ευρπη, ορισμνες απ τις παλαιτερες ρωμακς αριστοκρατικς οικογνειες εξλιπαν, εν λλες απασχοληθκανε πιτερο με την Εκκλησα παρ με τις κοσμικς υποθσεις. Αξες που συνδονταν με τη λατινικ λογιτητα και την εκπαδευση χαθκανε και παρλο που η εγγραμματοσνη παρμεινε σημαντικ, αντιμετωπστηκε πιτερο σα πρακτικ ικαντητα παρ δεγμα υψηλς κοινωνικς θσης. Κατ τον 4ο αι. ο Ιερνυμος (πεθ. 420) εδε σε ραμα τι ο Θες τον εππληξε επειδ ξδευε πιτερο χρνο μελετντας τον Κικρωνα παρ τις Γραφς. Τον 6ο αι. ο Γρηγριος της Τουρ (πεθ. 594) αναφρει παρμοιο ραμα, που μως λαβε εππληξη επειδ μθαινε στενογραφα. Μχρι τα τλη του 6ου αι. σε κρια μσα θρησκευτικς επιμρφωσης στην Εκκλησα εχαν μετατραπε η τχνη κι η μουσικ κι χι η ανγνωση κειμνων. Οι περισστερες λγιες προσπθειες κινονταν προς τη μμηση της κλασσικς γραμματεας, αν και δημιουργηθκανε και κποια πρωττυπα ργα, απ κοινο με προφορικς συνθσεις που δε σζονται στις μρες μας. Τα γραπτ των Σιδνιου Απολλινριου (πεθ. 489), Κασσιδωρου (πεθ. περ. 585) και Βοθιου (πεθ. περ. 525) εναι χαρακτηριστικ της εποχς.



      Εργασες Στην παιθρο μικρ. απ ημερολγιο του 12ου αι.
                         Οξφρδη Bodleian Library

     Αλλαγς παρατηρονται επσης ανμεσα στους λακος. Οι βασιλες κι οι ευγενες υποστριζαν οικονομικ να περγυρο απ πολεμιστς που αποτελοσανε και τη ραχοκοκκαλι των στρατιωτικν σωμτων. Ο ρουχισμς των ευγενν φερε πλοσιο δικοσμο με πετρδια και χρυσ. Η καλλιργεια του πνεματος πρασε σε 2η μορα απναντι στις αρετς της πστης, του θρρους και της τιμς. Οι οικογενειακο δεσμο μεταξ ευγενν εχαν ιδιατερη σημασα, μποροσαν, ωστσο, να οδηγσουνε και σε μακροχρνιες ριδες μεταξ οκων, που επιλονταν ετε με τα πλα ετε με κποια αποζημωση. Οι γυνακες της αριστοκρατικς τξης περιορζονταν στο ρλο της συζγου και της μητρας ανδρν, εν οι μητρες Ηγεμνων χαιραν μεγλου σεβασμο στη Γαλατα των Μεροβγγειων. Οι βασιλομτορες εχανε πιο περιορισμνο ρλο στην αγγλοσαξονικ κοινωνα, λγω της απουσας παιδιν-ηγεμνων σε αυτ, ωστσο εξχοντα ρλο διαδραμτιζαν οι ηγουμνισσες των μονν. Μνο στην Ιταλα φανεται πως οι γυνακες θεωρονταν πντα υπ τη προστασα και τον λεγχο κποιου ρρενα συγγεν.
     Η καθημεριν ζω των χωρικν χει καταγραφε ελχιστα σε σχση με κενη των ευγενν. Οι περισστερες απ τις πληροφορες που σμερα βρσκονται στη διθεση των μελετητν προρχονται απ την αρχαιολογικ ρευνα: λγες λεπτομερες γραπτς μαρτυρες για τον καθημεριν βο των καττερων τξεων χρονολογονται πριν τον 9ο αι.. Οι περισστερες απ τις περιγραφς αυτς προρχονται ετε απ νομικ γγραφα ετε απ γραπτ ανθρπων υψηλτερης τξης. Η γαιοκτησα δεν ακολουθοσε ομοιμορφο μοτβο στο σνολο της Δσης. Κποιες περιοχς παρουσαζαν μεγλο κατακερματισμ των γαιν, εν σ' λλες οι μεγλες συνεχες ιδιοκτησες γης τανε το σνηθες. Οι διαφορς αυτς επιτρψανε τη δημιουργα μεγλης ποικιλας αγροτικν κοινωνιν, σε κποιες απ τις οποες κυριαρχοσαν οι αριστοκρτες γαιοκτμονες, εν λλες απολμβαναν μεγλο βαθμ αυτονομας. Ο εποικισμς γης διφερε επσης σημαντικ απ περπτωση σε περπτωση. Κποιοι χωρικο μνανε σε μεγλα χωρι που μποροσαν να 'χουνε πληθυσμ μχρι και 700 κατοκους. λλοι ζοσανε σε μικρς ομδες περιτριγυρισμνοι απ συγγενες, εν λλοι μνανε σε απομονωμνες φρμες διασκορπισμνες στην παιθρο. Τλος, υπρχανε και περιοχς που εφαρμζονταν πιτερα απ να συστματα. Αντθετα με την στερη Ρωμακ Περοδο, δεν υπρχε βαθ χσμα ανμεσα στη κοινωνικ θση ενς ελεθερου χωρικο κι ενς ευγενος, εν ταν εφικτ η οικογνεια του πρτου να ανλθει κοινωνικ με το πρασμα κποιων γενεν μσω της παροχς στρατιωτικν υπηρεσιν σε ισχυρος ρχοντες.
     Η ρωμακ αστικ ζω και κουλτορα λλαξε δραματικ κατ τον Πριμο Μεσαωνα. Παρλο που οι ιταλικς πλεις παραμενανε κατοικημνες, το μγεθς τους συρρικνθηκε. Η Ρμη, για παρδειγμα, απ πληθυσμ εκατοντδων χιλιδων βρθηκε ν' αριθμε κπου 30.000 μχρι τα τλη του 6ου αι.. Οι ρωμακο ναο μετατραπκανε σε χριστιανικος και τα τεχη της πλης παρμειναν εν χρση. Στη Β. Ευρπη οι πλεις επσης μικρναν, εν τα μνημεα κι λλα δημσια κτρια καταστραφκανε για να χρησιμοποιηθονε ξαν τα οικοδομικ υλικ τους. Η δρυση νων βασιλεων συνθως εχε συνπεια τη μεγθυνση των πλεων που επιλγονταν ως πρωτεουσες. Σ' ,τι αφορ στις εβρακς κοιντητες των παλαιν ρωμακν πλεων, μετ τον εκχριστιανισμ της Ευρπης οι Εβραοι υπστησαν σε διφορες περιπτσεις διωγμος. Επισμως ταν ανεκτο, αν και δχονταν πισεις προσηλυτισμο και κατ καιρος ενθαρρνονταν ν' απομακρυνθονε προς λλες περιοχς.


        Αναπαρσταση του Αββαεου του Κλυν στη περοδο ακμς του

     Στα τλη του 6ου αι. και στις αρχς του 7ου αι., η κατσταση αναφορικ με την επικρατοσα θρησκεα στην Ανατολικ Αυτοκρατορα και τη Περσα τανε ρευστ. Ο προσηλυτισμς πληθυσμν στον Ιουδασμ τανε συχν φαινμενο και τουλχιστον νας πολιτικ ισχυρς ραβας στρφηκε σ' αυτν. Χριστιανο ιεραπστολοι ανταγωνζονταν τους Πρσες οπαδος του Ζωροαστρισμο στην αναζτηση πιστν, κυρως ανμεσα στους κατοκους της αραβικς χερσονσου. Αυτ η δισπαση σταμτησε με την εμφνιση του Ισλμ στην Αραβα κατ τη διρκεια της ζως του Μωμεθ (πεθ. 632). Μετ το θνατ του οι ισλαμικς δυνμεις κυρευσαν μγα τμμα της Βυζ. Αυτοκρατορας και της Περσας, ξεκινντας με τη Συρα το 634-635 και φτνοντας στην Αγυπτο το 640-641, στη Περσα μεταξ των ετν 637-42, τη Β, Αφρικ στα τλη του 7ου αι. και την ιβηρικ χερσνησο το 711. Μχρι το 714 οι ισλαμικς δυνμεις εχανε κερδσει τον λεγχο σημαντικο τμματος της τελευταας, περιοχ που αποκαλοσαν Αλ-Ανταλος. (πρλ. Ανδαλουσα)
     Οι ισλαμικς κατακτσεις φτασαν το απγει τους στα μσα του 8ου αι.. Η ττα των μουσουλμνων στη Μχη του Πουατι το 732 εχεν αποτλεσμα την επανκτηση της Ν. Γαλλας απ τους Φργκους. Εν τοτοις, η κρια αιτα της πασης της ισλαμικς επκτασης στην Ευρπη ταν η εκθρνιση των Ομεαδν απ τους Αββασδες. Οι τελευταοι μεταφρανε τη πρωτεουσ τους στη Βαγδτη κι ασχοληθκανε πιτερο με τη Μ. Ανατολ παρ με την Ευρπη, χνοντας τον λεγχο ορισμνων κατεκτημνων περιοχν. Οι απγονοι των Ομεαδν καταλβανε την ιβηρικ χερσνησο, οι Αγλαβδες πρανε τον λεγχο της Β.ς Αφρικς κι οι Τολουνδες γιναν οι ηγεμνες της Αιγπτου. Στα μσα του 8ου αι. η εικνα του εμπορου στη Μεσγειο εχε λβει να μορφ: το ρωμακ εμπριο εχαν αντικαταστσει οι συναλλαγς ανμεσα στους Φργκους και τους ραβες. Οι Φργκοι εμπορεονταν ξυλεα, γονες, σπαθι και σκλβους με αντλλαγμα μεταξωτ κι λλα υφσματα, μπαχαρικ και πολτιμα μταλλα απ τους ραβες.



     Οι μεταναστεσεις κι οι εισβολς 4ου & 5ου αι. ταρξανε την εμπορικ δραστηριτητα γρω απ τη Μεσγειο. Τα αγαθ απ την Αφρικ σταμτησαν να βρσκουνε διξοδο προς την Ευρπη και γνανι σπνια, αρχικ στην ενδοχρα κι αργτερα παντο, μ' εξαρεση κποια μεγλα αστικ κντρα, πως Ρμη και Νπολη. Στα τλη του 7ου αι., σαν αποτλεσμα των ισλαμικν κατακτσεων, τα αφρικανικ προντα εξαφανστηκαν εντελς απ τη Δυτ. Ευρπη. Η αντικατσταση αγαθν που προρχονταν απ το υπερπντιο εμπριο με λλα που παργονταν τοπικ ταν εκτεταμνο φαινμενο στα παλαι ρωμακ εδφη κατ τον Πριμο Μεσαωνα. Παρατηρθηκε δε εντοντερα σε περιοχς που δεν συνρευαν με τη Μεσγειο, πως η Β. Γαλατα κι η Βρεττανα. Προντα που χουν ρθει στο φως απ τις ανασκαφς και που δεν παρχθησαν τοπικ αφορονε κυρως προντα πολυτελεας. Στα βρεια τμματα της Ευρπης, χι μνο τα εμπορικ δκτυα τανε τοπικς εμβλειας, αλλ και τα αγαθ που μεταφρονταν ταν απλ, μ' ελχιστα εδη κεραμικς λλα περπλοκα στη κατασκευ προντα. Γρω απ τη Μεσγειο, τα κεραμικ αγγεα παραμνανε κριο ανταλλακτικ προν και φανεται πως το εμπρι τους εκτειντανε σε δκτυα μσης εμβλειας κι χι μνο τοπικ. λα τα γερμανικ κρτη της Δσης χρησιμοποιοσαν νομσματα που αποτελοσαν απομμηση υπαρκτν ρωμακν και βυζαντινν μορφν. Το χρυσφι εξακολουθοσε ν' αντλεται απ' ορυχεα μχρι τα τλη του 7ου αι., οπτε κι αντικαταστθηκε απ το ασμι. Το βασικ ασημνιο νμισμα των Φργκων τανε το δηνριο, εν η αγγλοσαξονικ εκδοχ του ονομαζταν πνα. Απ τις περιοχς αυτς, τα 2 αυτ νομσματα εξαπλωθκανε σ' ολκερη την πειρο στο διστημα μεταξ των ετν 700-1000. Νομσματα απ χαλκ ορεχαλκο δεν κπηκαν, εν χρυσ κυκλοφοροσαν μνο στη Ν. Ευρπη. Επσης τα ασημνια νομσματα δεν εχαν υποδιαιρσεις.


                Κτοικοι της Τουρνα κηδεουν θματα του Μαρου Θαντου
           λεπτ. εικονογραφημνου χειργραφου Βασιλικ Βιβλιοθκη Βρυξλλες

     Ο Χριστιανισμς ταν σημαντικς ενοποιητικς παργοντας Ανατ. και Δυτ. Ευρπης πριν τις αραβικς κατακτσεις. Ωστσο, η κατκτηση της Β. Αφρικς κλνισε τη θαλσσια επικοινωνα μεταξ των 2 περιοχν. Σταδιακ η Βυζαντιν κι η Δυτ. Εκκλησα ρχισαν να διαφοροποιονται ως προς τη λειτουργικ γλσσα, τις πρακτικς και το τυπικ της Θεας Λειτουργας. Στην Αν. Εκκλησα επικρτησε η ελληνικ γλσσα ναντι των λατινικν στη Δυτικ. Αναδθηκαν τσι θεολογικς και πολιτικς διαφορς και περπου στις αρχς και τα μσα του 8ου αι. ζητματα πως η λατρεα των εικνων, ο γμος των κληρικν κι ο λεγχος της Εκκλησας απ' το Κρτος γνανι τσον ακανθδη που τελικ οι λγες διαφορς απκτησαν μεγαλτερη βαρτητα απ τις πολλς ομοιτητες. Το επσημο Σχσμα λαβε χρα το 1054, ταν ο Ππας της Ρμης και το Πατριαρχεο της Κωνσταντινοπολης συγκρουστκανε για το ζτημα της πρωτοκαθεδρας. Ακολοθησε εκατρωθεν αφορισμς, που διαρεσε το Χριστιανισμ στα 2. Το δυτικ παρακλδι γινε η Ρωμαιοκαθολικ Εκκλησα και το ανατολικ η Ορθδοξη.
     Η εκκλησιαστικ δομ της Ρωμακς Αυτοκρατορας επιβωσεν απ' τις φυλετικς μεταναστεσεις και τις εισβολς και παρμεινε σχεδν ανπαφη. Ωστσο, ο Ππας χαιρε μικρς εκτμησης κι ελχιστοι απ τους δυτικος επισκπους απευθνονταν στον Επσκοπο της Ρμης για θρησκευτικ πολιτικ καθοδγηση. Πολλο απ τους Ππες πριν το 750 ασχολθηκαν πιτερο με τα προβλματα της Βυζ. Αυτοκρατορας και τις θεολογικς διαμχες που γινντουσαν στην Ανατολ. Το αρχεο των επιστολν του Ππα Γρηγορου του Μεγλου (590-604) σζεται μχρι σμερα κι απ αυτς, που ξεπερνονε τις 850 σε αριθμ, η πλειοψηφα χει θμα, ζητματα στην Ιταλα τη Πλη. Το μνο κομμτι της Ευρπης που ο Ππας εχεν επιρρο ταν η Βρεττανα, που ο Γρηγριος στειλε ιεραποστλους το 597 για να προσηλυτσουνε τους Αγγλοσξονες στο Χριστιανισμ. Στη Δυτ. Ευρπη σημαντικ ττοιο ργο επδειξαν Ιρλανδο ιεραπστολοι μεταξ 5ου κι 7ου αι., πηγανοντας πρτα στην Αγγλα και τη Σκωτα κι ακολοθως στα ηπειρωτικ. Υπ τη καθοδγηση μοναχν πως ο Κολομπα κι ο Κολουμπνους δρυσαν μοναστρια, διδξαν ελληνικ και λατινικ και συγγρψανε κοσμικ και θρησκευτικ ργα.


           Κοινωνικ Διαστρωμτωση Μεσαωνα: Ιερας Στρατιτης Χωρικς

     Ο Πριμος Μεσαωνας υπρξε περοδος ανδου του μοναχισμο στη Δση. Η μορφ του ευρωπακο μοναχισμο καθορστηκε απ παραδσεις κι ιδες προερχμενες απ τους Πατρες που μνασανε στις ερμους Αιγπτου και Συρας. Τα περισστερα μοναστρια διναν μφαση στη κοινοτικ εμπειρα της πνευματικς ζως, πρακτικ που αποκαλεται κοινοβιτισμς,που  πρωτοπρος της ταν ο Παχμιος κατ τον 4ο αι.. Τα ιδεδη του μοναχισμο εξαπλθηκαν απ την Αγυπτο στη Δ. Ευρπη 5ο κι 6ο αι. μσω συγγραμμτων πως ο Βος Του Αντωνου. Ο Βενδικτος της Νουρσας συνγραψε τον Καννα Των Βενεδικτνων για το Δυτικ Μοναχισμ στη διρκεια του 6ου αι., ορζοντας λεπτομερς τις διοικητικς και πνευματικς υποχρεσεις μιας κοιντητας μοναχν υπ τη καθοδγηση ενς αββ, δηλαδ ηγουμνου. Οι μοναχο και τα μοναστρια εχαν μεγλη επδραση στη θρησκευτικ και πολιτικ ζω του Πριμου Μεσαωνα, λαμβνοντας σε πολλς περιπτσεις το ρλο του φλακα γης για τις ισχυρς οικογνειες, δρντας ως κντρα προπαγνδας κι υποστριξης του βασιλι σε νεοκατακτηθεσες περιοχς αλλ κι ως βσεις για ιεραποστολς και προσηλυτισμ. ταν επσης τα κρια και πολλς φορς τα μνα κντρα εκπαδευσης και μθησης σε κποια περιοχ. Πολλ απ' τα σωζμενα χειργραφα των Ρωμαων κλασσικν συγγραφων αντιγρφηκαν στα μοναστρια στον Πριμο Μεσαωνα. Μοναχο υπρξαν επσης συγγραφες πρωττυπων ργων, πως ο Βδας με καταγωγ απ τη Βρεια Αγγλα που δραστηριοποιθηκε στα τλη του 7ου και τις αρχς του 8ου αι., με θμα την ιστορα, τη θεολογα κι λλες επιστμες.
     Το Βασλειο των Φργκων στη Β. Γαλατα διαιρθηκε σε 3 μικρτερα που ονομζονταν Αυστρασα, Νευστρα και Βουργουνδα στη διρκεια των 6ου, 7ου αι.. Και τα 3 βρσκονταν υπ τη διακυβρνηση της Δυναστεας των Μεροβγγειων, με κοιν πργονο το Χλωδοβκο Α'. Ο 7ος αι. τανε διαταραγμνη περοδος πολμων ανμεσα στην Αυστρασα και τη Νευστρα. Τη κατσταση εκμεταλλετηκε ο Πεπνος (πεθ. 640), ο Μαγιορδμος (βλ. Παρρτημα) της Αυστρασας, που 'ταν η πραγματικ εξουσα πσω απ' το θρνο. Μεταγενστερα μλη της οικογνεις του κληρονομησανε το αξωμα, δρντας ως σμβουλοι κι αντιβασιλες. νας απ' τους απογνους του, ο Κρολος Μαρτλος (πεθ. 741) ταν ο νικητς της Μχης του Πουατι το 732, σταματντας την επκταση των μωαμεθανν στα Πυρηναα. Η Μ. Βρεττανα διαιρθηκε σε μικρ κρατδια πνω στα οποα κυριαρχοσανε τα Βασλεια της Νορθομπρια, της Μερκα, του Ουσσεξ και της Αν. Αγγλας (Ηστ νγκλια), που αποτελοσανε κληρονομι των αγγλοσαξνων εισβολων. Μικρτερα βασλεια στη σγχρονη Ουαλλα και Σκωτα βρσκονταν ακμη υπ τον λεγχο των γηγενν Βρεττανν και των Πκτων Η Ιρλανδα διαιρθηκε σε ακμη μικρτερες πολιτικς μονδες, που συνθως αποτελοσαν φυλετικ βασλεια, υπ τον λεγχο βασιλων. Υπρχαν σως μχρι και 150 τοπικο βασιλες στην Ιρλανδα, με βαθμ σημασας που ποικλλει.



     Η Καρολγγεια Δυναστεα, πως εναι γνωστο οι διδοχοι του Καρλου Μαρτλου, λαβε επισμως τον λεγχο των βασιλεων της Αυστρασας και της Νευστρας μσω πραξικοπματος το 753 υπ τον Πεπνο το Βραχ (κυβ. 752-768). νας χρονικογρφος της εποχς υποστηρζει τι ο Πεπνος ζτησε κι λαβε γκριση για να προχωρσει στο πραξικπημα απ τον Ππα Στφανο Β' (θητεα 752-757). Η ανληψη της εξουσας απ τον Πεπνο ενισχθηκε με προπαγνδα που παρουσαζε τους Μεροβγγειους σαν ανκανους (rois fainéants) απνθρωπους ηγεμνες, που προβαλε με κποιαν υπερβολ τα επιτεγματα του Καρλου Μαρτλου και που εξρε την ευσβεια της νας βασιλικς οικογνειας. ταν απεβωσε το 768, ο Πεπνος κληροδτησε το βασλει του στα χρια των δο γιων του, του Καρλου (κυβ. 768–814) και του Καρλομνου (κυβ. 768–771). ταν ο 2ος πθανε απ φυσικ ατια, ο Κρολος ματαωσε τη διαδοχ του νεαρο γιου του αδερφο του κι επβαλε τον εαυτ του ως ηγεμνα της ηνωμνης Αυστρασας και Νευστρας. Ο Κρολος, που συνθως αναφρεται στα ιστορικ βιβλα ως Κρολος ο Μγας Καρλομγνος (λατινικ: Carolus Magnus), ξεκνησε εκστρατεα συστηματικς επκτασης των εδαφν του το 774 που ενοποησε μεγλο ποσοστ της ευρωπακς ηπερου, ελγχοντας στο σημεο της μεγαλτερης ακμς της τη σγχρονη Γαλλα, τη Β. Ιταλα και τη Σαξονα. Στη διρκεια των πολμων που κρατσανε πρα απ το 800, προσφερε σαν ανταμοιβ στους συμμχους του πολεμικ λφυρα κι λεγχο τμημτων γης. Το 774, ο Καρλομγνος κατκτησε τη Λομβαρδα, γεγονς που απελευθρωσε τον Ππα απ το φβο της λομβαρδικς κατκτησης, σηματοδοτντας τις απαρχς των Παπικν Κρατν.
     Η στψη του σαν Αυτοκρτορα. Χριστογεννα του 800, θεωρεται κρσιμο σημεο της μεσαιωνικς ιστορας, που σηματοδοτε μια μορφ αναβωσης της Δ. Ρωμ. Αυτοκρατορας, καθς ο νος Αυτοκρτορας λεγχε πολλ απ τα εδφη που κποτε ανκανε σε αυτν. Επσης εχε αποτλεσμα αλλαγ στις σχσεις του Καρλομγνου με τη Βυζ. Αυτοκρατορα, καθς η ανληψη του αυτοκρατορικο ττλου απ τη Δυναστεα του, την εξσωνε με κενες των Αυτοκρατρων της Ανατολς. Υπρχαν αρκετς διαφορς ανμεσα στη νεοδρυθεσα Καρολγγεια Αυτοκρατορα τσο με τη παλαι Δυτικ σο και με τη σγχρον της Βυζαντιν. Τα φραγκικ εδφη εχαν αγροτικ χαρακτρα, με ελχιστες, μικρς σε μγεθος, πλεις. Οι περισστεροι υπκοοι τανε χωρικο που κατοικοσανε σε μικρς φρμες. Διατηροσαν ελχιστες εμπορικς σχσεις, κυρως με τα βρεττανικ νησι και τη Σκανδιναυα, σε αντιδιαστολ με τη παλαι Ρωμακ, που διατηροσε εκτενες εμπορικος δρμους σ' ολκερη τη Μεσγειο. Ο Καρλομγνος δημιοργησε τις μαρκιωνες για να προστατψει τα σνορα του εναντον των ξνων εχθρν του, των Αρβων στην Ισπανικ Μαρκιωνα, των Σξονων στη Μαρκιωνα της Σαξωνας, των Βρετνων στη Μαρκιωνα της Νευστρας, των Λομβρδων -μχρι που ηττθηκαν- στη Μαρκιωνα της Λομβαρδας και των Αβρων στην Αβαρικ Μαρκιωνα. Αργτερα, δημιοργησε μια ακμα για τους Μαγυρους, τη Μαρκιωνα του Φρουλι. Τα εδφη ταν οργανωμνα σε κομητεες και δουκτα (ενσεις διαφρων κομητειν μαρκιν). Τη διοκηση της Αυτοκρατορας εχε αναλβει μια περιοδεουσα Αυλ που ταξδευε μαζ με τον Αυτοκρτορα, καθς και 300 περπου αξιωματοχοι υποτελες στον Καρλομγνο (Κμητες, Μαρκσιοι και Δοκες), καθνας απ τους οποους εχε υπ την εποπτεα του μα απ τις περιοχς που εχε διαιρεθε η Αυτοκρατορα. Ο κλρος κι οι τοπικο επσκοποι εχαν επσης αρμοδιτητες αξιωματοχων, πως και μια ομδα που αποκαλονταν missi dominici, η οποα ουσιαστικ αποτελονταν απ περιοδεοντες επιθεωρητς που αντιμετπιζαν τα αναδυμενα προβλματα.


    Σελδες απ το βιβλο Ωρν του Δοκα του Μπερ, (~1415) Σαντιγ, Γαλλα
             διασημτερο και καλλτερα σωζμενο δεγμα της γοτθικς τχνης

     Ο Καρλομγνος διαπραγματευταν ιστιμα με τις λλες μεγλες δυνμεις της εποχς, πως τη Βυζ. Αυτοκρατορα, το Εμιρτο της Κρδοβα και το Χαλιφτο Αββασσιδν. Αν κι ο διος ως ενλικας δεν γνριζε γραφ (πργμα σνηθες για την εποχ, -μνο κποιοι κληρικο γνριζαν), ακολοθησε πολιτικ πολιτιστικο κρους και προθησε ν αξιλογο καλλιτεχνικ πργραμμα. Επιδωκε να περιβλλεται ο διος απ αυλ σοφν ανθρπων και ξεκνησε εκπαιδευτικ πργραμμα με βση τα trivium και quadrivium, με το οποο προσκλεσε διανοομενους της εποχς στα εδφη του, προωθντας με τη συνεργασα του Αλκουνου της Υρκης τη λεγμενη Καρολγγεια Αναγννηση. Στα πλασια αυτς της εκπαιδευτικς προσπθειας διταξε τους ευγενες του να μθουνε γραφ, κτι που και ο διος επιχερησε, αν και ποτ δεν φτασε σε θση να το κνει με ευκολα. Η αυλ του Καρλομγνου στο αχεν τανε λκνο μιας νας νθησης των ργων πολιτισμο, που συνηθζεται να αποκαλεται με την ονομασα Καρολγγεια Αναγννηση. Την εποχν αυτ χαρακτρισαν η αξηση του αριθμο των εγγρμματων, νες εξελξεις στον τομα των τεχνν, της αρχιτεκτονικς και της νομικς επιστμης, καθς κι η διδοση της μελτης των λειτουργικν κειμνων και των ιερν γραφν. Ο γγλος μοναχς Αλκουνος (πεθ. 804) προσκλθηκε στο αχεν, μετφερε τις γνσεις που τανε διαθσιμες στα μοναστρια της Νορθομπρια. Η Καγκελαρα του Καρλομγνου, δηλαδ το επσημο γραφεο του, χρησιμοποησε νο σστημα γραφς, που σμερα εναι γνωστ ως καρολγγεια μικρογρμματη, δημιουργντας κοιν πρτυπο που διαδθηκε στο μεγαλτερο μρος της Ευρπης. Ο Καρλομγνος χρηματοδτησε αλλαγς στο λειτουργικ κομμτι της εκκλησιαστικς ζως, επιβλλοντας το ρωμακ τυπικ για τις διφορες τελετς σ' λα τα εδφη της επικρτεις του, καθς και το γρηγοριαν μλος στη λειτουργικ μουσικ. Μια σημαντικ δραστηριτητα για τους λογους της εποχς, που ενθρρυνε τη διδοση της γνσης, ταν η αντιγραφ, διρθωση και διδοση βασικν ργων θρησκευτικο και κοσμικο περιεχομνου. Επσης παρχθησαν να πρωττυπα ργα θρησκευτικο χαρακτρα, αλλ και σχολικ εγχειρδια. Οι γραμματικο της εποχς τροποποισανε τη λατινικ γλσσα, αλλζοντς τη απ τα Κλασσικ Λατινικ της Ρωμ. Αυτοκρατορας σε μια πιο ευλικτη μορφ που ταριαζε καλλτερα στις ανγκες Εκκλησας και διακυβρνησης. Την εποχ της βασιλεας του Καρλομγνου η γλσσα εχε απομακρυνθε σε ττοιο βαθμ απ κενη της αρχαιτητας, που σε μεταγενστερες εποχς μεινε γνωστ σαν Μεσαιωνικ Λατινικ.


             Καρολγγεια Αρχιτεκτονικ: Καθεδρικς Κρβε Γερμανα 873-886
          χαρακτηριστικ: μεγλες προσψεις, -εναι ο μονος που σζεται θικτος

     Ο Καρλομγνος σκπευε να συνεχσει τη παρδοση των Φργκων της διαρεσης του βασιλεου του μεταξ των διαδχων του, ωστσο αυτ δε στθηκε εφικτ εφσον μνον ο Λουδοβκος ο Ευσεβς (κυβ. 814-840), ταν ακμη εν ζω το 813. Πριν το θνατο του το 814 στεψε το Λουδοβκο διδοχ του. Η 26ετς βασιλεα του Λουδοβκου χαρακτηρστηκε απ πολυριθμες συγκροσεις μεταξ των απογνων του, με στχο την επικρτηση σε διφορα τμματα του παλαιο κρτους. Πριν πεθνει μορασε την Αυτοκρατορα μεταξ του μεγαλτερου γιου του, Λοθριου (πεθ. 855), που πρε τη διακυβρνηση της ανατολικς Φραγκας ανατολικ του ποταμο Ρνου και του νετερου γιου του, Καρλου (πεθ. 877), που πρε τη δυτικ Φραγκα. νας μεσαος γιος σε δυσμνεια, ο Λουδοβκος (πεθ. 876) ανλαβε τη διοκηση της Βαυαρας ως υποτελς του Καρλου. Μετ το θνατο του πατρα, οι 3 γιοι αμφισβητσανε τη διανομ αυτ και ξσπασε μεταξ τους εμφλιος πλεμος. Η 3ετς αυτ διαμχη ληξε με την υπογραφ της Συνθκης του Βερντν (843). Ο Κρολος λαβε τα εδφη της Δσης που χονδρικ αντιστοιχον στη σγχρονη Γαλλα, ο Λουδοβκος τη Βαυαρα και τα ανατολικτερα εδφη που σμερα ανκουνε στη Γερμανα, εν ο Λοθριος διατρησε τον ττλο του Αυτοκρτορα και τη διακυβρνηση της Μσης Φραγκας, που βρισκταν ανμεσα στις επικρτειες των αδερφν του, καθς και στα αρχικ του εδφη στη Βρεια Ιταλα. Τα βασλεια αυτ με τη σειρ τους διασπαστκανε περαιτρω κι η συνοχ τους χθηκε οριστικ. Η Δυναστεα του Καρλομγνου σβησε στην ανατολικ Φραγκα το 911 με το θνατο του Λουδοβκου Δ' το 911  και την ενθρνιση του Κορρδου Α', που δεν εχε δεσμος αματος με τους προγενστερους βασιλες. Στα Δυτικ επιβωσε λγο περισστερο κι αντικαταστθηκε οριστικ απ τη Δυναστεα των Καπετιδν ταν ενθρονστηκε ο Ογος Καπτος (κυβ. 987-996).


                    Δηνρια της εποχς του Καρλομγνου 768-814
                              Νομισματοκοπεο Τουλοζης


     Η δισπαση της Καρολγγειας Αυτοκρατορας συνοδετηκε απ εισβολς, μεταναστεσεις κι επιδρομς απ εξωτερικος εχθρος. Ο Ατλαντικς κι οι ακτς της Β. Ευρπης παρενοχλονταν απ τους Βκινγκ. Οι τελευταοι κναν επιδρομς στα βρεττανικ νησι κι αργτερα εγκαταστθηκαν εκε, καθς και στην Ισλανδα. Το 911, ο φλαρχος των Βκινγκ Ρλλο (πεθ. περ. 931) λαβε την δεια απ το βασιλι των Φργκων, Κρολο τον Απλ (κυβ. 898-922) ν' αποικσει τη περιοχ που 'ναι γνωστ ως Νορμανδα. Τα ανατολικ τμματα των Φργκικων βασιλεων, ιδως η Γερμανα κι η Ιταλα, βρσκονταν συνεχς υπ την απειλ των Μαγυρων, μχρι την ττα των τελευταων στη Μχη του Λχφελντ το 955. Η δισπαση του κρτους των Αββασσιδν την δια περοδο εχεν αποτλεσμα τον κατακερματισμ του ισλαμικο κσμου σε μικρτερες πολιτικς εντητες, ορισμνες απ τις οποες προσπθησαν να επεκταθονε στην Ιταλα και τη Σικελα, αλλ και πρα απ τα Πυρηναα στα ντια τμματα των φργκικων εδαφν. Οι προσπθειες των τοπικν βασιλων να αναχαιτσουνε τους εισβολες οδηγησανε στο σχηματισμ νων πολιτικν ενοττων. Στην αγγλοσαξονικ Αγγλα, ο βασιλις Αλφρδος ο Μγας (κυβ. 871-899) ρθε σε συμφωνα με τους Βκινγκς στα τλη  9ου αι., με αποτλεσμα τη δημιουργα δανζικων αποικιν (Danelagh Danelaw) στη Νορθομπρια, τη Μερκα και τμματα της Ανατολικς Αγγλας. Στα μσα του 10ου αι., οι διδοχοι του Αλφρδου κατακτσανε τη Νορθομπρια κι ανακτσανε τον λεγχο του μεγαλτερου τμματος του ντιου κομματιο της Μ. Βρεττανας. Στη Β. Βρεττανα, ο Κνεθ Μακλπιν (Cináed mac Ailpín) (πεθ. περ. 860) νωσε τους Πκτους και τους Σκτους στο Βασλειο της λμπα.


    Ο Ευαγγελισμς Της Θεοτκου υαλογρφημα παραθρου (12ος αι.)
                         Καθεδρικς Νας Σαρτρ

     Στις αρχς του 10ου αι., η Οθνεια Δυναστεα εχεν εδραιωθε στη Γερμανα κι ταν απασχολημνη με την αναχατιση των Μαγυρων. Οι προσπθεις της κορυφθηκαν με τη στψη το 962 του θωνα Α' (κυβ. 936-973) σε ηγεμνα της μετπειτα αποκληθεσης Αγας Ρωμακς Αυτοκρατορας. Το 972 εξασφλισε την αναγνριση του ττλου του απ το Βυζαντιν Αυτοκρτορα, που επισφραγστηκε με το γμο του γιου του, θωνα Β' (κυβ. 967–983) με τη Θεοφαν (κυβ. 991), ανηψι του Ιωννη Α' Τσιμισκ (κυβ. 969-976). Στα τλη του 10ου αι. η Ιταλα εχε τεθε στην οθνεια σφαρα επιρρος μετ απ περοδο αστθειας. Το δυτικ φραγκικ κρτος τανε πιτερο κατακερματισμνο και παρλο που οι βασιλες εχανε κατ' νομα τη διακυβρνηση, στην ουσα μεγλο μρος της πολιτικς δναμης ανκε στους ευγενες του εκστοτε τπου. Η αποστολ ιεραποστολν στη Σκανδιναβα κατ τους 9ο και 10ο αι. ενδυνμωσε τα βασλεια της Σουηδας, της Δανας και της Νορβηγας, που κερδσανε δναμη κι εδφη. Ορισμνοι ηγεμνες προσηλυτιστκανε στο Χριστιανισμ, ωστσο χι λοι πριν το 1000. Οι Σκανδιναυο επσης δρυσαν αποικες κι επεκταθκανε σε διφορα μρη στην Ευρπη. Εκτς απ τις αποικες στην Ιρλανδα, την Αγγλα και τη Νορμανδα, περαιτρω εγκαταστσεις γνανε σε εδφη της σγχρονης Ρωσας και στην Ισλανδα. Σουηδο μποροι κι επιδρομες κατβηκαν ντια μσω των ποταμν της ρωσικς στππας κι φτασαν μχρι το σημεο να πολιορκσουν τη Κωνσταντινοπολη το 860 και το 907.
     Η χριστιανικ Ισπανα, εν αρχικ εχε περιοριστε σε μικρ κομμτι στα βρεια της χερσονσου, εξαπλθηκε αργ ντια με τη προδο του 9ου και 10ου αι., δημιουργντας τα βασλεια των Αστουριν (Regnum Asturorum) και της Λεν (Regnum Legionense). Παρλληλα στον ισπανικ ανατολικ βορρ δημιουργθηκε το βασλειο της Παμπλνα μαζ με διφορες λλες μικρς κομητεες πως της Αραγωνας, της Καστλης, της Σερδνια, της Βαρκελνης, της Ριβαγρθα και του Ουρθλ, πολλς απ τις οποες αρχικ ιδρθηκαν απ τους Φργκους στα τλη του 8ου αι. ως μρος της Ισπανικς Μαρκιωνας για τη προστασα τον παραμεθριων περιοχν της Καρολγγειας Αυτοκρατορας απ τους μουσουλμνους της Αλ-νταλους.


              Η Σταρωση λεπτ. απ τον μβωνα του Αγου Ανδρα
                            Πιστια, Τζιοβνι Πιζνο (~1300).

     Στην Αν. Ευρπη, το Βυζντιο γνρισε μεγλη ακμ υπ τον Αυτοκρτορα Βασλειο Α' (κυβ. 867-886) και τους διαδχους του, Λοντα ΣΤ' (κυβ. 886-912) και Κωνσταντνο Ζ' (κυβ. 913-959), μλη της Μακεδονικς Δυναστεας. Το εμπριο αναπτχθηκε κι οι ηγεμνες αυτο φρντισαν να ασκεται ομοιμορφη διοκηση σε λες τις επαρχες. Ο βυζαντινς στρατς αναδιοργανθηκε, κτι που επτρεψε στους Αυτοκρτορες Ιωννη Α' Τσιμισκ (κυβ. 969-976) και Βασλειο Β' (κυβ. 976-1025) να επεκτενουνε τα εδφη του κρτους προς λες τις κατευθνσεις. Η αυτοκρατορικ αυλ γινε το επκεντρο αναβωσης των κλασσικν σπουδν, που εναι σμερα γνωστ με τον ρο Μακεδονικ Αναγννηση. Συγγραφες πως ο Ιωννης Γεωμτρης (ακμ. αρχς 10ου αι.) συνθεσαν νους μνους, ποιματα κι λλα ργα. Η αποστολ ιεραποστλων, τσον απ την Ανατολ σο κι απ τη Δση, συμβλανε στον εκχριστιανισμ των Μοραβν, των Βουλγρων, των Βοημν, των Πολωνν, των Μαγυρων και των σλβικης καταγωγς Ρως του Κιβου. Αυτο οι προσηλυτισμο συμβλανε στην δρυση πολιτικν κρατν στα εδφη των λαν αυτν: τη Μοραβα, τη Βουλγαρα, τη Βοημα, τη Πολωνα, την Ουγγαρα και το Κρτος των Ρως του Κιβου. Η Βουλγαρα, που δημιουργθηκε περπου το 680, εκτειντανε στην ακμ της απ τη Βουδαπστη μχρι τη Μαρη Θλασσα κι απ τον ποταμ Δνεπερο στη σγχρονη Ουκρανα μχρι την Αδριατικ Θλασσα. Το 1018 οι τελευταοι Βολγαροι ευγενες εχανε δηλσει υποταγ στη Β. Αυτοκρατορα.
     Μεταξ των Κωνσταντνειων βασιλικν του 4ου αι. και των κτισμτων του 8ου αι. στηθκανε λγα μεγλα πτρινα κτρια, παρλο που πολλ μικρτερου μεγθους κτστηκαν μεταξ 6ου κι 7ου αι.. Στις αρχς του 8ου αι., η Καρολγγεια Αυτ. αναβωσε τον αρχιτεκτονικ μορφτυπο της βασιλικς, χαρακτηριστικ της οποας τη περοδο αυτ εναι η χρση κλτους κθετου προς τον κυρως να, σχηματζοντας σταυρ. Επσης η παρξη πυργσκου στο σημεο τομς των κεραιν του σταυρο για φωτισμ, καθς κι οι μνημειακο χαρακτρα προσψεις που συνθως βρσκονταν στο δυτικτερο σημεο του κτιρου. Η αυλ του Καρλομγνου φανεται πως ταν η 1η που εισγαγε τα μνημειακ γλυπτ στη χριστιανικ τχνη και προς τα τλη του Μσου Μεσαωνα, οι ανθρωπμορφες παραστσεις σχεδν φυσικο μεγθους ταν εξαπλωμνες στις μεγαλτερες εκκλησες.



     Η καρολγγεια τχνη απευθυντανε σε μικρ σνολο προσπων της Αυλς και στα μοναστρια και τις εκκλησες που χρηματοδοτοσαν οι διοι. Οι καλλιτχνες μσω του ργου τους προσπθησαν να αναβισουνε το πνεμα και τις μορφς της ρωμακς και βυζαντινς τχνης, εν η αγγλοσαξονικ τχνη απ τη πλευρ της εναι αποτλεσμα του συνδυασμο χαρακτηριστικν της ιρλανδικς, κελτικς και γερμανικς παρδοσης με τα διακοσμητικ στοιχεα που εισχθησαν απ τη Μεσγειο, θτοντας πρτυπα που ακολουθθηκαν σε ολκληρο το Μεσαωνα. Τα θρησκευτικ τχνεργα που σζονται μχρι σμερα εναι στη πλειοψηφα τους εικονογραφημνα χειργραφα και σκαλσματα σε ελεφαντοστ, που αρχικ αποτελοσανε τμματα ργων μεταλλοτεχνας που το μεταλλικ τους τμμα κποια στιγμ αφαιρθηκε. Τα αντικεμενα απ πολτιμα μταλλα ταν οι επιφανστερες μορφς τχνης, αλλ σχεδν λα χουνε σμερα χαθε εξν κποιους σταυρος, πως ο Σταυρς του Λοθριου κι αρκετς λειψανοθκες. λλα ττοια αντικεμενα χουνε βρεθε σ' ανασκαφς, πως στο χρο της αγγλοσαξονικς Ταφς του Στον Χου, στο Γκουρντν της Γαλλας των Μεροβγγειων, στη Guarrazar της Ισπανας των Βησιγτθων και στο Nagyszentmiklós, στα εδφη της σημερινς Ρουμανας. Σζονται ακμη μεγλες καρφτσες, σημαντικ στολδι ενδυμασας των ευγενν, πως για παρδειγμα η ιρλανδικ Καρφτσα Τρα. Τα βιβλα με περτεχνο δικοσμο τανε κυρως εκκλησιαστικο περιεχομνου και σζονται σε μεγαλτερους αριθμος, πως π.χ. το Βιβλο Του Κελς (Leabhar Cheanannais), τα Ευαγγλια Του Λντισφαρνε κι ο Αυτοκρατορικς Codex Aureus του Αγου μμεραμ, ν απ τα λγα ργα που διατηρονε τη πολτιμη βιβλιοδεσα τους με χρυσ κι νθετα πετρδια.
     Στα χρνια της στερης Αυτοκρατορας, οι Ρωμαοι προσπθησαν να αναπτξουν αποτελεσματικ τπο ιππικο κι οι κατφρακτοι (βλ. παρρτημα) ιππες με το βαρ οπλισμ ανατολτικης προλευσης τανε πρταση υπ εξταση. Καθς μως ο αναβολας δεν χρησιμοποιθηκε στην Ευρπη πριν τον 8ο αι., η χρησιμτητα του ιππικο ως επιθετικο μσου τανε περιορισμνη, επειδ δεν ταν εφικτ να αξιοποιηθε η πλρης δναμη αλγου κι αναβτη κατ τα χτυπματα χωρς τον κνδυνο ο τελευταος να βρεθε στο δαφος. Σαν αποτλεσμα, το ιππικ ταν απαραιττως ελαφρ και το αποτελοσανε κυρως τοξτες εξοπλισμνοι με σνθετα τξα. Οι φυλς των εισβολων διναν μφαση σε τπους στρατιωτν που ποικλλουν, απ τους αγγλοσξονες εισβολες της Βρεττανας που τανε κυρως οργανωμνοι σε σματα πεζικο μχρι τους Βανδλους και τους Βησιγτθους που διατηροσαν υψηλ ποσοστ ιππων στους στρατος τους. Η σημασα του πεζικο και του ελαφριο ιππικο σταδιακ μειθηκε κατ τη πριμη καρολγγεια περοδο, εν επικρτησε το βαρ ιππικ με την εισαγωγ των αναβολων. λλη καινοτομα που 'χεν αντκτυπο και στο στρατιωτικ τομα ταν η εφερεση του μεταλλικο πετλου, που επτρεψε τη χρση των αλγων σε λα τα εδη εδφους.


    Το εξφυλλο του Codex Aureus του Αγου μμεραμ, στολισμνο με χρυσ
             κι νθετα πετρδια, Βαυαρικ Κρατικ Βιβλιοθκη, Μναχο

     Τη τχνη του πολμου επηρασε σημαντικ κι η εξλιξη της ρωμακς σπθας που επιμηκνθηκε και τελειοποιθηκε για να δσει τη θση της στο μεσαιωνικ σπαθ, καθς επσης κι η σταδιακ αντικατσταση της φολιδωτς πανοπλας (scale armour) απ την αλυσιδωτ (mail armour) και την ελασματικ πανοπλα (lamellar armour). Η στρατολγηση ανδρν απ τον ελεθερο πληθυσμ μειθηκε τη περοδο της Καρολγγειας Αυτοκρατορας, με το στρατ να γνεται πιτερο επαγγελματικς. Εξαρεση παρατηρθηκε στην αγγλοσαξονικ Αγγλα που τον στρατ εξακολουθοσαν να απαρτζουν ντπιοι στρατολογημνοι νδρες που συνθτανε σματα γνωστ με την ονομασα φυρντ (fyrd) και που καθοδηγονταν απ κατ τπους ευγενες.

     Στον ριμο Μεσαωνα παρατηρθηκε ραγδαα δημογραφικ ανπτυξη. Οι ιστορικο εκτιμον τι ο ευρωπακς πληθυσμς αυξθηκε απ τα 35 στα 80 εκατομμρια μεταξ των ετν 1000-1347, κτι που κατ καιρος αποδδουνε στη βελτωση των μεθδων αγροτικς παραγωγς και των κλιματικν συνθηκν, στην αξηση των καλλιεργησμων εδαφν χρη στην αποψλωση των δασν και στην απουσα εισβολν. Οι χωρικο καταλαμβνανε πνω απ 90% του πληθυσμο. Δεν κατοικοσανε πια σε απομονωμνα αγροκτματα, αλλ συγκεντρνονταν σε μικρς κοιντητες (αγγλικ: manors, γαλλικ: seigneuries). Σε πολλς περιπτσεις ταν υποτελες στους ευγενες  που τους φειλαν υπηρεσες κι ενοκιο σε αντλλαγμα του δικαιματος καλλιργειας της γης. Ο αριθμς των ελεθερων χωρικν τανε πολ μικρς, εν τανε περισστεροι στο Ντο παρ στον ευρωπακ Βορρ. Ολκληρη η κοινωνικ κι οικονομικ δραστηριτητα των χωρικν βρισκτανε περιορισμνη στο χρο. τανε δεμνοι στο κτμα που εργζονταν, χωρς δυναττητες αντληψης των πραγμτων πρ' απ' τη καθημεριντητα του φουδου και τις υποχρεσεις τους σε αυτ.


             Λειψανοθκη ρομανικ τχνη στη κοιλδα του ποτ. Μυση
                          Μουσεο του Λοβρου, Παρσι, Γαλλα

     Οι ευγενες, τσο κενοι που φεραν αντερους ττλους σο κι οι απλο ιππτες, βασζονταν οικονομικ στις κοιντητες και τους χωρικος, παρλο που οι γαες δεν αποτελοσαν προσωπικ τους περιουσα. Στη πραγματικτητα λμβαναν δικαωμα εκμετλλευσης των εισοδημτων των γαιν απ ναν υψηλτερα ιστμενο στη κοινωνικ πυραμδα, ευγεν, δια μσου του συστματος του φεουδαλισμο. Στη διρκεια των 11ου και 12ου αι., αυτς οι γαες, γνωστς με την ονομασα φουδα τιμρια (τσιφλκια), κατληξαν αντικεμενο κληρονομικο δικαιματος. Στις περισστερες περιοχς, μετ το θνατο του ευγενος, οι γαες του παψαν να διαιρονται μεταξ λων των τκνων του, πως συνβαινε κατ τον Πριμο Μεσαωνα, αλλ' αντθετα, κληροδοτονταν στο μεγαλτερο απ τους ρρενες απογνους του. Η κυριαρχα των ευγενν στηριζτανε στα εισοδματα των γαιν, στον λεγχο κστρων, στη παροχ στρατιωτικν υπηρεσιν σα βαρ ιππικ, καθς και στην απαλλαγ απ φρους κι λλες υποχρεσεις. Τα ισχυρ οχυρ, που αρχικ κατασκευζονταν απ ξλο και κατπιν απ πτρα, ρχισαν να ανεγερονται κατ τον 9ο και 10ο αι. σαν αντδραση στη γενικ αταξα κι λλειψη ασφλειας που χαρακτριζε την εποχ αυτ. Τα τελευταα προσφρανε προστασα τσον απ' τους ξνους εισβολες, σο κι απ τις βλψεις αντιπλων ευγενν. Οι οχυρσεις αυτς τανε παργοντας σταθεροποησης του φεουδαρχικο συστματος καθς εξασφαλζανε σχετικν αυτονομα στους ευγενες απ' τους βασιλες κι λλους ισχυρος ρχοντες. Η τξη των ευγενν εχεν επσης υποκατηγορες. Οι βασιλες κι οι αντατοι ευγενες λεγχαν μεγλες επικρτειες εν παρλληλα εξουσαζαν λλους καττερους ευγενες. Οι τελευταοι εχανε τον λεγχο μικρτερων εκτσεων και λιγτερου αριθμο χωρικν. Ακμη χαμηλτερα στη κοινωνικ πυραμδα ταν οι ιππτες, ο χαμηλτερος βαθμς ευγενεας, που δεν εχανε στη κατοχ τους δικ τους γη κι φειλαν να προσφρουνε τις υπηρεσες τους σε ισχυρτερους ρχοντες. Κατ συνπεια, παρατηρεται πυραμιδοειδς δομ, που ο ηγεμνας εχε περιορισμνες δυναττητες και βασιζτανε στην ανταπκριση των φεουδαρχν στις υποχρεσεις τους, για να συγκεντρσει δυνμεις για να αντιμετωπσει να πρβλημα και μετ αυτς οι δυνμεις διαλονταν για να επιστρψουνε στη διθεση του τοπικο χωροδεσπτη και τη καλλιργεια της γης.



     Ο κλρος ταν επσης διαιρεμνος σε 2 κατηγορες: στον κοσμικ κλρο, που κατοικοσε και δροσε μες στη κοινωνα και στον μοναχικ κλρο. Σ' ολκερη αυτ τη περοδο οι κληρικο τανε πολ μικρ ποσοστ του ολικο πληθυσμο κι υπολογζεται πως δεν ξεπερνοσε το 1%. Τα περισστερα μλη του μοναχικο κλρου (κι ειδικ των μοναχικν Ταγμτων) αντλονταν απ τη τξη των ευγενν, απ' που προρχονται και τα αντερα μλη του κοσμικο κλρου. Οι τοπικο ιερες στις διφορες ενορες προρχονταν συνθως απ τη τξη των χωρικν. Οι αστο βρσκονταν κοινωνικ σ ενδιμεση κατσταση καθς δεν ενσωματνονταν στον παραδοσιακ 3μερ διαχωρισμ της κοινωνας σε ευγενες, κληρικος και χωρικος. Παρνοντας θησην απ' τη δημογραφικ αξηση, ο αστικς πληθυσμς μεγλωσε πολ κατ το 12ο και 13ο αι., καθς ιδρθηκαν να αστικ κντρα και τα δη υπρχοντα επεκτθηκαν. Και πλιν μως οι κτοικοι των πλεων στη διρκεια του Μεσαωνα δε ξεπερσανε ποτ το 10% του συνολικο ευρωπακο πληθυσμο.
     Στη διρκεια του ριμου Μεσαωνα, οι Εβραοι κατοικοσανε κυρως στην Ισπανα και σε κοιντητες που εμφανιστκανε σε Γερμανα κι Αγγλα τον 11ο και 12ο αι.. Οι Εβραοι απολαμβνανε σχετικν ασφλεια στη μουσουλμανικ Ισπανα, εν στην υπλοιπη Ευρπη δχονταν πισεις ν' ασπαστον το Χριστιανισμ, αποτελντας συχν θματα πογκρμ, πως κατ τη διρκεια της Α’ Σταυροφορας. Η πλειοντητα αυτν ταν υποχρεωμνη να κατοικε περιορισμνα σε πλεις καθς δεν εχε δικαωμα να κατχει γη. τσι στραφκανε για βιοποριστικος λγους στο εμπριο, με το επγγελμα να κληροδοτεται απ πατρα σε γιο. Εκτς απ τους Εβραους υπρχαν κι λλες μειοντητες στο περιθριο της Ευρπης, θρησκευτικο χαρακτρα, πως παγανιστς Σλβοι στην Ανατολικ Ευρπη και Μουσουλμνοι στο Ντο.


              Αθουσα διδασκαλας Πανεπιστμιο Μπολνια 14ος αι.
                     Liber ethicorum des Henricus de Alemannia

     Στο Μεσαωνα τανε κοινωνικ επιταγ οι γυνακες να ζουν εξαρτμενες απ κποιον νδρα, που μποροσε να ‘ναι πατρας, σζυγος κποιος λλος ρρενας συγγενς. Οι χρες, που γενικ εχαν μεγαλτερο βαθμ αυτονομας, υπκεινταν επσης σε νομικος περιορισμος. Οι γυναικεες δραστηριτητες περιορζονταν στις δουλεις του νοικοκυριο και στην εκπαδευση των παιδιν. Στην παιθρο λμβαναν επσης μρος στη συγκομιδ, στη φροντδα των οικσιτων ζων, εν μποροσαν να συνεισφρουνε στα σοδα του νοικοκυριο παρασκευζοντας νμα ζθο εντς του σπιτιο. Οι γυνακες των πλεων, πως και της υπαθρου, απασχολονταν κυρως με τις δουλεις του νοικοκυριο, ωστσο εχαν επσης δυναττητα ανμειξης στο εμπριο. Το εδος κι η κταση αυτο ποικλουν ανλογα με τη χρα και την εποχ. Απ τις γυνακες ευγενικς καταγωγς υπρχε η απατηση να φροντζουνε την ερυθμη λειτουργα του οκου και κατ περιδους αναλμβαναν τη διαχεριση της ιδιοκτησας κποιου ρρενα συγγεν ταν αυτς απουσαζε, αν και γενικ αποκλεονταν απ τη λψη αποφσεων για ζητματα διακυβρνησης και για ζητματα στρατιωτικς φσης. Ο μοναδικς ρλος που κποια γυνακα μποροσε να χει εντς της Εκκλησας ταν εκενος της καλγριας, καθς δεν εχε δικαωμα στην ιεροσνη.


                  Βιτρ με προσωπογραφα του Καρλομγνου
                       Καθεδρικς Νας της Μουλν, 15ος αι.ς


     Στην Ιταλα και τη Φλνδρα, η ανπτυξη των πλεων που απολαμβνανε σχετικ διοικητικ αυτονομα δωσεν θηση στις οικονομικς δραστηριτητες, ενθαρρνοντας τη δημιουργα νων μορφν εμπορου. Οι πλεις που βασζανε την οικονομα τους σε αυτς γρω απ τη Βαλτικ δημιουργσανε συνασπισμ με την ονομασα Χανσεατικ νωση. Οι ιταλικς Δημοκρατες που βασζανε την ισχ τους στη θλασσα πως η Βενετα, η Γνοβα κι η Πζα ανταγωνζονταν για τον λεγχο των εμπορικν δρμων της Μεσογεου. Μεγλες εμποροπανηγρεις δημιουρηθκανε, κυρως στη Βρεια Γαλλα, που γνονταν οι συναλλαγς μεταξ εμπρων απ ολκληρη την πειρο. Στα τλη του 13ου αι. ανακαλφθηκαν, επσης, νοι εμπορικο δρμοι προς την πω Ανατολ, που τους διδωσε μσω των υπαγορευμνων απομνημονευμτων του νας απ τους εμπρους αυτος, ο Μρκο Πλο (πεθ. 1324). Εκτς απ τις νες εμπορικς ευκαιρες, διφορες τεχνολογικς καινοτομες βοθησαν στην αξηση της γεωργικς παραγωγς, που με τη σειρ της βοθησε ακμη πιτερο το εμπριο. Ττοιες καινοτομες ταν η εφαρμογ της 3ετος αμειψισπορς (βλ. παρρτημα), η χρση νας μορφς αρτρου, η εκτεταμνη χρση νερμυλων κι αργαλειν. Η νθηση του εμπορου εχεν αποτλεσμα την ανπτυξη και νων χρηματοοικονομικν τεχνικν πως η τρηση λογιστικν βιβλων με το διπλογραφικ σστημα κι η ενγγυα πστωση. Στο πλασιο αυτ η Ιταλα ξεκνησε εκ νου να κβει χρυσ νομσματα, κτι που εξαπλθηκε αργτερα και σε λλες χρες.


            Μοντλο Πορτογαλικς Καραβλλας, χωροσε μχρι 20 τομα

     Ο ριμος Μεσαωνας τανε περοδος που σχηματιστκανε τα σγχρονα ευρωπακ κρτη της Δ. Ευρπης. Οι βασιλες της Γαλλας, της Αγγλας και της Ισπανας εδραισανε τη δναμ τους και δημιουργσανε θεσμος διακυβρνησης που αντξανε στο χρνο. Να βασλεια πως εκενο της Ουγγαρας και της Πολωνας γιναν ισχυρς πολιτικς δυνμεις στη Κ. Ευρπη μετ τον προσηλυτισμ των κατοκων τους στο Χριστιανισμ. Οι Μαγυροι οριοθετσανε την Ουγγαρα γρω στο 900, στα χρνια του βασιλι Árpád (πεθ. περ. 907) μετ απ αλληλουχα εισβολν τον 9ο αι.. Οι Βρειες Σταυροφορες κι η επκταση των χριστιανικν βασιλεων και στρατιωτικν ταγμτων σε περιοχς που μχρι ττε εχανε παγανιστικς καταβολς στη Βαλτικ και τη βορειοανατολικ Φινλανδα, οδηγσανε πολυριθμες φυλς γηγενν σε αναγκαστικ ενσωμτωση στην ευρωπακ κουλτορα.
     Στο αρχικ στδιο του Μσου Μεσαωνα τη Γερμανα κυβερνοσε η Οθωναα Δυναστεα που βρισκτανε σε διαρκ ανταγωνισμ για την εξουσα με ισχυρος Δοκες, πως εκενους της Σαξονας και της Βαυαρας, που η επικρτει τους εχεν οριοθετηθε δη απ την Εποχ των Μεγλων Μεταναστεσεων. Το 1024, τους θωνες διαδχθηκε η Φραγκονιαν Δυναστεα ( Σλια Δυναστεα), μλος της οποας, ο Αυτοκρτορας Ερρκος Δ' (κυβ. 1084-1105), συγκροστηκε με τον Ππα για το ζτημα του δικαιματος διορισμο των επισκπων. Οι διδοχοι συνχισαν να μχονται τη Ρμη και τους Γερμανος ευγενες. Περοδος αστθειας ακολοθησε το θνατο του Ερρκου Ε' (κυβ. 1111-1125), που πθανε χωρς διδοχο, μχρι την ενθρνιση του Φρειδερκου Βαρβαρσσα (κυβ. 1155–1190). Παρλο που κυβρνησε αποτελεσματικ, τα ουσιαστικς φσης προβλματα δεν παψαν να υφστανται, με αποτλεσμα οι διδοχο του να τα αντιμετωπζουνε και το 13ο αι.. Ο εγγονς του, Φρειδερκος Β' (κυβ. 1220–1250), που ταν επσης διδοχος του θρνου της Σικελας δια μσου της μητρας του, συγκροστηκε κατ' εξακολοθηση με τον παπισμ κι αφορστηκε σε πολλς περιστσεις.


 Ιππτης & Αγαπημνη Του μικρογραφα σε χειργραφο της εποχς
                         Βιβλιοθκη Χαδελβργης

     Στην Ανατολ, στα μσα του 13ου αι., σημαντικτερο γεγονς εναι οι κατακτσεις των Μογγλων, τα στρατεματα των οποων υπ τον Μπατο Χαν συντριψαν εκενα των Ρσων αρχικ (Μογγολικ εισβολ των Ρως, 1237-1240), και κατπιν αυτ των Πολωνν, των Ογγρων και των Γερμανν (Μχη της Λγκνιτσα, 1241), κνοντας ευρεα χρση της κινεζικς πυρτιδας που εισγαγαν στην Ευρπη. Υπ τη σκι εσωτερικν προβλημτων διαδοχς, οι Μογγλοι υποχωρσανε τελικ αν και συνχισαν να εξαπολουν επιθσεις μχρι το τλος του αι.. Απ τη πλευρ τους, η Βουλγαρα του Βλγα και το Κρτος των Ρως καταλθηκαν απ τη Χρυσ Ορδ κι οι λαο τους υποχρεθηκαν να πληρνουν φρους υποτελεας.
     Στα 1α της βματα η Δυναστεα των Καπετιδν στη Γαλλα δεν λεγχε πραγματικ παρ κποια εδφη στην Ιλ-ντε-Φρανς. Ωστσο η επιρρο της εξαπλθηκε σταδιακ κατ το πρασμα του 11ου και 12ου αι.. Ανμεσα στους ισχυρτερους ευγενες της περιδου δεσπζουν οι Δοκες της Νορμανδας. νας απ αυτος, ο Γουλιλμος Α' ο Κατακτητς (κυβ. 1035-1087) υπταξε την Αγγλα (κυβ. 1066–1087) και δημιοργησε ισχυρ κρτος με εκτσεις κι απ τις 2 πλευρς της Μγχης, που επιβωσε με διφορες μορφς μχρι το τλος του Μεσαωνα. Νορμανδο επσης εγκατασταθκανε στη Σικελα και τη Ν. Ιταλα, ταν ο Ροβρτος Γυσκρδος (πεθ. 1085) αποβιβστηκε εκε το 1059 και δημιοργησε Δουκτο, που αργτερα μεινε γνωστ ως Βασλειο της Σικελας. Οι Ανδεγαυο βασιλες της Αγγλας, Ερρκος Β' (κυβ. 1154-1189) και γιος του Ριχρδος Α' ο Λεοντκαρδος (κυβ. 1189-1199), κυβερνσανε κατπιν στα εδφη της Αγγλας και σε σημαντικ τμμα της νοτιοδυτικς Γαλλας χρις στο γμο του 1ου με την Ελεονρα της Ακουιτανας (πεθ. 1204). Ο μικρτερος αδερφς του Ριχρδου, Ιωννης Ακτμων (κυβ. 1199-1216), χασε τη Νορμανδα και τις υπλοιπες κτσεις του στη Βρεια Γαλλα το 1204, απ το Γλλο Βασιλι Φλιππο Β' (κυβ. 1180-1223). Αυτ επσυρε την αγανκτηση των γγλων ευγενν, εν οι φροι που επβαλε προκειμνου να χρηματοδοτσει την εκστρατεα ανκτησης των χαμνων εδαφν οδγησε στην υπογραφ το 1215 της Μγκνα Κρτα, σημαντικο εγγρφου που προσδιριζε δικαιματα και προνμια των ελεθερων ανδρν στην Αγγλα. Ο γιος του Ερρκος Γ' (κυβ. 1216-1272) οδηγθηκε σε νες υποχωρσεις που περιορσανε τη βασιλικ εξουσα. Στην αντθετη κατεθυνση, ο βασιλες της Γαλλας συνχισαν να περιορζουνε την ισχ των ευγενν, προσθεσαν να εδφη στη βασιλικ σφαρα επιρρος και συγκντρωσαν υπ κοιν κντρο τη διοκηση. Με το Λουδοβκο Θ' (κυβ. 1226-1270), το βασιλικ κρος φτασε σε να ψη, ττοια που ο βασιλις γινε ρυθμιστς διαφορν σ' ολκερη την Ευρπη. Κατ συνπειαν αγιοποιθηκε απ τον Ππα Βονιφτιο Η' το 1297 (θητεα 1294-1303). Στη Σκωτα δε, οι προσπθειες εισβολς των γγλων προκλεσαν μια σειρ πολμων κατ το 1ο μισ του 14ου αι. που επιτρψανε στο βασλειο αυτ να διατηρσει την ανεξαρτησα του.


                Καθεδρικς Νας της Μπουρζ Κ. Γαλλα, 12ος-13ος αι.
                                  δεγμα πριμου γοτθικο φους

     Στην ιβηρικ χερσνησο, τα χριστιανικ βασλεια που 'χανε περιοριστε στο βδ τμμα της, ρχισαν να απωθονε σταδιακ τα ρια της ισλαμικς επιρρος προς τα ντια, με την ιστορικ αυτ περοδο να μνει γνωστ με την ονομασα Reconquista (επανακατκτηση). Το 1150 περπου ο χριστιανικς βορρς εχεν οργανωθε σε 5 μεγλα βασλεια: Λεν, Καστλλη, Αραγωνα, Ναβρρα και Πορτογαλα. Ο μουσουλμανικς ντος, αρχικ ενωμνος υπ το Χαλιφτο της Κρδοβα, κατακερματστηκε τη 10ετα του 1030 σε πολυριθμα ανεξρτητα βασλεια που αποκαλονταν ταφ. Αυτ συγκροονταν με τους Χριστιανος μχρι τη 10ετα του 1170, οπτε και ξαναοργανωθκανε σε κοιν πολιτικ εντητα σα κομμτια του Χαλιφτου των Αλμοχαδν. Η χριστιανικ επκταση προς το ντο συνεχστηκε τα 1α χρνια του 13ου αι., με αποκορφωμα τη κατληψη της Σεβλλης το 1248. Το Βασλειο της Αραγωνας μετ τη δυναστικ νωση το 1150 με τη Κομητεα της Βαρκελνης, πλον ως Στμμα της Αραγωνας ρχισε να επεκτενεται κι ανατολικ προς τη Ν. Ευρπη ενσωματνοντας κι λλα βασλεια, κομητεες και δουκτα πως τη Βαλνθια, τη Σερδνια, το Ροσελι, το Ουρζλ, τη Προβηγκα, τη Μαγιρκα, τη Σικελα, τη Σαρδηνα, την Αθνα, τη Νεοπτρια κλπ.


        Εκτλεση ενς απ τους πρωτεργτες της Μεγλης Ζακερ
                               (1358) χειργραφο του 14ου αι.

     Τον 11ο αι. οι Σελτζοκοι Τορκοι, που προρχονταν απ τη Κ. Ασα κατκτησαν μεγλο κομμτι της Μ. Ανατολς, καταλαμβνοντας τη Περσα τη 10ετα του 1040, την Αρμενα τη 10ετα του 1060 και την Ιερουσαλμ το 1070. Το 1071 ο τουρκικς στρατς υποχρωσε σε ττα το βυζαντιν στη Μχη του Μτζικερτ, αιχμαλωτζοντας παρλληλα τον Αυτοκρτορα Ρωμαν Δ' (κυβ. 1068-1071), και πλον ταν ελεθερος να εισβλλει στη Μ. Ασα. Η Βυζ. Αυτοκρατορα δχθηκε σοβαρ πλγμα εφσον χασε ορισμνες απ τις πιο πυκνοκατοικημνες επαρχες της και σημαντικ οικονομικ κντρα. Παρλο που το Βυζντιο ανασυντχθηκε και ξαναπρε τον λεγχο ορισμνων περιοχν, δεν ανκτησε ωστσο ποτ ξαν το σνολο της Μ. Ασας και βρθηκε πολλς φορς στη θση του αμυνμενου. Εχε ν' αντιμετωπσει και την αναγεννημνη Βουλγαρα, που το 12ο και 13ο αι. ρχισε να εξαπλνεται πλι στα Βαλκνια. Οι Τορκοι υπφεραν επσης απ ατυχες, χνοντας τον λεγχο της Ιερουσαλμ απ τους Φατιμδες της Αιγπτου το 1098 και βινοντας εσωτερικς εμφλιες συγκροσεις.
     Κριος σκοπς των περφημων Σταυροφοριν ταν η ανακατληψη των Αγων Τπων απ τους Μουσουλμνους. Η 1η Σταυροφορα διακηρχθηκε απ τον Ππα Ουρβαν Β' (θητεα 1088–1099) στη Σνοδο του Κλερμν το 1095. Ο Ουρβανς υποσχθηκε φεση αμαρτιν στους συμμετχοντες και σαν αποτλεσμα μυριδες νδρες απ' λα τα κοινωνικ στρματα κινητοποιηθκανε κατ μκος της Ευρπης για να μεταβονε στη Μ. Ανατολ. Χαρακτηριστικ της εποχς στις ευρωπακς πλεις, καθς οι Χριστιανο αναχωροσαν, ταν τα πογκρμ εναντον ντπιων Εβραων. Αυτ ταν ιδιαιτρως βαια στη διρκεια της 1ης Σταυροφορας, οπτε κι οι εβρακς κοιντητες στη Κολωνα, στο Μιντς και στη Βορμς καταστρφηκαν, πως κι λλες σε πλεις μεταξ των ποταμν Σηκουνα και Ρνου. λλο φαινμενο που σχετζεται με τις Σταυροφορες εναι η εμφνιση ενς νου τπου μοναστικο τγματος, πως οι Νατες κι οι Ιωανντες Ιππτες, που συνδυζανε πρακτικς του μοναχισμο με στρατιωτικς υπηρεσες.


       Ο Αυτοκρτορας Του Βυζαντου Βασλειος Β' Βουλγαροκτνος (~11ος αι.)

     Η Ιερουσαλμ πεσε το 1099 κι οι Σταυροφροι σταθεροποισανε τις κατακτσεις τους ιδροντας στη περιοχ Σταυροφορικ Κρτη. Στη διρκεια του 12ου και 13ου αι., γνανε σειρ απ νοπλες συγκροσεις μεταξ των κρατν αυτν και των ισλαμικν που τα περιτριγριζανε. Τα αιτματα για υποστριξη που στελανε προς τον Ππα, οδηγσανε σε περαιτρω Σταυροφορες, με χαρακτηριστικ παρδειγμα τη 3η, που διεξχθη με σκοπ την ανακατληψη της Ιερουσαλμ που 'χεν ανακαταλβει το 1187 ο Σαλαντν (πεθ. 1193). Η 4η Σταυροφορα παρεξετρπη του αρχικο της στχου και μεωσε το κρος του παπισμο. Τα ενετικ πλοα που μεταφρανε τους Σταυροφρους στους Αγους Τπους, αλλξανε πορεα αποβιβζοντας τα στρατεματα στη Κωνσταντινοπολη. Η Πλη κατελφθη το 1204, οπτε κι ιδρθηκε η Λατινικ Αυτοκρατορα της Κωνσταντινοπολης. Οι Βυζαντινο ανακτσανε τον λεγχο της πρωτεουσς τους το 1261, ωστσο το πλγμα αποδεχθηκε τσο μεγλο που δεν ανακτσανε ποτ τη παλι τους δναμη. Οι επμενες Σταυροφορες σαν ολονα και μικρτερης κτασης και σημασας κι ταν αποτελσματα πρωτοβουλας συγκεκριμνων βασιλων πως ο Λουδοβκος ο Θ' της Γαλλας σε ,τι αφορ 7η κι 8η Σταυροφορα. Αυτς αποτχανε στο ν' αποτρψουνε την απομνωση των Σταυροφορικν Κρατν, που 'χανε πσει λα σε μουσουλμανικ χρια μχρι το 1291. Το κατ' νομα μνον Βασλειο της Ιερουσαλμ επιβωσε με δρα το νησ της Κπρου για αρκετ χρνια ακμη.



     Οι Ππες κηρξανε Σταυροφορες και σ' λλα μρη εκτς απ τους Αγους Τπους: στην Ισπανα, τη ντια Γαλλα και στη Βαλτικ. Οι Ισπανικς Σταυροφορες συνδθηκαν με το κνημα της Ρεκονκστα, της ανκτησης της χερσονσου απ τους ραβες. Παρλο που οι Νατες κι οι Ιωανντες Ιππτες λαβαν μρος στις μχες στην Ισπανα, δημιουργηθκανε και τοπικ ανλογα τγματα πως αυτ του Καλατρβα και του Σαντιγο στις αρχς του 12ου αι.. λλες Σταυροφορες εχανε στχο τη κατπνιξη αιρσεων απ τη Καθ. Εκκλησα, πως οι εκστρατεες κατ των Καθαρν και κατ των Χουσιτν. Η Β. Ευρπη επσης παρμενε εκτς της χριστιανικς σφαρας επιρρος μχρι τον 11ο αι. κι οι παγανιστς που ζοσαν εκε γνανε στχοι Σταυροφρων. Το Τγμα των Αδελφν του Ξφους δημιουργθηκε κι δρασε στη περιοχ στις αρχς του 13ου αι., μχρι την απορρφησ του απ το Τγμα των Τευτνων Ιπποτν. Το τελευταο, παρλο που αρχικ εχεν ιδρυθε στα Σταυροφορικ Κρτη, μετ το 1225 μετφερε τη δρση του στη Βαλτικ, ιδροντας θεοκρατικ κρτος μ' δρα το Μριενμπουργκ στη Πρωσσα, σε βρος της Πολωνας και της Λιθουανας.


            HERRAD του Λντσμπεργκ: Χραντ Αλσατα, 1125-1195
               Ηγουμνη του Χχενμπουργκ, συγγραφας, επιστμονας  


     Τον 11ο αι., εξελξεις στο χρο της φιλοσοφας και της θεολογας οδηγσανε στην αξηση της πνευματικς κνησης. Οι υποστηρικτς του ρεαλισμο αντιταχθκανε σε κενους του νομιναλισμο για την ννοια των καθολικν πραγμτων. Οι φιλοσοφικς αντιπαραθσεις αναθερμνθηκαν μετ την εκ νου ανακλυψη του ργου του Αριστοτλη και της μφασης που αυτς δινε σ' εμπειρισμ και ρασιοναλισμ. Λγιοι πως ο Πτρος Αβελρδος (πεθ. 1142) κι ο Πτρος Λομβαρδς (πεθ. 1164) εισγαγαν την αριστοτλεια λογικ στη θεολογα. Στα τλη του 11ου κι αρχς 12ου αι. παρατηρθηκε κατ μκος της Ευρπης νθηση των εκκλησιαστικν σχολεων, σηματοδοτντας μετβαση της μθησης απ τα μοναστρια στις μεγλες πλεις. Τα εκκλησιαστικ σχολεα αντικαταστθηκαν με τη σειρ τους απ τα πανεπιστμια που ιδρυθκανε στις μεγλες ευρωπακς πλεις. Η φιλοσοφα κι η θεολογα ενωθκανε στο σχολαστικισμ, προσπθεια απ τους λογους του 12ου και 13ου αι. να γεφυρσει τη χριστιανικ θεολογα με την αρχαα φιλοσοφα. Αποκορφωμα του ρεματος αυτο ταν το ργο του Θωμ Ακιντη (πεθ. 1274) γνωστο για τη συγγραφ του Επιτομ Της Θεολογας (λατινικ: Summa Theologica).
     Σε αυλς βασιλων κι ευγενν αναπτχθηκε η ιδεολογα ιπποσνης κι ευγενος ρωτα. Εκφρστηκε κυρως με χρση της καθομιλουμνης κι χι μσω των λατινικν, περιλαμβνοντας ποιματα, αφηγσεις, θρλους και παραδοσιακ τραγοδια που διδιδαν οι τρουβροι κι οι περιπλανμενοι μενεστρλοι. Οι αφηγσεις συχν καταγρφονταν στη μορφ των ηρωικν εποποιιν πως το Τραγοδι Του Ρολντ, το Τραγοδι Της Αντιχειας και το Τραγοδι Του Χλντεμπραντ. Κοσμικς και θρησκευτικς ιστορες καναν επσης την εμφνισ τους. Ο Γοδεφρεδος του Μονμουθ (πεθ. περ. 1155) συνθεσε το ργο Historia Regum Britanniae, συλλογ απ αφηγσεις και θρλους γρω απ το Βασιλι Αρθορο. λλα ργα ταν ιστορικο περιεχομνου με τη σημεριν σημασα, πως το Gesta Friderici Imperatoris του θωνα φον Φριζινγκ (πεθ. 1158), που χει θμα τη βασιλεα του Αυτοκρτορα Φρειδερκου Βαρβαρσσα, αλλ και το ργο Gesta Regum του Ουλιαμ του Μλμσμπουρυ (πεθ. περ. 1143) με θμα τους βασιλες της Αγγλας.
     Προδος επσης σημειθηκε στον τομα της Νομικς στο 12ο αι.. Το Κοσμικ Δκαιο, Ρωμακ Δκαιο, δχθηκε να πνο ταν ανακαλφθηκε ξαν τον 11ο αι. ο Ιουστινινειος Κδιξ (Corpus Juris Civilis) και ξεκνησε να διδσκεται στο Πανεπιστμιο της Μπολνια, ν απ τα αρχαιτερα του κσμου. Σαν αποτλεσμα ξεκνησε αναθερηση κι αναδιοργνωση του Δικαου σε πολλς περιοχς της Ευρπης. Το Κανονικ Δκαιο, δηλαδ το Εκκλησιαστικ Δκαιο, αναπτχθηκε εξσου γρω στο 1140, ταν ο μοναχς Γρατιανς συνγραψε το ργο Decretum, που τυποποησε τους εκκλησιαστικος καννες. Υπ την επδραση της αρχαας ελληνικς κι ισλαμικς διανησης στη περοδο αυτ, τα ρωμακ αριθμητικ ψηφα αντικαταστθηκαν με τα δεκαδικ με τη θεσιακ σημειογραφα, εν η εφερεση της λγεβρας επτρεψε τη βαθτερη μελτη και προδο της επιστμης των Μαθηματικν. Η Αστρονομα επσης γνρισε νθηση μετ τη μετφραση της Αλμαγστης του Κλαδιου Πτολεμαου (πεθ. 168) απ τα ελληνικ στα λατινικ, εν η Ιατρικ αποτλεσε να ακμη αντικεμενο μελτης, ειδικ στη Ν. Ιταλα, που η ισλαμικ ιατρικ σκησε επιρρο στην Ιατρικ Σχολ του Σαλρνο (Schola Medica Salernitana).



     Ο 12ος και 13ος αι. χαρακτηρστηκαν απ οικονομικ ανπτυξη και καινοτομες στις μεθδους παραγωγς. Ανμεσα στις σημαντικτερες ανακαλψεις της περιδου αυτς συγκαταλγονται ο ανεμμυλος, ο νερμυλος, το μηχανικ ρολι, η παρασκευ ποτν μσω απσταξης, καθς κι η χρση αστρολβου. Τα 1α γυαλι ρασης εφευρεθκανε γρω στο 1286 απ γνωστο Ιταλ τεχντη, πιθανς στην κοντ στη Πζα. Η αμειψισπορ (βλ. παρρτημα), που υιοθτησε σταδιακ ολκερη Ευρπη, επτρεψε τη διερυνση των καλλιεργσιμων εδαφν, οδηγντας σε αξηση της συνολικς γεωργικς παραγωγς. Τη καλλιργεια των βαρτερων εδαφν διευκλυνε η εμφνιση νας μορφς αρτρου, εν η εφαρμογ κολλρου στα ζα που το τραβοσανε στο ργωμα επτρεψε την αντικατσταση των βοδιν με λογα (που εναι ταχτερα και χρειζονται λιγτερη τροφ). Η κατασκευ καθεδρικν ναν και κστρων οδγησε σε τεχνολογικς προδους στο χρο της αρχιτεκτονικς, δνοντας θηση στη κατασκευ μεγλων λθινων κτισμτων, αλλ κι λλων κατασκευν πως διοικητικ κτρια, κατοικες, γφυρες κι αχυρνες.
     Στον τομα της Ναυπηγικς εμφανστηκε να τεχνικ κατασκευς πλεομενων σμφωνα με την αρχ ο σκελετς πρτα, που πνω του προσαρμζονταν οι σανδες του κελφους, που χρειαζτανε συχν καλαφτισμα με πσσα. Αντθετα σ' λη την ελληνορωμακ αρχαιτητα το κλυφος του υπ κατασκευ πλοου ολοκληρωντανε πριν τη τοποθτηση του εσωτερικο σκελετο, εν κατρτι υψωνταν ουσιαστικ μετ τη καθλκυση του πλοου. λλη σημαντικ αλλαγ εναι η ανακλυψη του μονο πηδαλου, που μετακινοσε το πλοο πολ πιο εκολα απ το να τα δο μεγλα κουπι που παλιτερα υπρχανε κοντ στη πρμνη. Την δια περπου περοδο πρπει να γενικετηκε κι η χρση των τριγωνικν πανιν, που συνοδετηκε απ τη ναυπγηση ακμη ελαφρτερων εμπορικν πλοων, που εναι γνωστ ως λατνια. Αυτς οι αλλαγς δωσαν τη δυναττητα στα πλοα να ταξιδεουν εκμεταλλευμενα στο πακρο τον νεμο, κνανε τους κωπηλτες σχεδν περιττος κι επτρεψαν να γνονται ταξδια σε μεγαλτερες αποστσεις.

     Σ' ,τι αφορ τη πολεμικ τακτικ, η περοδος αυτ χαρακτηρζεται απ την αξηση των σωμτων πεζικο με ειδικευμνους ρλους. Στο πλευρ του βαρος ιππικο που ακμη κυριαρχοσε, οι στρατο συχν περιελμβαναν φιππους πεζος τοξτες με βαλλστρες, καθς και σκαπανες και μηχανικος. Τα τξα-βαλλστρες, γνωστ απ την στερη Αρχαιτητα, εξαπλθηκαν εν μρει επειδ αυξθηκαν οι πολιορκες κατ το 10ο και 11ο αι.. Η παρουσα των τξων αυτν στα πεδα μαχν του 12ου και 13ου αι. εχεν αποτλεσμα και την ανπτυξη κρνους που προστατεει παρλληλα και το πρσωπο, της βαρεις πανοπλας για το σμα, καθς και της ειδικς πανοπλας για τα λογα. Η πυρτιδα ταν δη γνωστ στην Ευρπη γρω στα μσα του 13ου αι. με τη 1η καταγεγραμμνη χρση της απ τους γγλους εναντον των Σκωτσζων το 1304, αν και χρησιμοποιθηκε απλ σαν εκρηκτικ λη κι χι πραγματικ ως πλο. Καννια χρησιμοποιηθκανε σε πολιορκες τη 10ετα του 1320, εν πυροβλα πλα χειρς εχαν εμφανιστε τη 10ετα του 1360.


       Οικοδμοι & Ξυλουργο μικρογραφα (1447-1455)
                         Εθνικ Βιβλιοθκη, Παρσι

     Η εξπλωση ναν και μοναστηριν το 10ο αι. οδγησε στην ανπτυξη λθινων ργων αρχιτεκτονικς που τελειοποησαν κοσμικς ρωμακς φρμες, απ που και προρχεται ο ρος Ρομανικ Τχνη (Romanesque). που τανε διαθσιμα, υλικ παλαιτερων τοβλινων και πτρινων ρωμακν κτισμτων ανακυκλωθκανε κι επαναχρησιμοποιηθκανε. Το νον εδος νθισε κι απλθηκε κατ μκος της Ευρπης με αξιοσημεωτην ομοιομορφα. Λγο πριν το τος 1000 κμα κατασκευς πτρινων ναν απλθηκε σε ολκερη την πειρο. Τα κτρια του ρεματος αυτο φρουν ογκδεις πτρινους τοχους, ανογματα με ημικυκλικς αψδες στη κορφ, μικρ παρθυρα και, κυρως στη Γαλλα, πτρινες τοξωτς καμρες. Η μεγλη θρα με τα χρωματισμνα ανγλυφα εξελχθηκε σε κριο χαρακτηριστικ των προσψεων, κυρως στη Γαλλα, εν τα κιονκρανα τανε συχν λαξευμνα στε να αναπαριστον αφηγηματικς σκηνς με φανταστικ τρατα και ζα. Σμφωνα με τον ιστορικ της τχνης, Σ.Ρ. Ντντγουελ, "σχεδν λες οι εκκλησες στη Δση ταν διακοσμημνες με τοιχογραφες", ελχιστες απ τις οποες σζονται. Ταυτχρονα με την νθηση της ναοδομας γινε κι η ανπτυξη της ευρωπακς μορφς του κστρου, αποτελντας στοιχεο εξχουσας σημασας στη πολιτικ και στις πολεμικς επιχειρσεις.
     Η Ρομανικ Τχνη ιδως σε ,τι αφορ τη μεταλλοτεχνα, φτασε στο απγει της στη κοιλδα του ποταμο Μεση (διαρρει Γαλλα, Βλγιο κι Ολλανδα). Εκε γνανε διακριτς συγκεκριμνες καλλιτεχνικς προσωπικτητες πως ο Νικολ του Βερντν (πεθ. 1205) κι επσης, εκε αναπτχθηκε να σχεδν κλασσικ φος που διακρθηκε σε ργα πως η Κολυμπθρα Της Λιγης, που ρχεται σε αντιδιαστολ με τα σφαδζοντα ζα που αναπαρστανται στο ακριβς σγχρον της Κηροπγιο Του Γκλσεστερ. Ογκδεις εικονογραφημνες Ββλοι και ψαλτρια αποτελοσανε τη τυπικ μορφ πολυτελν χειρογρφων. Η τχνη της Τοιχογραφας (φρεσκ) νθιζε στους ναος, ακολουθντας συνθως το μοτβο της Δευτρας Παρουσας στο δυτικ τοχο, του Παντοκρτορα στο ανατολικ κρο κι αφηγηματικς βιβλικς σκηνς κατ μκος του κεντρικο κλτους στη θολωτ σε μορφ βαρελιο οροφ (με πιο αξιοπρσεκτο παρδειγμα το Να του Σαντ-Σαβν-σιρ-Γκαρτμπ).
     Απ τις αρχς του 12ου αι., οι Γλλοι χτστες ανπτυξαν το Γοτθικ Ρυθμ, που χαρακτηρζουν οι θλοι με νευρσεις, τα οξυκρυφα τξα, οι αντηρδες και τα μεγλα βιτρ παρθυρα. Εφαρμστηκε κυρως σε εκκλησες και καθεδρικος ναος συνεχζοντας να κυριαρχε μχρι και το 16ο αι. σε μεγλο κομμτι της Ευρπης. Κλασσικ παραδεγματα του αρχιτεκτονικο αυτο ρεματος εναι ο Καθεδρικς Νας της Σαρτρ στη Γαλλα κι ο Καθεδρικς Νας του Σλσμπερυ στην Αγγλα. Τα βιτρ εξελιχθκανε σ' εξχουσας σημασας κομμτι του σχεδιασμο των ναν, που συνχιζαν να διακοσμονται μ' εκτεταμνες τοιχογραφες, μα δυστυχς σχεδν καμμα απ τις οποες δεν επιβινει ως σμερα.


       Κεντρικ κλτος του Ναο του Αγου Σερνν (11ος-12ος αι.)

     Τη περοδο αυτ, η εικονογρφηση χειρογρφων σταδιακ πρασε απ τα μοναστρια στα κοσμικ εργαστρια, τσι στε, σμφωνα με την ιστορικ Τζανττα Μπντον, "μχρι το 1300 οι περισστεροι μοναχο αγραζαν τα βιβλα τους απ καταστματα". Παρλληλα το Βιβλο Των Ωρν γινε το συνηθστερο λατρευτικ ανγνωσμα για τον απλ κσμο. Η μεταλλοτεχνα συνχισε να 'ναι η επιφανστερη μορφ τχνης, με το σμλτο απ τη Λιμζ να 'ναι δημοφιλς και σχετικ προσιτ επιλογ για αντικεμενα πως λειψανοθκες και σταυρο. Στην Ιταλα οι καινοτομες των Τσιμαμποε (πεθ. 1302) και Ντοτσιο (πεθ. περ. 1318), που τους ακολοθησε ο σημαντικς καλλιτχνης του Τρετσντο, ο Τζιτο (πεθ. 1337), εχαν μεγλη συμβολ στον εξευγενισμ και στην αναγνριση της σημασας της τχνης της ζωγραφικς σε πλασιο τοχο. Η οικονομικ ευμρεια του 12ου αι. βοθησε τη παραγωγ ργων τχνης μη θρησκευτικο χαρακτρα. Διαζζονται πολλ λαξευμνα σε φλντισι αντικεμενα, πως παιχνδια, χτνες και μικρ θρησκευτικ αγαλματδια.


        να απ τα κλτη του Καθεδρικο Ναο της Αμινης (13ος αι.)

     Η μεσαιωνικ μουσικ τανε κυρως θρησκευτικο χαρακτρα. Το γρηγοριαν μλος ταν η επικρατοσα φρμα. Διαφοροποιθηκε στο Μσο Μεσαωνα με την εμφνιση του οργνου (παλαιτερο εδος πολυφωνικς μουσικς), του conductus, του μοττου. Η μουσικ σημειογραφα επινοθηκε επσης τη περοδο αυτ.
     Η μεταρρθμιση αναφορικ με το τρπο λειτουργας των μονν ταν απ τα σημαντικτερα ζητματα συζτησης του 11ου αι., καθς ρχουσες τξεις ανησυχοσανε πως οι νθρωποι του κλρου δεν περιορζονταν στην αυστηρ θρησκευτικ ζω. Το Αββαεο του Κλυν, που χτστηκε στη Μακν της κεντροανατολικς Γαλλας το 909, ιδρθηκε στα πλασια ευρτερης προσπθειας επαναπροσδιορισμο της μοναστηριακς πειθαρχημνης ζως. Εχε στχο τη διατρηση της υψηλο επιπδου πνευματικς ζως υπ την μεση προστασα και καθοδγηση απ τον Ππα. Εξλεγε εκ των σω το δικ του αββ χωρς τη παρμβαση εξωεκκλησιαστικν προσπων, διατηρντας τσι την οικονομικ και πολιτικ του ανεξαρτησα απ τους τοπικος λακος ρχοντες. Οι μοναχο του Κλυν γνανε γργορα ονομαστο για την αυστηρτητα και τη λιττητα του βου τους, αποτελντας πρτυπο μμησης για τους μοναχος ολκληρης της ηπερου.
     Οι μοναστηριακς μεταρρυθμσεις εμπνεσαν αλλαγς και στη κοσμικ εκκλησα. Τα ιδεολογικ τους θεμλια θεσε ο Ππας Λων Θ' (θητεα 1049-1054). Η ιδα της αυτοδιθεσης του κλρου ταν ατιο σειρς δυναμικν συγκροσεων στα τλη του 11ου αι.. Επκεντρο αυτν ταν ο Ππας Γρηγριος Ζ' (θητεα 1073-1085) κι ο Αυτοκρτορας Ερρκος Δ' (κυβ. 1084–1105). Οι τελευταοι ρθαν αρχικ σε αντιπαρθεση για το ποιος εχε το δικαωμα διορισμο επισκπων, κτι που εξελχθηκε σε ανοιχτ διαμχη για ζητματα ανλιξης στην εκκλησιαστικ ιεραρχα, για το αν θα πρεπε οι κληρικο να χουν χι δικαωμα στο γμο, καθς και για το ακανθδες θμα της Σιμωνας, της προαγωγς, δηλαδ, κληρικν και μοναχν σε εκκλησιαστικ αξωμα με προσφορ οικονομικν ανταλλαγμτων. Ο Αυτοκρτορας θεωροσε πως η προστασα της Εκκλησας ενπιπτε στα δικ του καθκοντα, εν, παρλληλα, επιθυμοσε να διατηρσει ο διος το δικαωμα διορισμο επισκπων στις δρες εντς των δικν του εδαφν. Αντθετα ο Ππας επμενε: η Εκκλησα θα 'πρεπε να 'ναι τελεως ανεξρτητη απ τους λακος ηγεμνες. Το περφημο Κονκορδτο της Βορμς το 1122 επλυσε τα ζητματα αυτ μνον εν μρει. Ωστσο εχε πλον γνει σημαντικ βμα για τη δημιουργα μιας παπικς μοναρχας ξεχωριστς κι σης με τις λακς αρχς. Επιπλον, εχε σα πολ σημαντικ αποτλεσμα την ενδυνμωση των τοπικν Γερμανν αρχντων-πριγκπων σε βρος των Αυτοκρατρων.


             Εσωτερικ Μαγαζιο μικρογραφα (1454-55)
                           Δημοτικ Βιβλιοθκη Ρουν

     Ο ριμος Μεσαωνας τανε περοδος ντονης θρησκευτικς κινητοποησης, που εκφρστηκε για παρδειγμα με τη δημιουργα νων μοναστικν ταγμτων πως οι Καρθουσιανο κι οι Σιστερσιανο. Αυτ δημιουργθηκαν ως απντηση στις ανησυχες του απλο λαο, που εκτμησε πως ο μοναχισμς στα πρτυπα των Βενεδικτνων δεν ανταποκριντανε πια στις ανγκες του και που επιθυμοσε την επνοδο του αναχωρητισμο των 1ων χριστιανικν χρνων. Τα ταξδια με σκοπ το προσκνημα τχαν μεγλης ενθρρυνσης την εποχ αυτ. Παλαι κντρα προσκυνματος πως η Ρμη, η Ιερουσαλμ κι η Διαδρομ του Αγου Ιακβου της Κομποστλα προσλκυαν αυξανμενο αριθμ επισκεπτν, εν νοι προορισμο πως το Μντε Γκαργκνο και το Μπρι κρδισαν μεγαλτερη φμη. Το 13ο αι. Φραγκισκανο και Δομινικανο, τα λεγμενα επαιτικ τγματα, λβαν επσημη αναγνριση απ τον Ππα. Οι μοναχο που ανκανε σ' αυτ παρναν ρκους που τους απτρεπαν ν' αποκτσουν υλικ αγαθ και ζοσανε ζητιανεοντας. λλες θρησκευτικς ομδες, πως οι Βαλδνσιοι, οι Ουμιλιτοι κι οι Καθαρο, που επσης εχανε σαν κντρο της διδασκαλας τους την επιστροφ στις απαρχς του χριστιανισμο, γνανε στχος του παπισμο ως αιρετικο. Κι τσι διωχθκανε συστηματικ κι εξουδετερθηκαν μ' εκστρατεες πως η Σταυροφορα των Αλβιγηνν, απ' τη μεσαιωνικ Ιερ Εξταση.


              Αφντης & Δουλοπροικοι, Βρεττανα (1310)

     Τα 1α χρνια του 14ου αι. χαρακτηρστηκαν απ την αργ μετβαση απ τη Μεσαιωνικ Θερμ Περοδο στη Μικρ Εποχ των Παγετνων. Κατ τα τη 1313-1314 και 1317-1321 σε ολκληρη την Ευρπη σημειθηκαν εκτεταμνες βροχοπτσεις. Σειρ απ χαμνες σοδεις  εχεν αποτλεσμα σοβαρς ελλεψεις τροφμων εκ των οποων η σημαντικτερη, κενη του 1315-1317 προκλεσε πολλ εκατομμρια θαντους απ υποσιτισμ. Η κλιματικ αλλαγ συνοδετηκε απ πτση της μσης θερμοκρασας που με τη σειρ της οδγησε σε μαρασμ της οικονομικς ζως. Τη δυσχερ αυτ κατσταση ακολοθησε το 1347 ο Μαρος Θνατος, πανδημα που εξαπλθηκε στην Ευρπη σε χρονικ παρθυρο 3 ετν. Ο απολογισμς γγιζε πιθανν τα 35.000.000 νεκρος Ευρωπαους, -κπου το 1/3 του συνολικο πληθυσμο. Τα αστικ κντρα χτυπηθκανε πιτερο εξαιτας της πυκνοκατοκησης, με χαρακτηριστικ παρδειγμα η πλη του Λμπεκ στη Γερμανα που χασε το 90% των κατοκων της. Οι συνθκες χειροτερψανε περαιτρω εξαιτας της περιοδικς επανεμφνισης του λοιμο για το υπλοιπο του 14ου αι., αλλ κι αραιτερα μχρι το τλος του Μεσαωνα. Το τραμα της πανοκλας δωσεν θηση στην ευσβεια, κτι που διαφανεται απ την εμφνιση νων φιλανθρωπικν ιδρυμτων και του κινματος των αυτομαστιγομενων. Παρλληλα παρατηρθηκε αξηση των διωγμν κατ των Εβραων που χρησιμοποιθηκαν ως αποδιοπομπαοι τργοι επειδ τχα προκαλσανε την επιδημα. Οι εβρακς κοιντητες εκδιχθηκαν απ την Αγγλα το 1290 κι απ τη Γαλλα το 1306. Αν κι ορισμνοι επιστρψανε σταδιακ στη Γαλλα, στους περισστερους δεν επετρπη, με αποτλεσμα να μεταναστεσουνε στ' ανατολικ, κυρως σε Πολωνα κι Ουγγαρα. Οι Εβραοι εκδιχθηκαν απ την Ισπανα το 1492, σκορπζοντας στη Τουρκα, τη Γαλλα, την Ιταλα και την Ολλανδα.


Ζωγραφικ σε ξλο: Πανοκλα: Βλη που στλνει ο Θες στους ανθρπους
1424, Αννβερο (Γερμανα), Μουσεο του Κρατιδου της Κτω Σαξονας.

     Μεγλες εκτσεις γης μειναν μ' ελχιστους κατοκους, με αποτλεσμα οι γαιοκτμονες να μη διαθτουν αρκετος πρθυμους καλλιεργητς των εδαφν τους χωρς να αυξσουνε τις αμοιβς τους, με συνπεια να δονε τα εισοδματ τους να μεινονται δραστικ. Την δια στιγμ οι δουλοπροικοι της Δσης κατφεραν να μετατρψουνε την εργασα που στο παρελθν οφελανε στους γαιοκτμονες σε ενοκια τοις μετρητος. Το ποσοστ των δουλοπροικων μεταξ του απλο λαο μειθηκε απ το υψηλ 90% στο αρκετ χαμηλτερο 50% μχρι το τλος της περιδου αυτς. Γαες με χαμηλν απδοση εγκαταλειφθκανε κι οι επιζντες επικεντρωθκανε στις γονιμτερες ζνες. Εν στη Δ. Ευρπη το σστημα της φεουδαρχας παρκμασε, στην Ανατολ γνρισε νθηση καθς επιβλθηκε ντονα σε πληθυσμος που μχρι ττε απολμβαναν μεγαλτερην ελευθερα. Οι ιδιοκττες γης απ' τη πλευρ τους ευαισθητοποιηθκανε πιτερο στο συμφρον που μοιρζονταν με τους γετονς τους και συμμαχσανε προκειμνου ν' αντλσουν πιτερα προνμια απ τους κυβερνντες.


      Δεσεις & Αυτομαστιγματα για τη Πανοκλα τοιχογραφα 1

     Εν μρει εξαιτας της πεσης των γαιοκτημνων, οι κυβερνντες προσπθησαν να επιβλλουν νομοθετικ μτρα που θα επανφεραν τις οικονομικς συνθκες πριν την εξπλωση της πανοκλας. Λγω λλειψης εργατικν χεριν τα ημερομσθια αυξηθκανε στη Δση, κτι που αντιμετωπστηκε απ την ρχουσα τξη με νομοθετικ μτρα, πως το Εργατικ Διταγμα του 1349 στην Αγγλα, που οριοθετοσε τις εργατικς αμοιβς και τις τιμς των προντων, αποτελντας την απαρχ του Αγγλικο Εργατικο Δικαου. Οι συνθκες αυτς προκλεσαν εξεγρσεις πως η Μεγλη Ζακερ στη Γαλλα το 1358, η Επανσταση Των Χωρικν στην Αγγλα το 1381, καθς κι λλους ξεσηκωμος στη Φλωρεντα της Ιταλας, τη Γνδη και τη Μπρυζ της Φλνδρας. Εμπορικ επανσταση, μαζ με 1η ανπτυξη του τραπεζικο συστματος, εμφανστηκε στην Ιταλα του 13ου αι.. Οι επιχειρηματες του τομα αυτο, πως οι Φογγερ στη Γερμανα, οι Μδικοι στην Ιταλα κι λλες προσωπικτητες πως ο Ζακ Κερ (πεθ. 1456) στη Γαλλα, συγκεντρσανε σημαντικς περιουσες κι απκτησαν μεγλη πολιτικ επιρρο. Η εξπλωση των τραπεζν συνεχστηκε και το 14ο αι.,  χρη στις πολλς πολεμικς συγκροσεις της περιδου αυτς και τις αυξανμενες ανγκες του παπισμο να κυκλοφορε χρματα μεταξ των βασιλεων. Τραπεζικς επιχειρσεις δανεζανε χρματα σε βασιλες με μεγλο κνδυνο, καθς πολλς χρεωκπησαν ταν αυτο αρνθηκαν να τηρσουν τις υποχρεσεις τους.


      Αυτομαστιγματα & Ικεσες για τη Πανοκλα τοιχογραφα 2 (1410)

     Νο σστημα χρηματοδτησης επτρεψε στη Βενετα ν' απασχολσει χιλιδες εργτες παργοντας πλεομενα με ρυθμος σχεδν βιομηχανικος. Στις πλεις αναπτχθηκαν συντεχνες για κθε επαγγελματικ κλδο, εν διφοροι οργανισμο εξασφλισαν εμπορικ μονοπλια. Αντστοιχα, οι εμποροπανηγρεις παρκμασαν με τη δημιουργα θαλσσιων δρμων μεταξ της Μεσογεου και της Β. Ευρπης. Πλεις πως η Μπρυζ μετατραπκανε σε οικονομικ κντρα, που κνανε την εμφνισ τους τα 1α χρηματιστρια. Στα πλασια λων αυτν, το ποσοστ των εγγρμματων μεταξ των μη-κληρικν ολονα κι αυξανταν, εν οι αστο ξεκνησαν να δεχνουν ενδιαφρον για την ιπποσνη μιμομενοι τους ευγενες. Μετ τη δραστικ μεωση του πληθυσμο που επφερε η πανοκλα, ο αστικς πληθυσμς ρχισε να αυξνεται εντυπωσιακ. Μχρι το 1500, η Βενετα, το Μιλνο, η Νπολη, το Παρσι κι η Πλη εχαν να επιδεξουνε πιτερους απ 100.000 κατοκους καστη, εν 20 ακμη πλεις εχανε πληθυσμ που ξεπερνοσε τις 40.000. Ο στερος Μεσαωνας υπρξε μρτυρας της ανδου ισχυρν, χτισμνων γρω απ τη βασιλικ εξουσα κρατν-εθνν σ' ολκερη την ευρωπακ πειρο, ιδως στην Αγγλα, στη Γαλλα και στα χριστιανικ βασλεια της ιβηρικς χερσονσου: Αραγωνα, Καστλλη και Πορτογαλα. Οι μακρς συγκροσεις της εποχς αυξσανε τη βασιλικ επιρρο ναντι των τοπικν αρχντων και μεγαλσανε την επικρτεια που αυτ κλυπτε. Ωστσο, η διεξαγωγ πολμων απαιτοσε περισστερους φρους, καθς κι αξηση αποτελεσματικτητας του τρπου που θα συλλγονταν. Η ανγκη της διατρησης της υποστριξης των βασιλων απ τους φορολογομενους σμαινε και την αξηση των εξουσιν αντιπροσωπευτικν σωμτων, πως το Αγγλικ Κοινοβολιο κι οι Γενικς Τξεις στη Γαλλα.



     Σε ολκληρη τη διρκεια του 14ου αι., οι Γλλοι βασιλες προσπθησαν να επεκτενουν την επιρρο τους σε βρος των τοπικν ευγενν, μως η αππειρα απσπασης απ τους γγλους των εδαφν που λεγχαν στα νοτιοδυτικ της Γαλλας οδγησαν στον Εκατονταετ Πλεμο (1337-1453). Στην αρχ του πολμου οι γγλοι υπ τον Εδουρδο Γ' (κυβ. 1327-1377) και το γιο του Εδουρδο, το Μαρο Πργκιπα (πεθ. 1376), κρδισαν τις μχες του Κρεσ (1346), του Πουατι (1356) και του Αζινκορ (1415), καταλβανε το Καλα και πρανε τον λεγχο πολ μεγλου μρους της Γαλλας. Οι ζυμσεις που ακολοθησαν οδηγσανε σχεδν στην αποσνθεση του γαλλικο βασιλεου. Στις αρχς του 15ου αι., ωστσο, η κατσταση ανεστρφη ταν οι στρατιωτικς επιτυχες της Ιωννας της Λωρρανης (πεθ. 1431) προς τα τλη της 10ετας του 1420 φρανε τη νκη των Γλλων απναντι στους γγλους, καθς και τη κατληψη των τελευταων αγγλικν κτσεων στα ηπειρωτικ το 1453 (με εξαρεση το Καλα). Μολατατα, το κστος τανε δυσβστακτο καθς η οικονομικ δραστηριτητα εχε πληγε κι ο πληθυσμς της Γαλλας στο τλος του πολμου εχε κατ πσα πιθαντητα μειωθε γρω στο μισ σε σχση με την αρχ του. Απ την λλη πλευρ, ο πλεμος εχε σαν αποτλεσμα την ενδυνμωση της εθνικς ταυττητας και των 2 λαν, εννοντας τις τοπικιστικς συνειδσεις σε κοιν εθνικ ιδεδες. Η σγκρουση με τη Γαλλα βοθησε επσης στη πολιτιστικ διαφοροποηση της Αγγλας απ τη γαλλικ κουλτορα, που ταν η επικρατοσα τση στα βρεττανικ νησι πριν την ναρξη του 100ετος Πολμου. Στη διρκεια του τελευταου, πως εναι αναμενμενο, παρατηρηθκανε και τεχνολογικς εξελξεις στον οπλισμ, με το αγγλικ μακρ τξο (longbow) να προσφρει μεγλην αποτελεσματικτητα στις αρχς, για ν' αποβε υποδεστερο των κανονιν προς τα τλη των συγκροσεων.


    Αραβικς Αστρολβος του Ahmad ibn Muhammad al-Naqqhash της Σαραγσα
                   1080 Εθνικ Μουσεο, Νυρεμβργη, Γερμανα

     Η Αγγλα, μετ την ττα της στον 100ετ Πλεμο, υπφερε απ μακροχρνιο εμφλιο σπαραγμ, γνωστ στους σγχρονους ιστορικος με την ονομασα ως Πλεμος Των Ρδων (1455–1487)  που τερματστηκε μνον ταν ο Ερρκος Τυδρ (κυβ. 1485–1509 ως Ερρκος Ζ') ανλθε στο θρνο, μετ τη καθοριστικ νκη του απναντι στο Ριχρδο Γ' (κυβ. 1483-1485) στη Μχη του Μπσγουορθ το 1485. Η Σκωτα ανεξαρτητοποιθηκε απ τους γγλους υπ το Ροβρτο Α' Μπρους (κυβ. 1306-1329), που εξασφλισε τη παπικ αποδοχ το 1328. Στα εδαφικ ρια του σημερινο κρτους της Γερμανας η Αγα Ρωμακ Αυτοκρατορα εξακολοθησε να υφσταται, εντοτοις το γεγονς τι το στμμα μεταβιβαζταν με διαδικασα εκλογς δεν επτρεψε τη δημιουργα ενς κρτους με επκεντρο ισχυρ δυναστεα. Ανατολικτερα, τα βασλεια της Πολωνας, της Ουγγαρας και της Βοημας κρδιζαν ολονα και περισστερο σε ισχ. Στην ιβηρικ χερσνησο τα χριστιανικ θνη κρδιζαν λο και περισστερα εδφη απ τους Μουσουλμνους. Η Πορτογαλα επικεντρθηκε στη δημιουργα θαλασσοκρατορας τη στιγμ που τα λλα βασλεια μαστζονταν απ διφορες ριδες, κυρως για θματα διαδοχς. Η Σκανδιναυα απλαυσε περοδο σταθερτητας κι εντητας υπ την νωση του Κλμαρ (τλη 14ου κι αρχς 15ου αι.), μα διασπστηκε ξαν μετ το θνατο της Μαργαρτας Α' της Δανας (κυβ. 1387–1412), που κυβερνοσε ενωμνες τη Νορβηγα, τη Δανα και τη Σουηδα. Η ισχυρτερη πολιτικ δναμη στη περιοχ της Βαλτικς Θλασσας παρμενε απ τον Μσο Μεσαωνα η Χανσεατικ νωση, μια συνομοσπονδα πλεων-κρατν με εμπορικ συμφροντα απ τη Δυτικ Ευρπη μχρι τη Ρωσα.


      Η 1η σελδα του 1ου τμου της Ββλου του Γουτεμβργιου τυπθηκε το 1455
      Τα διακοσμητικ γχρωμα αρχικ φιλοτεχνθηκαν εκ των υστρων με το χρι

     Παρλο που η Δυναστεα των Παλαιολγων ανκτησε τη Πλη απ τους Δυτικοευρωπαους το 1261, δεν κατρθωσε ποτ να επαναφρει την Αυτοκρατορα στα παλι της σνορα. Ο λεγχς της περιορστηκε σε μικρ μλις τμμα των Βαλκανων γρω απ τη πρωτεουσα, στην δια τη πλη και σε ορισμνες παραθαλσσιες περιοχς στις ακτς της Μαρης Θλασσας και του Αιγαου. Τα εδφη των Βαλκανων που στο παρελθν ανκανε στους Βυζαντινος μοιρστηκαν μεταξ του Βασιλεου της Σερβας, της 2ης Βουλγαρικς Αυτοκρατορας και της Δημοκρατας της Βενετας. Την εξουσα των Βυζαντινν Αυτοκρατρων απελησε μια να φυλ τουρκικς καταγωγς, οι Οθωμανο, που εδραισανε τη κυριαρχα τους στην Ανατολα το 13ο αι.. Οι Οθωμανο απλωθκανε σταδιακ το 14ο αι. προς την Ευρπη, υποτσσοντας τη Βουλγαρα μχρι το 1366 και καταλαμβνοντας τη Σερβα μετ την ττα της στη Μχη του Κοσσβου το 1389. Οι Δυτικο εισκουσαν εν τλει τις ικεσες για βοθεια των χριστιανικν λαν των Βαλκανων οργαννοντας να σταυροφορα το 1396. Ισχυρς στρατς εστλη στη χερσνησο, για να ηττηθε ωστσο στη Μχη της Νικοπλεως την δια χρονι. Η δια η Πλη πεσε οριστικ στα χρια των Οθωμανν το 1453 γρφοντας τον επλογο της Βυζαντινς Αυτοκρατορας μετ απ ~1000 χρνια ιστορας.
     Στη διρκεια του ταραγμνου 14ου αι. γινε η προσωριν μεταφορ της παπικς δρας στη πλη Αβινιν της Ντιας Γαλλας (1305–1378). Η μπερδεμνη αυτ κατσταση αυτ προκυψε αρχικ εξαιτας της σγκρουσης του Ππα Βονιφτιου Η' (θητεα 1294-1303) με το βασιλι Φλιππο Δ' της Γαλλας (κυβ. 1285–1314) αναφορικ με τα ρια της παπικς εξουσας. Στη διρκεια της περιδου αυτς -που αποκλθηκε Βαβυλνια Αιχμαλωσα του Παπισμο (αναφορ στη Βαβυλνια Αιχμαλωσα των Εβραων)- η Εκκλησα βρισκταν υπ τον απλυτο λεγχο Γαλλικο Στμματος. Ο Ππας Γρηγριος ΙΑ' (θητεα 1370-1378) επλεξε να επιστρψει στη Ρμη το 1377, αλλ η πολιτικ αστθεια στην Ιταλα κι ο αναμορφωτικς αυταρχισμς του διαδχου του, Ουρβανο ΣΤ' (θητεα 1378-1389) προκαλσανε το Μγα Σχσμα της Ρωμ/Καθ. Εκ. Η περοδος αυτ της εκκλησιαστικς ιστορας, κρτησε απ το 1378 μχρι το 1418, οπτε και συνυπρχανε 2 3 αντιμαχμενοι για το αξωμα Ππες, που καθναν τους υποστηρζανε για πολιτικος λγους κι λλοι συνασπισμο κρατν. Στις αρχς του 15ου αι., μετ απ 1 αι. ριδας, οι αξιωματοχοι της Εκκλησας υπ την αιγδα του Αυτοκρτορα Σιγισμνδου (κυβ. 1433-1437) συναντθηκαν στη Κωνσταντα της Γερμανας το 1414. Τον επμενο χρνο η Σνοδος αυτ καθαρεσε τον ναν απ τους Ππες, αφνοντας πλον 2 διεκδικητς του θρνου του Αγου Πτρου. Ακολοθησαν κι λλες καθαιρσεις, μχρι που το Νομβρη του 1417 η Σνοδος αναγρευσε Ππα το Μαρτνο Ε' (θητεα 1417-1431) και το Σχσμα της Ρωμ. Εκκλησας ληξε.


           Η Παπικ δρα & Παλτι του Ππα στην Αβινιν

     Εκτς απ το Μγα Σχσμα, η Δ. Εκκλησα υπφερε επιπλον απ θεολογικς αποκλσεις στο επσημο δγμα της, μερικς απ τις οποες αντιμετωπιστκανε και πατχθησαν ως αιρσεις. Ο Τζον Γουικλιφ (πεθ. 1384), γγλος θεολγος, καταδικστηκε ως αιρετικς το 1415. Αυτ συνβη επειδ δδασκε πως οι λακο θα 'πρεπε να 'χουνε δικαωμα προσωπικς μελτης της Ββλου, αλλ και γιατ διατπωσε απψεις για τη Θεα Ευχαριστα που ταν αντθετες με τις επσημες διδαχς της Εκκλησας. Η διδασκαλα του Γουικλιφ επηρασε με τη σειρ της 2 απ τις κριες αιρσεις του στερου Μεσαωνα: το Λολλαρδισμ στην Αγγλα και τον Ουσσιτισμ στη Βοημα. Οι Βοημο δχθηκαν επιρρο απ τη διδασκαλα του Γιαν Χους, που καταδικστηκε τελικ απ τη Σνοδο της Κωνσταντας ως αιρετικς και κηκε στη πυρ το 1415. Οι οπαδο του, ωστσο, παρλο που γνανε στχοι διξεων, συνχισαν να δραστηριοποιονται για πολλ χρνια, ξεπερνντας το χρονικ πλασιο του Μεσαωνα. λλες κατηγορες για αρεση φανεται πως τανε ψευδες με κρυφ οφλη για τους κατηγρους, πως π.χ. οι κατηγορες εναντον των Νατν. Αυτς οδηγσανε στη διλυση του Τγματος το 1312 και στο διαμοιρασμ του τερστιου υλικο πλοτου του μεταξ του Γλλου Βασιλι Φιλππου Δ' και των Ιωαννιτν Ιπποτν.


        HILDEGARD VON BINGEN Χλντεγκαρντ Φον Μπνγκεν  1099-1179
              Ηγουμνη, μυστικστρια, μουσικς, συγγραφας, επιστμων
           γραψε μουσικ σζεται σε CD, πολλ βιβλα, πολυγραφτατη,

      οι μελτες της για τη βαρτηταα τανε σωστς  αινες πριν τον Νετωνα   

     Η Εκκλησα υπ τον Ππα αποσαφνισε πιτερο την ννοια της μετουσωσης στη διρκεια του στερου Μεσαωνα, υποστηρζοντας τι μνον οι κληρικο θα 'πρεπε να 'χουνε πρσβαση στον ονο της Θεας Ευχαριστας. Κατ συνπεια μεγλωσε η απσταση που χριζε τους κληρικος απ τους λακος. Οι τελευταοι συνχισαν, ωστσο, να λαμβνουν μρος σε προσκυνματα, να λατρεουνε τα ιερ λεψανα και να πιστεουνε στη δναμη του Διαβλου. Μυστικιστς πως ο Διδσκαλος κχαρτ (πεθ. 1327) ο Θωμς α Κμπις (πεθ. 1471) συγγρψανε κεμενα  και μσω αυτν προτρπανε τους απλος ανθρπους να επικεντρνονται στην εσωτερικ τους πνευματικτητα, προετοιμζοντας το δρμο για τη Προτεσταντικ Μεταρρθμιση. Εκτς απ το μυστικισμ εξαπλθηκε επσης η δεισιδαιμονα, με την Εκκλησα να συνηγορε μχρι τα τλη του 15ου αι. στο λακστικο φβο κατ των μαγισσν καταδικζοντας επσημα μγισσες το 1484 και δημοσιεοντας το 1486 το Malleus Maleficarum, αλφαβητρι για τους επδοξους κυνηγος μαγισσν.
     Στη διρκεια του στ. Μεσαωνα εξαπλθηκε ρεμα αντδρασης προς τη μχρι ττε επικρατοσα τση του σχολαστικισμο. Πρωτεργτες του κινματος αυτο ταν ο Σκωτσζος Τζον Ντανς (πεθ. 1308) κι ο γγλος φραγκισκανς μοναχς Γουλιλμος του καμ (πεθ. περ. 1348). Οι 2 λγιοι διαφωνοσαν με την ανμειξη της λογικς σκψης και της θρησκευτικς πστης. Ο καμ επμενε στην ποψη τι η ανεξαρτησα της λογικς απ τη πστη θα επτρεπε το διαχωρισμ της Επιστμης απ τη Θεολογα και τη Φιλοσοφα. Σ' ,τι αφορ τη νομικ επιστμη, ο ρωμακς νμος απκτησε βαρτητα σε τομες που μχρι ττε κυριαρχοσε το εθιμικ δκαιο. Εξαρεση στην εξλιξη αυτ αποτλεσε η Αγγλα, που το εθιμικ δκαιο (common law) παρμεινε ισχυρ. Να νομοθετικ ργα λβανε χρα σε κρτη πως η Καστλλη, η Πολωνα κι η Λιθουανα.


                          Τυπογραφεο της εποχς

     Η εκπαδευση εξακολουθοσε να επικεντρνεται γρω απ τη διαμρφωση των μελλοντικν μελν του κλρου. Η βασικ εκπαδευση στη γραφ, στην ανγνωση και στην αριθμητικ γιντανε στο οικογενειακ περιβλλον υπ την εποπτεα του τοπικο ιερα. Ωστσο η μελτη των πιο εκλεπτυσμνων αντικειμνων του trivium (γραμματικ, ρητορικ και διαλεκτικ) πραγματοποιοταν στα εκπαιδευτικ ιδρματα των καθεδρικν ναν στα πανεπιστμια των αστικν κντρων τα οποα πλθυναν. Επσης αυξηθκαν οι εμπορικς σχολς και κποιες ιταλικς πλεις διαθτανε περισστερες απ μα. Μια να τση ταν η αυξανμενη χρση της καθομιλουμνης γλσσας στη γραμματεα, με χαρακτηριστικ παραδεγματα συγγραφες πως ο Δντης (πεθ. 1321), ο Πετρρχης (πεθ. 1374) κι ο Βοκκκκιος (πεθ. 1375) στην Ιταλα, ο Τζφρι Τσσερ (πεθ. 1400) κι ο Ουλιαμ Λνγκλαντ (πεθ. περ. 1386) στην Αγγλα κι οι Φρανσου Βιγιν (πεθ. 1464) και Κριστν ντε Πιζν (πεθ. περ. 1430) στη Γαλλα. Τα συγγρμματα θρησκευτικο περιεχομνου τανε κι η πλειοψηφα των εκδοθντων ργων παρλο που μεγλο μρος τους γραφτανε στη λατινικ γλσσα, αυξθηκε η ζτηση βων αγων και λατρευτικν κειμνων απ τους λακος στη καθημεριν κι ευρως κατανοητ γλσσα. Την εξπλωση του φαινομνου βοθησε το κνημα Devotio Moderna κι ο σχηματισμς της Αδελφτητας της Κοινς Ζως, καθς και το ργο Γερμανν μυστικιστν πως ο Μιστερ κχαρτ κι ο Γιοχνες Τουλερ (πεθ. 1361). Τη περοδο αυτ παρουσασε νθηση και το θατρο με ποικιλα θεμτων, αν κι η πλειοψηφα τανε θρησκευτικο υποβθρου. Παρουσιζονταν λακ ργα με κωμικ θμα αλλ κυρως τα λειτουργικ δρματα που αργτερα εξελιχθκανε στα "μυστρια" "θαματα" και στις "ηθικς αλληγορες". Προς το τλος του Μεσαωνα, η εφερεση της τυπογραφας γρω στο 1450 οδγησε στην εγκαθδρυση εκδοτικν οκων σ' ολκερη την Ευρπη, διευκολνοντας τη μαζικ παραγωγ και τη διδοση συγγραμμτων κι ιδεν. Το ποσοστ των εγγρμματων αυξθηκε σε σχση με το παρελθν αν και με τα σγχρονα δεδομνα παρμενε πολ χαμηλ: μλις 1 στους 10 νδρες και 1 στις 100 γυνακες περπου, υπολογζεται πως γνριζεν ανγνωση το 1500.


                    CHRISTINE DΕ PISAΝ  Κριστν Ντε Πιζν  1383-1431
               Ιταλδα, επιστμονας, φιλσοφος, μουσικς , συγγραφας, ηγουμνη


     δη απ τα τλη του 13ου αι., οι Ευρωπαοι εξερευνητς πως ο Ενετς Μρκο Πλο (πεθ. 1324) αναζτησαν νους εμπορικος δρμους προς την Ασα. Το κνητρο του πλουτισμο και της απκτησης προντων απ την πω Ανατολ, που την προμθει των λεγχαν μχρι ττε οι ραβες μονρχες κι η Βενετα, δσαν θηση αναζτησης νων τρπων παρκαμψης του μονοπωλου αυτο. Με σημεο εκκνησης τις αρχς του 15ου αι., οι χρες της ιβηρικς χερσονσου χρηματοδτησαν ταξδια εξερευνητικο σκοπο πρα απ τα ρια της ευρωπακς ηπερου. Ο Πργκιπας της Πορτογαλας, Ερρκος ο Θαλασσοπρος (πεθ. 1460) οργνωσε αποστολς που ανακλυψαν τα Κανρια Νησι, τις Αζρες και το Πρσινο Ακρωτρι. Η δημιουργα αξιπιστων κι ανθεκτικν τπων καραβιν, πως η καραβλλα, επτρεψε στους εξερευνητς να πραγματοποισουνε πιο φιλδοξες διαδρομς. Μετ το θνατο του Ερρκου, ο Βαρθολομαος Ντιζ (πεθ. 1500) περιπλευσε το Ακρωτρι της Καλς Ελπδας το 1486 κι ο Βσκο ντα Γκμα (πεθ. 1524) περιπλευσε την Αφρικ μχρι την Ινδα το 1498. Τις επιτυχες των Πορτογλων σπευσαν να μιμηθον κι λλες χρες. Οι ισπανικς μοναρχες της Καστλλης και της Αραγωνας χρηματοδτησαν το 1492 το ταξδι του Γενοβζου Χριστφορου Κολμβου (πεθ. 1506) που νοιξε το δρμο για την εξερενηση της αμερικανικς ηπερου. Η Αγγλα, την εποχ του Ερρκου Ζ', χρηματοδτησε το 1497 το ταξδι του Τζον Κμποτ (πεθ. 1498) που φτασε στο νησ Κιπ Μπρετν της σημερινς Νας Σκωτας στις καναδικς ακτς.


                     ρικ ο Βκινγκ ρικ ο Κκκινος

     Ωστσο νας μνον τανε θαλασσοπρος μσα στο χρονικ πλασο του μεσαωνα κι αυτς κανονικ δεν πρπει να λογαριαστε καθς ζησε μακρυ απ τα βασικ τεκταινμενα της εποχς, δεν ενεπλκη σε καμμι πολιτικ διαμχη σε πλεμο. Πρκειται για τον ρικ Τον Κκκινο. Γεννθηκε στη Νορβηγα ( ισλ.: Eiríkur Rauði, νορβ: Eirik Torvaldsson), 4 Μη 950 και πιθανε στο Brattahlid το 1003. Μεγλωσε στη Νορβηγα κι επειδ τανε πολ ταραχδης κι εχε κτι φνους στη ρχη, χοντας επσης ακοσει για νους κσμους, ξεκνησε να εξερευνσει τις γρω θλασσες κι ανακλυψε τη Γροιλανδα (Greenland), κι δρυσε αποικα και μλιστα με καλ και γνωστ αποτελσματα. ταν δε, ρωτθηκε γιατ την ονμασεν τσι αφο εναι λευκ, απντησε πως το νομα αυτ θα προσελκυεν ευκολτερα αποκους. ταν πθανε ανλαβαν οι 2 γιο του, ο νας ο μεγαλτερος ο Λιφ ριξον, τον αντικατστησε στα διοικητικ της νας αυτς περιοχς κι ο λλος, ο Θρβαλντ στις εξερευνσεις.


                                  Λιφ ριξον

     Ο Λιφ το 1002 ξεκνησε κι αυτς κι ανακλυψε τη Βνλαντ, το σημεριν Κεμπκ στο Καναδ. Αυτς, σμφωνα με τη Σγκα των Γροιλανδν, τανε μεγλος θαλασσοπρος κι φτασε ως την Αμερικ και την ανακλυψε πριν τον Κολμβο. Γεννθηκε στη Νορβηγα το 970 και πθανε περπου το 1020, στη Γροιλανδα. Φανεται πως ανακλυψε τη σημεριν νσο Μπφιν, προχρησε μχρι το σημεριν Λαμπραντρ, το Κεμπκ και τη να γη. Ξεχειμνιασε γρισε πσω στη Γροιλανδα κι αντικατστησε τον θανντα πατρα στη διοκηση του νησιου. Συνχισε ο αδελφς του Θρβαλντ (972-1006) που το ταξδι του στη Να Γ τον φερε και στις πρτες επαφς με τους ιθαγενες, τους οποους ονμασε Σκρλινγκ (Skraeling) (Εξαθλιωμνοι). Σε κποια νοπλη σγκρουση με αυτος σκοτθηκε κι οι ντρες του τον θαψαν εκε.. Σημειωτον τι λο αυτ το διστημα νομζανε κι οι δυο τους πως η γη που χανε βρει τανε... συνχεια της Γροιλανδας.



     Μια απ τις κριες εξελξεις στη σφαρα των στρατιωτικν επιχειρσεων της στερης μεσαιωνικς περιδου ταν η ολονα κι αυξανμενη χρση του πεζικο και του ελαφριο ιππικο. Οι γγλοι οργνωσαν επσης σματα τοξοτν, λλες χρες ωστσο δε στθηκεν εφικτ να οργανσουνε κτι ανλογο με την δια επιτυχα. Οι τεχντες εξακολοθησαν να πειραματζονται στους τρπους βελτωσης της αμυντικς πανοπλας, ως απντηση στο ολονα κι αποτελεσματικτερο τξο-βαλλστρα, αλλ και στην ανπτυξη πυροβλων πλων χειρς. Επσης, επιπλον κερδσανε σε δημοφιλα τα δρατα κι λλα εδη λγχης, ιδως ανμεσα στους στρατιτες του φλαμανδικο και του ελβετικο πεζικο. Η στρατιωτικ τακτικ εξελχθηκε περαιτρω με την εμφνιση μισθοφορικν σωμτων, πως τανε π.χ. οι κοντοττιροι στις ιταλικς πλεις-κρτη. Αντστροφα, τη περοδο αυτ κνανε την εμφνισ τους και τα 1α μνιμα επαγγελματικ σματα στρατο, πως ταν οι γαλλικς compagnies d'ordonnance.
     Στην αγροτικ παραγωγ παρατηρθηκε προτμηση προς την εκτροφ προβτων που διθεταν μαλλ με μακρς νες, που επτρεπε κατασκευ ισχυρτερων νημτων. λλη σημαντικ εξλιξη στη νηματουργα ταν η αντικατσταση της παραδοσιακς ρκας απ την ανμη, που 3πλασασε τη παραγωγ σε σχση με τη χειρωνακτικ μθοδο. Μια λιγτερο εξεζητημνη καινοτομα, που 'χεν ωστσο σημαντικ αντκτυπο στη καθημεριν ζω, ταν η χρση των κουμπιν στα ενδματα που επτρεψε τη καλλτερη εφαρμογ τους. Οι ανεμμυλοι γνανε παραγωγικτεροι με την εμφνιση του μλου-πργου, που επτρεπε το πνω τμμα του να στρφεται, προς οποιαδποτε κατεθυνση τγχανε να φυσ ο νεμος. Η υψικμινος που κανε την εμφνισ της περπου το 1350 στη Σουηδα, αξησε τη ποστητα και βελτωσε τη ποιτητ του παραγμενου σιδρου. Ο 1ος νμος ευρεσιτεχνας εφαρμστηκε 1η φορ στη Βενετα το 1447, προστατεοντας τα δικαιματα των εφευρετν στις ανακαλψεις τους.


       Πολιορκα μκριγραφα που δεχνει νες πολεμικς τεχνικς κι πλα
                15ος αι. Εθνικ Βιβλιοθκη Παρσι 

     Το τελευταο στδιο της ευρωπακς μεσαιωνικς ιστορας αντιστοιχε πολιτισμικ στο Τρετσντο και στη Πριμη Αναγννηση της ιταλικς τχνης, παρλο που η Β. Ευρπη κι η Ισπανα συνχισαν να χρησιμοποιον παραλλαγς του γοτθικο φους, ολονα και πιο περτεχνου καθς ο 15ος αι. βρισκταν σε εξλιξη. Ο Διεθνς Γοτθικς Ρυθμς ταν η επικρατοσα τση στις ευρωπακς αυλς στις 10ετες λγο πριν και λγο μετ το 1400, παργοντας αριστουργματα πως το εικονογραφημνο χειργραφο γνωστ ως Très Riches Heures du Duc de Berry. Σ' ολκερη την πειρο η κοσμικ τχνη συνχισε να εξαπλνεται τσο σε ποστητα σο και σε ποιτητα. Το 15ο αι. η κοινωνικ τξη των εμπρων της Ιταλας και της Φλνδρας ταν ο βασικς χρηματοδτης πλοσιας παραγωγς ργων, παραγγλνοντας για παρδειγμα προσωπικ πορτρατα-ελαιογραφες, καθς και πληθρα πολυτελν αντικειμνων πως κοσμματα, κασετνες απ ελεφαντδοντο, περτεχνα μπαολα και πορσελνινα αγγεα. Παρλο που οι βασιλες ταν ιδιοκττες τερστιων συλλογν απ πιατικ και παρμοια αντικεμενα, ελχιστα σζονται σμερα. Επσης αναπτχθηκε ιταλικ μεταξουργα, σε ττοιο βαθμ στε οι Εκκλησες κι οι ευγενες της Δσης δεν τανε πλον υποχρεωμνοι να βασζονται στα εδη εισαγωγς απ το βυζαντιν και τον ισλαμικ κσμο. Στη Γαλλα και τη Φλνδρα η φανση εντυπωσιακν ταπισερ, πως η Η Λαδη κι ο Μονκερως, αποτλεσαν ουσιαστικ μια προσοδοφρα βιομηχανα ειδν πολυτελεας.


                    Βιβλο του μεσαωνα προ τυπογραφας

     Οι εκτενες συνθσεις γλυπτν στις προσψεις των πρωτογοτθικν ναν δωσαν πρωτοκαθεδρα στον πλοσιο εσωτερικ δικοσμο, καθς τα ταφικ μνημεα γνανε περτεχνα. λλα στοιχεα, πως οι μβωνες για παρδειγμα, συχν λαξεονταν με εντυπωσιακ γλυπτ πως ο μβωνας του Αγου Ανδρα της Πιστια απ τον Τζιοβνι Πιζνο (πεθ. 1315). Τα ζωγραφισμνα σκαλισμνα σε ξλο ργα για γιες Τρπεζες γνανε σνηθες φαινμενο, ιδως σε ναος που περιλαμβνανε πολλ μικρτερα πλευρικ παρεκκλσια. Η Πριμη Ζωγραφικ των Κτω Χωρν, που εχε να επιδεξει μεγλους καλλιτχνες πως ο Γιαν βαν ικ (πεθ. 1441) κι ο Ροχρ φαν ντερ Βιντεν (πεθ. 1464), ανταγωνιζταν εκενη της Ιταλας, πως και τα εικονογραφημνα χειργραφα της Β. Ευρπης, που κατ το 15ο αι. ρχισαν να συλλγονται εκτενς απ τις αντερες κοινωνικς τξεις. Οι τελευταες επσης παργγειλαν βιβλα κοσμικς θεματολογας, ιδως ιστορικ. Απ το 1450 περπου και μετ τα τυπωμνα βιβλα γνανε πολ δημοφιλ αν και δεν τανε προσιτ οικονομικ σε λους. Κυκλοφορσανε περπου 30.000 διαφορετικς εκδσεις αρχτυπων, βιβλα δηλαδ που τυπθηκαν στα χρνια πριν το 1501, εν πλον τα εικονογραφημνα χειργραφα ζητοσαν μνο βασιλες κι ελχιστοι λλοι. Πολ μικρ ργα χαρακτικς, σχεδν λα θρησκευτικο περιεχομνου, μποροσαν να αγοραστον ακμη κι απ χωρικος σε τμματα της Β. Ευρπης απ τα μσα του 15ου αι. και μετ. Ακριβτερα κομμτια απευθνονταν στους πιο επορους πολτες, με ποικιλα θεμτων. Στη Μουσικ, η πολυφωνικ Να Τχνη (ars nova) που αντιπροσωπεεται κυρως απ Γλλους δημιουργος, πως οι Φιλπ ντε Βιτρ (πεθ. 1361) και Γκιγιμ ντε Μασ (πεθ. 1377), αντικατστησε τη Παλαι Τχνη (ars antiqua) που τη χαρακτριζε το cantus planus.


         Τραπεζτης Με Τη Σζυγ Του (1539) Πρδο Μαδρτη

                                Συμπερσματα

     Μετ τη πτση της Ρωμακς Αυτοκρατορας, η Γαλατα (Gallia) γινε μωσακ απ βαρβαρικ βασλεια. Δεν υπρχει οργανωμνο κρτος.
Το 500 μ.Χ. εκχριστιανστηκε το φραγκικ βασλειο με επικεφαλς τον Κλοβς τον Α’, Clovis Ier, (466-511) 1ο χριστιαν βασιλι των Φργκων, που η δυναστεα του, Μεροβγγειοι, βασλεψε 300 τη. Κυριρχησαν πνω στ' λλα βαρβαρικ βασλεια, αποκαταστσανε την εδαφικ ακεραιτητα της Γαλατας και δσανε στη χρα το νετερο νομα France. Στα ελληνικ διατηρθηκε η παλι ονομασα Γαλλα απ το λατινικ Gallia. Οι διδοχοι του Κλοβς μως εμπλκονταν διαρκς σε πολεμικς επιχειρσεις, οικογενειακος κι αδελφοκτνους πολμους. Η ρωμακ ειρνη εξαφανστηκε. Σιγ-σιγ κλεσανε τα σχολεα και ξχασαν λοι, εκτς απ την Εκκλησα, τη λατινικ παιδεα. Ο επσκοπος Γρηγριος της Τουρ μας περιγρφει κσμο φριχτ, που η βιαιτητα αυτν των ημιβρβαρων δεσποτν ξεσπ πνω στους γιους τους, στις γυνακες τους, ακμη και πνω στους ιερρχες. Ωστσο ο Δαγοβρτος (Dagobert), 629-639, εναι ακμη βασιλις ισχυρς. στερα απ αυτν οι Μεροβγγιοι βρσκονται σε πλρη παρακμ. Η εποχ αυτ εναι θλιβερ, βναυση και συγκεχυμνη. Οι Γαλλο-Ρωμαοι δεν κυβερννται πια απ διοκηση με το ρωμακ σστημα. Η ιδα του νμου και της κρατικς δικαιοσνης χει εκμηδενισθε, καθνας επικαλεται τα θιμα της φυλς του. Αυτ το τρομακτικ κεν θα καλυφθε αργτερα απ την Εκκλησα, τη Φεουδαρχα και τη Μοναρχα.
     Το 732, μουσουλμανικς στρατς ξεκνησε απ την Ισπανα και διαμσου των Πυρηναων προσπθησε να καταλβει τη Γαλλα, χωρς επιτυχα μως, γιατ κατατροπθηκε απ τους Φργκους. Εμβληματικ φυσιογνωμα, ρωας των Γλλων ο αυλρχης Κρολος Μαρτλος, που στη μχη του Πουατι το 732 εκδωξε τους ραβες, σζοντας την Ευρπη και τη Χριστιανοσνη. Η συγκεκριμνη μχη θεωρεται μεγστης στρατηγικς σημασας, γιατ σταμτησε την προλαση των Ισλαμιστν απ την Ιβηρικ χερσνησο προς το βορρ συμβλλοντας να διατηρηθε ο Χριστιανισμς ως κρια θρησκεα στην Ευρπη σε χρονικ περοδο που το Ισλμ τρυγοσε τα εναπομεναντα εδφη της πλαι ποτ κραταις Ρωμ. Αυτοκρατορας. Οι Μεροβγγιοι εχαν εγκαταλεψει σταδιακ την εξουσα τους στα χρια των αυλαρχν, περνντας στο περιθριο της ιστορας με την ονομασα νωθρο βασιλες (rois fainéants & μαγιορδμοι, βλ. Παρρτημα).



     Ο Κρολος Μαρτλος, γνος μιας ισχυρς αριστοκρατικς οικογνειας, υπρξε ο ιδρυτς μιας νας δυναστεας, της δυναστεας των Καρολιδν, που διαδχθηκε τους Μεροβγγειους υπ τις εξς συνθκες: Ο ππας, απειλομενος απ τους Λογγοβρδους που ετοιμζονταν να βαδσουνε κατ της Ρμης, ζτησε βοθεια απ τους Φργκους, στφοντας το γιο του Καρλου Μαρτλου, Πιπνο, ελω Θεο βασιλα των Φργκων (754). Η παπικ ευλογα προσδωσε στη φραγκικ βασιλεα μεγλο ηθικ κρος και με τη στψη αυτ επικρτησε στην Ευρπη η αντληψη της ελω Θεο βασιλεας. Ο Πιπνος Α' ο Βραχς, ως αντλλαγμα, εκδωξε τους Λογγοβρδους και δρισε στην Αγα δρα τη περιοχ απ τη Ραβννα μχρι τη Ρμη, που 'γινε κι ο πυρνας του Παπικο Κρτους. τσι μες στο χος του 8ου αι. υπρχανε 2 δυνμεις στην Ευρπη. Ο φραγκικς στρατς του Πεπνου κι η Παποσνη. Μπκε μια κποια τξη.
     Ο σημαντικτερος βασιλις αυτς της δυναστεας ταν ο Κρολος ο Μγας (Καρλομγνος) 742-814, γιος του Πεπνου. Την εποχ του Καρλομγνου (Charlemagne) η ιστορα της Γαλλας συγχεται με την ιστορα ολκληρης της Δυτικς Ευρπης (εξ ου κι επιμον μου σε τοτο το χρονικ σημεο Π.Χ.). Ο Καρλομγνος με συνεχες πολμους κατρθωσε να επεκτενει το Φραγκικ κρτος κ'ανοντς το πανσχυρο στη Δ.  Ευρπη. Τα σνορα της χρας εχαν επεκταθε πολ και περιλαμβνανε τμματα της σημερινς Αυστρας, Γερμανας κι Ιταλας. Τον αποκλεσαν Πατρα της Ευρπης (pater Europae) γιατ νωσε το μεγαλτερο μρος της Δ. Ευρπης, για 1η φορ μετ τη Ρ. Αυτοκρατορα. Τα Χριστογεννα του 800 στφθηκε απ τον Ππα τον διο, αυτοκρτορας της (Νας) Αγας Ρωμακς Αυτοκρατορας.
     Στην πρωτεουσ του, το Ακυσγρανον (σημ. αχεν, παλιτερα Αιξ-λα-Σαπλ), δρυσε να εδος Ακαδημας, που συγκεντρνονταν συγγραφες, ποιητς, καλλιτχνες, θεολγοι, φιλσοφοι, αρχιτκτονες και μουσικο, προερχμενοι απ' λη την Ευρπη και συζητοσανε για θματα εκκλησιαστικ, καλλιτεχνικ κι επιστημονικ. Στο αυτοκρατορικ αυτ Διδακτριο δθηκε ιδιατερη σημασα στην αντιγραφ βιβλων και καθιερθηκε νο εδος γραφς, πιτερο ευανγνωστης, η καρολδεια μικρογρμματη γραφ. Εκε ανακαλυφθκανε κεμενα της λατινικς λογοτεχνας και χρησιμοποιθηκαν ως πρτυπα στην ποηση, εν η ρωμακ τχνη επηρασε αποφασιστικ τους καλλιτχνες της αυλς του Καρλου. Εκε ακμη διδσκονταν λατινικ κι ελληνικ, ρητορικ, γεωμετρα, γεωγραφα, μουσικ κ., εν ο αυτοκρτορας διταξε την δρυση σχολεων στην επικρτει του. Υπαγρευσε νμους, τους Κεφαλαιδεις (Capitulaires) και μετφρασε τη Ββλο στα Λατινικ. Η μικρς διρκειας αυτ πνευματικ κνηση, που σε μεγλο βαθμ οφελεται στην ευρεα αντληψη και διορατικτητα του Καρλομγνου, δικαιολογημνα ονομστηκε Καρολδεια Αναγννηση.



     Μετ το θνατο του Καρλομγνου οι διδοχο του δινειμαν την αυτοκρατορα του με τη συνθκη του Βερντν (843) σε 3 τμματα που αντιστοιχοσανε περπου στη σημεριν Γαλλα, Γερμανα κι Ιταλα. τσι η συνθκη αυτ θεωρθηκε πως αποτλεσε την απαρχ της νας Ευρπης αλλ και της Γαλλας, ως αυτνομου κρτους. Το κρτος που εδαφικ αντιστοιχοσε με τη σημεριν Γαλλα λαβε ο Κρολος ο Φαλακρς (823-877). Ο διαμελισμς της αυτοκρατορας συνεχστηκε και μετ τη συνθκη. Νες εισβολς τρομοκρατονε την παιθρο. Οι Νορμανδο (Βκινγκς) φταναν μχρι τις εκβολς του Σηκουνα και τελικ τους παραχωρθηκε μια περιοχ στα βρεια της Γαλλας, το Δουκτο της Νορμανδας.
     Το 987 πθανε κι ο τελευταος βασιλις απ' τη δυναστεα των Καρολιδν. Στο διστημα αυτ η Γαλλα εχε αρχσει να διαλεται πια σαν κρτος. Απ' τη παρλυση της μοναρχας αυτς γεννθηκε ο φεουδαλισμς. Ο κθε μεγλος γαιοκτμονας κανε δικ του ανεξρτητο κρατδιο, που προσπαθοσε με τους πολμους να το επεκτενει σε βρος των γειτνων του. Οι πολεμιστς του, περφημοι ιππτες, ρχισαν ν' αποτελον να κοινωνικ τξη, που αργτερα θα γιντανε κι η κυραρχη τξη των αριστοκρατν. Παντο πλεις ξεκληρισμνες, εμπρησμο, χωρφια παρατημνα. Επειδ δεν υπρχανε κτοικοι, τα δση σκεπζανε τα ξεχερσωμνα χωρφια. Τα αγρμια απειλοσανε τα χωρι. Η αναρχα που κυριαρχοσε, θησε τους ανσχυρους να μπουν υπ την προστασα των ισχυρν. Το σστημα, παρ' λα τα αρνητικ του, γνεται δεκτ απ το λα επειδ αντιπροσωπεει προδο απ τη κατσταση της αναρχας. τσι εγκαταστθηκε σταδιακ το φεουδαρχικ σστημα στη Δση. Ο φεουδρχης χτιζεν οχυρωμνο κστρο στη κορφ ενς λφου. Τα χωρι μαζεονταν κτω απ το κστρο και σε περπτωση κινδνου οι κτοικοι κατφευγαν πσω απ τα χοντρ τεχη. Ο φεουδρχης απκτησε δικαιματα που λλοτε ανκανε στο κρτος: απονομ δικαιοσνης, φορολογα, γεμορα, δικαιματα πνω στις αγοραπωλησες και τα μονοπλια και πολλ λλα προνμια. Πολλ φρορια και κστρα του Μεσαωνα χουν διατηρηθε ως σμερα.



     Η φεουδαρχα εξασθνισε ιδιατερα το βασλειο της Γαλλας, ταν τον βασιλι Κρολο το Φαλακρ (843-877), που εχε υποχρεωθε να παραχωρσει στους μεγλους φεουδρχες κληρονομικ δικαωμα των κτσεν τους - οι οποες αρχικ τους εχαν παραχωρηθε μνο εν σω ζοσαν- διαδχθηκαν ηγεμνες χωρς δναμη και ανκανοι να περιορσουν τις αξισεις των φεουδαρχν και να αποκροσουν τις βαρβαρικς επιδρομς.  λο το 10ο αι. η ιστορα της Γαλλας εναι η ιστορα των πολμων ανμεσα στους βασιλες και τους φεουδρχες που κατρθωσαν να γνουνε τσο δυνατο στε να επιβλλουνε 3 φορς στο θρνο ναν απ τους δικος τους. Το 987 στφεται βασιλις ο Ογκο Καπτος (Hugues Capet) (987-996) κι τσι αρχζει η δυναστεα των Καπτων. κανε μνιμη πρωτεουσα το Παρσι, η κατσταση μως το δσκολη κι η εξουσα του ουσιαστικ σκιδης μιας και λγο ξω απ' το Παρσι κυβερνοσαν οι φεουδρχες. Η Γαλλα εχε γνει σμπλεγμα απ φεουδαλικ κτταρα, που το καθνα εχε για πυρνα να κστρο. Η δυναστεα αυτ μως υποστριξε αλλ κι υποστηρχτηκε απ την εμπορικ και την αστικ τξη των πλεων, με αποτλεσμα την ισχυροποηση της μοναρχας και την αρχ της παρακμς του φεουδαρχικο συστματος. Ο Ογος Καπτος εναι ο 1ος Φργκος βασιλις που δε μιλοσε γερμανικ ιδωμα αλλ "le roman", που αργτερα θα γνει "le francien" κι πειτα "le français". 3 σημαντικ γεγοντα κυριαρχον στον 11ο αινα: 

   1. Η κατκτηση της Αγγλας απ τους Νορμανδος.
Οι νθρωποι του Βορρ που εχαν εγκατασταθε στο δουκτο της Νορμανδας, εχαν εμποτιστε απ το λατινικ πνεμα ταχτατα. Διοικοσανε σοφ, διαχειρζονταν σωστ τα οικονομικ τους, χτιζαν ωραες εκκλησες και προσκαλοσαν σοφος στα μοναστρια τους για την ανπτυξη των γραμμτων. Το 1066 ο Γουλιλμος ο Νθος, που αργτερα ονομσθηκε ο Κατακτητς, κατλαβε την Αγγλα (η κατοχ διρκεσε περπου 3 αι.) κι ανακηρχθηκε βασιλας της Αγγλας, παραμνοντας συγχρνως και δοκας της Νορμανδας. Απ ττε κι πειτα, τανε διαρκς απειλ για τη Γαλλα.

   2. Οι Σταυροφορες.
Λγο αργτερα, το 1095, αρχζουν οι σταυροφορες. Ξεκνησαν ως η ιδα μας ιερς εκστρατεας απ μρους των Δυτικν (Καθολικν) Χριστιανν, με σκοπ την απελευθρωση των Αγων Τπων (Παλαιστνη, Ιερουσαλμ) απ τους μουσουλμνους. Θα διαρκσουν ως τον 13ο αι., και θα εξαντλσουν οικονομικ τους ρχοντες.

   3. Η ανπτυξη των πλεων.
Νες οχυρωμνες πλεις δημιουργθηκαν και οι κτοικοι αυτν των στεων (bourgs) ονομζονταν αστο (bourgois).Αναπτχθηκε το εμπριο, δημιουργθηκαν οι πρτες συντεχνες. Οι πλεις αποκτον κανονισμος, διορζονται ρχοντες. Προσπαθον να επιτχουν να καταστατικ χρτη, ελευθερες, προνμια. Ο βασιλις ευνοε αυτ την κνηση επειδ οι αγορς εναι γι αυτν μια να πηγ εσδων, συνεργζεται δηλαδ με τη να αστικ τξη, εις βρος του καθεσττος της φεουδαρχας. Πολλς μεσαιωνικς πλεις στκουν ανγγιχτες στο χρνο, μια απ αυτς εναι η Carcassonne, στο ντο της Γαλλας, ωραο παρδειγμα της ευημερας και της νθησης του εμπορου του Μεσαωνα.



     Παρ τις Σταυροφορες, που στοιχζανε πανκριβα, τον πλεμο κατ των φεουδαρχν καθς και τον πλεμο εναντον των γγλων που προσπαθοσαν να καταλβουν γαλλικς περιοχς, ο Φλιππος ο Β, ο επονομαζμενος Αγουστος επειδ αξησε εδαφικ τη Γαλλα (1180 - 1223), καθς κι οι διδοχο του Λουδοβκος ο 9ος (Louis IX -ο γιος Λουδοβκος 1226-1270) και ο Φλιππος ο Ωραος, (Philippe le Bel, 1285-1314) μεταμρφωσαν τη Γαλλα δημιουργντας διοικητικς δομς. Η βασιλικ πολιτικ ταν η ανασσταση της ρωμακς ννοιας περ κρτους. Ανασυγκροτθηκε η κεντρικ εξουσα. Τοποθετθηκαν επαρχιακο διοικητς, που 3 φορς το χρνο πρεπε να 'ρχονται στο Παρσι για να εκθτουνε τις υποθσεις της περιφρεις τους και να λογοδοτον. λ' αυτ δσανε δυνατ χτπημα στη φεουδαρχα.
Οι Καπτοι εχανε συνδσει τσο στεν το Στμμα με το εθνικ συμφρον που κανες δεν αμφισβητοσε την εξουσα τους. Αυτ την εποχ της ανπτυξης αρχζουν να κατασκευζονται ο καθεδρικς νας της Παναγας των Παρισων το 1163, αλλ κι οι ναο λλων πλεων, πως της Chartres το 1145, Reims το 1211, Amiens το 1220 και Strasbourg to 1176. Το 1190 ο Φλιππος Αγουστος κατασκεασε το Λοβρο, να μεγλο οχυρ, που αργτερα οι διδοχο του θα μετατρψουνε σταδιακ σε πολυτελ βασιλικ κατοικα κι αργτερα θα μετατραπε σε μουσεο.
     Ο 13ος αινας στον οποο βασλεψε ο Λουδοβκος Θ' ονομστηκε «Χρυσς αινας του Αγου Λουδοβκου». Ο Λουδοβκος ταν ο σημαντικτερος Ευρωπαος ηγεμνας του 13ου αι., με το πιο ισχυρ κι ερωστο βασλειο και τον ισχυρτερο στρατ. τανε προσττης των γραμμτων και των τεχνν. Η τερστια φμη που 'χε αποκτσει σαν βασιλις στηριζτανε πιτερο στη μρφωση και στο χαρακτρα του, στον στρατιωτικ τομα αντθετα δεν στθηκε τσο ικανς με αποτλεσμα να ηττηθε σε 2 Σταυροφορες. Στριξε την δρυση του Πανεπιστημου της Σορβννης, ιδρθηκε το 1257 απ τον Ρομπρ ντε Σορμπν, το κορυφαο Ευρωπακ Πανεπιστμιο μχρι τις μρες μας. Ο Λουδοβκος ταν ο 1ος Γλλος βασιλις που οργνωσε στην αυλ του ειδικ δικαστικ σμα, ειδικ οικονομικ σμα και το ελεγκτικ συμβολιο. ​Η γεωργα της χρας σημεωσε μεγλη ανπτυξη, κμασε το εξωτερικ εμπριο και στις συντεχνες των πλεων παργονταν εξαιρετικς ποιτητας προντα. Μεγλη νθηση παρουσισανε τα γαλλικ πανεπιστμια, που αποτελσανε τα σπουδαιτερα πνευματικ κντρα της Ευρπης.



     ​Λγω του υποδειγματικο τρπου ζως του ενσρκωνε στο πρσωπ του ολκληρο το χριστιανικ κσμο, οι υπλοιποι βασιλιδες τονε χρησιμοποιοσανε σα δικαστ για να λσουνε τις διαφορς τους. Ενσρκωνε τη προσωποποηση του χριστιανισμο και της χριστιανικς θρησκεας γι' αυτ οι προσπθειες του να αγιοποιηθε ξεκνησαν απ την εποχ που ζοσε.
   
Κατ τα τλη των μεσαιωνικν χρνων ρχισε μα σοβαρ φιλονικα ανμεσα στο βασιλι της Γαλλας Φλιππο Δ' τον Ωραο (1285-1314) και την Εκκλησα. Ο Φλιππος χρειαζτανε χρματα προκειμνου να καλψει τα πολεμικ του ξοδα. Στρφηκε πρτα ενντια στους Εβραους, που τους εξρισε (1306) και δμευσε τις τερστιες περιουσες τους. ταν στρφηκε και κατ της Ρωμαιοκαθολικς Εκκλησας κι αποφσισε αυθαρετα να υψσει πιτερο τις τιμς στον ετσιο φρο των εκκλησιαστικν κτημτων, ξσπασε μεγλη δυσαρσκεια στους κλπους της Καθολικς εκκλησας και του Ππα. Κατακρθηκε λοιπν για το σπταλο τρπο ζως του και βρθηκε αντιμτωπος με τον Ππα.
Με τις ραδιουργες του τελικ κατφερε να ανεβσει στον παπικ θρνο Ππα της αρεσκεας του, τον αρχιεπσκοπο του Μπορντ που εξελγη με το νομα Κλμης Ε'. Μετφερε τη παπικ δρα στην Αβινιν στη Ν. Γαλλα, δημιουργντας ργμα στη Καθολικ Εκκλησα, που κρτησε 68 χρνια (1309-1377), με την παρξη 2 Παπν, να στη Ρμη κι να στην Αβινιν. Στα 70 επμενα χρνια οι ππες γνανε τυφλ ργανα των Γλλων βασιλων. Η δρα του παπισμο μεταφρθηκε και πλι πσω στη Ρμη το 1378.
Η αιχμαλωσα της Αβινιν ταν μια απ τις μεγαλτερες ταπεινσεις που υπστη ποτ η κεφαλ της Ρωμαιοκαθολικς Εκκλησας. Εξαιτας της το ηθικ κρος της Ρωμαιοκαθολικς Εκκλησας τραυματστηκε ανεπανρθωτα. Σημαντικ ρλο παιξαν και φαινμενα διαφθορς στους κλπους της ιεραρχας (φιλαργυρα,εξαγορ αξιωμτων,ευνοιοκρατα).`Ετσι, απ τα τλη Μεσαωνα,ρχισε να διατυπνεται το ατημα για θρησκευτικ μεταρρθμιση.


                                    Φλιππος ο Ωραος

     Σ' αυτος τους διαπληκτισμος μεταξ Γαλλας και Ρμης το θλιβερτερο γεγονς υπρξεν η δκη των Νατν Ιπποτν. Οι Νατες, το τγμα των οποων εχε ιδρυθε επ Σταυροφοριν για τη προστασα των Αγων Τπων, εχαν αποκτσει μεγλη περιουσα στη Γαλλα. Για να σφετερισθε λοιπν ο Φλιππος ο Ωραος τον πλοτο τους τους εξντωσε καταδικζοντς τους στη πυρ. Ο μγας Μγιστρος, ο Ικωβος ντε Μολα, πριν πεθνει καταρστηκε το βασιλι και τον Ππα να πεθνουνε τον διο χρνο. ταν η 11η Μαρτου 1314 κι ο Ππας Κλμης Ε' πθανε να μνα μετ, ο δε βασιλις στις 29 Νοεμβρου 1314, στη διρκεια ενς κυνηγιο, κατασπαρχτηκε απ ναν αγριχοιρο.
     Στη διακυβρνηση των Βαλου και σε λο τον 14ο και μισ 15ο αι. η χρα σπαρσσεται απ τον 100ετ πλεμο με τους γγλους. Αμσως μετ καταπιστηκαν με πλεμο στην Ιταλα. Εκε ρθανε σε πρτη επαφ με τη τχνη της Αναγννησης, μαγευτκανε και τη φερανε στη χρα τους. ​Με τις διαδοχικς τους προσπθειες, οι Βαλου βοηθσανε στη στερωση της μοναρχας και στη δημιουργα σγχρονης Γαλλας.
Οι 3 γιο του Φιλππου σκοτωθκανε στους πολμους κι τσι δημιουργθηκε θμα διαδοχς. Βασιλις ανακηρχθηκε απ τις Γενικς Τξεις ο Φλιππος του Βαλου (1328-1350). Μ' αυτν αρχζει να δυναστεα, η δυναστεα των Βαλου, που βασλεψε απ το 1328 ως το 1589. μως ο βασιλις της Αγγλας πρβαλε απαιτσεις πνω στο γαλλικ θρνο, λγω της γαλλικς καταγωγς του. Αυτ το γεγονς αποτλεσε την αρχ εχθροπραξιν ανμεσα στις 2 χρες, που κρατσανε πνω απ ναν αινα. Ο πλεμος αυτς μεινε γνωστς στην ιστορα ως 100ετς πλεμος και κατ τη διρκεια του οι γγλοι κερδσανε πολλς μχες. Η Γαλλα χασε σημαντικ εδφη κι υπστη σοβαρ οικονομικ κρση, που επιδεινθηκε απ το Μαρο Θνατο, την επιδημα πανλης (απ το 1347 ως το 1350 και που επανεμφανζονταν κατ περιοδικ διαστματα στα επμενα 100 χρνια αποδεκατζοντας τον πληθυσμ) που πληξε κενη την εποχ την Ευρπη.


      Το Κψιμο Του Μεγλου Μγιστρου των Νατν, Μολα

     Οι γγλοι μως δεν επτυχαν τον αντικειμενικ τους σκοπ, τη κατληψη του γαλλικο θρνου. Στη περοδο 1420-30 μα νεαρ χωριατοπολα, η Jeanne d' Arc, εμφανστηκε στη γαλλικ αυλ, λγοντας πως πρε απ το Θε τη διαταγ να μπει επικεφαλς του γαλλικο στρατο και να στεφτε ο Κρολος, ο νμιμος κληρονμος του θρνου, στη Ρενς. Η Ζαν ντ' Αρκ ανλαβε πργματι την ηγεσα του στρατο, με αποτλεσμα να εμψυχωθον οι Γλλοι και να διξουνε τους γγλους εισβολες. Η δια μως προδθηκε και βρκε τραγικ θνατο. Ο Κρολος στφτηκε βασιλις ως Κρολος Ζ. Οι Γλλοι ως το 1450 πετχανε την επανκτηση του μεγαλτερου μρους της χρας και το τλος του πολμου βρκε ισχυροποιημνο το γαλλικ θρνο και τη χρα ενωμνη.
      Απ την αρχ της ιστορας της, η Γαλλα πρασε απ διφορες καταστσεις. Εχε αποτελσει μρος της Ρωμ. Αυτοκρατορας. Μετ τη πτση της τεμαχστηκε απ τους εισβολες σε βαρβαρικ βασλεια. Δημιοργησε η δια μια Αυτοκρατορα, του Καρλομγνου. Διαιρθηκε, μετ το διαμελισμ αυτς της αυτοκρατορας, σε πολλ φουδα. πειτα, νας απ τους φεουδρχες-αυθντες, ο βασιλις, συγκλλησε να προς να τα κομμτια της επικρτειας. Το 15ο αι., στο τλος του Μεσαωνα, η εθνικ εντητα της Γαλλας χει συντελεστε γρω σε να μονρχη. νας νος τπος ζως εχε δημιουργηθε. Ο πολιτισμς αυτς χρωστοσε πολλ στους αρχαους πολιτισμος, στο χριστιανικ πολιτισμ, ακμη και σε ορισμνους βαρβαρικος λαος. Αλλ απ τα ετερκλητα αυτ στοιχεα, η Γαλλα εχε δημιουργσει να δικ της πρωττυπο πολιτισμ. Οι καθεδρικο ναο, τα επικ ποιματα, ο ιπποτισμς, η αβρτητα των τρπων, εναι καινοργιες και θαυμσιες επινοσεις που αποτελσανε τα θεμλια του σγχρονου κρτους και του ευρωπακο πολιτισμο.




     Η
οικονομικ ανπτυξη που ρχισε στη δυτικ Ευρπη τον 11ο αινα σταμτησε στις αρχς του 13ου αι.. Ο πληθυσμς χει αυξηθε πολ κι η γη δεν εναι αρκετ για να τονε θρψει. Δεν χουμε να εδφη για καλλιργεια γιατ δε γνονται πια εκχερσσεις και, ταν γνονται, περιορζουνε τη κτηνοτροφα. Τα κτματα μοιρζονται σε πολλος καλλιεργητς κι τσι λιγοστεει η γη που χει μια αγροτικ οικογνεια. Οι νθρωποι παντρεονται σε πιο μεγλη ηλικα κι επειδ δε χρειζονται πια πολλ εργατικ χρια, δεν κνουνε πολλ παιδι. Το στρι εναι λγο κι η τιμ του ψωμιο ανεβανει. Στη συνχεια, ταν δεν υπρχουν αρκετο νθρωποι για να το αγορσουν, η τιμ του πφτει πρα πολ. Πολλο νθρωποι δεν τρφονται κανονικ, ο οργανισμς τους αδυνατζει κι τσι αρρωστανουνε πιο εκολα. Στις πλεις, οι αστικς κοιντητες οργαννονται για να αποθηκεσουν το στρι. Σ' αυτς τις συνθκες, στα μσα του 14ου αι. ξεσπ μεγλη επιδημα πανοκλας που ονομστηκε Μαρος Θνατος.
     Το 1347 φτασε στη Μεσγειο να γενοβζικο καρβι απ τη Μαρη Θλασσα. Το μικρβιο της πανοκλας το φεραν μλλον οι ψλλοι που υπρχανε στους αρουραους του καραβιο. Μετ πρασε στους ανθρπους και διαδθηκε με την ανθρπινη επαφ. Μεταδθηκε πολ γργορα σ' λη σχεδν τη Δ. Ευρπη. Μσα σε λγα χρνια χθηκε το 1/3 απ τον πληθυσμ της. Ο θνατος χτυπ πλοσιους και φτωχος. Ο μνος τρπος για να σωθε κποιος ταν να φγει και να ζσει μακρι απ τους λλους. Ο πληθυσμς μεινεται σημαντικ, γεγονς που 'χε σοβαρς κοινωνικς συνπειες:

α). Ολκληρα χωρι ερημνουν
β). Η γη εγκαταλεπεται και παργονται λιγτερα αγροτικ προντα
γ). Μεινεται η ζτηση για αγροτικ προντα κι οι τιμς τους πφτουν
δ). Μεινονται τα βιοτεχνικ προντα και το εμπριο
ε). Πφτει το ηθικ των πληθυσμν και στροφ προς τα ιερ

     Τη πενα και τις επιδημες ακολοθησαν και πλεμοι, που κρατσανε πολλ χρνια κι φησαν πσω τους ερεπια. Ο 100ετς Πλεμος (1337-1453) ανμεσα στη Γαλλα και την Αγγλα ερμωσε τη γαλλικ παιθρο. Το 14ο αι. ξεσπνε λακς εξεγρσεις στην παιθρο και στις πλεις σ' λη τη Δ. Ευρπη. Οι μεγλες καταστροφς επηρεσανε τις ιδες των ανθρπων. Οι καλλιτχνες την εποχ αυτ δεχνουν με τα ργα τους το απαισιδοξο κλμα της εποχς. Πολλο πιστεουν τι ο Θες στειλε τη πανοκλα για να τιμωρσει τους αμαρτωλος. Κποιοι νομζουν τι θα σωθον με ευλαβικς πρξεις. λλοι δεν εναι σγουροι πια πως η πστη τους μπορε να τους σσει. Σε ορισμνες περιοχς διαδθηκε η φμη τι για την επιδημα φταιγαν οι Εβραοι και ττε αν κι ο ππας ταν αντθετος, οργανσανε σφαγς εναντον τους. Στην παιθρο, εξαιτας της κρσης, τα εργατικ χρια μεινονται. Οι γαιοκτμονες βλπουνε τη παραγωγ και τα σοδ τους να λιγοστεουν. Αντιδρον με 2 τρπους: ζητον απ τους αγρτες στη χωροδεσποτεα τους πιο μεγλο νοκι για τη γη και τους βζουνε κι λλους φρους. Φρους μως ζητοσαν και οι βασιλιδες. Ττε, σοι απ τους αγρτες τανε σε καλλτερη οικονομικ κατσταση ξεσηκθηκαν ενντια στους χωροδεσπτες και στους βασιλιδες. Σε πολλς περιοχς οι γαιοκτμονες ταν πολ σκληρο. Αυτ οδγησε σε μεγλες αγροτικς εξεγρσεις.


                          Λουδοβκος ΙΧ

     Απ το τλος του 14ου αι. εξεγρσεις ξεσπνε και σε αρκετς πλεις, στη Γαλλα, στην ιταλικ χερσνησο, στη Φλνδρα. Οι μποροι χνουν μεγλο μρος απ τα κρδη τους. Οι εργτες στις βιοτεχνες αντιμετωπζουνε τη φτχεια, την ανεργα και τους φρους που ζητον οι βασιλιδες. Αλλο (πως στο Παρσι) ξεσηκνονται ενντια σ' αυτος που μαζεουνε τους φρους κι αλλο (πως στη Φλωρεντα) τα καττερα μλη απ τις συντεχνες συγκροονται με τους πλοσιους αστος που κυβερννε τη πλη. Οι εξεγρσεις που γνονται στα τλη του Μεσαωνα φανερνουνε και κτι λλο: αντθετα με παλιτερα, αρκετο νθρωποι τρα, πιστεουν τι η κοινωνικ θση στην οποα γεννθηκαν μπορε να αλλξει.
     Στο 2ο μισ του 15ου αι. η Δ. Ευρπη αρχζει να ξεπερν τη κρση. Σιγ-σιγ οι ασθνειες υποχωρον, οι πλεμοι μεινονται και, σε σχση με τη προηγομενη περοδο, υπρχει ειρνη. τσι ο πληθυσμς αυξνεται πλι κι αναπτσσονται η γεωργα, η κτηνοτροφα κι η βιοτεχνα. Στους χερσαους και θαλσσιους δρμους υπρχει ασφλεια. Αρχζει να επιτρφει το χαμγελο ξαν. Αυτ βοηθ το εμπριο ν' αναπτυχθε. Παρλληλα δυναμνει η βασιλικ εξουσα σε σχση με παλιτερα. Μαζ με την οικονομικ και κοινωνικ εξλιξη εμφανζεται νας νος θεσμς: το κρτος.
      Πηγς της εποχς μας πληροφορον τι πολλο αγρτες επιστρφουνε στα χωρι τους που τα εχαν αφσει. Αρχζουν να καλλιεργον ξαν τα χωρφια, και αναπτσσεται κι η κτηνοτροφα. μως τα πργματα εναι πια διαφορετικ. Παρ' λο που ο πληθυσμς αυξνεται, τα εργατικ χρια εναι ακμη λγα. τσι, οι χωροδεσπτες, για να καλλιεργσουνε τη γη τους, αναγκζονται να δσουνε στους αγρτες πιτερα προνμια. Μετ τη κρση και τις εξεγρσεις, η κατσταση σε πολλς περιοχς στη δυτικ Ευρπη γνεται καλλτερη για τους αγρτες. Συνεχζουν να πληρνουν φρους στο χωροδεσπτη, αλλ αυτο που βρσκονται σε καλλτερη οικονομικ κατσταση αποκτονε πιο πολλ δικαιματα στη γη που καλλιεργον. Η δουλοπαροικα, δηλαδ η εξουσα που χουν οι χωροδεσπτες στους αγρτες, αδυνατζει.
     Βση για τη διατροφ συνεχζουν να εναι τα δημητριακ. Επειδ μως σο κρτησε η κρση η τιμ του σιταριο πεφτε, οι αγρτες τρα αρχζουν να καλλιεργονε κι λλα εδη: φροτα, περισστερα αμπλια για κρασ, φυτ για την υφαντουργα (π.χ. λινρι, βαμβκι). Επσης αυξνεται η κτηνοτροφα κι οι νθρωποι καταναλνουνε πιο πολ κρας. ταν τελεινουν οι πλεμοι, η βιοτεχνα και το εμπριο ακμζουν. μως κι εδ χουμε αλλαγς σε σχση με παλιτερα. σο κρτησε η κρση, πολλο μποροι, για να μεταφρουν με ασφλεια εμπορεματα και χρματα, ρχισαν να ψχνουν νους δρμους και νους τρπους. Πολλς πλεις πνω στους παλιος εμπορικος δρμους παρακμζουν, εν αρχζουν να ακμζουν λλες, που βρσκονται σε καινοριους εμπορικος δρμους. Οι βιοτχνες, ταν δε βρσκουνε τις Α' λες που χρειζονται για τα βιοτεχνικ προντα, κατασκευζουν να εδη. Παρλληλα υπρχουν νες ανγκες. Για παρδειγμα, οι πλεμοι με τα πυροβλα πλα
φρνουν ανπτυξη στη μεταλλουργα: εκτς απ εξαρτματα για τα πυροβλα πλα, κατασκευζονται κι λλα αντικεμενα (πως καμπνες, χλκινα ργα τχνης). Πολλο νθρωποι αλλζουνε τον τρπο που ζονε: αυτ φανεται στο ντσιμ τους, στο φαγητ τους και στη διακσμηση στα σπτια τους.
     Οι αλλαγς αυτς εναι πιο φανερς στους πλοσιους αστος. ταν τελεινουν οι πλεμοι οι δρμοι γνονται ξαν ασφαλες. Το εμπριο αναπτσσεται και πλι. Δπλα στους εμπρους απ την Ιταλικ χερσνησο και τη Φλνδρα χουμε και νους, πως εναι, π.χ., οι μποροι της Χνσα, που ελγχουνε το εμπριο στη Βρεια και στη Βαλτικ Θλασσα. Επωδς: Το 14ο αι. στη Δ. Ευρπη οι βασιλιδες καταφρνουν να βγουν απ τη κρση πιο δυνατο:
 -Στην Αγγλα, που νικθηκε απ τη Γαλλα στον 100αετ Πλεμο, ξεσπ νας δυναστικς πλεμος, που ονομστηκε πλεμος των δο Ρδων (1455-1485). Παρ'λ'αυτ το κρτος επεκτενεται κι οργαννεται.
 -Στη Γαλλα ο βασιλις βγανει πιο ισχυρς απ τον 100ετ Πλεμο με την Αγγλα. τσι, μπορε ν' αντιμετωπσει το κοινοβολιο και τους αριστοκρτες, που ζητον αξιματα και προνμια.
 -Στην Αγα Ρωμακ Αυτοκρατορα, που αποτελεται απ πολλς μικρς ηγεμονες, ο αυτοκρτορας δεν χει πραγματικ δναμη απναντι στους τοπικος ηγεμνες και στις πλεις.
 -Στην Ιβηρικ χερσνησο, το 1492, ο βασιλις Φερδιννδος της Αραγνας κι η βασλισσα Ισαβλλα της Καστλλης εννουνε τα βασλει
τους, κατακτονε το μουσουλμανικ κρτος της Γρανδα και διχνουνε τους Εβραους και τους μουσουλμνους που αρνονται να γνουνε
χριστιανο. πως επαμε, πολλο Εβραοι πγανε στην Οθωμανικ Αυτοκρατορα.
 -Στην Ιταλικ χερσνησο υπρχουνε πολλ κρτη: το Παπικ Κρτος, το Βασλειο της Νπολι, η Δημοκρατα της Βενετας κι οι εμπορικς πλεις-κρτη. Ανμεσ τους ξεχωρζουν η Φλωρεντα κι η Γνοβα.
 -Παρ τις διαφορς που χουν μεταξ τους, Γαλλα, Αγγλα κι Ισπανα την εποχ αυτ εναι κρτη με ισχυρ κεντρικ εξουσα κι οι βασιλιδες τους ελγχουν ακμη και την Εκκλησα στη χρα τους. Η δναμ τους στηρζεται στη διοκηση, στο δικαστικ μηχανισμ, στη φορολογα και στο στρατ.
 -Αριστοκρτες, αστο, νομικο και πλοσιοι μποροι, υπηρετονε στη κρατικ διοκηση και στη δικαιοσνη στο νομα του βασιλι: επιβλλουνε τη τξη για χρη του, δικζουνε στ' νομ του, μαζεουνε τους φρους γι' αυτν. Φρους τρα πληρνουν σχεδν λοι κι η φορολογα γνεται να σημαντικ κομμτι απ τα κρατικ σοδα (πρα απ τα σοδα που χει ο βασιλις απ τα κτματ του).
 -Αλλαγς γνονται και στο στρατ: αντ για τα φεουδαρχικ στρατεματα, τρα υπρχουν μνιμοι στρατιτες, που πληρνονται για να πολεμον. λλωστε ο πλεμος γνεται πια με να πλα: καννια και πολιορκητικς μηχανς.



     Η κρση που πρασε η δυτικ Ευρπη το 13ο και το 14ο αι. εχε συνπειες και για τη Καθολικ Εκκλησα: οι νθρωποι αρχζουν να αμφισβητον τη κοσμικ και τη θρησκευτικ εξουσα που εχαν οι ππες. σο κρτησε η κρση, πολλο κληρικο αφσανε τις θσεις τους, παραμλησανε τα καθκοντ τους κι ρχισαν να ζουν με τρπο που δεν ταριαζε για κληρικος. Συνμα, αρκετο πιστο ρχισαν να μην εμπιστεονται τον κλρο, να χνουνε το στριγμ τους σε μια εποχ πρα πολ δσκολη, που κυριαρχοσαν οι επιδημες κι ο φβος για το θνατο. τσι, σταματον να σβονται τους επισκπους, τους κληρικος γενικ, ακμη και τους μοναχος. Τους κατηγορον τι δε φροντζουνε τους πιστος τους πως πρπει κι τι το μνο που τους νοιζει εναι να μαζεουνε πλοτη κι εξουσες.
     Αλλ αυτ τα προβλματα δεν ταν τα μνα. Ο ππας αλλζει δρα κι απ τη Ρμη, πει στην Αβινιν. Τη περοδο απ το 1307 μχρι το 1377 που οι ππες χουν δρα την Αβινιν κι χι τη Ρμη οι ιστορικο την ονομζουν Αιχμαλωσα της Αβινιν. Tο διστημα αυτ οι ππες κνανε πολυξοδους πολμους και προσπαθοσαν να αντιμετωπσουνε τα οικονομικ τους προβλματα βζοντας πολλος φρους πουλντας εκκλησιαστικ αξιματα. ταν η Ρμη γινε πλι δρα του ππα, δημιουργθηκαν να προβλματα. Για 40 χρνια (1378-1417) υπρχανε 2 ππες, που ταν αντπαλοι μεταξ τους: ο νας εχε δρα τη Ρμη κι ο λλος την Αβινιν. Κποιοι ηγεμνες στη δυτικ Ευρπη υποστριξαν τον ναν ππα και κποιοι τον λλο, με πολιτικ κριτρια. Αυτ ταν το Μεγλο Σχσμα που απελησε σοβαρ τη θρησκευτικ εντητα στη Δ. Ευρπη. ταν τλειωσε, η Καθολικ Εκκλησα κι ο ππας χσανε μεγλο μρος απ τη δναμη και την εξουσα που εχαν. Επσης, δημιουργθηκαν θρησκευτικς κινσεις που κνανε κριτικ στον κλρο και ζητοσαν μεταρρυθμσεις. Η Καθολικ Εκκλησα θεωροσε τις κινσεις αυτς αιρετικς και τις καταδκαζε. Μες απ’ αυτ τη κρση στην Εκκλησα εμφανζεται ο ουμανισμς (βλ. Παρρτημα).
     Την εποχ αυτ, χριστιανο λγιοι που ονομζονται ουμανιστς μελετον με κριτικ τρπο αρχαα ελληνικ και λατινικ κεμενα, καθς και την αρχαα τχνη. Πιστεουν τι τα κεμενα αυτ εναι θεμλια (η βση δηλαδ) για την εκπαδευση. Σ' αυτ ψχνουν απαντσεις για τον κσμο, για τη φση, για το πς θα κνουνε καλλτερο τον νθρωπο. Σε πολλς μελτες τους αμφιβλλουνε για κποιες  ιδες που τις δχονταν λοι μχρι ττε. Οι λγιοι αυτο εναι πιστο καθολικο. Δε μελετον μως τον κσμο και τον νθρωπο μες απ τη θρησκεα (πως κναν οι λγιοι τον 11ο και το 12ο αι.), αλλ βασζονται πιτερο στη λογικ. Γι' αυτ μελετνε την Αγα Γραφ πως γρφτηκε και τη μεταφρζουνε στις γλσσες τους.
     Στα μσα του 15ου αι. στη γερμανικ πλη Μιντς (Μαγεντα) ο Ιωννης Γκοτεμπεργκ (Γουτεμβργιος) τελειοποησε τη τυπογραφα. Χρησιμοποησε μεταλλικς πλκες και κινητ στοιχεα (γρμματα, κμματα, τελεες κτλ.) απ μολβι. Τα στοιχεα αυτ τα βζαν το να δπλα στο λλο για να φτιξουνε λξεις και φρσεις. πειτα, τα περνοσαν με μελνι και με τη πρσα, τα στοιχεα φηναν το χνος τους στο χαρτ. τσι μποροσαν να παργουνε πολλ κεμενα και βιβλα που παλιτερα τα αντγραφαν με το χρι. Η εφερεση της τυπογραφας στη Δ. Ευρπη επηρασε πρα πολ τους ανθρπους και τη σκψη τους. Τρα πια πιο πολλο μπορον να αποκτσουνε γνσεις, αφο τα βιβλα εναι πιο φτην απ τα χειργραφα. Οι ιδες κυκλοφορονε πιο εκολα και φτνουνε σε περισστερο κσμο. μως πρπει να πομε τι τα
γρμματα κι η γνση διαδθηκαν αργ και κυρως στον πληθυσμ των πλεων. Οι κτοικοι στην παιθρο δε συμμετχουνε σ' λα αυτ κι οι πιο πολλο δεν ξρουν να διαβζουνε και να γρφουν. Σπουδαα ργα της εποχς, πως η Θεα Κωμωδα του Δντη, το Δεκαμερο του Βοκκκκιου, ο Ηγεμνας του Μακκιαβλλι γρφονται στα ιταλικ και μπορον να διαβαστον απ πολλος ανθρπους. Στη Γαλλα απ τους σπουδαιτερους συγγραφες ταν ο Φρανσου Ραμπελ, που γρφει στα γαλλικ.
     Με την τυπογραφα οι ουμανιστς, τα ργα και οι ιδες τους γιναν γνωστ σε λη σχεδν την Ευρπη. Γρω στο 1500 περπου 10.000.000 βιβλα χουν δη εκδοθε. Η Αγα Γραφ εναι το βιβλο που τυπθηκε περισστερο. Απ τα βιβλα που τυπνονται το 15ο αι. τα πιο πολλ εναι θρησκευτικ. Εκδδονται μως και λογοτεχνικ, νομικ κι επιστημονικ βιβλα. Η Βενετα κι η Αμβρσα εναι τα μεγλα κντρα για την τυπογραφα την εποχ αυτ. Φιλσοφοι και θεολγοι γρφανε στα λατινικ αλλ απ τον 11ο αι. υπρχανε στη Γαλλα τροβαδοροι και τρουβροι που εκφρζονταν στα Γαλλικ. Αυτο πγαιναν απ πργο σε πργο και στις δημσιες πλατεες, απαγγλλοντας ηρωικ τραγοδια, αρχικ σντομα, αργτερα μακροσκελες ωδς με δρση (Chansons de geste).Τα επικ σματα που μας παραδοθκαντ γραπτ εξυμνοσανε τις πολεμικς αρετς, αντλοσανε δε το θμα τους απ το παρελθν, απ την εποχ του Καρλομγνου ακμη παλιτερα. Στο πος Του Ρολνδου (la chanson de Roland), απ τα 1α ργα γραμμνα στα γαλλικ, βρσκουμε επσης ασθημα πατριωτισμο, την αγπη για τη "γλυκι Γαλλα".
     Αναπτχθηκε επσης η μυθιστορα, μμετρη ποηση αρχικ και πεζ αργτερα. ταν μυθοπλαστικς αφηγσεις που περιγρφανε φανταστικς ιστορες να ψυχαγωγσουνε και να καταπλξουνε το κοιν και σε αντθεση με το πος δεν εχανε διδακτικ ηθικ σκοπ. Σαν επκεντρο εχανε τη Γυνακα και σαν θμα τον ρωτα. ναν ρωτα μως εξιδανικευμνο, υποταγμνο, αιθριο. Στις βασιλικς και πριγκηπικς αυλς αναπτυχθκανε τα αβρ (courtois) θη. Η αβρτης αυτ εχε κι λλες συνπειες, που θα διαρκοσανε πολ. Δεν παργαγε μνο ερωτικ τραγοδια και μυθιστορες, πως το Roman de la rose, αλλ κι αγωγ των ηθν και των τρπων, που ταν μεγλο βμα προς τον πολιτισμ.
Παρλληλα βλπει το φως μια ολκληρη λογοτεχνα που ονομστηκε "ηθικοδιδακτικ", κτι σαν αντθεση προς τα επικ ποιματα, μια στιρα ισοπεδωτικ, επσης γραμμνη στα Γαλλικ με μεγλη ευχρεια φους.
     να λλο λογοτεχνικ εδος που καλλιεργθηκε εναι η λυρικ ποηση. Αρχικ οι ποιητς εναι αννυμοι αλλ σταδιακ εμφανζονται ονματα πως ο Ρυτμπφ τον 13ο αι. ο Κρολος της Ορλενης κι ο Βιγιν τον 14-15ο αι.. Εναι ποιητς που η ζω τους μας εναι γνωστ κι αντανακλται μσα στα ργα τους. Το διο και οι ιστορικο πως ο Φρουασρ κι ο Κομμν. Χρονικογρφοι σο κι ιστορικο κι οι 2, χουνε ζσει τα γεγοντα που περιγρφουν. Απ το 10ο αι. αναστθηκε πλι το θατρο. Πρανε τη συνθεια, στη λειτουργα του Πσχα αρχικ κι αργτερα σε πολλς μεγλες γιορτς της Χριστιανοσνης, να "σκηνοθετον" τις συνομιλες των αγων γυναικν μπρος στον τφο. Ολκληρη η πλη μαζευταν να δει το Μυστριο των Παθν. Αυτ τα λειτουργικ δρματα σταδιακ ρχισαν να παζονται στα προαλια των ναν και τλος, στα δια τα χωρι και τις πλεις. Καθιερθηκε να μιλνε τη καθομιλουμνη κι χι λατινικ κι απομακρνθηκαν απ το λειτουργικ χαρακτρα που εχαν αρχικ. Γνανε γνωστ σα Μυστρια και παζονταν απ επαγγελματες ηθοποιος. Τα εκκλησιαστικ μφια αντικαταστθηκαν απ ροχα της εποχς και τα σκηνικ γιναν πιο ρεαλιστικ. Σιγ-σιγ στο κεντρικ θρησκευτικ θμα ενσωματθηκαν κωμικ ιντερλοδια. τσι το θατρο πρε τον κοσμικ χαρακτρα που εχε και κατ τη κλασσικ αρχαιτητα, αν και διατρησε πντα το χριστιανικ θος. Εμφανστηκαν επσης διφορα εδη κωμωδας, πως η φρσα, η μωρα κι η διακωμδηση των θεων κηρυγμτων.
      Τλος στον Μεσαωνα παρατηρεται κυρως ανπτυξη της θρησκευτικς αρχιτεκτονικς, δηλαδ που σχετζεται με εκκλησες και ναος. Στην Ευρπη κυριαρχε ο Γοτθικς ρυθμς και πριν απ αυτν ο Ρομανικς ρυθμς. Ο 1ος νθισε απ το 1130 μχρι το 1500. Πολλο καθεδρικο ναο χτιστκανε σμφωνα μ' αυτ τον ρυθμ, πως η Παναγα των Παρισων. Επσης σημαντικ αναπτχθηκε και η Βυζαντιν αρχιτεκτονικ, με κλασσικ δεγμα την Αγα Σοφα στη Κωνσταντινοπολη.
     Ο ιστορικς Edward Gibbon (Γκμπον 1737-1794), γνσιο πνευματικ τκνο του Διαφωτισμο, θεωρε τη τελικ επικρτηση των θεσμν της πρωτοχριστιανικς περιδου με την νωθεν επιβολ ενς επσημου θρησκευτικο δγματος, ως ριζικ οπισθοδρμηση. Με αυτ το ανατολτικο δνειο διακπτεται ο πλουραλισμς κι η ανεκτικτητα που χαρακτηρζουνε τον ελληνο-ρωμακ πολιστισμ κι εισγεται η μεσαιωνικ ομοιομορφα σ' λους τους τομες της ιδιωτικς και δημσιας ζως. πως κι αν εκτιμσει κποιος τις ραγδαες αλλαγς εκενης της ιστορικς περιδου, γεγονς αδιαμφισβτητο εναι τι, στα 1000 χρνια πριν απ την αρχ του Μεσαωνα και στα 500 μετ απ αυτν, δηλαδ απ την Αναγννηση μχρι σμερα, η ποσοτικ αξηση και ποιοτικ βελτωση των γνσεων σε λους ανεξαρετα τους τομες ταν ασγκριτα μεγαλτερη απ αυτ στα χρνια του Μεσαωνα, ο οποος τσι μπορε να χαρακτηριστε ως εποχ στασιμτητας.
     σον αφορ ειδικτερα την Επιστμη και τη Τεχνικ, δεν μειναν αυτς εντελς στσιμες, ιδως κατ τον στερο Μεσαωνα, αφο στη συγκεκριμνη περοδο υλοποιθηκαν μερικς θεμελιδεις κατασκευς και προκψανε λγες, αλλ καριες εφευρσεις. Συγκρνοντας το ερος και το μγεθος των εξελξεων πριν και μετ απ' αυτ τα 1000 χρνια, μπορε οι βελτισεις κι οι νεωτερισμο της εποχς του στερου Μεσαωνα να μη θεωρηθονε τσο σημαντικ ργα, εναι μως ακριβς αυτ, που στηρχτηκαν οι μεταγενστεροι ερευνητς και τεχνικο για να θεμελισουνε τη ραγδαα εξλιξη της επιστμης και των εφαρμογν της που ακολοθησε. Κι εν δεν υπρξανε στην εποχ του Μεσαωνα ργα συγκρσιμα με κενα της Αρχαιτητας και της Αναγννησης, δεν εναι αμελητο το γεγονς τι διφοροι πρωτοπροι μηχανικο κατγραψαν οραματισμος εκενης της εποχς (13ος αι.), επιθυμες και προβλψεις για το μλλον, το σημεριν αναγεννησιακ παρελθν!
     Γρφει ο Roger Bacon (Μπικον, Βκων, ~1214-1294):

   "Εναι δυνατν να κατασκευσουμε σκφη ναυσιπλοας χωρς κωπηλτες, τσι στε τα πολ μεγλα (...) πλοα να μπορον, με οδηγ να και μνο κυβερντη, να ταξιδεουν πολ ταχτερα απ τα πλοα που κωπηλατε να πλθος αντρν. Εναι επσης δυνατν να κατασκευσουμε ιπτμενες μηχανς, τσι στε νας ντρας (...) να μπορε να την οδηγε, χρησιμοποιντας κποιο εργαλεο...

     Μετ απ περπου 3 αινες, στο πρασμα απ το Μεσαωνα στην Αναγννηση, ετομασε ο Leonardo Da Vinci σχδια γι' αυτς τις φαντασισεις του Μπικον κι φερε τον τεχνικ κσμο να βμα πιο κοντ στην υλοποησ τους.

     Ο κσμος της εποχς του πριμου Μεσαωνα τανε τα υπολεμματα της ρωμ. αυτοκρατορας, περιτριγυρισμνα απ διφορους λαος, οι οποοι λλοτε ενσωματνονται και συμμετχουνε στη δημιουργα πολιτισμο κι λλοτε απλς απομυζον. Στην Ανατολ εχε διαμορφωθε το Ανατολικ Ρωμακ Κρτος, πως προκυψε το τος 395, μετ τη διανομ που κανε ο Θεοδσιος A' (Flavius Theodosius, 347-395) στους 2 γιους του και το οποο ονομστηκε Ρωμανα, αλλ απ τα χρνια περ την οριστικ υποταγ στους Οθωμανος και μετ ρχισε να αναφρεται ως Βυζντιο (Γεννδιος, ρασμος, Βολφ, Μοντεσκι, Γβων.) Το κρτος αυτ, πολυφυλετικ και πολυγλωσσικ εκ γενετς, εξελληνστηκε σταδιακ.
     Το ανατολικ κρτος περιελμβανε αρχικ ελληνικος, ρωμακος, ιουδακος, αρμενικος, φργιους, παφλαγονικος, καππαδοκικος, λδιους, καυκσιους, γαλατικος, ιλλυρικος, γοτθικος, σκανδιναβικος, βανδαλικος, σλβικους (μετ τη κθοδ τους στη Βαλκανικ) κι λλους πληθυσμος της σημερινς Ελλδας, της Μ. Ασας, της Μ. Ανατολς και διαφρων λλων επαρχιν, καθς επσης και πληθυσμος με περσικς, αραβικς κ.. καταβολς στη Μ. Ασα και στα εδφη της Συρας, της Παλαιστνης και της Αιγπτου, σο αυτς οι χρες ανκανε στην αυτοκρατορα. Οι εκπρσωποι τσο διαφορετικν λαν, ετε ταν αυτχθονες για αρκετς χιλιετες δη, ετε εχαν εγκατασταθε κατ καιρος, λλοτε στερα απ επιδρομς και προσωρινς καταλψεις περιοχν, λλοτε ως μισθοφροι δολοι. Την εποχ του Ιουστινιανο ομιλονταν στη Κωνσταντινοπολη καταμετρημνες πνω απ 70 γλσσες! Εκτιμται τι αυτ την εποχ ο ελληνφωνος πληθυσμς στο Βυζντιο τανε λιγτερος απ το 1/3 του συνολικο πληθυσμο (C. Mango). Απ τους αυτοκρτορες του Βυζαντου ελχιστοι εχαν ελληνικ καταγωγ αλλ, αφενς η δναμη της συγκροτημνης ελληνικς γλσσας και του αρχαιοελληνικο πολιτισμο γενικτερα, αφετρου η συρρκνωση του Βυζαντου, απ μια εποχ κι στερα (αραβικ επκταση), στα εδφη που υπερσχυαν ελληνφωνοι πληθυσμο, οδγησε στη σταδιακ ελληνοποηση του κρτους.
     Στη Δση ο ρωμακς πληθυσμς αναμχθηκε στις βρειες και δυτικς περιοχς με τους Γαλτες, τους Κλτες και τον κριο γκο των γερμανικν λαν και διαμρφωσαν με τη προδο του χρνου απ κοινο, μσα απ τις ανγκες του γεωγραφικο χρου και της ιστορικς συγκυρας, μια διαφορετικ αντληψη για τη ζω και τον κσμο απ κενη των ανατολικν, ποτε αυτ η αντληψη μπρεσε να εκφραστε ενιαα. Τα διφορα κρτη που διαμορφωθηκανε κατ καιρος απ τους Ρωμαους, τους Γαλτες και τα πολλ γερμανικ (βαρβαρικ) φλα, με σημαντικτερο και μεγαλτερο εξ αυτν το κρτος των Φργκων του Καρλου και κεντρικ πλο εξουσας, με μικρ διαλεμματα, τον επσκοπο (ππα) της Ρμης, βρσκονταν διαρκς σε διαδικασες εναλλασσμενων συμμαχιν κι αντιπαλοττων, σε συνεχ ανταγωνισμ με στχο τη διατρηση επκταση της ζνης επιρρος, τη κατκτηση εδαφν και τη συγκντρωση πλοτου. Ο μεταρρωμακς κσμος ταν λοιπν στη παγκσμια κλμακα της εποχς διπολικς αφο μεταξ, αφενς του ανατολικο κρτους κι αφετρου του ποιου δυτικο εν απουσα συγκεκριμνου κρτους, του ππα της Ρμης, υπρχε πντα νας ανταγωνισμς. Αυτς ο ανταγωνισμς εχε μεν ως εικαζμενη επιδωξη την επιρρο κι επικυριαρχα της μιας πλευρς πνω στην λλη, οφειλταν μως σε μεγλο βαθμ και στη διαφορετικτητα των πληθυσμν που απαριθμθηκαν προηγουμνως και των αντιλψεων που αυτο οι πληθυσμο διθεταν που διαμρφωσαν στη πορεα.
     Εναι προφανς τι ο Μεσαωνας ρχισε με πολιτισμικ προβδισμα για την Ανατολ, που διθετε το πλεονκτημα της συνχειας του ελληνικο κι ελληνιστικο πολιτισμο. Την δια εποχ, τα γερμανικ, γαλατικ και κλτικα φλα στη Δση δεν εχαν ακμη αφομοισει το ρωμακ πολιτισμ κι υστεροσανε σημαντικ ναντι των Ανατολικν. Οι ανατολικο πληθυσμο απλεσαν μως σταδιακ αυτ το πλεονκτημα, κυρως λγω πολλαπλν μακροπρθεσμων, στοχων επιλογν των ηγεσιν του κρτους και των ομδων που κατεχανε το μονοπλιο της παιδεας. Κατληξη ταν να υποβαθμιστονε πολιτισμικ αυτο οι πληθυσμο, με τη προδο των αινων και να υποταχθονε στα μσα της 2ης χιλιετας, περπου μοιραα, στην εξ ανατολν ανερχμενη δναμη, τους Οθωμανος Τορκους.
     Αντθετα με τη σταθερ πτωτικ πορεα της Ανατολς, δως μετ την εμφνιση των Αρβων ως κυραρχης δναμης, στη Δση αναδεχθηκε, μες στις συγκεκριμνες γεωγραφικς συνθκες και τους κοινωνικος συσχετισμος που 'χανε διαμορφωθε, μσα απ πολλαπλς αντινομες και συγκροσεις αινων, νος πολιτισμς. Στον τεχνολογικ τομα αρχζει να ριζνει αυτς ο πολιτισμς κατ τη μση κι στερη μεσαιωνικ εποχ με τη δημιουργα πλεων και την κατασκευ μνημειωδν κτηρων κι αποστραγγιστικν καναλιν στα βορειοδυτικ παρλια, για τα οποα χρειστηκε να προηγηθε η κατασκευ μεγλων μηχανημτων (γερανο, ανεμμυλοι και υδρμυλοι, αντλες κ.α.). Μια επσης καρια εφερεση του στερου Μεσαωνα που επηρασε σημαντικ την εξλιξη της τεχνολογας εναι τα μηχανικ ρολγια, τα οποα αποτλεσαν τα πρτα ακριβ ργανα μτρησης στα χρια των ερευνητν, αλλ και το ναυσμα για την ανπτυξη της λεπτομηχανικς. Αυτς ο πολιτισμς διαδθηκε σταδιακ, με τον να τον λλο τρπο σε λο το σημεριν κσμο κι ονομζεται ευρωπακς δυτικς.
     Εντυπωσιακ σ' αυτ τη διαφορετικ πορεα που ακολοθησαν Ανατολ και Δση εναι τι, μχρι τλους, ακμα και τις στατες 10ετες πριν απ την οριστικ κατρρευση των υπολειμμτων του ανατολικο κρτους, οι ηγετικς δυνμεις του Βυζαντου, κυρως οι εκκλησιαστικο κκλοι κι οι εξαρτημνοι απ' αυτος πολιτικο κι οικονομικο παργοντες, αντιμετπιζαν με υπεροψα, αλαζονεα και περιφρνηση τη Δση (Παν. Κανελλπουλος: Γεννθηκα στο 1402), χαρακτηρζοντας τους διανοομενος της βρβαρους κι αγροκους. αυτο οι χαρακτηρισμο εχανε διαδοθε απ τους προηγομενους αινες κι εχανε διατηρηθε ως στερετυπα, λγω μειωμνης επικοινωνας κι λλειψης κατανησης για τα τεκταινμενα στη Δση. Ο Lemerle συμπερανει τι η βυζ. κοινωνα τανε "κλεισμνη σ' να κσμο δχως δυναττητα επικοινωνας, στον κλειστ κσμο του ακοραστου και μοντονα επαναλαμβανμενου θεολογικο λγου".
     Στο σημεριν μελετητ δημιουργεται η βεβαιτητα πως οι Ανατολικο δεν αντιλαμβνονταν, απ καλογερικ πεσμα απ αδυναμα, τις αλλαγς που εχαν αρχσει να δημιουργον μνιμες καταστσεις πολιτισμικς ποιτητας. Η εκδοχ δε τι οι ηγετικο εκκλησιαστικο κκλοι της Ανατολς στριζαν, απ μια εποχ και μετ, αυτ τη κατσταση γνοιας κι αντιπαλτητας, αποβλποντας σε μελλοντικ αναβθμιση του ρλου τους σε πολιτισμικ υποβαθμισμνο περιβλλον, δεν εναι καθλου ανσχυρη, κρνοντας απ το γεγονς της μετπειτα αγαστς συνεργασας με τους Οθωμανος.
     Ο Μεσαωνας κλενει με την εφερεση της τυπογραφας, η οποα λλαξε εκ βθρων τις διαδικασες αναπαραγωγς και διδοσης της γνσης και με την ναρξη των μεγλων θαλασσοποριν και τη δημιουργα αποικιν στην Ασα, την Αφρικ και την Αμερικ. Η εκμετλλευση των αποικιν και το δουλεμπριο οδγησαν στη συσσρευση πλοτου στα κρτη της Ευρπης, ο οποος βοθησε τις εξελξεις στη πολιτικ, την οικονομα και τη κοινωνα, αλλ κυρως, σον αφορ αυτ τη μελτη, στην επιστμη, τις τχνες και τα γρμματα.
     Η περοδος του Μεσαωνα συχν υποτιμται ως "εποχ της αμθειας και των προλψεων" οπτε οι νθρωποι τοποθετοσαν "το λγο των θρησκευτικν αρχν πνω απ την προσωπικ εμπειρα και τη λογικ σκψη". Η προσγγιση αυτ εναι κατλοιπο τσο της Αναγννησης σο και του Διαφωτισμο, ταν οι λγιοι συνθιζαν να υπογραμμζουν την αντθεση της δικς τους σκεπτμενης κουλτορας με κενη των προκατχων τους. Οι λγιοι της Αναγννησης υποστριζαν τι ο Μεσαωνας τανε περοδος παρακμς απ τον υψηλ πολιτισμ του κλασσικο κσμου. Απ τη πλευρ τους οι λγιοι του Διαφωτισμο, που θτανε τη λογικ σε υψηλτερο βθρο απ τη πστη, αντιμετωπζανε το Μεσαωνα σαν εποχ αμθειας και προλψεων.
     λλοι μελετητς, ωστσο, αντικροουν τι η λογικ απολμβανε μεγλης εκτμησης στη διρκεια του Μεσαωνα. Ο ιστορικς της Επιστμης ντουαρντ Γκραντ γρφει: "Αν ποτ εκφρστηκαν [στη διρκεια του 18ου αι.] επαναστατικς λογικς σκψεις, αυτ στθηκε μνο εφικτ επειδ η μακρ μεσαιωνικ παρδοση εδραωσε τη χρση της λογικς ως μια απ τις σημαντικτερες ανθρπινες δραστηριτητες". Επσης, αντθετα με την αντληψη που επικρατε μχρι και τις μρες μας, ο Ντιβιντ Λντμπεργκ γρφει τι: "ο λγιος του ψιμου Μεσαωνα σπνια βωνε τη καταπιεστικ εξουσα της Εκκλησας και θεωροσε τον εαυτ του ελεθερο (ιδως σε ,τι αφορ τις φυσικς επιστμες) να ακολουθσει τη λογικ και την παρατρηση που αυτς τον οδηγοσαν". Θλω να θυμσω εδ στο κλεσιμο, πως δεν πρπει να λησμονμε και τη γραφ επιγραμμτων, που ουσιαστικ δε σταμτησε απ την αρχαιτητα και μλιστα με μεγλη τχνη ως τα τλη του 17ου αι. και το ξρω γιατ στα ρθρα μου για τα επιγρμματα, φιλοξεν δημιουργος ως εκενο τον αινα, στα σγουρα.



     Η υποτμηση της εποχς επσης αντανακλται σε μερικς πολ συγκεκριμνες αντιλψεις. Μια εσφαλμνη αντληψη, που πηγζει απ το 19ο αι. και παραμνει μχρι σμερα πολ διαδεδομνη, εναι πως οι νθρωποι το Μεσαωνα πστευαν τι η Γη εναι εππεδη. Αυτ εναι αναληθς, καθς οι διδσκαλοι στα μεσαιωνικ πανεπιστμια συχν προσφεραν επιχειρματα υπρ του τι η Γη εναι σφαιρικ. Οι Λντμπεργκ και Ρλαντ Νμπερς, μελετητς της περιδου, επισημανουν τι "μετ βας υπρχε κποιος Χριστιανς λγιος το Μεσαωνα που δεν αναγνριζε τη σφαιρικτητα της Γης και που δεν γνριζε κατ προσγγιση τη περιφρει της". λλες παρανοσεις πως "η Εκκλησα απαγρευε τις νεκροψες και το διαμελισμ σωμτων στη διρκεια του Μεσαωνα", "η εξπλωση του Χριστιανισμο αποτελεωσε την αρχαα επιστμη", "η μεσαιωνικ Εκκλησα υπονμευσε την ανπτυξη της φυσικς φιλοσοφας", λες αναφρονται απ το Νμπερς ως παραδεγματα μθων που μχρι σμερα πολλο θεωρον ιστορικς αλθειες, παρλο που η σγχρονη ιστορικ ρευνα δεν τις υποστηρζει.
     Ο δυτικοευρωπακς Μεσαωνας μοιζει πολιτικ υποδεστερος και κοινωνικοοικονομικ υπανπτυκτος: εδαφικ πολυδισπαση σε διαρκς αντιμαχμενα κρατδια, παρακμ πλεων κι αστικο πολιτισμο, νκρωση εμπορου, επιδενωση συνθηκν διαβωσης, μικρ επιστημονικ προδος, λ' αυτ τανε φαινμενα ενδημικ σε πολλς περιοχς και για μεγλο χρονικ διστημα. Ο ρος σκοτεινο χρνοι μπορομε να πομε πως αληθς ταιριζει στη Δση τους 1ους 3-4 αινες, πριν την λευση του Καρλομγνου. Οι νες πολιτικς εξελξεις, οι κοινωνικο μετασχηματισμο και τα διανοητικ ρεματα μετ τον 15ο αι. δημιοργησανε κσμο πολ διαφορετικ, που νιωθε την ανγκη να επιβληθε επ της μεσαιωνικς ανμνησης.
     Προφανς η επμενη μρα μετ τον κατακερματισμ της Δ. Ρωμ. Αυτοκρατορας απ' τα γερμανικ φλα τανε ζοφερ και χαδης. μως για πολλος λαος ο Μεσαωνας υπρξεν εποχ νθησης κι εξλιξης. Σε σχση με την αρχαιτητα π.χ., η Γερμανα, η Ρωσα κι η B.Ευρπη γνωρσανε πολ ψηλτερη πολιτικ ανπτυξη, πολιτιστικ δημιουργα και κοινωνικ οργνωση κατ το Μεσαωνα, που χει να επιδεξει κποια απ τα ωραιτερα δεγματα αρχιτεκτονικς, λογοτεχνας και καλν τεχνν. Οι νθρωποι της εποχς, παρ τα πενιχρ τους μσα, χτσσανε κποια απ' τα εντυπωσιακτερα μνημεα του ανθρωπνου πολιτισμο. Καθ' λη τη διρκει του, γλπτες, ξυλουργο, ζωγρφοι, χρυσοχοι κι υαλουργο εργαστκανε κι αφσανε κληρονομι εξεζητημνα κοσμματα, λεπτοδουλεμνα αγλματα, θαυμσιες εικνες, μαγευτικ, πολχρωμα βιτρ (οι Δυτικο) και ψηφιδωτ (οι Βυζαντινο). Τα μεσ. χειργραφα εναι αληθιν κομψοτεχνματα καλλιγραφας και ζωγραφικς. Και μιλντας για ζωγραφικ, ποιος νθρωπος με τη στοιχειδη αισθητικ δε αναρριγ στη θα της Θεοτκου του Βλαδιμρ, του Ευαγγελισμο της Αχρδος των πινκων του Τζιτο;
     Φθνοντας στη γραμματεα παρατηρομε τι παρ τον υψηλ αναλφαβητισμ, το φιλολογικ απθεμα απ την εποχ εναι τερστιο. Ιστορικ ργα, χρονογραφες, ιατρικο οδηγο, συλλογς μνων, ποιματα και παραμθια συνθτουνε σκηνικ τερστιας γραμματειακς παραγωγς. Η παραγωγ αυτ φτνει απ τα ακριτικ πη του Βυζαντου, τις Ιστορες του Καντρμπουρυ και τα ιπποτικ μυθιστορματα, μχρι τη Θεα Κωμωδα του Δντη, το Χρονικ του Μωρως και τη Πανοπλα Δογματικ. Η μουσικ γνρισε μεγλη ανπτυξη, τσο στο σχεδιασμ της (ντες, αρμονα), σο και στο αποτλεσμα: μχρι σμερα μελετνται κι ακογονται ευχριστα τα ργα της μεσαιωνικς μουσικς, απ τους βυζαντινος και λατινικος γρηγοριανος ψαλμος μχρι τους ζωηρος, κεφτους ρυθμος που τραγουδοσαν οι τροβαδοροι στα πανηγρια της Γαλλας και της Γερμανας.
     Ιδως απ τα μσα προς τλη, χει να παρουσισει πλθος εφευρσεων και γενικ καινοτομιν, που συμβλανε στη μετπειτα τεχνικ κι υλικ προδο του ανθρπου. Σαν εποχ με πολλος πολμους και διαρκες απειλς ασφαλεας (ενσαρκωμνες στο Σαρακην πειρατ και το Βκινγκ επιδρομα στις ορδς των Μαγυρων και των Σελτζοκων), ο Μ. γνρισε αλματδη προδο της τεχνολογας των πλων. Το μακρ τξο της Ουαλλας, η βαλλστρα κι οι καταπλτες με αντβαρο (τρεμπουστο) φραν επανσταση στη μχη εξ αποστσεως, εν οι τελειτατες πανοπλες -αριστουργματα της σιδηρουργας- και τα μεγλα ξφη εξοπλσανε τους θρυλικος ιππτες, απ τους καλλτερους πολεμιστς της ιστορας. Μπορε να μοιζει οξμωρη η ανπτυξη των φονικν οργνων του πολμου ως θετικ εξλιξη, αλλ πρπει να λβει κανες υπ' ψην τι κενη την εποχ η Ευρπη δεν τανε το κντρο του κσμου. ταν η εξαιρετικ εκπαδευση, το αντερο υλικ κι η ψηλτερη μαχητικ ικαντητα που επιτρψανε στους Βυζαντινος και τους Δυτικος ν' ανταπεξλθουνε στις περιοδικς εισβολς των δυνμεων της Ασας, που πολλκις λγο λλειψε να καταπιονε τη Γηραι πειρο.


         Τρεμπουσ (trébuchet), καταπλτης πανσχυρος μακρυνς απστασης

     Ο μεσαιωνικς νθρωπος υπρξεn εξαιρετικ καινοτμος, κατασκευζοντας διαρκς να εργαλεα και μηχανς βελτινοντας αρχαα. Συχν κποιες απ' αυτς τις κατασκευς εχαν ασιατικ προλευση, αλλ στον μεσαιωνικ Ευρωπαο πιστνεται η πρωττυπη και μαζικ χρση τους, που βοθησε στην ανπτυξη της Γηραις Ηπερου ως 1ης οικονομικς και τεχνικς δναμης στον κσμο. Οι αρχαοι νερμυλοι αναβαθμiστκανε και πρ' απ' την αλευροποια πλον θτανε σε κνηση πριονιστρια, σιδηρουργεα και λατομεα. Η εφερεση των ανεμμυλων δωσε τερστια θηση στη γεωργα. Κατασκευστηκεν η χειρμαξα εργασας, η 4τροχη μαξα, το τροχοφρο υν, τ' λογα απκτησαν κολλρα λξης και πταλα, εν στθηκαν οι 1ες πρσες οινοποιεων. Πολπλοκοι γερανο βοηθσανε στο κτσιμο μεγαλοπρεπν κτηρων, εν δημιουργηθκανε τα 1α τζκια με καπνοδχους πως τα γνωρζουμε σμερα. Η μτρηση της ρας γινε ευκολτερη με τις κλεψδρες μμου και τα μηχανικ ρολγια. Η τριζωνικ καλλιργεια κι η αγρανπαυση κνανε τη γη πιο προσοδοφρα και τις σοδεις πιο πλοσιες. Οι Ευρωπαοι παρουσασαν αξιοθαμαστη προδο στη ναυπηγικ, που παργαγε να εδη πλοων, καταλλλων ετε για τις ανοικτς θλασσες του Ατλαντικο ετε για τη πολυσχιδ, νησιωτικ ακτογραμμ της Μεσογεου.
     Ο Μεσαωνας χει συνδυαστε με τη θεοκρατα, τη φεουδαρχα και τη μοναρχα. Παρ’ τι αυτς οι παρατηρσεις εναι σωστς, παραβλπονται τσο οι θετικς πτυχς τους, σο κι λλα συστματα της εποχς. Η φεουδαρχα της Δ. Ευρπης μοιζει δυσκνητη και καταπιεστικ -και με τα σημεριν δεδομνα ντως ταν- μως αποτελοσε το βλτιστο τρπο αντιμετπισης και διαχερισης του χους του πρωμου Μεσαωνα και της οργνωσης τσο της παραγωγς, σο και της μυνας. Στο Βυζντιο απ την λλη μπορομε μ' ενδιαφρον να παρατηρσουμε πρωττυπη, αιρετ μοναρχα που παρ το δεσποτισμ της εχε σειρ δικλεδων ασφαλεας κατ της αυθαιρεσας του αυτοκρτορα, πως αυτ που οι ιστορικο ονομζουν "νμιμο δικαωμα στην επανσταση" αν ο κτοχος του θρνου αποδεικνυταν ανξιος του θεου λειτουργματος του. Η δε Καρολγγεια αυτοκρατορα κι στερα η
Αγα Ρωμακ διδοχος της χουνε θεωρηθε ως πρωτοπρα ενοποιητικ σχματα πληθρας λαν και χωρν υπ κοινν εξουσα που τρπον τιν υπρξανε πργονοι των συγχρνων εγχειρημτων ευρωπακς ενοποησης (γι' αυτ και σμερα μεγλοι υπρμαχοι της ΕΕ τιμνται με το παρσημο του Καρλομγνου). [Ββαια, ξεχν ο ιστορικς μας, να μας πει πως απ το κθε επτευγμα, εκτς πως ο σκοπς τανε καθαρ για τους ευγενες και τους ιερες ουσιαστικ, σπνια πγαινε και κτι μπλικο στη τσπη των απλν, ρα αρεται κατ πολ ο ισχυρισμς του κι αναιρεται και το... δικαωμα στην επανσταση, καθς λες σχεδν σες λβανε χρα την εποχ αυτ, πνιγκανε στο αμα στην αγχνη (φωτς). Ε ναι!!! σχ δικ μου].
     Η πολιτικ στο Μεσαωνα τανε πολ πιο αποκεντρωμνη απ ,τι σμερα τη πριμη νετερη εποχ. Ακμη και μετ τη παρακμ της φεουδαρχας, χρη στην οποα οι βασιλες εδραωσανε την εξουσα τους επ των ευγενν, βλπουμε να σστημα διακυβρνησης που εκτειντανε πολ πρα της ανακτορικς αυλς. Στη δση απ τον 13ο αι. και μετ βλπουμε ραγδαα νοδο θεσμν και συστημτων τοπικς αυτοδιοκησης, πλεις αυτνομες και προστατευμνες απ τους φεουδρχες βσει καταστατικν χαρτν, συλλγους και σωματεα κληρικν κι ιδιωτν με αντικεμενο φιλανθρωπες ποικλες κοινωνικς δραστηριτητες, πανσχυρες συντεχνες επαγγελματιν και ββαια την Εκκλησα.

                                    Επλογος

     Σε αυτ το κομμτι του ρθρου, λω να βλω μια σνοψη των καλλιτεχνικν ρευμτων, των τεχνν και των καλλιτεχνν εκενης ολκερης της περιδου, αλλ μνον επιγραμματικ, -πλην μως θα 'ναι ταγκαρισμνα με τον αντστοιχο σνδεσμο (που υπρχει) στο Στκι, με το βιογραφικ  και τα ργα του.
     Κατ' αρχν κυρως 3 ρυθμο τχνης (τεχνοτροπες) επικρατσανε κατ τη μακρ διρκεια του Μεσαωνα: Ο Ζωωομορφικς, ο Ρομανικς κι ο γνωστς μας Γοτθικς ρυθμς. Οτιδποτε τυχν λλο που δεν πφτει μσα σε αυτος και το χσαμε στη πορεα τοτη, ας του δσουμε τον ρο Μεσαιωνικς γενικ κι ας το αφσουμε προς το παρν. Και κυρως μνο μια τεχνικ, εκενη της Τοιχογραφας (φρεσκ). Οι τχνες που θα περσουν αυτ τη κρισρα εναι η Λογοτεχνα, η Ζωγραφικ-χαρακτικ-ξυλογλυπτικ, η Αρχιτεκτονικ, κι η Γλυπτικ. Κατ συνπειαν, οι καλλιτχνες που θ' απαριθμηθον, θα ανκουνε σε κθε μια απ' αυτς και φυσικ με τη χρονολογικ τους σειρ. Πμε γερ λοιπν:


                        Μοναχο Εν ρα Λειτουργας λεπτ.
                            φρεσκ του Τζιτο (14ος αι.)

Ζωγραφικ-χαρακτικ-ξυλογλυπτικ

"Cimabue" Cenni Di Pepo (1240-1302) Γοτ&theta