-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.


 
 

 

Khayyam Omar (غیاثالدین ابوالفتح عمر ابراهیم خیام نیشابورﻯ):

Αλθεια που χρειζεται απδειξη εναι μισ.
                        Να 'σαι ευτυχισμνος γι' αυτ τη στιγμ.

                                                    Αυτ η στιγμ εν' η ζω σου.
                                                     
  Βιογραφικ

     Ο Γκιγιτ αντ-Ντιν Αμπολ-Φατχ Ουμρ ιμπν Ιμπραχμ αλ-Χαγιμ Νισαπουρ ( غیاثالدین ابوالفتح عمر ابراهیم خیام نیشابورﻯ, γνωστς ως Ομρ Καγιμ) τανε Πρσης πολυμαθς, φιλσοφος, επιστμων, μαθηματικς, αστρονμος και ποιητς. γραψε επσης πραγματεες για τη μηχανικ, τη γεωγραφα, την ορυκτολογα, τη μουσικ και την ισλαμικ θεολογα.
Εναι ο συγγραφας μιας απ τις σημαντικτερες μελτες λγεβρας που χουνε γραφτε πριν απ τα νετερα χρνια, τη Πραγματεα για την απδειξη αλγεβρικν προβλημτων, που περιλαμβνει μια γεωμετρικ μθοδο για την επλυση κυβικν εξισσεων, τμνοντας υπερβολ με κκλο. Συνβαλε και σε μεταρρθμιση του ημερολογου. Εκτς απ τα 500 ρουμπαγιτ του (τετρστιχα ποιματα, που συνθως ομοιοκαταληκτον ο 1ος, ο 2ος κι ο 4ος στχος), που χουν μεταφραστε στις περισστερες γλσσες του κσμου, ορσημο θεωρεται για την επιστμη το ργο του Πραγματεα για την απδειξη αλγεβρικν προβλημτων. Εναι κι ο εμπνευστς του πασγνωστου συμβολισμο -x- για την επλυση εξισσεων.
     Η σημασα του ως φιλσοφου και δσκαλου και τα λγα διασωθντα φιλοσοφικ του ργα δεν χουνε τχει της διας προσοχς με τα επιστημονικ και ποιητικ του κεμενα. Ο Αλ-Ζαμακσρι (μεσαιωνικς Ιρανς Μουσουλμνος λγιος) αναφρεται σ' αυτν ως "τον παγκσμιο φιλσοφο". Πολλς πηγς μαρτυρον τι δδαξε επ δεκαετες τη φιλοσοφα του Αβικννα στη Νισαπορ, που ο Καγιμ γεννθηκε και ετφη και που το μαυσωλεο του παραμνει αριστοργημα της Ιρανικς αρχιτεκτονικς και δχεται κθε χρνο πολλος επισκπτες. ξω απ το Ιρν και τις περσφωνες χρες ο Καγιμ εχε μια επδραση στη λογοτεχνα και τις κοινωνες μσω της μετφρασης των ργων του και της εκλακευσης απ λλους λγιους. Η μεγαλτερη ττοια επδραση ταν στις αγγλφωνες χρες. Ο γγλος λγιος Τμας Χιντ (1636-1703) ταν ο πρτος μη Πρσης, που τον μελτησε. Τη μεγαλτερη επιρρο απ λους σκησε ο ντουαρντ Φιτζραλντ (ποιητς, 1809–83), που κατστησε τον Καγιμ τον διασημτερο ποιητ της Ανατολς στη Δση μσω της περφημης μετφρασης και των διασκευν του μλλον μικρο αριθμο τετραστχων του (رباعیات, ρουμπαγιτ).

 * غیاث ‌الدین Γκιγιτ αντ-Ντιν - σημανει "ο Στρατιτης της Πστης" κι υπονοε τη γνση του Κορανου.
 * ابوالفتح عمر بن ابراهیم Αμπολ-Φατχ Ουμρ ιμπν Ιμπραχμ - Αμπο σημανει πατρας, Φατχ σημανει κατακτητς, Ουμρ σημανει ζω, Ιμπραχμ εναι το πατρικ νομα.
 * خیام Χαγιμ - σημανει σκηνοποις, παρνυμο απ το επγγελμα του πατρα του.
 * نیشابورﻯ Νισαπουρ - συνδεται με την πατρδα του Νισαπορ (ο καταγμενος απ τη Νισαπορ).



     Ο Ομρ Καγιμ γεννθηκε στη Νισαπορ στις 18 Μη 1048, στο βορειοανατολικ Ιρν, ττε σελτζουκικ πρωτεουσα του Χορασν (ΒΑ Περσα), που κενη την εποχ ανταγωνιζταν το Κιρο και τη Βαγδτη σε πολιτιστικ υπεροχ. Πιστεεται τι εχε γεννηθε σε μια οικογνεια σκηνοποιν (χαγιαμ "σκηνοποις"), πργμα που θα 'κανε αργτερα λογοπαγνιο:

Ο Καγιμ, που ραψε της επιστμης τις σκηνς,
χει πσει ξαφνικ στης θλψης τις φωτις,
η Μορα χει κψει της ζως του τα σχοινι,
για λγα ψχουλα, ο μεστης της Ελπδας, τον πουλ!

     Πρασε μρος των παιδικν του χρνων στην πλη Μπαλχ (στο σημεριν Β, Αφγανιστν), σπουδζοντας υπ τον γνωστ λγιο σεχη Μουχαμντ Μανσουρ κι στερα υπ τον ιμμη Μοβαφκ Νισαπουρ, που θεωρετο νας απ τους μεγαλτερους δασκλους της περιοχς του Χορασν. Μετακμισε στην Μπουχρα, πειτα στη Σαμαρκνδη (1070), που ολοκλρωσε την εκπαδευσ του και συνγραψε τη περφημη Πραγματεα για την απδειξη αλγεβρικν προβλημτων. Στη συνχεια (1073) πγε στο Ισπαχν, προσκεκλημνος του Σελτζοκου σουλτνου Μαλκ Σαχ Α και καθιερθηκε ως νας απ τους μεγαλτερους μαθηματικος και αστρονμους της μεσαιωνικς εποχς. Σ' λη του τη ζω ο ταν ακοραστος: μποροσε απ το πρω να διδσκει λγεβρα και γεωμετρα, το απγευμα να παρευρσκεται στο σελτζουκικ δικαστριο ως σμβουλος του Μαλκ Σαχ Α' και τη νχτα να μελετ αστρονομα και να ολοκληρνει σημαντικς πτυχς του ημερολογου Τζαλαλ (αστρικ ημερολγιο, που χρησιμοποιετο στη Περσα και παραλλαγς του εναι ακμη σε χρση σμερα στο Ιρν και στο Αφγανιστν).



     Τα χρνια του στο Ισπαχν τανε πολ παραγωγικ, αλλ μετ το θνατο του Μαλκ Σαχ Α' (πιθαντατα απ την αρεση των Ασσασσνων), η χρα του Σουλτνου στρφηκε εναντον του ως συμβολου, με αποτλεσμα σντομα να ξεκινσει ταξδι για προσκνημα στη Μκκα και στη Μεδνα. Στη συνχεια μπρεσε να εργασθε ως αυλικς αστρολγος και πρε την δεια να επιστρψει στη Νισαπορ, που ταν ξακουστς για τα ργα του και συνχισε να διδσκει μαθηματικ, αστρονομα κι ιατρικ. Πθανε το 1131 κι χει ταφε στο Μαυσωλεο Ιμαμζαντχ Μαχροκ στη Νισαπορ. Το 1963 στον χρο αυτ κατασκευσθηκε το Μαυσωλεο Ομρ Καγιμ απ τον Χουσνγκ Σεχον (Ιραν αρχιτκτονα, 1920-2014).
Ο Καγιμ ταν δισημος την εποχ του ως μαθηματικς. γραψε τη σημαντικ Πραγματεα για την Απδειξη Αλγεβρικν Προβλημτων (1070), που καθρισε τις αρχς της λγεβρας, μρους του σματος των περσικν μαθηματικν, που τελικ μεταδθηκαν στην Ευρπη. Ειδικτερα παργαγε γενικς μεθδους για την επλυση κυβικν εξισσεων κι ακμη μεγαλτερης τξης.
     Στη Πραγματεα γραψε για τον τριγωνικ πνακα των διωνυμικν συντελεστν, γνωστ ως Τργωνο του Πασκλ. Το 1077 γραψε τις Σαρχ μα ασκλα μιν μουσανταρτ κιτμπ Ουκλντις (Εξηγσεις των Δυσκολιν στα Αξιματα του Ευκλεδη), που δημοσιεθηκε στα Αγγλικ ως Για τις Δυσκολες των Ορισμν του Ευκλεδη. Σημαντικ μρος του βιβλου ασχολεται με το περφημο αξωμα παραλληλας του Ευκλεδη, πργμα που τρβηξε το ενδιαφρον του Ταμπτ ιμπν Κορα. Ο Ιμπν αλ Χατμ εχε προηγουμνως επιχειρσει μια απδειξη του αξιματος. Η προσπθεια του Καγιμ ταν μια διακριτ προδος κι οι αμφισβητσεις του φτασαν στην Ευρπη κι σως να συνβαλαν στην τελικ ανπτυξη της μη ευκλεδειας γεωμετρας.



     Ο Καγιμ παργαγε σημαντικ ργο στη γεωμετρα, ιδιατερα στη θεωρα των αναλογιν. Σγχρονο του σημαντικο μαθηματικο ταν ο Αλ-Καζιν κι ο Αμπο Χατμ αλ-Μουζαφρ ιμπν Ισμαλ αλ-Ισφιζαρ. γραψε λοιπν το βιβλο με ττλο Εξηγσεις που αποτελεται απ πολλς εντητες για το αξωμα των παραλλλων (Βιβλο Ι), για τον Ευκλεδιο ορισμ των λγων και του ανθυφαιρετικο λγου (τα σγχρονα συνεχιζμενα κλσματα) (Βιβλο ΙΙ) και για τον πολλαπλασιασμ των λγων (Βιβλο ΙΙΙ). Η 1η εντητα εναι μια πραγματεα που περιλαμβνει προτσεις και λμματα σχετικ με το αξωμα των παραλλλων. φτασε στον Δυτικ κσμο απ μα αναπαραγωγ σε χειργραφο γραμμνο το 1387-1388 απ τον Πρση μαθηματικ Τουσ. Ο Τουσ αναφρει ρητ τι ξαναγρφει τη πραγματεα "με τα δια τα λγια του Καγιμ" και αναφρει κατ λξη τον Καγιμ να λει τι "Αξζει να προστεθον στα Στοιχεα του Ευκλεδη (πρτο βιβλο) μετ την Πρταση 28". Αυτ η πρταση αναφρει μια συνθκη ικαν για να 'χουμε δυο γραμμς στο διο εππεδο παρλληλες μεταξ τους. Μετ τη πρταση αυτ ακολουθε μια λλη, με αριθμ 29, που ρχεται σε αντθεση με τη προηγομενη. Η απδειξη του Ευκλεδη χρησιμοποιε το λεγμενο αξωμα των παραλλλων (αριθμομενο 5). Η νσταση για τη χρση του αξιματος των παραλλλων κι η εναλλακτικ θερηση της πρτασης 29 υπρξαν μεζον πρβλημα για τη θεμελωση της σμερα ονομαζμενης μη Ευκλεδιας γεωμετρας.
     Η Πραγματεα του Καγιμ μπορε να θεωρηθε ως η 1η επεξεργασα του αξιματος των παραλλλων, που δεν βασζεται σε φαλο κκλο, αλλ σε πιο ευφυς αξωμα. Αντικροει τις προηγομενες προσπθειες λλων Ελλνων και Περσν μαθηματικν να αποδεξουνε τη πρταση. Κι αυτς, πως ο Αριστοτλης, αρνεται τη χρση της κνησης στη γεωμετρα και κατ συνπεια απορρπτει επσης τη διαφορετικ προσγγιση του Αραβα Ιμπν Χατμ. Κατ μαν ννοια κανε τη 1η προσπθεια να διατυπσει να μηΕυκλεδιο αξωμα, ως εναλλακτικ του αξιματος των παραλλλων.

   Οποιος νομζει πως η λγεβρα εναι να τχνασμα για τη λψη αγνστων κνει λθος. Δεν πρπει να δσουμε καμμα σημασα στο γεγονς τι η λγεβρα κι η γεωμετρα εμφανζονται να 'ναι διαφορετικς. Τα αλγεβρικ εναι γεωμετρικ προβλματα, που αποδεικνονται μσω των προτσεων 2 κι 6 του Βιβλου δο των Στοιχεων. -Ομρ Καγιμ


     Αυτ η φιλοσοφικ ποψη των μαθηματικν εχε σημαντικ αντκτυπο στη περφημη προσγγιση και μθοδ του στη γεωμετρικ λγεβρα κι ιδιατερα στην επλυση κυβικν εξισσεων. Σ' αυτν η επλυσ του δεν εναι μεσος δρμος προς μια αριθμητικ λση και στη πραγματικτητα οι λσεις του δεν εναι αριθμο, αλλ μλλον ευθγραμμα τμματα. Απ την ποψη αυτ το ργο του Καγιμ μπορε να θεωρηθε η πρτη συστηματικ μελτη κι η 1η ακριβς μθοδος επλυσης κυβικν εξισσεων.
     Σ' να ατιτλοφρητο κεμεν του για τις κυβικς εξισσεις, που ανακαλφθηκε τον 20 αι., που εμφανζεται το παραπνω απσπασμα, ο Καγιμ ασχολεται με προβλματα γεωμετρικς λγεβρας. 1ο εναι το πρβλημα της "ερεσης ενς σημεου στο τεταρτημριο ενς κκλου, ττοιου στε ταν γεται μα κθετος απ το σημεο αυτ προς μα απ τις ακτνες που το ορζουν ο λγος του μκους της καθτου προς την ακτνα να ισοται προς το λγο των τμημτων που ορζονται απ τον πδα της καθτου". Πλι στην επλυση αυτο του προβλματος το μετατρπει σ' λλο γεωμετρικ πρβλημα: "ερεση ενς ορθογνιου τργωνου με την ιδιτητα η υποτενουσ του να ισοται με το θροισμα της μιας κθετης πλευρς του συν το ψος επ την υποτενουσα". Για να επιλσει αυτ το γεωμετρικ πρβλημα εισγει μια παρμετρο και καταλγει στη κυβικ εξσωση x3 + 200x = 20x2 + 2000. Πργματι βρσκει μια θετικ ρζα γι' αυτ την εξσωση τμνοντας μια υπερβολ με κκλο. Αυτ η ιδιατερη γεωμετρικ επλυση κυβικν εξισσεων χει περαιτρω διερευνηθε κι επεκταθε σε εξισσεις τετρτου βαθμο.
     Σχετικ με γενικτερες εξισσεις δηλνει τι η επλυση κυβικν εξισσεων απαιτε τη χρση κωνικν τομν κι εναι αδνατο να επιλυθε με τη χρση καννα και διαβτη. Αληθοφανς απδειξη αυτο του αδνατου υπρξε μνο 750 χρνια μετ το θνατ του. Στο κεμενο αυτ ο Καγιμ αναφρει τη πρθεσ του για μιαν εργασα που θα παρχει τη πλρη επλυση των κυβικν εξισσεων : "Αν μου δοθε η ευκαιρα και μπορσω να το καταφρω, θα δσω λες αυτς τις δεκατσσερις μορφς με λες τις κατηγορες και τις περιπτσεις τους και πς να διακρνει κανες τι εναι δυνατ και τι αδνατο, τσι στε να προκψει μια εργασα, που να περιχει στοιχεα πολ χρσιμα γι' αυτ τη τχνη ". Αυτ αναφρεται στο βιβλο Πραγματεα για την Απδειξη Αλγεβρικν Προβλημτων (1070), που 'θεσε τις αρχς της λγεβρας, μρος του σματος των Περσικν Μαθηματικν, που τελικ μεταδθηκαν στην Ευρπη. Ιδιατερα επινησε γενικς μεθδους για την επλυση εξισσεων κυβικν και μερικν μεγαλτερης τξης.


   Απ τους Ινδος χουμε μεθδους για την ερεση τετραγωνικν και κυβικν ριζν, που βασζονται στη γνση ειδικν περιπτσεων και συγκεκριμνα στη γνση των τεραγνων των εννα ψηφων 12, 22, 32 (κλπ.) και των αντστοιχων γινομνων, δηλ. 2 x 3, κλπ. χουμε γρψει μια πραγματεα για την απδειξη της εγκυρτητας αυτν των μεθδων και το τι ικανοποιον τις συνθκες. Επ πλον χουμε αυξσει τα εδη τους και συγκεκριμνα υπ τη μορφ προσδιορισμο τταρτων, πμπτων, κτων ριζν μχρι οποιοδποτε βαθμ. Καννας δε προγθηκε σ' αυτ απ μας κι αυτς οι αποδεξεις εναι καθαρ αριθμητικς, θεμελιωμνες στην αριθμητικ των στοιχεων.
 ---Ομρ Καγιμ Πραγματεα για την Απδειξη Αλγεβρικν Προβλημτων

     Αυτ η ιδιατερη αναφορ του Καγιμ κι ορισμνες προτσεις, που βρσκονται στο βιβλο του της Αλγεβρας, χουνε κνει μερικος ιστορικος των μαθηματικν να πιστεουν τι ο Καγιμ εχε πργματι να διωνυμικ θερημα μχρι οποιαδποτε δναμη. Η περπτωση της δναμης 2 αναφρεται ρητ στα στοιχεα του Ευκλεδη κι η περπτωση της μεγαλτερης δναμης 3 εχε εξετασθε απ Ινδος μαθηματικος. Ο Καγιμ ταν ο μαθηματικς που διαπστωσε τη σημασα ενς γενικο διωνυμικο θεωρματος. Το επιχερημα τι ο Καγιμ εχε να διωνυμικ θερημα βασζεται στην ικαντητ του να εξγει ρζες. Το Τετρπλευρο Σακρι πρωτομελετθηκε απ τον Καγιμ στα τλη του 11ου αι. στο Βιβλο Ι των Εξηγσεων των δυσκολιν στα αξιματα των Στοιχεων του Ευκλεδη. Σε αντθεση με πολλος μελετητς του Ευκλεδη, πριν και μετ απ τον διο (περιλαμβανομνου φυσικ του Σακρι) ο Καγιμ δεν προσπαθοσε να αποδεξει το αξωμα των παραλλλων ως ττοιο, αλλ να το συναγγει απ να ισοδναμο αξωμα, που διατπωσε απ τις "αρχς του Φιλοσφου" (Αριστοτλης):

   Δο συγκλνουσες ευθεες γραμμς τμνονται κι εναι αδνατο δο συγκλνουσες ευθεες γραμμς να αποκλνουν στη κατεθυνση στην οποα συγκλνουν.

     Ο Καγιμ ττε εξτασε τις 3 περιπτσεις (ορθ, αμβλεα κι οξεα) γωνιν των κορυφν ενς Τετραπλερου Σακρι κι αφο απδειξε σειρ θεωρημτων για αυτς (ορθ) κατρριψε τις περιπτσεις αμβλεας και οξεας, βασιζμενος στο αξωμ του κι τσι συνγαγε το κλασσικ αξωμα του Ευκλεδη. Μνο μετ απ 600 χρνια ο Τζιορντνο Βιτλε προχρησε πρα απ τον Καγιμ στο βιβλο του Euclide restituo (1680, 1686), ταν χρησιμοποησε το τετρπλευρο για ν' αποδεξει τι αν 3 σημεα ισαπχουν της πλευρς ΑΒ και της απναντι ΓΔ, ττε οι ΑΒ και ΓΔ ισαπχουν παντο. Ο διος ο Σακρι βσισε το σνολο της μακρς, ηρωικς και τελικ εσφαλμνης απδειξς του του αξιματος των παραλλλων γρω απ το τετρπλευρο και τις 3 περιπτσεις του, αποδεικνοντας πολλ θεωρματα για τις ιδιτητς του στη πορεα αυτ.



     πως οι περισστεροι Πρσες μαθηματικο της εποχς, ο Καγιμ ταν επσης αστρονμος κι απκτησε φμη γι’ αυτ. Το 1073 ο Σελτζοκος Σουλτνος Τζαλλ αλ-Ντιν Μαλκ-Σαχ Σαλτζουκ  (Μαλκ-Σαχ Α' 1072-92) τονε προσκλεσε να χτσει να αστεροσκοπεο, μαζ με διφορους λλους διακεκριμνους επιστμονες. Σμφωνα με κποιες περιγραφς η εκδοχ του μεσαιωνικο Ιρανικο ημερολογου, στο οποο 2.820 ηλιακ τη μαζ περιχουν 1.029.983 ημρες ( 683 δσεκτα τη, για μση διρκεια του τους 365,24219858156 ημρες) βασστηκε στις μετρσεις του Καγιμ και των συνεργατν του. λλη ποψη εναι τι το ημερολγιο του Καγιμ περιελμβανε απλς οκτ δσεκτα τη κθε τριντα τρα τη, για διρκεια τους 365,2424 ημρες. Και στις 2 περιπτσεις το ημερολγι του ταν ακριβστερο ως προς το μσο τροπικ τος απ το Γρηγοριαν ημερολγιο 500 χρνια αργτερα. Το σγχρονο Ιρανικ ημερολγιο βασζεται στους υπολογισμος του.
     Υποστηρζεται μερικς φορς τι ο Καγιμ απδειξε τι η γη περιστρφεται γρω απ τον ξον της παρουσιζοντας να μοντλο των στρων στο σγχρον του Αλ-Γκαζαλ σ' να πλανητριο. Η λλη πηγ για την ποψη τι ο Καγιμ πστευε στον ηλιοκεντρισμ εναι η δημοφιλς αλλ αναχρονιστικ απδοση της ποησης του Καγιμ, που οι 1ες γραμμς μεταφρζονται εσφαλμνα με μια ηλιοκεντρικ εικνα του λιου να εκσφενδονζει τη Πτρα που θτει τα Αστρια σε Κνηση. Ο Καγιμ ταν μλος μιας ομδας που αναθερησε το Ιρανικ ημερολγιο. Η ομδα συστθηκε απ τον Σελτζοκο Σουλτνο Μαλκ-Σαχ Α' κι ολοκλρωσε τις μεταρρυθμσεις της το 1079, με αποτλεσμα το Ημερολγιο Τζαλαλ. Το ημερολγιο Τζαλαλ παρμεινε σε ισχ σε λο το Ευρτερο Ιρν απ τον 11ο ως τον 20 αινα. Εναι η βση του Ιρανικο ημερολογου, που ακολουθεται σμερα στο Ιρν και στο Αφγανιστν. Εν το ημερολγιο Τζαλαλ εναι ακριβστερο απ το Γρηγοριαν, βασζεται στη πραγματικ ηλιακ κνηση, πως τα Ινδικ ημερολγια κι απαιτε να αστρονομικ ργανο για τον υπολογισμ των ημερομηνιν. Η διρκεια των μηνν μπορε να διαφρει απ 29 ως 31 μρες, ανλογα με τη στιγμ που ο λιος εισρχεται σε να ζωδιακ περιοχ (χαρακτηριστικ κοιν στα περισστερα Ινδικ ημερολγια). Αυτ σημανει τι τα εποχιακ σφλματα ταν μικρτερα απ τι στο Γρηγοριαν ημερολγιο. Το σημεριν Ιρανικ ημερολγιο τυποποιε τη διρκεια των μηνν βσει μιας μεταρρθμισης του 1925, ελαχιστοποιντας τσι την επδραση των ηλιακν διελεσεων. Τα εποχιακ σφλματα εναι λγο μεγαλτερα απ τι στην εκδοχ Τζαλαλ, αλλ τα δσεκτα τη υπολογζονται πως πριν.


     Ο Καγιμ πιστεεται τι χει γρψει χλια τετρστιχα ρουμπαγιτ. Στον αγγλφωνο κσμο γινε γνωστς με τα Ρουμπαγιτ του Ομρ Καγιμ, που εναι ποιητικς μλλον παρ επ λξει μεταφρσεις απ τον Εντουαρντ Φιτζραλντ ( 1809–83). Υπρχουν κι λλες αγγλικς μεταφρσεις τμημτων των ρουμπαγιτ (ρουμπαγιτ σημανει τετρστιχα), αλλ του Φιτζραλντ εναι οι γνωσττερες. Η ειρωνεα εναι τι οι μεταφρσεις του Φιτζραλντ ξανακανανε γνωστ τον Καγιμ στους Ιρανος "που επ μακρν εχαν αγνοσει τον ποιητ απ το Νισαπορ". να βιβλο του 1934 ενς απ τους πιο επιφανες συγγραφες του Ιρν, του Σαντκ Χενταγιτ, τα Τραγοδια του Καγιμ (Ταρανεχα-γιε Καγιμ) λγετα τι χει "διαμορφσει τον τρπο με τον οποο μια γενι Ιρανν εκτιμ" τον ποιητ.. Τα ποιματ του χουν μεταφραστε σε πολλς γλσσες. Πολλς μεταφρσεις γιναν μεσα απ τα Περσικ, πιο κυριολεκτικ απ τι η μετφραση του Φιτζραλντ και σμερα θεωρεται νας απ τους δημοφιλστερους ποιητς λων των εποχν. μνησε επικορειες απολασεις, κρασ και γυνακες, για να προβλει μως εντοντερα τις φιλοσοφικς του σκψεις, πολλς απ' τις οποες φανονται αιρετικς, αν σκεφτε κανες το περιβλλον μες στο οποο διαμορφθηκαν. λλοι μως μελετητς βλπουν μυστικιστικ νοματα στους στχους του.
     Υπρχουν ευρως αποκλνουσες απψεις για τον Καγιμ. Σμφωνα με τον Σεγιντ Χοσεν Νασρ, καννας λλος Ιρανς συγγραφας/λγιος δεν χει εκληφθε με τσο διαφορετικος τρπους. Στο να κρο του φσματος υπρχουν νιτ κλαμπ που φρουν το νομ του και θεωρεται αγνωστικς ηδονιστς. Στο λλο κρο θεωρεται μυστικς ποιητς Σοφι, επηρεασμνος απ τις πλατωνικς παραδσεις. Ο Σεγιντ Χοσεν Νασρ (γεν. 1933, Ιρανς Καθηγητς Ισλαμικν Σπουδν στο Πανεπιστμιο Τζορτζ Ουσιγκτον κι επιφανς Ισλαμικς φιλσοφος), χοντας εξετσει τα φιλοσοφικ ργα του Καγιμ, υποστηρζει τι εναι πργματι μειωτικ να κοιτζουμε απλς τα ποιματα (που μερικς φορς αμφισβητονται) για να καθορσουμε τις προσωπικς του απψεις για το Θε τη θρησκεα. Στη πραγματικτητα γραψε ακμη κι να δοκμιο με ττλο "αλ-Κουτμπτ αλ-γκαρ" (Το Θαυμσιο Κρυγμα), για την εξμνηση του Θεο, που υποστηρζει ορθδοξες απψεις, συμφωνντας με τον Αβικννα για τη Θεα Εντητα. Στη πραγματικτητα αυτ ηπραγματεα δεν αποτελε εξαρεση κι ο Νασρ δενει να παρδειγμα, που ο διος αυτοπροσδιορστηκε ως Σοφι, μετ τη κριτικ διαφρων μεθδων γνσης του Θεο, προτιμντας τη διασθηση απ τη λογικ (επιλγοντας τη λεγμενη μθοδο "κασρ", της αποκλυψης:

   ...Τταρτο, οι Σοφι, που δεν επιζητον τη γνση με τη λογικτητα την αμετροεπ σκψη, αλλ με τον εξαγνισμ της εσωτερικς τους παρξης και τον καθαρμ των διαθσεν τους. Καθαρζουν τη λογικ ψυχ απ τις ακαθαρσες φυσικς και σωματικς μορφς, μχρι να γνει καθαρ ουσα. Οταν ττε ρχεται ενπιος ενωπω με τον πνευματικ κσμο οι μορφς του κσμου αυτο αντανακλνται πραγματικ μσα της, χωρς αμφιβολα ασφεια. Αυτς εναι ο καλτερος απ λους τους τρπους, γιατ εναι γνωστ στον δολο του Θεο, τι δεν υπρχει καλτερος λογισμς λλος απ τη Θεα Παρουσα και στην κατσταση αυτ δεν υπρχουν εμπδια ππλα. Οτιδποτε στερεται ο νθρωπος οφελεται στην ακαθαρσα της φσης του. Αν το ππλο ανασηκωθε και αφαιρεθον η οθνη και το εμπδιο, η αλθεια των πραγμτων, πως εναι, θα γνει προφανς και γνωστ. Κι ο Κριος των πλασμτων [ο Προφτης Μωμεθ] αυτ υποδεκνυε ταν επε: "Αληθιν, κατ τις ημρες της παρξς σας οι εμπνεσεις προρχονται απ τον Θε. Δεν θλετε να τις ακολουθσετε ;" Πετε στους λογικευμενους τι, για τους λτρεις του Θεο, οδηγς εναι η διασθηση, χι η αμετροεπς σκψη. - Ομρ Καγιμ


     Ο διος συγγραφας συνεχζει παραθτοντας λλα φιλοσοφικα κεμενα, που εναι πλρως συμβατ με την Ισλαμικ θρησκεα, πως το αλ-Ριζαλχ φιλ-βουτζοντ (Πραγματεα για το Εναι), γραμμνο στα Αραβικ, που αρχζει με στχους απ το Κορνι κι υποστηρζει τι τα πντα προρχονται απ το Θε κι τι υπρχει μια τξη σε λα αυτ. Σε λλο ργο, Ριζαλχ γιαβαμπν λι-ταλτ μασ ιλ (Πραγματεα Απντησης σε Τρεις Ερωτσεις), δνει μια απντηση στο ερτημα, για παρδειγμα, τ γνεται η ψυχ μετ τον θνατο. Ο Σ. Χ. Νασρ παραθτει επσης μερικ ποιματα, που εναι απολτως υπρ της Ισλαμικς ορθοδοξας, αλλ εκφρζοντας μυστικιστικς απψεις (θληση του Θεο, η εφμερη κατσταση αυτς της ζως, ...):

Επες τι θλεις να με βασανσεις
Αλλ δε θα φοβηθ μια ττοια προειδοποηση 
Γιατ εκε που εσαι Εσ δεν μπορον να υπρξουν βσανα
Και εκε που Εσ δεν εσαι πς μπορε να υπρχει να ττοιο μρος;

Ο περιστρεφμενος τροχς του ουρανο, μσα στον οποο αναρωτιμαστε
Εναι μια φανταστικ λμπα της οποας χουμε γνση απ παρομοωση
Ο λιος εναι το κερ και ο κσμος η λμπα
Εμαστε σαν μορφς που περιστρφονται μσα σε αυτν

Μια σταγνα νερο πφτει σε να μεγλο ωκεαν
Ενας κκκος σκνης εννεται με τη γη
Τι σημασα χει να πηγαινορχεσαι;
Μια μγα εμφανστηκε μια στιγμ, ττε αρατη γινε.


     Εξετζοντας πιθανς παρεξηγσεις για τον Καγιμ στη Δση και αλλο, ο Νασρ καταλγει λγοντας τι αν γνει μια σωστ μελτη των αυθεντικν ρουμπαγιτ, αλλ μαζ με τα φιλοσοφικ ργα, ακμη και τη πνευματικ βιογραφα με ττλο Σαρ βα σουλκ (Πνευματικ Διαδρομ), δε μπορομε πια να θεωρομε τον Καγιμ ηδονιστικ λτρη του κρασιο, ακμη και πριμο σκεπτικιστ, αλλ να βαθι σκεπτικιστικ στοχαστ κι επιστμονα, που τα ργα του εναι σημαντικτερα απ μερικος στχους. Ο Κ. Χ. Α. Μπγιρεγκααρντ εχε νωρτερα συνοψσει τη περπτωση:

   Τα κεμενα του Καγιμ εναι καλ δεγματα του Σουφισμο, αλλ δεν αξιολογονται στη Δση πως θα 'πρεπε κι η μεγλη μζα του αγγλφωνου πληθυσμο τονε γνωρζει, ατυχς, μνο μσω των ποιημτων του Φιτζραλντ. Εναι ατυχς γιατ αυτς δεν εναι πιστς στο κριο και πρτυπ του και κατ καιρος βζει λξεις στη γλσσα των Σοφι που εναι βλσφημες. Μια ττοια εξοργιστικ γλσσα εναι για παρδειγμα εκενη του 81ου τετρστιχου. Ο Φιτζραλντ εναι διπλ νοχος γιατ ητανε περισστερο Σοφι, απ , τι ταν πρθυμος να παραδεχτε.


     Ενας Γλλος ασιανολγος, ονματι Φραντς Τουσν, τανε τσο απογοητευμνος με τη μετφραση του Φιτζραλντ (και με μερικς μεταφρσεις του Φιτζραλντ απ τα Αγγλικ στα Γαλλικ), στε γραψε τη δικ του κατ' ευθεαν απ τα Περσικ, προσπαθντας μλλον να εκφρσει το πνεμα των στχων, παρ να στιχουργσει. Η μετφρασ του εκδιδταν χωρς διακοπ απ το 1924 ως το 1979 απ τις εκδσεις Editions d'Art Henri Piazza, σο λειτοργοσαν. Αυτ η μετφραση μεταφρστηκε με τη σειρ της σε λλες γλσσες σε σιτ του Ιντερνετ. Ο Αμπντουλχ Ντουγκν, Σουφιστς της τσης Νακσμπαντ, σχολιζει το ρλο και τη συμβολ του Καγιμ στο Σουφιστικ στοχασμ. Ο Ντουγκν λει τι εν ο Ντουγκν εναι νας ελσσων δσκαλος των Σοφι συγκρινμενος με τους γγαντες - Ρουμ, Ατρ και Σανι -, να στοιχεο που καθιστ το ργο του Ομρ τσο σχετικ με το θμα και προσιτ εναι η πολ ανθρπινη κλιμακ του, καθς μπορομε να τον νοισουμε και να κατανοσουμε τη προσγγισ του. Η συζτηση για τη ποιτητα της μετφρασης των ρουμπαγιτ απ τον Φιτζραλντ χει, σμφωνα με το Ντουγκν, εκτρψει τη προσοχ απ μια πληρστερη κατανηση του βαθος εσωτερικο μηνματος που περιχεται στο πραγματικ υλικ του Ομρ: "Κθε γραμμ των Ρουμπαγιτ χει περισστερο νημα απ σχεδν οτιδποτε μπορες να διαβσεις στη Σουφικ λογοτεχνα". Ο διος ο Καγιμ απρριπτε κθε σχση με τον ττλο φαλσαφ "φιλσοφος" με την αριστοτελικ ννοια και τνιζε τι επιθυμε να ξρει ποιος εναι. Στο πλασιο των φιλοσφων χαρακτηριζταν απ μερικος των συγχρνων του ως αποσπασμνος απ τη θεα ευλογα.


                                 Το Πλανητριο Ομρ Καγιμ

     Θεωρεται σμερα δεεδομνο τι ο Καγιμ δδαξε επ 10ετες τη φιλοσοφα του Αβικνα, ιδιατερα το Βιβλο της Ιασης, στη πατρδα του Νισαπορ μχρι τον θνατ του. Σ' να περιστατικ εχε ζητηθε η γνμη του για μια διαφωνα μεταξ του Αβικνα και ενς φιλσοφου ονματι Αμπολ-Μπαρακτ αλ-Μπαγκνταντ, που 'χε ασκσει ντονη κριτικ στον Αβικνα. Λγεται τι ο Καγιμ απντησε : "(αυτς) δεν καταλαβανει καν την ννοια των λγων του Αβικνα, πς μπορε να αντιτθεται σε κτι που δεν γνωρζει;" Ο φιλσοφος Καγιμ θα μποροσε να κατανοηθε απ μλλον 2 διακριτς πηγς. Η μα εναι απ τα Ρουμπαγιτ του κι η λλη απ τα ργα του υπ το φως των πνευματικν και κοινωνικν συνθηκν της εποχς του. Για αυτ θα μποροσαμε να πληροφορηθομε απ τις αξιολογσεις των ργων του απ λγιους και φιλσοφους πως οι Αμπολ-Φαντλ Μπαχακ, Νιζαμ Αρουζ κι αλ-Ζαμακσαρ και τους Σουφιστς ποιητς και συγγραφες Ατρ του Νισαπορ και Ναμ αλ-Ντιν Ραζ.



     Ως μαθηματικς, ο Καγιμ χει θεμελιωδς συνεισφρει στη φιλοσοφα των μαθηματικν, ιδιατερα στο πλασιο των Περσικν Μαθηματικν και της Περσικς φιλοσοφας, με τα οποα σχετζονται οι περισστεροι λλοι Πρσες επιστμονες και φιλσοφοι, πως οι Αβικνας, Αμπο Ραχν αλ-Μπιρουν και Τουσ. Υπρχουν 3 τουλχιστον βασικς μαθηματικς ιδες, μ' ντονη φιλοσοφικ δισταση, που μπορον να συσχετισθον με τον Καγιμ:

 1. Μαθηματικ τξη. Απ πο προρχεται αυτ η τξη και γιατ ανταποκρνεται στο φυσικ κσμο; Η απντησ του εναι σε μια απ τις φιλοσοφικς του "πραγματεες του εναι". Η απντηση του Καγιμ εναι τι "Η Θεα Προλευση λης της παρξης χι μνο δημιουργε το βουγιοντ "εναι", δυνμει του οποου λα τα πργματα αποκτον πραγματικτητα, αλλ εναι η πηγ της τξης, που εναι αξεχριστη απ την δια την πρξη της παρξης".

 2. Η σημασα των αξιωμτων στη γεωμετρα κι η αναγκαιτητα για το μαθηματικ να βασιστε στη φιλοσοφα και κατ συνπεια η σημασα της σχσης κθε ιδιατερης επιστμης με την κυρως φιλοσοφα. Αυτ εναι το φιλοσοφικ υπβαθρο της εκ μρους του Καγιμ συνολικς απρριψης κθε προσπθειας να "αποδειχθε" το αξωμα των παραλλλων και στη συνχεια η ρνησ του να εισγει την κνηση σε μια προσπθεια απδειξης αυτο του αξιματος, πως εχε κνει ο Ιμπν αλ-Χατμ, γιατ ο Καγιμ συσχτιζε τη κνηση με τον υλικ κσμο κι θελε να τη κρατσει μακρυ απ το νοητ κι υλο κσμο της γεωμετρας.

 3. Σαφ δικριση κανε ο Καγιμ, στη βση του ργου προγενστερων Περσν φιλοσφων πως ο Αβικνας, μεταξ των φυσικν σωμτων και των μαθηματικν σωμτων. Τα 1α ορζονται ως σματα της κατηγορας της ουσας κι υφστανται απ μνα τους και κατ συνπεια εναι αντικεμενο των φυσικν επιστημν, εν τα 2α, ονομαζμενα γκοι, λλης κατηγορας, δεν υφστανται απ μνα τους στον εξωτερικ κσμο και κατ συνπεια εναι το αντικεμενο των μαθηματικν. τανε πολ προσεκτικς στο να σβεται τα ρια κθε κατηγορας κι επκρινε τον Ιμπν αλ-Χατμ για την απδειξ του του αξιματος των παραλλλων, ακριβς επειδ εχε παραβε αυτ τον καννα κι εχε μεταφρει να ζτημα που ανκε στη φυσικ φιλοσοφα, δηλαδ τη κνηση που ανκει στα φυσικ σματα, στο πεδο της γεωμετρας, που ασχολεται με τα μαθηματικ σματα.

 

     Ο Καγιμ μαθε απ πολ νωρς τον νμο του εφμερου, τη ματαιτητα των πραγμτων, τη μεγαλοσνη της στιγμς. Σε ηλικα μικρτερη απ τα 30 ταν δη δισημος ως ''ασγκριτος γνστης'', γεωμτρης, αστρονμος, μαθηματικς, φυσικς, φιλσοφος και γιατρς, να ανοιχτ μυαλ που κατφερε με ευκολα να συντξει το ''Εγχειρδιο των Φυσικν Επιστημν'' που στα κεφλαια παρξη και τομο και Υποχρωση προσπαθε να ανακαλψει μια μθοδο για να ορσει τον προσανατολισμ και την αιτα των ηθικν διαφορν μεταξ των τπων. Τα Ρουμπαγιτ (Τετρστιχα) αποτελονται απ ανεξρτητες στροφς που η κθεμια τους συντθεται απ τσσερις στχους σης αλλ ποικλης προσωδας. Κποιες φορς λοι ομοιοκαταληκτον μως συχντερα ο τρτος στχος αναιρε την ομοιοκαταληξα. Ο βιολογικς του κκλος υπρξε μακρς για την εποχ κι εφορος. Η σοδει του -πνευματικ κι υλικ- τανε πλοσια και μας χει κληροδοτηθε αρκετ. Απ τχη σως οι ορδς του Τζνκινς Χαν δεν κατφεραν να τη καταστρψουν λη ταν ισοπδωσαν τη Νισαπορ και τσες λλες ξακουστς, μχρι σμερα, πλεις της εποχς. Ταξδεψε λγο στη Γη -στις λαμπρς και τις ιερς πλεις του καιρο του- και πολ στα στρα, τους αριθμος και τον νου. τανε πολυμαθς, (παν-)επιστμονας και φιλσοφος. Ακμα και με τη θεωρα της μουσικς εχε ασχοληθε! Με την ορυκτολογα και τη γεωγραφα επσης. γινε μως πιο γνωστς σαν ποιητς. Ιδιτητα που πολλο ερευνητς αμφισβητον τι εχε στο Βαθμ που του αποδδεται. Για λγες δεκδες ρουμπαγιτ το αναγνωρζεται η πατρτητα στη καλτερη περπτωση κι χι εκατοντδες. Το ρουμπαγιτ εναι να τετρστιχο με ομοιοκαταληξα ααβα, συνθως, χαρακτηριστικ της περσικς ποησης της εποχς.



     Το ογκδες επιστημονικ ργο του σζεται σε ικανοποιητικ βαθμ. Πλι ευτυχς γιατ περιλαμβνει πραγματεες που στο χριστιανικ μεσαωνα θα εχαν αποτελσει προσναμμα στην πυρ που θα τον καιγε. Ετε μας αρσει ετε χι κατ τους λεγμενους σκοτεινος αινες -που ταν πολλο- η επιστμη κι η φιλοσοφα εχαν μετακομσει στην -με την ευρεα ννοια- ανατολ. Επιχειρηματολογντας: τη συμβολ του στη μεταρρθμιση του περσικο ημερολογου, τη Πραγματεα, τις Εξηγσεις των δυσκολιν στα αξιματα του Ευκλεδη. Αυτ κι λλα πολλ συμμετεχανε στην εξλιξη των επιστημν τους επμενους αινες.
     Ακογεται σχετο, αλλ μπορε και να μην εναι, το τι πενντα περπου χρνια πριν -στις αρχς της 10ετας του '70- ο Μρκο Πλο μας εχε πει για το Χασν-ι-Σαμπχ Γρο του Βουνο· παλι φλο του Καγιμ. Ττε που μας απασχολοσε αν η λξη ασσασσνος προρχεται απ τον Χασν το χασς. σσονος σημασας! χουν μεσολαβσει αναγνσεις 10δων ρουμπαγιτ σε διφορες ντυπες διαδικτυακς ελληνικς, γαλλικς κι αγγλικς εκδσεις. Η συμβολ του Φιτζραλντ στη γνωριμα της δσης με τα ρουμπαγιτ ταν καθοριστικ. Βοθησε Ββαια κι ο ενθουσιασμς του εξαιρετικο Προ-Ραφαηλτη ζωγρφου -αλλ και ποιητ- Dante Gabriel Rossetti. Πεποθηση εναι πντως τι οι μεταφρσεις του FitzGerald εναι περισστερο δικ του ποηση με ρζες σ' αυτν του Καγιμ. να πανκριβο κσμημα που μγευε.
     Η ποηση που του αποδδεται εναι ευδαιμονικ. ρωτας, κρασ, απολασεις. "Να πνεις το κρασ με συντροφι σου λυγερ κορτσια". Επικορεια δηλαδ, σμφωνα με την επικρατοσα ννοια της λξης. πως λει μως: "Μα τα αινγματα που μας παιδεουν το κρασ τα λνει.". λλοι μελετητς της αποδδουν μυστικιστικ νοματα. 250 τη μετ ο ξοχος Πρσης λυρικς ποιητς Hafez γραφε:"Τρα που αγγζω με τα χελη μου το ποτρι του αγνο κρασιο, το αηδνι αρχζει να τραγουδει". Αυτς ββαια ταν απ το Shiraz με τα ξακουστ κρασι! Για ποιον μως και να 'γραψε αυτ τα ρουμπαγιτ -μερικ λα- ισχει,πως υπρχει πολ ποηση σ' αυτος τους στχους.



     Τα τετρστιχα, που χουν μεταφραστε σε 10δες γλσσες και κυκλοφορσει σε πολλς 100δες εκδσεις, εναι -κατ κοινν ομολογα- ποηση ολκς. Εναι η αποθωση της ζως κι ο χλευασμς του θαντου. Εναι, κατ κποιο τρπο, η προσγγιση του επιστμονα και φιλσοφου στην εφμερη ζω. Carpe diem -πως μας διδσκει ο Ορτιος- εναι η κεντρικ ιδα η προτροπ. "Πες μου, γιατ να θλΒεστε και συλλογιστε τ' αριο"; Μπεκρ και γυναικ θα τον χαρακτριζαν οι ζηλιρηδες φλοι του σμερα.  Διαβζοντας τα ρουμπαγιτ -στω κι σα του αναλογον- εναι δσκολο να φανταστε ο αναγνστης τι εναι γραμμνα απ να λαμπρ επιστμονα, σως μως εναι ο μοστος απ τον τργο του φιλσοφου. Η ποηση τον χει τιμσει δεντως με τις πειρες μεταφρσεις των ρουμπαγιτ και με ισριθμες μελτες. Ο σπουδαος T.S.Elliot εχε αντικρσει τον κσμο εκ νου, με ζωηρ, χαρομενα κι αλγειν χρματα. Τι πρεσβεει μως τελικ ο επιστμονας και ποιητς; Με ποια διαλεκτικ σνθεση καταφρνει ο φιλσοφος να μας ξελογισει; Δετε:

Ημρες δχως ρωτα, νυχτις χωρς φιλι
Χαμνες εναι κι χρηστες γι' αυτν που θα τις ζσει.

Απψε εναι το μικρ σου στμα ο επιοσις μου ρτος.
Δσ' μου κρασ, και να 'χει χρμα σαν τα μγουλ σου.
Χαρ σ' αυτν που δπλα του μια λυγερ κοιμται
Κι οι ομορφις της πιο πολ κι απ' το κρασ μεθον.

Φρε κοπλες μορφες, στμνες κρασ γεμτες,

Και διξε τους υποκριτς, της Πστης τους δραγτες.
Κι αν σοι πνουν κι αγαπον στην κλαση θα πν',
Ττε για τον παρδεισο πο θα Βρεθον πελτες;

Τινχτηκα σαν το γερκι απ' τα μυστρια του κσμου

κι λο ψηλθε προσπαθ, μ λα τα δυνατ μου.
Μα κει κανες δεν τανε που 'ξρε την αλθεια,
Και να 'μαι πσω, να περν μοια πως μπκα.


     Τονε δξασαν λοι οι αινες κι λες οι γλσσες. Κι ακμα τον δοξζουν. Οι θρησκεες, πολυθεστικς και μονοθεστικς, τον τμησαν ως σμβολο και συμπρωταγωνιστ των τελετουργιν τους κι οι ποιητς, κατ πδας του πατριρχη τους του Ομρου, δεν παψαν ποτ να του αφιερνουνε τις σκψεις τους και τα αισθματ τους, ακμα κι αν κποια στιγμ τυχε να παρασπονδσουν, να επιλξουν το αψντι, ας πομε, κποιον λλο προμηθευτ αλκολης. Για τον ονο που ευφρανει τη καρδι των ανθρπων ο λγος, για το κρασ, που, πως το τραγοδησε ο Olivier Basselin στο ποημ του Ο παινος του Νε (το μετφρασε ο Εγγονπουλος):

Δεν εν' σαν τ’ λλα τα πιοτ που μας σαπζουν,
μας κβουν τις δυνμεις, τα κκαλα τσακζουν.
Εγ σαν το τραβ χω την τλμη του Ηρακλ
·

     Μεταφρσεις ποιημτων του στα να ελληνικ χουν εκδοθε κι λλες ββαια (ακμα και στα αρχαα ελληνικ μεταφρστηκαν στχοι του, απ τον Αγγλο Crawley, τσο μεγλο ταν το πθος της Δσης για το ργο του τον 19ο αι.). Με τον διο περπου τρπο, του εμπλουτισμο της διογκσεως, ως γνωστν, πλστηκαν τα ανακρεντεια λεγμενα ποιματα κατ’ απομμηση της συμποτικς κι ερωτικς ποησης του Ανακροντα, του μεγλου λυρικο ποιητ απ τη Τω, που 'ζησε τον 6ο αι. π.Χ. Οχι χωρς λγο, ο Ομρ Καγιμ συσχετστηκε απ λλους με τον Σοπενουερ, τον Ντσε και τον βιβλικ Εκκλησιαστ για τον πεσιμισμ του κι απ λλους (τον Ερνστ Ρενν, λγου χρη) με τον Βολταρο, για την εναντωσ του στη θρησκοληψα. Ο νθρωπος που πνει εναι για τον ποιητ ο νθρωπος ο χειραφετημνος, ο ξεσκλαβωμνος και το κρασ σμβολο της θεκς μθης. Το κρασ δεν εναι μνο απτ απλαυση στη ποησ του, εναι μια μεταφορ, μια υπερσπιση του πνεματος που γνωρζει τι για να ακεραιωθε και να υψωθε οφελει να μην απαρνηθε τη σρκα. Στα ποιητικ μαθηματικ του Καγιμ, κρασ, πηγ ανεξντλητη μιας ευθερας απαγορευμνης, αξζει σο χιλιδες θρησκεες:

Ενα ποτρι με κρασ, θρησκεες χιλιδες κνει
και για της Κνας τ' αγαθ μια ρουφηξι του φτνει,
ξω απ σνα ρουμπιν κρασκι μου δεν εναι
στον κσμο αυτν λλο ξιν, τσο γλυκ να πινει.


                                   Ρουμπαγιτ στα περσικ
.

     Αλλ και για να μετρσει την αξα των βασιλεων και της δναμης, τα δια υγρ σταθμ διαθτει:

Κλλιο απ νο βασλειο και μια γουλι κρασιο παλιο,
μη παρνεις δρμον λλονε παρ το δρμο του κρασιο,
μια κοπα αξζει κι εκατ του Φεριδον βασλεια,
κλλιο απ’ το στμμα του Χοσρη καπκι τοβλινο σταμνιο!

     Εχουνε περσει αινες κι αινες, θεο και βασιλιδες λθαν και παρλθαν και, με αναπντητα τα θεμελιδη ερωτματα περ ανθρωπνης παρξης, εναι σαν να ξανατονζει ο Καγιμ με το αμσως παραπνω ποημ του σα ελευθερφρονα κρυσσαν οι εξς στχοι που αποδδονταν στον Ανακροντα:

Τα πλοτη δεν με νοιζουνε του Γγη,
του βασιλι των Σρδεων,
και ο χρυσς δεν με τραβει
μτε ζηλεω τους τυρννους.

Μα η γνοια μου: να βρχω
τη γενειδα μου με μρα,
με ρδα το κεφλι μου να στφω.
Το σμερα με καει.

Το αριο ποις το γνωρζει...



     Γι’ αυτ το τρα καγεται κι ο Καγιμ, αλλ με το αποφασισμνο πθος ενς θρησκειομχου που ζει μλιστα σε περιβλλον ανελεθερο:

Κοτα τα κακουργματα που ο Ουρανς μς κνει
κι δειος που ο κσμος φανεται σα φλος σου πεθνει,
για τοτο κοταζε να ζεις σο μπορες για σνα,
γλντα τ Τρα… τα παλι μυρζουνε λιβνι.

     Ναι, υπρχουνε λγοι να ειπωθε τι κι ο Καγιμ, πως ο Ανακρων (και δεν εναι οι μνοι, κι ο Λι Πο επσης κι λλοι κμποσοι), μηχανετηκε τη προσποηση της μθης για να ελευθερσει τη ποησ του, που εναι κτι βαθτερο απ ηδονπληκτη!

 * Ο αστεροειδς 3095 Ομαρ Kαγιμ, που ανακαλφθηκε το 1980.
 * Ο κρατρας Ομρ Kαγιμ στην αρατη απ τη Γη πλευρ της Σελνης.

     Ο γιος του σκηνοποιο Ομρ Καγιμ, πθανε στη Νισαπορ της Περσας (Ιρν), στη πλη δηλαδ που πρασε σχεδν ολκερη τη ζω του, στις 4 Δεκμβρη 1131.


                                  Το Μαυσωλεο Καγιμ

ΡΗΤΑ:

 * Να 'σαι ευτυχισμνος γι' αυτ τη στιγμ. Αυτ η στιγμ εν' η ζω σου.
 * Αλθεια που χρειζεται απδειξη εναι μισ αλθεια.
 * Τα πεθαμνα χθες και τα αγννητα αριο, γιατ να αγωνιομε γι' αυτ ταν το σμερα εναι γλυκ.


                                             Τιμητικς Στλες


==========================

                 Τα Ρουμπαγιτ
(μερικ)

Σκω και δσε μου κρασ τα λγια εναι χαμνα

απψε το χειλκι σου θα 'ναι το παν για μνα
κι σο για τα ταξματα και για τα κρματ μου
τα βλπω σαν τα κατσαρ μαλλι σου, μπερδεμνα.

Για κενα που δεν κανα και που 'χω καμωμνα
αν χω τη ζω σωστ ετε στραβ παρμνα
αυτ θα 'ν' το μαρζι μου κρασ λοιπν, ποιος ξρει
μη βγανει τοτ' η αναπνο στερν φορ απ μνα.

ταν θελσει η μορα μου τον κσμο αυτ ν' αφσω
και κθ' ελπδα για ζω απ' τη καρδι μου σβσω,
μια κοπα απ τη στχτη μου να φτιξετε συντρφοι
σαν θα γεμζει με κρασ μπορε να ξαναζσω...

4
Μου 'πε μια μγισσα γοργ να καρτερ το χρο
Κι πλωνα ευτς το υστεριν ποτρι μου να πρω.
Μα το ποτρι αγγζοντας στα χελη μ' αποκρθη
«Πνε, γιατ εναι ο θνατος θλασσα δχως φρο»

5
Στου αφανισμο την ρημο για μια στιγμ σταθετε.
Απ' της ζως την αση λγη δροσι να πιετε.
Χαρματα ετοιμστηκε το Μγα καραβνι.
Και ξεκινει για την Αυγ... του Τποτε. Ω βιαστετε!

14
Πριν αισθανθες στο μτωπο το χρι του θαντου
Και πριν να σε χαδψουνε τα κρα τα δχτυλ του
Πνε, και μη θαρρες κουτ, και συ πως εσαι κτι.
Και πως θα σε ξεθψουνε μια και σε θψουν κτου.

20
Και τους αγους και τους σοφος με λο τους το κμμα
Τους στρσαν σε κατψυχρο να κοιμηθονε στρμα
Πουν' τρα οι προφητεες τους; Και πως τα στοματ τους
Που βγζανε λγια σοφ στουπθηκαν με χμα;

21
Για μνα που των μυστικν ανοιγοκλενει η θρα
μοια και λπη και χαρ μαζ τα δυ τα επρα
Μια και στον κσμο αυτν εδ λα να τλος θα χουν,
Πμε παιδι στο καπηλει να φρουμε μια γρα.

22
Το δυναττερο κρασ που ο χρνος χει φτσει,
λοι μας γρω επναμε σε χωματνιο τσι,
Κι πιαμε μια φορ…και δο. Μα στερα νας νας
Σιωπηλ μας ξφυγε να πει…να ησυχσει.

23
Εδα μια θρα σφαλιστ μως κλειδι δεν εδα.
Και παραπτασμα βαρ χωρς καμι θυρδα.
Για το Εγ και για το Συ μιλοσαν…κι εσωπσαν.
Και μες στης Νχτας τη Σιγ πετοσε η νυχτερδα.

25
μοια γι' αυτος που για το Σμερα φροντζουν,
μα και γι' αυτος που κποιο Αριο ατενζουν
κρζει ο μουεζνης απ' το Σκοτειν Πυργ :
-Τρελλο! η αμοιβ σας δεν εναι δω οτε κει.

29
Κι ταν κι εμνα ο θνατος μαζ θα σρνει πσω
Και στη καρδι μου τη Χαρ και κθε Ελπδα κλεσω
Να φτιξετε απ' το μνμα μου να σταμν. Ποιος ξρεις,
Σαν το γεμσουν με κρασ πως δεν θα ξαναζσω.

30
Συχν μετνοια ορκστηκα με δακρυσμνα μτια.
Κι επα πως δεν θα ξαναδ πια το κρασ στα μτια.
Μα ττες ρθε η νοιξη με τα ροδαγκαθ της
Και τη μετνοια μου σχισε σε χλια δυ κομμτια.

32
Πνω. Κι λοι μου λεν πντου μα ψματα πως κρνω.
Πως η θρησκεα εμπδισες ολτελα τον ονο.
Πως; Η θρησκεα το κρασ εχρισε απ' τη πστη;
Δεν εναι το αμα του Αλλχ; Μ' ευλβεια το πνω.

35
Για να γνωρσω το μυστριο της ζως
κοπας τα χελη γγιξα, πλινης και φτωχις.
Χελος στο χελος μου ψιθρισε: σο ζες
πνε, τ σαν πεθνεις δε ξαναγυρνς.

40
Κi ντας σας φρνουν το κρασ σε κπελλ' ασημνια
Δεν εναι κρμα, πνετε χωρς φροντδα κ’ ννοια.
Και μη θαρρετε ο Πλστης μας πως σκπτεται μονχα
Για το δικ σας μοτσουνο και τα δικ μου γνια.

41
Στκει η καρδι μου κι απορε. Δεν ξρει που να γρει
Προς την Ταβρνα στο Τζαμ; Κορνι ποτρι;
Μα εναι θαρρ καλτερα να κθεται καννας
Γερς στο καπηλει παρ τρελς στο μοναστρι.

42
Εγ δεν εμαι νθρωπος να τρμω αν ξεψυχσω.
Ποιος ξρει αν πρα μια ζω καλτερη δεν ζσω.
Δρο που μου το δρισε στη γννησ μου ο Πλστης.
Σαν θρθει η ρα να χαθ θα σου το δκω πσω.

43
Οι αρες πλκουν για τη Γη την νοιξη στεφνι
Κι λων τα μτια καρτερον να βρξει, να γλυκνει
Το λευκ χρι του Μωυσ τους κλδους ασημνει
Και του Χριστο το πρασμα μοσχοβολει λιβνι.

44
Ωιμνα! Φεγει η νοιξη και κλειον να προς να
Της νιτης τα χειργραφα τα μοσχοβολεμνα.
Τ' αηδνι που τραγοδησε που θα πετξει πλι
Να πει τα τραγουδκια του τα παραπονεμνα;

51
σπασα το ποτρι εχτς, συντρμμια πεταμνα.
Μα για το κρμα που κανα μετνιωσα, ωιμνα!
Και το ποτρι σιγαν μου εφνη σαν να μου πε.
«Αν μουν σαν κι Εσ κι Εσ θα γνεις σαν κι εμνα»!

54
Γιρταζε, και τις λπες σου αν θες να διξεις, πνε.
Στην αδικα παρδειγμα δικαιοσνης δνε.
Μια κι εδ πρα στο Μηδν κατασταλζουν λα
Πρε το κρασοκνατο και στα ποτρια χνε.

69
Παρδεισον ο δκαιος ψμα εναι πως θα πρει
Ν' απλνεις στης κληματαρις μονχα το κλωνρι.
Να προτιμς τα μετρητ απ τα βερεσδια.
Και των κυμβλων η φων απ μακρι χει χρη

70
Τριανταφυλλνιο μγουλο, χρια ολασπρα κρνα.
Κορμκι που σαν εδωλο το προσκυνει η Κνα,
Στη Βαβυλνα ο βασιλις μαζ σου αποτρελθη
Και τον γελνε τα παιδι, και τνε δρν’ η πενα.

71
Τ' στρα για σνα εδιλεξαν το θρνο του Χοσρη.
Και τ' λογο, που ακρτητο τα χαλινρια τρει.
Κουρσρος ανυπταχτος. Ω Σχη, κοταζ το.
που πατει το πδι του βγνει χρυσφι η χλη.

72
Εν' η Ζω παρξενο που φεγει καραβνι.
Που της θυμζει τη χαρ της Μορας το δρεπνι.
Πες μου, γιατ να θλβεστε και συλλογιστε τ' υριο;
Κρνα μας, κρνα κεραστ, κι η Νχτα μας προκνει.

73
Φρτε μου, φλοι μου, κρασ ρουμπνι στο πλευρ μου
Με το χυμ του πλνετε το χλωμοπροσωπ μου,
Και σαν πεθνω με κρασ το σμα μου ας μου πλνουν
Και πλξετε απ κλματα το νεκροκρβατ μου.

74
Το χθς τη τρλλα αυτς της μρας ετοιμζει,
την αυριαν σιωπ, απελπισα δξα.
Πις, τι δεν ξρεις απ πο ρθες και γιατ.
Πις, τι δεν ξρεις γιατ φεγεις και για πο.

77
Κι αν ρθα δεν εκρδησε τποτε η γη απ μνα
Κι αν φγω δεν θα ζημιωθε τποτε η γη απ μνα
Μα ποιος μποροσε να μου πει ποιο λγο να χει ετοτος
Ο πηγαιμς κι ο ερχομς, ο θνατος κι η γννα;

82
Κι αυτ το βζο που θωρες βουβ και λυπημνο
ταν κι αυτ νας εραστς σε χρνο περασμνο.
Και τοτο εδ το πισιμο που βλπεις στο πλευρ του,
Χρι τανε, που αγκλιαζε λαιμ χαριτωμνο.

84
Κμε πως κμνουν οι σοφο και μη πολυπλανσαι
Παρτησε τις προσευχς και τις νηστεες σπσε
Και πρσεχε, Ομρ Καγιμ, ργα σωστ να κμεις.
Μθα, και πγαινε μακρι, καλς μονχα να’ σαι.

88
Ω ρωτα, νταν βολετ να γνει πως το νιθω.
Του κσμου το σχεδασμα να σπσω μ’ να γρθο
Και να το παρναμε στερα εγ και συ στη Μορα.
Να μας το πλσει αρμονιστ με της καρδις τον πθο.

91
Ακοστε τρα να σας πω τι μου τυχ' να βρδυ
Στο τλος του Ραμαζανιο που αρχναε το σκοτδι.
Κι απ τη Δση εφνηκε το πιο καλ φεγγρι.
Στο μαγαζ του κανατ που ταν καντια ομδι.

99
Η πχνη τα τριαντφυλλα μαρανει πρα ως πρα.
Ω θεο κρασ! Στο βο μου λαχτρα μου υπερτρα.
Πες μου, με ποιο δικαωμα κοιμσαι τσο; Ξπνα,
Αγπη μου, βλε κρασ, ακμη φγγει η μρα.

101
Μια και πηγανει ο δρμος μας προς το νεκροταφεο
Δχως αγπη και κρασ εν' η ζω φορτο.
Φιλσοφος, πες μας λοιπν, τι σκπτεσαι για τοτα;
Το κρδος ποιο να ξρουμε του κσμου το βιβλο;

103
Φλοι μου, σαν θα βρσκεστε σε γλντι πανηγρι,
Κι ρθ' η Χαρ με το κρασ που το χορ θα σρει,
Μη το ξεχντε μια φορ παρα σας πως μουν.
Σαν θα 'ρθει ο γρος μου στη Γη αδειστ' να ποτρι.


 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers