-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

: &

              Βιογραφικ

     Γεννθηκε στην Ελα της Κτω Ιταλας στα τλη του 6ου αι. π.Χ. σε περιβλλον επηρεασμνο απ τις απψεις των Πυθαγρα και Ξενοφνη. Θεωρεται η πλον πρωττυπη μορφ της προσωκρατικς σκψης. Σ' αντθεση με τους ωνες φυσιολγους δεν αναζητ την εντητα του κσμου σε μια φυσικ ουσα, αλλ στην δια την "ονττητα" των πραγμτων που μας περιβλλουν, στο "εναι" λων των ντων κι λων των πραγμτων. Ενδιαφρθηκε για τη διδοση των φιλοσοφικν του ιδεν και συγκντρωσε γρω του μαθητς. Οι μεταγενστεροι αναφρονται συχν στην ελεατικ σχολ, εννοντας κυρως αυτν, τον νετερο συμπολτη του Ζνωνα και τον Μλισσο απ τη Σμο. Η σχση μως με τους μαθητς του εναι σχση διανοητικς συγγνειας, δεν θυμζει σε τποτε την ιεραρχικ οργνωση της πυθαγρειας αδελφτητας.
     Ο Παρμενδης ο Ελετης τανε προ-Σωκρατικς φιλσοφος ιδρυτς της Ελεατικς Σχολς και θεωρεται ο πατρας της μεταφυσικς. Οι διδασκαλες κι οι συνεισφορς του χουν ανακατασκευαστε απ τμματα του κριου ργου του Σχετικ Με Τη Φση. Επιπλον, επηρασε τη σκψη του Πλτωνα και του Αριστοτλη. Πστευε τι το κνημα, η αλλαγ και η ποικιλα των υπαρχντων πρξεων ταν μνο κτι εμφανς και τι υπρχε μνο μια αινια πραγματικτητα "Το Ον". Πρκειται για την αρχ τι "λα εναι να". Δεν υπρχουν αξιπιστα αρχεα που να μαρτυρον τη μρα που γεννθηκε, αν και πιστεεται τι γεννθηκε γρω στο 515 π.Χ. Υπρχουν λλες ερμηνεες που δεχνουν τι γεννθηκε μλλον γρω στο τος 540 π.Χ.. Αυτ τα δεδομνα σχετζονται μεσα με την ημερομηνα δρυσης της Ελας, επειδ οι ημερομηνες που σχετζονται με αυτος τους αρχαους χαρακτρες συνδονταν με τη σειρ τους με κενες της δημιουργας πλεων. σον αφορ ειδικτερα την Ελα, πιστεεται τι η πλη αυτ ιδρθηκε μεταξ των ετν 540 και 530 π.Χ.. πως και να 'χει γεννθηκε στην Ελα, μρος που βρσκεται στην ακτ της Καμπανας, ντια της σημερινς Ιταλας..
     Εναι γνωστ τι η οικογνει του ταν πλοσια και τι ζοσε σε προνομιακ κατσταση. Κποια αρχεα δεχνουν τι ο πατρας του ταν Pires. Τα μλη της οικογνεις του κατεχαν θσεις ευγενεας, τσι απ νεαρ ηλικα συνδονταν με διφορες πτυχς του πολιτικο πεδου που αποτελοσαν το πλασιο τους. Υπρξε μαθητς του Ξενοφνη, να φιλσοφο που θεωρεται στην ιστορα σαν ο 1ος φιλσοφος για να εξετσει το μυστριο του Θεο και το νημ του, για το λγο αυτ θεωρεται 1ος θεολγος στην ιστορα. Ως μαθητς του Ξενοφνη, ταν σε μεση επαφ με τη διοκηση των πολιτικν καταστσεων στην Ελα, ακμα πρτεινε νομοθετικς ρυθμσεις, αλλαγς και προτσεις.
     Κατληξε να υποβλει συγκεκριμνες προτσεις στον τομα της νομοθεσας στην δρα του Ελα, ακμη κι ορισμνες πηγς δεχνουνε πως ταν αυτς που γραψε τους νμους αυτς της πλης. Αυτ χει νημα επειδ ερχταν απ μια ισχυρ μ' επιρρο οικογνεια, οπτε θα μποροσε να χει πρσβαση σε αυτς τις θσεις εξουσας. Σντομα οι κτοικοι βλπανε με καλ μτι τις προτσεις του, γιατ θεωροσανε πως ταν αυτς που 'χε δημιουργσει αυτ την ατμσφαιρα της αφθονας, της ευημερας και την αρμονα που υπρχε εκενη την εποχ στη πλη τους. Το ραμ του απ αυτ την ποψη εχε να τσο θετικ αντκτυπο στους πολτες, που δσανε νομα σ' αυτ: "Η Παρμενιδιακ Ζω", που συνδεται με τον τρπο ζως του. Αυτ η ιδα γινε να ιδανικ που θελαν να φτσουν οι πολτες της Ελας.



     Παρ τις χι πολ ακριβες σχετικ με αυτ, ωρισμνες πληροφορες δεχνουν τι μπορε να ταν μαθητς του Αναξμανδρου στη Μλητο. λληνας γεωγρφος και φιλσοφος που ταν αντικατασττης του Θαλ κι ακολουθοσανε μαζ τις διδασκαλες του. Επσης, εναι πιθανν να ακολοθησε τη διδασκαλα του Αμινα, ενς Πυθαγορεου. Υπρχουν ακμη και πληροφορες που πιστοποιον τι χτισε να θυσιαστριο γι' αυτν, ταν πθανε. Ο λληνας φιλσοφος εχε επσης μαθητς, μεταξ των οποων ο Εμπεδοκλς κι ο Αγκριζεντας ο νας φιλσοφος κι ο λλος γιατρς, αλλ κι ο Ζνων, που τανε λγο μικρτερος του κι εχε γεννηθε και στην Ελα. Με τον Ζνωνα, ταξδεψαν στην Αθνα ταν ταν 65 ετν κι υπρχουνε στοιχεα πως εκε τον κουσε να μιλει ο Σωκρτης. Σμφωνα με τον ιστορικ Πλοταρχο, ο πολιτικς Περικλς πγαινε συνεχς στα μαθματ του κι ενδιαφερτανε πολ για τις διδασκαλες του. Εκτιμται πως ο Παρμενδης πθανε το τος 440 π.Χ..
     Η φιλοσοφα του εχε μια αρκετ λογικ προσγγιση, που τον κανε ναν απ τους πρτους που χρησιμοποισανε τη λογικ στις προσεγγσεις του. νας απ τους κριους πυλνες σκψης του εναι τι η πραγματικ παρξη θα μποροσε να γνει αντιληπτ μνο μσω λογικς κι χι μσω αισθσεων. Δηλαδ, μνο η αληθιν γνση θα μποροσε να προσεγγιστε με αποτελεσματικ κι ειλικριν τρπο μσω της λογικς κι χι μσω αισθσεων. Χρη σε αυτ τη σλληψη θεωρεται πως ταν φιλσοφος που δημιοργησε τον ιδεαλισμ που πρτεινε ο Πλτωνας. Σμφωνα με αυτν, το ον εναι μνιμο και μοναδικ. Αυτς ο φιλσοφος υποδεικνει τι η εσωτερικ αντφαση εμποδζει τη κατευθυνμενη σκψη προς την αναζτηση της παρξης. Η σκψη του εναι πως υπρχουνε δο τρποι επτευξης της γνσης. ο τρπος της αλθειας, που ονομζεται αλθεια κι ο τρπος της γνμης, που ονομζεται δξα. Δηλνει τι ο μνος τρπος για την επτευξη της γνσης εναι μσω του 1ου τρπου και δεχνει πως ο 2ος εναι γεμτος αντιφσεις και γνση που δεν εναι πραγματικ, αλλ μνο φαινομενικ. Ο τρπος της γνμης χει την αφετηρα του στην παρξη της μη παρξης. δηλαδ, σε στοιχεα που δεν εναι πραγματικ, δεν εναι αληθιν, που δεν υπρχουν. Σμφωνα με τον Παρμενδη, η πορεα της ποψης συνεπγεται την αποδοχ της μη παρξης, πργμα που θεωρεται τοπον.
     Απ την λλη, ο τρπος της αλθειας προσπαθε συνεχς να αναφρεται στην παρξη, να την ονομζει και να της δνει λη την απαρατητη σημασα. Εξ αιτας αυτο, ο Παρμενδης δεχνει πως αυτς εναι ο μνος τρπος προσγγισης της πραγματικς γνσης. Ττε, ο φιλσοφος ορζει τι η σκψη κι η πραγματικτητα πρπει να συνυπρχουν αρμονικ, χωρς καμα αντφαση κι αντρρηση. Πρπει επσης να εξεταστον μνον οι αντιλψεις που βασζονται σε λγους, που μας επιτρπουν να προσεγγσουμε τη γνση με πιο παραγωγικ τρπο. δειξε πως ταν οι αντιλψεις ανταποκρνονται στις αισθσεις, θα εναι δυνατ μνο η επτευξη αποσταθεροποιητικν στοιχεων, διτι αυτς μνον αντανακλον να περιβλλον που αλλζει διαρκς. τσι, η πραγματικτητα που εμφανζεται ως αποτλεσμα της αντληψης μσα απ τις αισθσεις δεν υπρχει πραγματικ, εναι μια ψευδασθηση. Εναι απλς μια εμφνιση της πραγματικτητας, αλλ δεν εναι η πραγματικτητα αυτ.
     Αναφρει επσης πως η ννοια της παρξης συνδεται αναγκαστικ με την ννοια της αιωνιτητας. Το επιχερημα γι' αυτ εναι πως αν μετατραπε σε κτι λλο, ττε δεν εναι πλον, τσι στε γνεται να μη-ον κι αυτ εναι τοπον. τσι η παρξη δεν μεταβλλεται μετασχηματζεται με καννα τρπο, αλλ απλς εναι πντα η δια σ' λη την κταση. σον αφορ τη γννηση της παρξης, διαπιστνει μ'αυτ το γεγονς, τι δεν θα μποροσε να δημιουργηθε, επειδ σημανει τι ταν μια εποχ που δεν υπρχε κι αν κτι δεν υπρχει, δεν εναι. Αντθετα, πιστεει πως εναι αινια διαχρονικ, χοντας χαρακτρα που δεν μπορε να γεννηθε να πεθνει, γιατ αυτ θα σμαινε τι θα ταν. Ομοως, η παρξη εναι αδιαρετη. Γι' αυτ τον φιλσοφο, ο διαχωρισμς υποδηλνει την παρξη κενν. δηλαδ, της μη παρξης. Επομνως, εναι αδνατο να διαιρεται η παρξη, αλλ πρπει να θεωρεται μια ενιαα μονδα. Για να εξηγσει αυτ την ννοια, ορζει τι εναι μια σφαρα, που λοι οι χροι χουν το διο μγεθος και τα δια συστατικ στοιχεα. Στη συνχεια, μπορε να θεωρηθε ως κτι που δεν μπορε να χωριστε κι αυτ εναι σο με τον εαυτ του σε λες τις περιοχς του. να λλο σημαντικ στοιχεο αυτς της σφαρας εναι ο περιορισμς της. Αναφρει τι υπρχουν ρια που περιλαμβνει ον, ως αποτλεσμα της ννοιας τι η ευημερα δεν υπκειται σε αλλαγς και μετασχηματισμος, αλλ αντιστοιχε σε μια μονδα.
     Για πολλ χρνια, οι λληνες φιλσοφοι εχαν προβληματιστε για τη προλευση λων των πραγμτων κι αυτ το αρχικ στοιχεο ονομστηκε Αρχ. Κθε φιλσοφος συνδει αυτ την αρχ με συγκεκριμνο στοιχεο: για μερικος ταν νας μνο ενεργοποιητς και γι' λλους ταν μια συνρτηση στοιχεων. Για τον Παρμενδη η παρξη δεν ταν να εξωτερικ στοιχεο, αλλ η δια ικαντητα να εναι, να υπρχει κι ταν να κοιν χαρακτηριστικ λων των ντων. Αυτ η προσγγιση ταν καινοφανς, δεδομνου τι οι λλες ερμηνεες της αρχιτεκτονικς υποτχθηκαν σε εξωτερικ στοιχεα, που προρχονταν απ τη φση. Αντθετα, αυτ που πρτεινε ταν να εντοπσει αυτ την προλευση των πραγμτων, που εναι η δια σε λα τα ντα, απ μια πολ πιο ορθολογικ ποψη, αφνοντας κατ μρος το παραδοσιακ νατουραλιστικ ραμα εκενης της εποχς. Ττε δειξε τι λα σα υπρχουν εναι. Απ την λλη πλευρ, αυτ που δεν υπρχει (πως το σκοτδι η σιωπ) δεν εναι. τσι ,τι υπρχει εναι αινιο κι ανεξντλητο και δεν μπορε να προλθει απ τη μη παρξη, βασικ επειδ δεν υπρχει. Το γεγονς της παρξης σημανει τι λες οι μονδες της παρξης εναι σες. Ισχυρστηκε τι μνο η μη παρξη μπορε να εναι διαφορετικ μεταξ τους, διτι εναι αυτ που δημιουργε ασυνχεια και διακοπς μσα στον εαυτ της. ντας, δεν μπορε να δημιουργσει αυτς τις ασυνχειες, γιατ ττε θα γνει μη-παρξη. Επιπλον διαπστωσε πως η παρξη, ουσιαστικ, δεν μπορε να μετακινηθε να αλλξει, διτι τσι θα ταν η μη παρξη. Επομνως, αυτς ο φιλσοφος θεωρε τι το ον εναι αμετβλητο.



     Μεταξ των συμβολν του ταν κι η ανπτυξη της σχολς. Εκε εμπλκεται σε μια φιλοσοφικ δραστηριτητα που επεδωκε να δσει αιτες που θα εξηγοσαν τον τρπο με τον οποο η ονττητα καταλογολογθηκε απ τις ιδες αυτς της σχολς. Εν μερικο συγγραφες ισχυρζονται πως ταν ο ιδρυτς της Ελεατικς σχολς, λλοι υποστηρζουν τι ο Ξενοφνης ταν ο αληθινς ιδρυτς. Ωστσο, υπρχει συνανεση τι ο Παρμενδης εναι ο πιο αντιπροσωπευτικς φιλσοφος του εν λγω σχολεου. Μεταξ των συμβολν του, μπορον να θεωρηθον οι κριτικς του στον Ηρκλειτο, που εξφρασαν τις αρχς του μετασχηματισμο κι δειξαν τι δεν υπρχε ακνητο που παρμενε το διο. Σμφωνα με τον διο, ο Ηρκλειτος κανε τα πντα αδνατα ταν επε τι τα πντα ρει και τποτα δεν παρμεινε. Αυτ η συζτηση μεταξ των προΣωκρατικν υπρξε απ τους πυλνες της εξλιξης της φιλοσοφας και πολλο συγγραφες εξακολουθον να εργζονται σε αυτς τις ιδες.
     Το μνο γνωστ ργο του τανε το φιλοσοφικ του ποημα με ττλο "Σχετικ με τη φση" Σε αυτ το ποημα ασχολεται με διφορα θματα πως η παρξη, η αλθεια, η προλευση των θεν κι η δια η φση. Η μεγαλτερη καινοτομα του ποιματος ταν η μεθοδολογα της επιχειρηματολογας της που ανπτυξε με αυστηρτητα. Στο επιχερημ του, κανε μια συζτηση για αρχς που θεσαν συγκεκριμνα αξιματα και συνχισαν τις επιπτσεις τους. Γραμμνο σε δακτυλικ 6μετρο, απ' που ευτυχς διασθηκαν τα πιο σημαντικ μρη. Στο ποημα νας νος (ο διος ο Παρμενδης) διηγεται τη μησ του στη φιλοσοφα απ μια θε, που αναλαμβνει να τον κρατσει μακρυ απ τις κοινς αντιλψεις των ανθρπων, "που αληθιν εμπιστοσνη δεν υπρχει", και να τον οδηγσει στην "ατρμητη καρδι της ολοστργγυλης αλθειας".
     Οι δο μεγλοι φιλσοφοι της εποχς, ο Ηρκλειτος κι ο Παρμενδης, θα υποδεξουν μια λλη προσγγιση. Συνθως θεωρομε τι εκπροσωπον αντθετους πλους στη φιλοσοφα: ο Ηρκλειτος εναι ο φιλσοφος της αναης αλλαγς κι ο Παρμενδης της απλυτης ακινησας. Κι μως η αφετηρα της σκψης τους εναι κοιν. Και για τους 2 η φιλοσοφα εναι ρνηση του κοινο νου. Στις διαδεδομνες πεποιθσεις των ανθρπων, στις θρησκευτικς τους πρακτικς, ακμη και στις απλς εικνες που σχηματζουν για τον κσμο, δεν υπρχει η παραμικρ δση αλθειας. Ο φιλσοφος δεν θα κολακψει ποτ το πλθος, δεν θα επιδιξει να το προσεταιριστε. Για να το αποσπσει απ τις βεβαιτητς του δεν θα διστσει να κατακρνει ανοιχτ τις συνθειες, τις αξες και τις αντιλψεις του. Η φιλοσοφα εναι μια εντελς να μορφ γνσης, η οποα διεκδικε ευθαρσς την πρωτοτυπα και την αυτονομα της. Δεν συνδεται με τη θρησκευτικ πρακτικ, δεν χρωστ τποτε στην ποιητικ παρδοση και στην αρχαα σοφα οτε αποτελε συνχεια της ιωνικς ιστορας. Ο φιλσοφος θα διαχωρσει τη θση του απ κθε μορφ παλαιτερης γνσης, θα αποκαθηλσει τους δασκλους των προηγομενων γενεν.
    Ο Ηρκλειτος κι ο Παρμενδης θα παρουσιαστον ως θεματοφλακες μιας αλθειας που τους ξεπερν. Ο φιλσοφος εχε τη τχη το χρισμα να του αποκαλυφθε κποια στιγμ η αλθεια και τρα ανλαβε την αποστολ να τη μεταδσει και στους λλους. "Μην ακοσετε εμνα αλλ τον Λγο" εναι η συμβουλ του Ηρκλειτου. Ο Παρμενδης αφηγεται τη φιλοσοφικ του μηση απ μια θε που του αποκλυψε τι η μνη αληθιν γνση εναι η γνση του ντος. Λγος κι Ον με τη φιλοσοφα κατακτον βμα το βμα το βασικ τους λεξιλγιο.



     Στο ργο του αναπτσσει ιδες κοντ στον υλισμ κι χουν ενθαρρνει την ανπτυξη αυτο του ρεματος σκψης. Οι σκψεις του για τη κνηση και τη μονιμτητα του ντος κατατσσονται απ ορισμνους ως ιδες του υλισμο. Αυτ βασζεται στο γεγονς τι αυτς οι ιδες αρνονται ναν απατηλ κσμο αλλαγς και κνησης κι επικεντρνονται στο υλικ, το υπρχον και το ακνητο. Μερικο φιλσοφοι χουνε βασσει το ργο τους σ' αυτ που θεωρον τι εναι η ρνηση του λογικο κσμου απ τον Παρμενδη. Αυτ η σκψη χει οδηγσει στην ανπτυξη ιδεαλιστικς φιλοσοφας, αν κι αυτ η ρνηση δεν εκφρζεται κυριολεκτικ στο ργο του. Διφορες ερμηνεες του τρπου που γραψε το ποημ του Περ Φσης ισχυρζονται πως χι μνον αρνθηκε την παρξη κενο ως φυσικ κεν, αλλ αρνθηκε την παρξη του λογικο κσμου ως ττοιου.
    Στα χρνια του Παρμενδη ο φιλσοφος εναι ακμη ελεθερος να εκφραστε μσα απ το εδος του λγου που ο διος θεωρε πρσφορο. Η φιλοσοφικ πραγματεα σε πεζ λγο, πως τη γνωρζουμε σμερα, θα καθιερωθε μνο μετ τον Αριστοτλη. Το γεγονς λοιπν τι ο Παρμενδης επιλγει τον ποιητικ λγο, την δια στιγμ που ο Ηρκλειτος εκφρζεται με χρησμος κι οι Πυθαγρειοι αποφεγουν τη γραφ, χει σημασα.
    Το ποημα χωρζεται σε 3 μρη. Στο εκτενς προομιο, σε καθαρ επικ γλσσα, περιγρφεται η ανβαση του νου προς τις πλες της Ημρας και της Νκτας, που θα συναντσει τη θε. Το 2ο και κριο μρος του ποιματος εναι ο λγος της θες για τη φση της αλθειας. Το 2ο και πιο αινιγματικ, απ' που χουνε σωθε λγα αποσπσματα, θα πρπει να ταν μλλον μια ανπλαση κοσμολογικν αντιλψεων που θυμζουν προγενστερους φιλοσφους. Στο ποημ του παρουσιζεται τι ρχεται με μαξα απ τον ουραν και συνομιλε, αναπτσσοντας τις φιλοσοφικς του απψεις, χι με θνητ αλλ με μια θε. Αποδδει με τον τρπο αυτ τη πνευματικ δναμη των απψεων του.
     Εκθτει τη φιλοσοφα του σ' μμετρο λγο (δακτυλικ εξμετρο), επιθυμντας πιθανς να τη παρουσισει ως αποτλεσμα Θεας Αποκλυψης. Στο προομιο του ποιματoς περιγρφεται το ταξδι του ποιητ πνω σ' ρμα, καθοδηγομενο απ τις Κρες του λιου σε μιαν αννυμη Θε. Ακολουθε η Αλθεια, στην οποα μιλ η Θε επιχειρντας μια προσγγιση της καρδις της αλθειας.

   "...αλλ ωστσο θα μθεις και τοτο, πως τα δοκοντα θα πρεπε να εναι απολτως δεκτ, λα δεκτ στο σνολ τους ως ντα".

     Παρουσιζοντας τα φαινμενα ως ντα, εισγεται στο ποημα το εναι και γεννιται κενος ο κλδος της φιλοσοφας που ονομζεται Οντολογα, δηλαδ λγος περ του "ντος", περ του "εναι". Σ' αντθεση με τους ωνες, δε ρωτ για το "τι" των ντων, αλλ στρφει τη προσοχ μας στο "εναι". Σ' ν λλο απσπασμα αντιδιαστλλει το "εναι", την παρξη των ντων, με το "μηδν" και το απορρπτει, μη αποδεχμενος τη σλληψη του απλυτου μηδενς ως αντθετου στο εναι. Παρλο που αναφρει αρχικ τις δυο οδος του εναι και του μηδενς ως τις μνες που μπορον να νοηθον, σπεδει να υπογραμμσει πως η οδς του "εναι" εναι η μνη αληθιν κι τι μνο το "εναι" μπορε ν' αποτελσει αυθεντικ αντικεμενο της νησης. Η νηση εδ δεν εξαρτται ββαια απ τις αισθσεις, αλλ εισδει στη βαθτερη ουσα των πραγμτων. σχετα απ τη μεταβολ των εξωτερικν πραγμτων το εναι, που αφορ αδιακρτως κθε ον, αποτελε μοναδικ αντικεμενο της Αλθειας, η οποα δεν αρνεται τον Κσμο και τη πολλαπλτητα, τη κνηση και τη πολυμορφα, αλλ υπογραμμζει την εντητα και συνχεια που τον διπει, αν φυσικ τον δομε γεμτο απ το "εναι".



     Στο 2ο τμμα του ποιητικο του ργου, η Θε επικρνει τους ανθρπους που διχοτομον τον κσμο επηρεασμνοι απ τις αισθσεις τους, κατατσσοντας τα ντα στις δο αλληλοαποκλειμενες και αντθετες μορφς του φωτς και της νκτας. Κατπιν η Θε παραθτει τη γνεση και τη παροσα κατσταση του κσμου, πως προκπτει απ την ανμιξη του φωτς και της νκτας, παραθτοντας ουσιαστικ τη κοσμογονα και την κοσμολογα του φιλσοφου. χουμε, λοιπν, για πρτη φορ την ανπτυξη ενς δυιστικο φιλοσοφικο συστματος, αντθετου με το μονιστικ Ιωνικ σστημα της μας αρχς του κσμου. Ο Παρμενδης χρησιμοποιε δο ιστιμες αρχς-μορφς, που με τη συνεργασα τους και την ανμειξ τους δημιουργον τον κσμο και τον διπουν.
    Η γλσσα του πους δεν εναι απλς υποβλητικ, εναι η γλσσα της παιδεας και της θρησκεας των Ελλνων, η γλσσα μσα απ την οποα οι λληνες χουν εμπεδσει τη κοιν τους καταγωγ και τις κοινς τους αξες. Ο Παρμενδης εντσσει τον εαυτ του στην παρδοση του μηρου και του Ησοδου. Φιλοδοξε μσα απ την καθιερωμνη οδ να μεταδσει να νο μνυμα παιδεας: ο φιλοσοφικς λγος μπορε να αντικαταστσει τον μθο. Τη θση της Μοσας του ποιητ παρνει τρα η θε του Παρμενδη. Ο λγος της εναι υποβλητικς και δογματικς, εναι η δια η αποκλυψη μιας μοναδικς Αλθειας. Εναι μως ταυτοχρνως νας λγος συνεκτικς και αποδεικτικς, νας λγος που μπορε να γνει κατανοητς μνο αν αφυπνιστε η λογικ ικαντητα και το κριτικ πνεμα του αποδκτη. Αυτ εναι λλωστε κι η συμβουλ της στον νεαρ Παρμενδη.
    Οι αρχαοι δεν εκτιμοσαν ιδιατερα τα ποιητικ χαρσματ του. Τον θεωροσαν μεγλο φιλσοφο αλλ μτριο ποιητ. Οι αφηρημνες ννοιες κι οι αποδεικτικο συλλογισμο της Παρμενδειας φιλοσοφας ασφυκτιον μσα στο περβλημα της επικς ποησης. Η φιλοσοφα πρεπε να βρει τον δικ της τρπο κφρασης. Η θεωρα του, εναι διχυτη απ αμφιβολα, κατ πσον οι αισθσεις μπορον να μας δσουν την αντικειμενικ αλθεια. Ακμα κι ο Ηρκλειτος αναρωτιταν για την αντικειμενικτητα της Λογικς. Τις φιλοσοφικς του ιδες και τις προσπθεις του να ερμηνεσει τον κσμο εκθτει στο φιλοσοφικ ποημ του Περ φσεως απ' που σθηκαν μνον αποσπσματα.
     Ο μονισμς της Αλθειας κι ο δυισμς της Δξας δε βρσκονται σ' αντθεση, αλλ αλληλοσυμπληρνονται και συνδονται στεν. Η Αλθεια ασχολεται με το αμετβλητο εναι, εν η Δξα με το κοσμικ γγνεσθαι. Ανμεσα στα δο τμματα το τμμα της Αλθειας ταν εκενο που επηρασε την εξλιξη της ελληνικς φιλοσοφας περισστερο απ' οποιοδποτε λλο προσωκρατικ κεμενο. Η επδρασ του εναι εμφανς τσο στους μεταγενστερους προσωκρατικος σο και στο ργο του Πλτωνα και του Αριστοτλη.
     Στο διλογο Παρμενδης του Πλτωνα, που γρφτηκε σχεδν ταυτχρονα με τον διλογο Θεατητος , ο Πλτωνας παρουσιζει να διανοητικ παιχνδι αντιπαρθεσης ανμεσα στον νεαρ κι πειρο ακμη στη τυπικ λογικ, Σωκρτη και τους εκπροσπους της Ελεατικς σχολς, δηλαδ τον μεγλο Παρμενδη και τον μαθητ του Ζνωνα. Ο Ζνων, ταν κι εναι γνωστς απ την ικαντητ του να εκμαιεει παρδοξα απ εσωτερικ συνεπες θεωρες. Στον Παρμενδη  ο νεαρς Σωκρτης παρουσιζει τη θεωρα του των "Ιδεν" και της "Μθεξης" των Ιδεν με τον αισθητ κσμο. Οι Ελετες Παρμενδης και Ζνων, ριστοι τεχνικο γνστες της λογικς παραγωγς απ προκεμενες, προσπαθον να εκμηδενσουν τη θεωρα του, αλλ κυρως αντιτθενται στη "Μθεξη" των Ιδεν με τον αισθητ κσμο και λιγτερο σ' αυτ καθ' εαυτ την ννοια των Ιδεν. 


 
     Εντυπωσιζονται μως απ την διανοητικ δναμη του Σωκρτη και απ την ικαντητ του να συλλβει μια θεωρα πως αυτ. Για τους Ελετες , μως, η μθεξις αισθητν αντικειμνων και του κσμου των Ιδεν απδιδε παρξη, στω κι υποβαθμισμνη, στον υλικ κσμο, μσω της αλληλεπδρασης και της συμμετοχς σ αυτν του κσμου των Ιδεν. Αυτ ταν αντθετο με την "λον ουδν" διδασκαλα της Ελεατικς σχολς αλλ κι δινε λση στο θμα της επικοινωνας του κσμου των Ιδεν και της Θεκς υπστασης με τον αισθητ και φθαρτ κσμο των θνητν. Η "Μθεξις" γινταν το χημα μιας πολ ολοκληρωμνης "αντπαλης" Θεωρας. Ο Ζνων, δεχνει στον Σωκρτη πως η θεωρα του παργει παρδοξα κι αντιφσεις. μως, στο 2ο μρος του διαλγου που ο Πλτων βζει τους Ελετες να εξετσουν με τα δια κριτρια και τη δικ τους μονιστικ θεωρα, φανεται τι κι εδ, παραβιζεται η αρχ της μη αντφασης. Η κατληξη εναι προφανς για τον Πλτωνα, 2500 χρνια πριν τον Godel: ακμα κι ριστα δομημνα και εσωτερικ συνεπ συστματα αδυνατον να δικαιολογσουν συνεπς κθε τους πτυχ: εμππτουν σε αντιφσεις.


========================


                                  Περ Φσης

Ι
Οι φορδες που με φρνουν σο φτνει η επιθυμα,
με πεμπαν, αφο μ' βαλαν στην πλοσια σε γνση οδ
της θες, που μνη φρνει παντο τον σοφ νδρα.
Εκε πνω φερμουν, γιατ εκε με μετφεραν οι πολυριθμες φορδες
λκοντας το ρμα και κρες δειχναν το δρμο.
Κι ο ξονας στις χνες βγαζε χο σφυριχτ,
φλεγμενος: διπλο τον βιαζαν δινομενοι
τροχο κι απ τις δο πλευρς, καθς βιαστικ πεμπαν
του λιου οι κρες, χοντας αφσει τα δματα της Νχτας
προς το φς, χοντας βγλει με τα χρια τους απ' το κεφλι τις καλπτρες.
Εκε εναι οι πλες των δρμων της Νχτας και της Ημρας,
που ανφλι τις περιβλλει και κατφλι πτρινο,
κι αυτς, αιθριες, με θυρφυλλα κλενουν μεγλα,
τα ταιριαστ κλειδι τους κατχει η Δκη η πολποινη.
Σ' αυτν μιλντας οι κρες με λγια μαλακ,
την πεισαν επιτδεια, γργορα τις πλες
να τους ξεμανταλσει. Και τοτες αναπετντας
νοιξαν χσμ' αχανς, στρφοντας των θυρφυλλων
ναν-ναν τους πολχαλκους ξονες μες στους σωλνες,
τους με περνες και καρφι συναρμοσμνους. Εκε λοιπν ανμεσ τους
ευθεα στο δρμο οδγησαν οι κρες ρμα κι λογα.
Κι η θε με καλοδχτηκε και το δικ μου χρι
με το δεξ της πρε, και με τα λγια τοτα με προσφνησε:
-"Νε, σντροφε αθαντων ηνιχων,
που φτνεις στο σπτι μας με τις φορδες που σε φρνουν,
Χαρε! Γιατ δεν σε οδγησε μορα κακ να πρεις
τοτην την οδ, που ξω απ πτημα ανθρπου βρσκεται,
αλλ Θμις και Δκη. Εναι ανγκη τα πντα να μθεις:
της πειστικς/ολοστργγυλης αλθειας την τρεμη καρδι,
μα και τις δξες των ανθρπων, που δεν εναι πιστ αληθιν.
Αλλ' ωστσο θα μθεις και τοτο, πως τα δοκοντα
θα 'πρεπε να γνονται απολτως αποδεκτ: λα στο σνολ τους ως ντα.

ΙΙ
λα λοιπν, εγ θα πω -κι εσ φρντισε το λγο που θ' ακοσεις-
ποις μνες οδο αναζτησης πρπει να νοηθον:
Η μα, πως εναι και πως αδνατο να μην εναι,
της πειθος εναι ο δρμος, γιατ ακολουθε την αλθεια.
Η λλη, πως δεν εναι και πως ανγκη να μην εναι,
αυτ σου λω εναι μια στρτα δχως καθλου γνση,
γιατ οτε να γνωρσεις το Μη-Ον θα μποροσες -πργμα ανφικτο-
οτε να το εκφρσεις.

 ΙΙΙ
...γιατ Νοεν κι Εναι  εναι το αυτ.

 IV
Αλλ δες με το νου μοια τα απντα: ββαια γι' αυτν παρντα,
γιατ (ο νος ) δεν θ' αποκψει Εν απ' τη συνχεια του με Εν,
οτε καθς αυτ με τξη παντο με κθε τρπο διασκορπζεται,
οτε καθς συντθεται.

 V
Το διο εναι για μνα,
απ' που κι αν αρχσω: γιατ εκε θα επιστρψω και πλι.

 VI
Ανγκη να λγεται και να νοεται τι το Εν εναι. Γιατ το Εναι εναι,
το Μηδν μως δεν εναι. Αυτ σε διατζω να καταλβεις.
Και πρτα θα σε οδηγσω(;) απ τοτην την οδ της αναζτησης,
μετ μως απ εκενην που πνω της νθρωποι δχως καθλου γνση
πλαννται, δικφαλοι. Γιατ αμηχανα στα στθη τους
οδηγε τον πλανημνο νου. Κι αυτο περιφρονται,
κουφο συνμα και τυφλο, σαστισμνοι, κριτα φλα,
για τους οποους Εναι και Μη-Εναι το αυτ σημανουν
κι χι το αυτ και στα πντα αντστροφος υπρχει δρμος.
 
 VII, VIII 
Γιατ ποτ δεν θα επιβληθε τοτο: Μη-ντα να εναι.
Συ μως κρτα το νο σου μακρι απ τοτην την οδ της αναζτησης,
κι οτε η πολπειρη συνθεια να σε σπρξει στην (λλη) οδ,
να περιφρεις το σκοπο μτι και την πολβουη ακο
και την γλσσα, αλλ κρνε με το λγο τον πολμαχο λεγχο
που εγ σου εξθεσα.
Μνος λοιπν ο λγος για την οδ
απομνει: πως εναι. Και πνω της υπρχουν σματα
πμπολλα: πως το Εν αγννητο εναι και ανλεθρο,
ολκληρο και μονογενς κι ατρεμς και τλειο.

Οτε ταν κποτε οτε θα εναι, γιατ τρα εναι λο μαζ,
να, συνεχς. Γιατ ποια γννα θ' αναζητοσες γι' αυτ;
Προς τα πο κι απο πο ν' αυξθηκε; Οτε απ το Μη-Ον θα σ' αφσω
να πες να νοσεις, γιατ φατο εναι κι αδιανητο
το τι δεν εναι. Και ποι ανγκη θα το 'σπρωχνε
αργτερα νωρτερα να γεννηθε, απ' το Μηδν προερχμενο;
Ανγκη λοιπν εντελς να εναι, να μην εναι (διλου).
Οτε απ το Μη-Ον θ' αφσει ποτ της πστεως η ισχς
να προστεθε κτι στο Εν. Κι τσι οτε να γνει
οτε να χαθε το φησε η Δκη, τα δεσμ χαλαρνοντας,
αλλ το συγκρατε. Κι η κρση γι' αυτ συνσταται σε τοτο:
εναι δεν εναι. χει λοιπν κριθε, καθς εναι ανγκη,
αδιανητη κι αννυμη τη μια ν' αφνουμε, γιατ δεν εναι
οδς αληθς. Η λλη μως -τι εναι- να εναι αληθιν.
Πως ως Εν θα ταν (μνο) αργτερα; Και πς γεννιταν;
Γιατ αν γεννθηκε, δεν εναι, οτε κι αν μλλει κποτε να εναι.
τσι σβησε η γνεση κι ο λεθρος ανκουστος.
Οτε διαιρετ εναι (το Εν), γιατ ολκληρο εναι μοιο.
οτε κπου κπως περισστερο, που θα το εμπδιζε να συνχει,
οτε κπως λιγτερο, αλλ το παν εναι γεμτο απ Εν.
Γι αυτ και το παν εναι συνεχς . Γιατ Εν πρσκειται σε Εν.

Κι ακνητο στα ρια δεσμν μεγλων,
ναρχο εναι κι παυστο, αφο γνεση κι λεθρος
μακρι πολ εκδιχθηκαν: τα απδιωξε η πστη η αληθιν.
διο και μνοντας στον διο τπο, κεται καθ' αυτ
κι τσι εκε θα παραμενει στρεο. Γιατ κραται ανγκη
στα δεσμ το κρατ του ορου που το περικλεει.

Γι' αυτ δεν επιτρπεται ατελς να εναι το Εν:
δεν εναι ελλιπς, εν αν ταν, λα θα του λειπαν.
Αφο μως σχατο υπρχει ριο, ολοκληρωμνο εναι
απ παντο, μοιο με σχμα σφαρας ολοστργγυλης,
απ τη μση παντο ισοδναμο: εδ κπως  περισστερο
κι εκε κπως λιγτερο δεν μπορε  να εναι.
Γιατ οτε το Μη-Ον -που θα το εμπδιζε να φτσει
στο μοιο του- εναι, οτε Εν θα μποροσε να εναι
εδ περισστερο, εκε λιγτερο απ Εν, αφο ολκληρο εναι απρσβλητο.
Απ παντο λοιπν σο προς εαυτ, μοια κεται στα ρι του.

Νοεν κι (Εναι ως) εκενο, χριν/λγω του οποου εναι το νημα, εναι το αυτ.
Γιατ χωρς το Εν (πως ειπθηκε)
δεν θα βρες το Νοεν, οτε αν οχρνος εναι θα εναι
κτι λλο απ' το το Εν, αφο η μοιρα το 'δεσε,
ολκληρο κι ακνητο να εναι. Σ' αυτ αναφρονται τα ονματα λων
σα οι νθρωποι θεσαν, πιστεοντας τι εναι αληθιν:
γνεση κι λεθρος, εναι κι χι,
κι αλλαγ τπου και χρματος φωτεινο μεταβολ.

Εδ σου σταματ τον πιστ λγο και τη σκψη
για την αλθεια. Δξες απ εδ και πρα ανθρπινες
μθαινε, των λγων μου ακογοντας τον κσμο τον απατηλ:
Γιατ θεσαν με τις γνμες τους μορφς δο να ονομζουν,
που η μια τους (δθεν) πρπει να μην εναι εδ εναι που χουν πλανηθε.
Κι αντιθετικ χρισαν ανλογα με την ψη και σματα θεσαν
χωριστ το ναπ το λλο: εδ της φλγας πυρ αιθριο,
πιο και πανλαφρο, παντο το αυτ με τον εαυτ του,
χι μως και με το λλο. Κι εκενο πλι καθ' εαυτ,
την αντθετη νχτα την αδα, πυκν και βαρι μορφ.

λον τοτο τον φανερ και ταιριαστ δικοσμο εγ σου εκθτω,
στε ποτ ανθρπου γνμη να μη σε ξεπερσει.

 IX
Αφο λοιπν τα πντα φς και νχτα ονομστηκαν,
κι σα αντιστοιχον στις δυνμεις τους στο κθε τι αποδθηκαν,
λα γεμτα εναι απ φως και νχτα φαντη συνμα
σα και τα δο, γιατ το Μηδν σε καννα τους δεν ενυπρχει.

 Χ
Την αιθρια φση θα γνωρσεις κι λα στον αιθρα
τα σματα, και της καθαρς λαμπρς του λιου
λαμπδα τ' αρατα ργα κι απ πο προλθαν.
Και της στρογγυλομτας σελνης τα περιφερμενα ργα θα μθεις
και τη φση της και τον ουραν θα γνωρσεις τον περιβλλοντα,
απ πο γεννθηκε και πς η ανγκη τον οδγησε και τον δεσε
Τα πρατα των στρων να κρατει.
 
 ΧΙ
Πς γ κι λιος και σελνη
κι ο αιθρας ο κοινς και ο ουρνιος γαλαξας κι ο λυμπος
ο σχατος κι η θερμ δναμη των στρων ορμθηκαν
να γνουν

 ΧΙΙ
Για με νχτα, αντ οι στεντερες (στεφνες) με κρατο πυρ γμιζαν,
κι οι επμενες με νχτα, ανμεσ τους μως κομμτι φλγας χνεται.
γιατ παντο ρχει γννας στυγερς και μξης,
αρσενικ στο θηλυκ.

 ΧΙΙΙ
πρτιστο απ' λους τους θεος (αυτ) τον ρωτα επινησε...

 ΧΙV
νυχτφωτο ξνο φς πλανμενο γρω απ' τη γη...

 XV
Πντα προσβλποντας προς τις ακτνες του λιου...

 XVI
πως κθε φορ χει κανες το μεγμα των πολυπλνητων μελν του,
τσι παρσταται κι ο νος στους ανθρπους. Γιατ (ο νος) το αυτ
εναι με ,τι η φση των ανθρπινων μελν φρονε,
σε λους και στον καθνα ξεχωριστ: το υπερχον εναι το νημα.

 ΧVII
στα δεξι τ' αγρια, στ' αριστερ τα κορτσια...

 ΧΙΧ
τσι λοιπν γιναν τοτα κατ τη δξα κι εναι τρα,
κι στερα θα τελεισουν αφο τραφον.
Σε τοτα νομα θεσαν οι νθρωποι σημαδιακ για το καθνα...

---------------------------------------------------------------------------

απσπασμα απ τη μετφραση του κριου Σωτρη Γλυκοφρδη στο βιβλο του Το Φως του Παρμενδη Εκδσεις Εκτη!

          "Περ Φσηος"    Παρμενδη του Ελετη

Οι θηλυκο μου πποι με μετφεραν ως τα πρατα της επιθυμας,
ταν οδηγντας με οι δαιμνιες θες μ’ βαλαν στην περφημη οδ,
που φρνει τα φτα που θεωρον οι συγκεντρσεις των ανθρπων.
αυτ βρισκμουν. Τα πολ φρονα λογα που φεραν το ρμα
κλπαζαν, ορζοντας το διβα τους οι κυβερντες κρες.

Ο δε ξων μσα στον αχ αναδει χο μοιο του σουραυλιο
καθς κατακαιγταν (υποφροντας απ τους ξφρενους στροβιλισμος
περ τα δυο του κρα), ταν σπευσαν για τη μεταφορ μου
οι κρες του λιου, οι οποες αφο φυγαν απ τα δματα της νχτας
σε φως, εχαν στα χρια τις καλπτρες της μορφς τους.

Εκε βρσκονται οι πλες της ζως, της Νχτας και της Ημρας,
που χουν κοιν υπρθυρο και διο μαρμρινο κατφλι
και οι αυτς πτρες οι αιθριες περιβλλουν τις μεγλες θρες
αυτν η Δκη η πολπονος χει τα ανλογα διπλ κλειδι.
Προς αυτν αποτθηκαν με σεβασμ οι κρες, μιλντας πια -γλυκ.

Την πεισαν με συγκεκριμνες λξεις επακριβες, να βγλει μεσα και
πλρως το βαλανωτ-φιδσιο κλεστρο των θυρν. Τα δε θυρφυλλα
τερστιο χσμα καναν, καθς μετακινθηκαν τα πολχαλκα
αξνια και με αμοιβαο συριγμ οι περνες των αρθρσεων
στρεψαν στα δαχτυλδια και μσω του ανογματος αυτο

οι κρες γοργ στον αμαξωτ δρμο πρασαν λογα και ρμα.
Και η θε με υποδχτηκε αγν, παρνοντας δε τρυφερ στο χρι της
το δεξ μου χρι, αυτ τα λγια τα λαμπρ επε, προσαγορεοντας με.
Ω νεαρ σντροφε των αθαντων που κρατον της ζως τα γκμια,
εσ που λθες ως το χρο μου εδ απ ικαν λογα φερμνος,

χαρε, επειδ δεν σε θησε μορα κακ να εισλθεις σε αυτ το δρμο
(που για τα ανθρπινα ντα τελειωμ δεν χει), αλλ η θεα τξη
και το δκαιο. Πρπει δε να σε πληροφορσω για λα,
τσο για της σφαιρικς Αλθειας μου την τρεμη καρδι
σο και για τις γνμες των θνητν, που δεν υπρχει πστη αληθς.

Αλλ θα καταλβεις και αυτ θα μθεις, τι οι υπρχουσες θεωρσεις
πρπει να εξετζονται καλ, περνντας πντοτε απ κσκινο τα πντα.
λα, λοιπν, εγ θα σου εξηγ, εσ στα λγια μου αναλογσου,
αφο ακοσεις ποιες εναι οι μνες δισυπστατες οδο της νησης.
Η μεν μια τι αυτ που εναι «εναι» και δεν υπρχει το δεν εναι,

εναι της Πειθος το πλασιο (διτι εκε πατει γερ η αλθεια),
η δε λλη τι «δεν εναι» και ανγκη εναι το εναι να μην υπρχει,
αυτ την οδ στη φρζω εντελς, λγοντς σου τι εναι αδιβατη
διτι οτε θα μποροσες να γνωρσεις το μη υπαρκτ ον (δεν εναι
κατορθωτ) οτε να το εκφρσεις.

Διτι σκψη και παρξη εναι το διο πργμα.
Πρσεξε μως, και τα απμακρα του νου εναι με σιγουρι παρντα
διτι (ο νους) δεν θα διασπσει το ον απ τη συνεκτικ δομ του
διασπεροντς το εδ κι εκε ολοκληρωτικ κατ την κοσμικ τξη
κι επανασυνθτοντς το.

Για μνα εναι αδιφορο,
απ πο θα ξεκινσω γιατ στο διο σημεο θα φθσω πλι.
Πρπει το ον να εναι ο λγος και η νηση διτι εκε υπρχει «εναι»,
εν στο μηδν δεν υπρχει εγ αυτ στα αποκαλ υπερ-νοητ.
Σε απομακρνω μως τσι απ’ αυτν εδ την πρτη οδ της ρευνας,

στερα δε και απ εκενη, στην οποα οι θνητο, μη γνωρζοντας κτι,
διαμορφνονται, δγνωμοι διτι η αμηχανα που υπρχει στα στθη τους
ευθνεται για το μπερδεμνο τους μυαλ αυτο αυτοπροσδιορζονται,
κουφο μαζ και τυφλο, κατασαστισμνοι, σνολα χωρς κριτικ σκψη,
στα οποα αυτ που υπρχει και δεν εναι, το νομζουν λλοτε το να

και λλοτε το λλο, στα πντα δε παλινδρομε το πλασιο της ζως τους.
Διτι ουδποτε ο τρπος αυτς θα καθορσει τα μη υπρχοντα
αλλ εσ απ αυτ τη δισυπστατη διαδρομ απομκρυνε το νου σου
οτε επσης η συνθεια να σε εξαναγκζει σε αυτν εδ το δρμο της
οριακς προσπθειας, να χεις σκοπο το βλμμα και την καλ ακο σου

και τη γλσσα, να κνεις μως με τη λογικ σου μια ευρτερη εκτμηση
στα ειπωμνα απ εμνα γιατ μνο με τα λγια δεν μπορες να φτσεις
σε αυτ που ντως εναι στην πορεα πντως της διαδρομς υπρχουν
πρα πολλς ενδεξεις, τι το ενυπρχον ον εναι...

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers