-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.

 
 

- 

:


    Δοκμιο του Μπωντλαρ για τον Πε και το ργο του

 Ι.
      Λογοτεχνα της παρακμς! Κενς κουβντες που τις ακομε συχν να πφτουν ηχντας σαν αισθητικ χασμουρητ απ το στμα αυτν των σφιγγν που γερννε χωρς ανιγμα μπρος στις γιες πρτες της κλασσικς αισθητικς. Κθε που αντιλαλε αυτς ο αναντρρητος χρησμς, θαρρε κανες πως πρκειται για λογοτεχνα πιο φαιδρ κι απ την Ιλιδα. Πργμα απθανο ββαια για ποιματα μυθιστορματα σαν κι αυτ που τα μρη τους εναι επιδξια προορισμνα για να γενννε την κπληξη, που το φος τους εναι μεγαλπρεπα διακοσμημνο κι που λα τα μσα της γλσσας και της προσωδας χουνε διαταχθε απ ψογο χρι. ταν ακοω να ρουθουνζουνε το ανθεμα -που για να μιλσω σταρτα πφτει γενικ σε κποιο ποιητ που προτιμ- πντα αφαρπζομαι απ την επιθυμα ν' απαντσω. Με παρνετε ββαια, για βρβαρο σαν κι εσς και με θεωρετε ικαν να με διασκεδζουνε πργματα τσο μελαγχολικ σο οι κορφς σας; Αλλκοτες συγκρσεις διενεργονται λοιπν στο νου μου, νιθω σαν να μου παρουσιζονται δυο γυνακες: η μια κυρα της εξοχς, αηδιαστικ απ υγεα κι αρετ, χωρς χρη στο βμα και χωρς βλμμα, με μια λξη τποτ' λλο απ μιαν απλ φση. Η λλη απ' αυτς τις ομορφις που κυριαρχον και καταδυναστεουν την ανμνηση, που ξρει να εννει τη γνσια και βαθει της γοητεα με λη τη κομψτητα της τουαλττας, επιδξια στο βδισμα, συνειδητ στα πντα, βασλισσα του εαυτο της -μια φων που ακογεται σα καλοκουρδισμνο μουσικ ργανο και τα βλμματ της παραφορτωμνα με λογισμος που δεν αφνουν μως να διαρρεσει αυτ που ψχνουν.

     Η εκλογ μου δεν θα γιντανε ποτ να 'ναι αμφβολη κι ωστσο υπρχουνε παιδαγωγικς σφγγες που θα με κατηγορσουν τι σφλλω απναντι στον κλασσικ σεβασμ. Αλλ για ν' αφσουμε τη πλευρ των παραβολν, ας μου επιτραπε να ρωτσω λους αυτος τους συνετος ανθρπους αν αντιλαμβνονται καλ το μγεθος της ματαιτητας και της ασημανττητας της σνεσς τους. Η κφραση λογοτεχνα της παρακμς συνεπγεται τι υπρχει μια κλμακα λογοτεχνιν, δηλαδ μια βρεφικ, μια παιδικ, μια εφηβικ κλπ. Αυτ το τρμα της κλμακας, θλω να ρωτσω, υπονοεται σαν κτι μοιραο και παρεννοημνο, κτι σαν αναπφευκτη διαταγ; Ββαια, θα ταν δικο να σας κατηγορσω τι φρατε εις πρας αυτν το μυστηριδη νμο. Τελικ, αυτ που μπορε να καταλβω στον ακαδημακ λγο, εναι τι εναι αδιντροπο να υπακος σ' αυτ το νμο μ' ευχαρστηση κι τι εμαστε νοχοι ταν αφηνμαστε με χαρ στο πεπρωμνο μας. Για κποιες ρες αυτς ο λιος συνθλιβε λα τα πργματα με το ευθ κι σπρο φως του, σε λγο θα πλημμυρσει το δυτικ ορζοντα με τα πιο ποικλα χρματα. Στα παιχνδια αυτο του αγωνιδη λιου κποια ποιητικ πνεματα θα βρουν καινοργιες ηδονς, θ' ανακαλψουν εκε θαμπωτικ περιστλια, χειμρρους απ λυωμνο μταλλο, νεραδνιους παραδεσους, μια μελαγχολικ λμψη, την ηδον του πνθους, λες τις μαγεες του ονερου, λες τις αναμνσεις του οπου. Κι η κατκλιση του λιου θα τους φανε τελικ σα θαυμαστ αλληγορα μιας ψυχς γεμτης απ ζω, που καταδεται πσω απ' τον ορζοντα με μια μεγαλπρεπη προμθεια σκψεων κι ονερων.
     μως, αυτ που ποτ δε σκφτηκαν οι ορκωτο καθηγητς εναι τι μπορε να παρουσιαστε στη κνηση της ζως νας ττοιος συνδυασμς, να ττοιο εκχλισμα, πργματα απροσδκητα για τη σχολικ τους σοφα. τσι λοιπν, η ανεπαρκς γλσσα τους βρσκεται σε αδιξοδο, πως συμβανει λλωστε και στη περπτωση (φαινμενο που θα πολλαπλασιζεται σως με διφορες παραλλαγς) που να θνος γεννιται απ' τη παρακμ κι ορθνεται εκε που λα τα λλα τελεινουν. Κι ανμεσα στις αμτρητες αποικες του αινα που τρχει, λο και νες λογοτεχνες παρουσιζονται, εκε θα παραχθον ββαια τα πνευματικ ατυχματα μιας ηττημνης φσης, σμφωνα με το σχολικ πνεμα. Να και ταυτχρονα γερασμνη, η Αμερικ φλυαρε και μωρολογε μ' ευστροφα μως καταπληκτικ. Ποις θα μποροσε να μετρσει τους ποιητς της; Εναι αναρθμητοι! Κι οι φιλολογζουσες  γυνακες; Αδνατον να τις εξετσει κανες λες. Οι κριτικο της πλι; Πιστεω πως κατχει σχολαστικος πολ πιο ξιους απ' τους δικος μας, που δεν χουνε τη μωρα ν' ανακαλον αδικοπα τους καλλιτχνες πσω σε μιαν απαρχαιωμνη ομορφι να αξιολογον να μυθιστοριογρφο να ποιητ σμφωνα με την ηθικ της σκοπιμτητς τους και τη ποιτητα των στχων τους. Υπρχουνε κι εκε κτω πως εδ και μλιστα πιτεροι ακμα κι απ 'δω, λογοτχνες που δεν ξρουν ορθογραφα, υπρχει μωσακ απ πνεματα παιδαριδη, χρηστα, ερανιστς φθονοι, ψιττακο, λογοκλποι των λογοκλπων, κριτικο των κριτικν. Σ' αυτ το αμλγαμα των μετριοττων στον κσμο τον παθιασμνο με τις υλικς τελειοποισεις (σκνδαλο ενς νου γνους που αρχζει ν' αντιλαμβνεται το μεγαλεο των φυγπονων λαν), σ' αυτ τη κοινωνα την πληστη σε ξαφνισματα, την ερωτικ με τη ζω και συχν μια ζω γεμτη εξεγρσεις, νας νθρωπος τα στλισε λα αυτ, νας νθρωπος που υπρξε μεγλος, χι μνο απ' τη μεταφυσικ, πνευματικ του διαγεια, απ τη δυσρεστη θελκτικ ομορφι των συλλψεν του, την αναλυτικ του σκληρτητα. 
     νας νθρωπος που κλεινε μσα του πραγματικ μεγαλεο κι χι τη μικρομεγαλοσνη μιας καρικατορας. Πρπει να συνεχσω τις εξηγσεις με περισσ φροντδα απ 'δω και πρα, γιατ τελευταα νας απερσκεπτος κριτικς, για να δυσφημσει τον Πε και να κερματσει την ακεραιτητα του θαυμασμο μου, μεταχειρστηκε τη λξη ζογκλρ που εγ ο διος εχα προσψει στον ευγεν ποιητ σχεδν σαν να εγκμιο. Ζντας στα σπλχνα ενς αχρταγου κσμου, πληστου για υλικ αγαθ, ο Πε ρχτηκε στα νειρα. Καταπνιγμνος πως ταν απ την αμερικανικ ατμσφαιρα, γραψε στην επικεφαλδα του Ερηκα: "Αφιερνω αυτ το βιβλο σ' λους εκενους που τοποθτησαν τη πστη τους μσα στα νειρα, σαν να ταν οι μνες αληθινς πραγματικτητες". Να, λοιπν, μια αξιοθαμαστη διακρυξη. Εκε μσα ξεδικρινε την παρξ του κι εκε τρα σταθεροποιε τα εκφραστικ του μσα, in his own way. Ο συγγραφας που μσα στη Συνομιλα ανμεσα στον Μνο και στην Ονα ελευθερνει σα χεμαρρο τη περιφρνηση και τη βδελυγμα του για τη δημοκρατα, εναι ο διος που για να ανυψσει την ευπιστα και να εξαλεψει την αδρνεια των αισθσεων, βαλε σε περοπτη θση στο ργο του την ανθρπινη εξουσα και κατασκεασε με πολ ξυπνο τρπο μυθιστορες, απ τις πιο κολακευτικς για τη ματαιοδοξα του σγχρονου ανθρπου. Τοποθετημνος κτω απ' το φως της μρας, ο Πε μου φανεται σαν νας ελωτας που θλει να κνει τ' αφεντικ του να ντραπε. Τελικ για να συνοψσω τη σκψη μου σ' να πιο καθαρ σχμα, ο Πε υπρξε πντα μεγλος, χι μνο στις ευγενικς συλλψεις, αλλ' ακμα και σα φαρσρ.

II.
     Κι μως, δεν υπρξε ποτ ευκολπιστος! Πντα στα γραπτ του υπφωσκε η αμφιβολα κι η ειρωνεα. 'τσι φτασε στο σημεο να γρψει μσα σε πλρη δημοκρατικ ασυδοσα: "Ο λας δεν χει τποτα να κνει με τους νμους εκτς απ το να τους παρακοει", αν και ποτ δεν υπρξε θμα της σγχρονης σκψης. τσι αλλο γρφει: "Η μτη του χλου εναι η εφερεσ του κι απ' αυτ τη μτη θα μποροσε να τονε τραβ κποιος πντα εκε που θλει", κι ακμα υπρχουν εκατοντδες κρουνο απ' που ο χλευασμς τρχει, πυκνς σαν τα βλματα του μυδραλλου, αλλ ωστσο νωχελικς κι αγρωχος. Τα μυθικ ντα τον συγχαρουν για τη μαγνητικ του αποκλυψη, παρμοιο φαινμενο μ' αυτς τις απλοκς προφητεες του, που στο παρελθν συντηροσαν στη ψυχ του συγγραφα του ερωτευμνου διαλου να φανερωτ των μυστηρων τους. Τον ευγνωμονον για τις μεγλες αλθειες που ρχεται ν' αναγορεσει, γιατ ανακλυψαν (οι εξακριβωτς αυτο που δεν εναι ποτ εξακριβσιμο) τι λ' αυτ που εξφρασε ταν απολτως αληθιν. Καλλτερα κι απ πρτα αναγνωρζουν αυτος τους τολμηρος ανθρπους, παρ την υπνοια τι λ' αυτ θα μποροσαν κλλιστα να ‘ναι μια φανταστικ επινηση. Ο Πε απαντ τι εναι δικς του λογαριασμς το γιατ δεν αμφβαλε ποτ για λ' αυτ. Πρπει να αναφρω ακμα και τοτο: τη μικρ δοδο που μου σκρτησε στα μτια φυλλομετρντας για εκατοστ φορ αυτ τα αγαπημνα Μαργκιvλια, που εναι σαν το μυστικ δωμτιο του πνεματς του: "0 τερστιος πολλαπλασιασμς των βιβλων σε λους τους κλδους της γνσης εναι μα απ τις μεγαλτερες μστιγες αυτς της εποχς, γιατ θτει να απ τα σοβαρτερα εμπδια στην απκτηση ολκληρης της θετικς γνσης".
     Αριστοκρτης της φσης πριν ακμα γεννηθε, αυτς ο Βιργινς, νθρωπος του Ντου, ο ανσυχος Μπιρον σ' ναν μορφο κσμο, φλαγε πντα τη φιλοσοφικ αταραξα, για να γνει αυτς που καθορζει τη μτη του χλου, αυτς που χλευζει τους ιδρυτς των θρησκειν, που γελοιοποιε τις βιβλιοθκες και παραμνει αυτ που υπρξε κι αυτ που θα εναι πντα, νας αληθινς ποιητς -μια αλθεια ντυμνη μ' ναν αλλκοτο τρπο, μια παρδοξη παρουσα, που δε θλει ν' αγγιχτε απ το πλθος, που τρχει στο κρο της Ανατολς, ταν τα πυροτεχνματα τραβνε ολισια για τη Δση. Αλλ να και το πιο σημαντικ απ' λα: θα παρατηρσουμε τι αυτς ο συγγραφας, προν ενς αινα ικανοποιημνου απ τον εαυτ του, παιδ ενς θνους επσης ικανοποιημνου απ τον εαυτ του, σο κανν λλο, εδε καθαρ, με ατραχη βεβαιτητα, τη φυσικ μοχθηρα του Ανθρπου. Υπρχει μες στον νθρωπο, λει, μια μυστηριδης δναμη, που η σγχρονη φιλοσοφα δεν ενδιαφρεται να τη φρει στον λεγχ της κι ωστσο, χωρς αυτ την αννυμη δναμη, χωρς αυτ την αρχγονη ροπ, να πλθος απ ανθρπινες πρξεις θα ‘μναν ανεξγητες κι ακατανητες. Αυτς οι πρξεις εκπμπουνε γοητεα χι για κανναν λλο λγο, παρ μνο γιατ εναι σχημες κι επικνδυνες. Γιατ περιχουν την ελκυστικτητα της αβσσου. Αυτ η πρωτγονη κι ανεξλεγκτη δναμη εναι η φυσικ διαστροφ, που κνει αδικοπα τον νθρωπο να γνεται ανλογα με τη περπτωση, ανθρωποκτνος, αυτχειρας, εγκληματας δμιος, γιατ εντενει με μια δεξιτητα αξιοσημεωτα σατανικ, την αδυναμα του να βρει μιαν επαρκ λογικ αιτιολογα για κποιες σχημες κι επικνδυνες πρξεις κι τσι θα μποροσε να μας οδηγσει να τις θεωρσουμε ως αποτλεσμα της υποβολς του διαλου, αν η περα κι η ιστορα δε μας δδασκαν τι απ' λ' αυτ εκενο που ξεχωρζει ο Θες εναι η αποκατσταση της τξης κι η τιμωρα του πονηρο -κι στερα να γνεις υπηρτης των διων πονηρν σα συννοχος κι εσ!
     Αυτ εναι η φρση, τ' ομολογ, που γλυστρ στο πνεμα μου σαν να υπονοομενο, τσο δλιο σο κι αναπφευκτο. Αλλ δε θλω προς το παρν να λογαρισω το μγεθος της ξεχασμνης αλθειας (εννο την αρχγονη διαστροφ του ανθρπου)· μως, παρ' λα αυτ δεν παω να κατχομαι απ σχετικ ικανοποηση, βλποντας κποια απ τα θρασματα της πανρχαιας σοφας να μας ξανρχονται απ μια χρα που κανες δεν το περμενε. Εναι ευχριστο που κποιες εκπυρσοκροτσεις της παλις αλθειας τινζονται πλι στο πρσωπο λων αυτν των κολκων της ανθρωπτητας, των θωπευτν και νανουριστν που επαναλαμβνουν σε λες τις δυνατς τονικς αποχρσεις. "Γεννθηκα καλς κι εσες επσης κι λοι, λοι γεννηθκαμε καλο", ξεχνντας μλλον προσποιομενοι τι ξεχνον εκενους τους οπαδος της ιστητας που αντιλγουν, τι εμαστε λοι γεννημνοι και προδιαγραμμνοι για το κακ.
     Απ μια πλνη μπρεσε να γνει επιστος αυτς που κθε φορ -οδυνηρ ανγκη των μσων- τα τακτοποιοσε λα τσο καλ; Πση περιφρνηση για το φιλοσοφικ διαλογισμ δε βρσκει κανες μσα στις ωραες μρες του, μσα στις μρες που ταν, για να το πω τσι, φωτεινς; Αυτς ο ποιητς που οι πολυριθμες φανταστικς του επινοσεις φανονται επτηδες σαν αιχμς που επικυρνουνε την υποτιθμενη παντοδυναμα του ανθρπου,· θελε κποτε να εξαγνιστε κι ο διος. Τη μρα που γραφε: "λη η βεβαιτητα υπρχει μες στα νειρα", απωθοσε τον κεκτημνο του αμερικανισμ στο χρο των πιο υποδεστερων πραγμτων, επιστρφοντας στον αληθιν δρμο των ποιητν κι υποτασσμενος χωρς αμφιβολα στην αναπφευκτη αλθεια που μας ακολουθε σα δαμονας, εξωθοσε τους φλογερος στεναγμος του σαν το ξεπεσμνο γγελο, που αναθυμται τους Ουρανος στους πνθιμους στχους των ποιημτων ο Χρυσς γγελος κι ο Χαμνος παρδεισος κι κλαιγε για λη αυτ τη μεγαλοπρπεια της Φσης, τυραvvομενος μπρος στη ζεστ ανσα του τζακιο, που γεννοσε τελικ αυτς τις θαυμαστς σελδες της Συνομιλας ανμεσα στον Μνο και στην Ονα που γοτευσαν και τραξαν τον αναμρτητο Ντε Μεστρ.
     Εναι κενος που μλησε για την αλθεια του σοσιαλισμο, την εποχ που αυτ το φαινμενο δεν εχε ακμα νομα τουλχιστον αυτ το νομα δεν ταν γνωστοποιημνο σε λους: «0 κσμος στην παροσα φση ληστεεται απ μια αρεση φιλοσφων που δεν εναι ακμα αναγνωρισμνοι ως ιδρυτς αρεσης και κατ συνπεια δεν χουν αποκτσει νομα. Αυτο εναι οι πιστο κθε σκουριασμνης ιδας (θα μποροσε να τους χαρακτηρσει κποιος, γερασμνους ιεροκρυκες). Ο Μεγλος Ιερας στη Δση εναι ο Σαρλ Φουρι και στην Ανατολ ο Ορτιος Κρλι κι εναι εν γνσει τους μεγλοι ιερες, εν ο μνος κοινς δεσμς ανμεσα στους θιαστες της αρεσης εναι η ευπιστα · αλλ καλλτερα ας ονομσουμε το φαινμενο Παραλογισμ κι ας μη ξαναμιλσουμε πια γι' αυτ. Ρωτστε ναν απ' αυτος εκε γιατ πιστεει σε τοτο σε κενο και πσο εναι συνειδητς, (σο εναι αυτο που χουν γνοια γενικ), θα σας δσει απντηση ανλογη μ' αυτ του Ταλερνδου ταν τονε ρωτσανε γιατ πιστεει στη Ββλο. "Πιστεω σ' αυτ, πρτα γιατ εμαι επσκοπος του Autun και κατ δετερο λγο γιατ δεν ξρω τποτα γι' αυτv'' επε. Τα πργματα, λοιπν, που αυτο οι φιλσοφοι ονομζουν αποδεξεις κι επιχειρματα δεν εναι τποτ' λλο παρ νας τρπος γι' αυτος να αρνηθον αυτ που εναι και να εκφρσουν αυτ που δεν υπρξανε ποτ.
     Η προδος αυτ η μεγλη αρεση, δεν μπρεσε περισστερο απ καθετ να του ξεφγει. Ο αναγνστης θα δει σε διφορα χωρα, τι εδους εκφρσεις χρησιμοποιε για να τη χαρακτηρσει. Θα 'λεγε στ' αλθεια κποιος, βλποντας το πθος που δαπαν εκε, τι θλει να την εκδικηθε σαν να εναι να κοιν εμπδιο, μια συμφορ του δρμου. Πσο δεν τη γελοιοποησε αυτ το περιφρονητικ γλιο του ποιητ που δεν αυξνει το τσαμπ των αργσχολων, που επιχειρον να ονειρευτον με τις διασκεδαστικς και εκοσιες ανοησες των Παλιτσων κι φτασαν κι ως εμνα τελευταα πνω σ' αυτ τη καταπληκτικ φρση που τη βρκα -και καμρωσα με κακ πρθεση σε μια εφημερδα περισστερο κι απ σοβαρ: Η ακατπαυστη προδος της επιστμης επτρεψε τρα τελευταα να ξαναβρεθε το χαμνο μυστικ που απ καιρ αναζητοσαμε και ...(υγρ πυρ, ατσλωμα του χαλκο, το τ εξαφανστηκε δεν τους ενδιαφρει)... της οποας οι εφαρμογς, οι πιο πετυχημνες, μπορον να μας ξαναφρουνε πσω σε μια εποχ βρβαρη και πολ αρχαα!!! Να, λοιπν, μια φρση που μπορε να ονομαστε να αληθιν ερημα, μια παταγδης ανακλυψη, στον διο τον αινα των ακατπαυστων προδων. Αλλ μως νομζω τι η μομια του Αλαμιστακο δε θα παρλειπε να ρωτσει με τνο γλυκ και μυστικ απ υπεροχ, αν ταν επσης για χρη της ακατπαυστης προδου που αυτ το δισημο μυστικ εχε χαθε, με το μοιραο κι ακατβλητο νμο της. μως, καλλτερα ν' αφσουμε τον τνο της φρσας, για να θμα που περιχει δκρυα εξσου με γλια.
     Δεν εναι, ραγε, λο αυτ να πργμα αληθιν καταπληκτικ που θα 'πρεπε να προσξει να θνος, πολλ θνη κι λη η ανθρωπτητα στερα απ λγο και να πει στους σοφος και στους μγους της: θα σας αγαπσω και θα σας κνω μεγλους, αν με πεσετε τι προοδεουμε χωρς να το θλουμε αναπφευκτα, ακμα κι ταν κοιμμαστε; Απαλλξτε μας απ την ευθνη, υποκρψτε για μας τη ταπενωση των συγκρσεων, νοθεστε την ιστορα και θα καταφρετε να σας ονομσουνε σοφος των σοφν; Δεν εναι επσης αιτα ξαφνισματος που αυτ η ιδα, η τσο απλ, δεν αντηχε σ' λα τα μυαλ; Που η προδος (τσι πως χτζεται) τελειοποιε τον πνο στην αναλογα που φθερει τη τρυφερτητα με αποτλεσμα η επιδερμδα των λαν να γνεται λο και πιο ντελικτη; Δεν επιδικουνε προφανς παρ μια Italiam Fugientem, μια κατκτηση σε κθε χαμνο λεπτ, μια προδο πντα αρνητικ σ' αυτν τον διο τον εαυτ της;
     Αλλ αυτς οι αυταπτες που το ενδιαφρον τους εναι αλλο, τραβον τη γνησιτητ τους απ να βθος διαφθορς και πλνης -μετωρα των βλτων- που σπρχνουν στη περιφρνηση τις αγαπημνες ψυχς της αινιας φωτις, πως ο Πε κι ερεθζουνε τις σκοτεινς νοσεις πως ο Ζαν-Ζακ, σ' αυτν υπρχει μια αισθαντικτητα τραυματισμνη κι οξεα στην εξγερση που βρσκεται μως μακρυ απ τη φιλοσοφα κι εναι αναμφισβτητο πως αυτς εδ δικαιθηκε απναντι στο διεφθαρμνο ζο, μως το διεφθαρμνο ζο χει το δικαωμα να τον κατηγορσει πως επικαλεται την απλ φση. Η φση δε φτιχνει παρ τρατα κι λη η απορα βρσκεται στο γεγονς τι τους προσπτουνε τη λξη γρια. Κανες φιλσοφος δε θα τολμοσε να προτενει για πρτυπα αυτς τις δυστυχισμνες σπιες ορδς, που δεν εναι παρ θματα των στοιχεων και τροφ των θηρων κι επσης ανκανες να κατασκευσουν στρατος που να επινοσουνε την ιδα μιας εξουσας πνευματικς και υπρτατης. Αλλ αν θλει κποιος να παραβλλει το σγχρονο νθρωπο, τον πολιτισμνο νθρωπο, με τον γριο νθρωπο ακμα περισστερο να λεγμενο πολιτισμνο θνος, μ' θνος λεγμενο γριο, αυτ δε θα ‘ναι ραγε μια σγκριση αποστερημνη απ' λες τις ξυπνες εφευρσεις που διανμουν το υποκεμενο του ηρωισμο, δε βλπει πως λη η τιμ εναι για τον γριο; Απ τη φση του απ την δια την ανγκη εναι τσον εγκυκλοπαιδικς, σο ο πολιτισμνος νθρωπος βρσκεται περιορισμνος σ' εκτσεις απειροστ μικρς απ την ειδικτητα. Ο πολιτισμνος νθρωπος επινοε τη φιλοσοφα της προδου για να παρηγορεται για την αποκρυξ του και τη κατπτωσ του. μως ο γριος νθρωπος, νυμφος, φοβισμνος κι ευλαβικς, πολεμιστς αντθετος στο προσωπικ ανδραγθημα, ποιητς τις μελαγχολικς ρες που ο λιος κλνοντας τον προσκαλε να τραγουδσει το παρελθν και τους προγνους, εγγζει απ πολ κοντ τη παρυφ του ιδανικο.
     Ποι χσμα θα τολμσουμε να του κατηγορσουμε; χει μσα του τον ιερα, χει το μγο και το γιατρ. Τ λω; χει ακμα το δανδ, υπρτατη ενσρκωση της ιδας του ωραου εξριστου στην υλικ ζω, αυτν που υπαγορεει τη μορφ και τη γραμμ των τρπων, τα φορματ του, τα στολδια του, τα πλα του, δηλνουν εφευρετικ δναμη, που σε μας χει απ πολ καιρ λιποτακτσει. Θα παραβλλουμε τα νωθρ μας μτια και τα κουφαμνα μας αυτι, μ' αυτ τα μτια που διαπερννε την ομχλη, μ' αυτ τα αυτι που θ' ακοσουνε το χορτρι που μεγαλνει; Και την αγριογυνακα με την απλ και παιδικ της ψυχ, αυτ το υποτακτικ και χαδιρικο ζο που δνεται ολοκληρωτικ και περιχεται πντα, που δεν εναι παρ η σζυγος ενς πεπρωμνου, θα τη δηλσουμε υποδεστερη απ την Αμερικανδα κυρα, της οποας ο κ. Μπλγκαρικ (συντκτης του Σμβουλου του Παντοπωλεου) σπευσε κατευθεαν να της κνει τον παινο λγοντας πως εναι το ιδεδες της συντηρομενης γυνακας; Αυτς της διας γυνακας, μως, τα πολ θετικ θη ενπνευσαν στον Πε -αυτν τον τσο ευγενικ, τον τσο ευσεβ της ομορφις- τις ακλουθες θλιβερς γραμμς: "Αυτς οι απραντες τσντες που μοιζουν με τερστια αγγορια κι εναι στη μδα τελευταα, ανμεσα στις ωραες, δεν χουν πως νομζουνε πολλο, παριζινικη προλευση- εναι τελεως αυτχθονες. Γιατ να υπρχει μια μοια μδα στο Παρσι, που η γυνακα δε σφγγει στη τσντα, παρ μνο τα χρματ της; Αλλ η τσντα μιας Αμερικνας πρπει να ‘ναι αρκετ ευρχωρη, να μπορσει να κλεσει, εκτς απ' λο το χρμα κι ολκερη τη ψυχ της". Οσον αφορ στη θρησκεα, δε θα μιλσω για τον Vitzilipoutzi τσον ελαφρ σο το κανε ο Αλφρ ντε Μισ, ομολογ χωρς ντροπ τι προτιμ τη λατρεα του Τετατ απ' αυτ του Μαμμων κι ο ιερας που προσφρει στο σκληρ ρπαγα των ανθρπινων σφαγων, των θυμτων που θλουν να πεθνουν, στα μτια μου φανεται γλυκς και συνμα ανθρπινος, συγκριτικ με τον κεφαλαιοχο που δε θυσιζει ανθρπους παρ μνο για το προσωπικ του συμφρον.
     Πο και πο αυτ τα πργματα εναι ακμα αξεκαθριστα και κποια φορ βρκα σε ρθρο του Μπαμπ ντ' Ορβιγ να επιφνημα φιλοσοφικς θλψης, που συνοψζει λο αυτ που ‘θελα να πω σ' αυτ εδ το χωρο: "Πολιτισμνοι νθρωποι που πεττε χωρς αιτα τη πτρα στους γριους, σε λγο οι διοι δε θα εστε ξιοι να γνετε ειδωλολτρες". Η ομοιτητα των μσων -το επα δη, δεν μπορ μως ν' αντισταθ στον πθο να το επαναλβω- δεν εναι γεγονς ασμαντο για τους ποιητς. Αυτ που να γαλλικ πνεμα, υποθστε το πιο δημοκρατικ, ζητ απ μια τξη πραγμτων, δε θα ‘βρισκε θση στο αμερικανικ πνεμα. Για την εξυπνδα του γηραιο κσμου, μια πολιτικ τξη χει να κντρο κνησης, που αποτελε το μυαλ της και τον λιο της, αρχαες και δοξασμνες αναμνσεις, μακρι ποιητικ και πολεμικ χρονικ, μια αριστοκρατα, που σ' αυτν η φτχεια, κρη των επαναστσεων, δεν μπορε παρ να βρει μια παρδοξη λαμπρτητα. Αλλ να! Αυτ η συρρο πωλητν κι αγοραστν, αυτ η ανωνυμα, αυτ το ακφαλο τρας, η εξριστη πσω απ τον ωκεαν τξη πραγμτων. Τη θλω να ‘ναι καλλτερα σαν να απραντο καμπαρ, που ο καταναλωτς συρρει και πραγματεεται υποθσεις πνω σε λερωμνα τραπζια, στο βουητ σχημων αληθειν, σως χωμνος σ' να σαλνι, σ' αυτ που ονομζαμε στο παρελθν σαλνι, μια δημοκρατα του πνεματος προεδρευμενη απ' την ομορφι!
     Θα εναι πντα δσκολο να ασκσεις, ευγενικ και καρποφρα κθε φορ, την ιδιτητα του ανθρπου των γραμμτων χωρς να εκτθεσαι στη δυσφμηση, στη συκοφαντα των ανικνων, στο φθνο των πλουσων -αυτ το φθνο που εναι η τιμωρα τους- στις εκδικσεις της αστικς μετριτητας. Αλλ αυτ που εναι δσκολο μσα σε μια μετρημνη μοναρχα σε μια κανονικ δημοκρατα, γνεται σχεδν ακατρθωτο μσα σ' να εδος Καπερναομ, που ο κθε λοχας ανλογα με τη γνμη του κνει την αστυνομα για να ικανοποισει τα βτσια του - τις αρετς του, το διο κνει- νας ποιητς, νας συγγραφας μιας χρας σκλβων γνεται απεχθς καταγραφας στα μτια μιας ακυρωτικς κριτικς, τσι που να μη ξρει κανες ποιο εναι το μεγαλτερο σκνδαλο, το ξεγμνωμα του κυνισμο η αταραξα της βιβλικς υποκρισας. Να καγονται αλυσοδεμνοι νγροι, γιατ χουν γεμτο ασθημα το μαρο τους μγουλο και μυρμηγκιζει απ την κοκκινλα της τιμς, να παζει το ρεβλβερ μσα σε μια πλατεα θετρου, να στερινεται η πολυγαμα στους παραδεσους του Ουστ, που οι γριοι (αυτ το τρμα στον αρα μιας αδικας) δεν ταν ακμα λερωμνοι απ' αυτς τις ντροπιαστικς ουτοπες, να γεμζουν αφσες οι τοχοι, χωρς αμφιβολα για να εγκαινιαστε η αρχ της απεριριστης ελευθερας, η θεραπεα των ασθενειν του νατου μνα, αυτ εναι κποια απ τα διακεκριμνα δικαιματα, κποιες απ τις ηθικς εικονογραφσεις της ευγενικς χρας του Φρνκλιν, της χρας που εναι εφευρτις της ηθικς λογιστηρου, ο ρωας ενς αινα αφοσιωμνου στην λη. Εναι καλ να κατευθνεις αδικοπα το βλμμα πνω σ' αυτ τα θαματα της βαναυστητας, σε καιρ που η αμερικανομανα γινε σχεδν πθος ωραων αποχρσεων, σε σημεο που νας αρχιεπσκοπος φτασε να μας προμηνσει πολ σοβαρ, τι η θεα Πρνοια θα μας καλοσε αμσως να απολασουμε αυτ το υπερατλαντικ ιδεδες.

ΙΙΙ.
     Κθε κοινωνικ μσο χει αναγκαστικ ως αποτλεσμα τα αντστοιχα φιλολογικ λθη. Αυτ τα λθη, μως, εναι αντθετα με κενα που ο Πε αντιδροσε σο μποροσε και μ' λες του τις δυνμεις. Δεν πρπει, λοιπν, να εκπλαγομε που οι Αμερικανο, νθρωποι των γραμμτων, αναγνωρζοντας τη μοναδικ του δναμη, ως ποιητ και ως αφηγητ, θελαν πντα να εξασθενσουν την αξα του ως κριτικο. Σε μια χρα που η ιδα της χρησιμτητας, το πιο εχθρικ πργμα στην ιδα της ομορφις, υπερχει και κυριαρχε σ' λα τα λλα πργματα, ο τλειος κριτικς, ο πιο αξιτιμος, θα ταν αυτς που οι τσεις κι οι πθοι του θα προσγγιζαν τις τσεις και τους πθους του · κοινο του, αυτς που, συγχοντας τις ιδιτητες και τα εδη της παραγωγς, θα καθριζε σ' λα να κοιν σκοπ, αυτς που θα αναζητσει μσα σ' να βιβλο ποησης τα μσα να τελειοποισει τη συνεδηση. Φυσικ, θα γνει λο και λιγτερο ανσυχος απ τις πραγματικς, θετικς ομορφις της ποησης, θα γνει λο και λιγτερο αγανακτισμνος απ τις ατλειες και τα λθη στην εκτλεσ της. Ο Πε, αντθετα, διαιρντας τον κσμο του πνεματος στη καθαρ δινοια, στο γοστο και στην ηθικ ασθηση, εφρμοσε τη κριτικ, καθτι το αντικεμενο της ανλυσς του ανκει σ' να απ' αυτ τα δια εππεδα. ταν στην αρχ πολ ευασθητος στη τελειτητα του πλνου και στη διρθωση της εκτλεσης, αποσυνθτοντας τα λογοτεχνικ ργα σαν ελαττωματικ μηχανικ κομμτια (για το σκοπ που θελε να τα κατευθνει) σημεινοντας με φροντδα τα ελαττματα της κατασκευς κι πειτα περνοσε στις λεπτομρειες του ργου, στη πλαστικ του κφραση, στο φος μιας λξης, καθαρζοντας χωρς παρλειψη τα λθη της προσωδας, τις γραμματολογικς ατλειες και λη αυτ τη μζα της σκουρις, που στους μη καλλιτχνες συγγραφες λερνει τους μεγλους στχους και ασχημζει και τις πιο ευγενικς συλλψεις.
     Για κενον το φανταστικ εναι η βασλισσα των ιδιοττων, αλλ απ' αυτ τη λξη αντιλαμβνεται κτι πιο μεγλο απ' αυτ που αντιλαμβνεται ο κοινς αναγνστης. Το φανταστικ δεν εναι η φαντασα, εναι πνω απ' λα η ευαισθησα, εναι περισστερο κι απ δσκολο να συναντσεις ναν νθρωπο φαντασιδη που να μην εναι ευασθητος. Το φανταστικ εναι ιδιτητα που αντιλαμβνεται πρτ' απ' λα κι ξω απ φιλοσοφικς μεθδους, τις ενδμυχες και μυστικς αναφορς των πραγμτων, τις σχσεις και τις αναλογες τους. Οι τιμς κι οι λειτουργες που απονμει σ' αυτ την ιδιτητα του δνουν μια αξα τσο μεγλη (τουλχιστον ταν λογαρισει κανες καλλτερα τη σκψη του συγγραφα), τσι που νας σοφς, χωρς φανταστικ δναμη να εμφανζεται σαν κβδηλος τουλχιστον σα σοφς ανολοκλρωτος.
     Ανμεσα στις λογοτεχνικς εκτσεις, που το φανταστικ μπορε να πετχει τα πιο παρξενα αποτελσματα και να αποκομσει τους θησαυρος, αν χι τους πιο πλοσιους, τους πιο πολτιμους (αυτο εδ ανκουν στην ποηση) αλλ τους πιο πολυριθμους και τους πιο ποικλους, απ' αυτς τις εκτσεις ο Πε αφοσινεται ιδιατερα σε μα: αυτ εναι η Νουβλα. Η νουβλα χει σχετικ με το μυθιστρημα και σε απραντη αναλογα, το τερστιο πλεονκτημα τι η συντομα της προσθτει στη πυκντητα της δρσης. Αυτ η γραφ που μπορε να ολοκληρωθε μονομις, χωρς ανσα, αφνει μσα στο πνεμα μια ανμνηση πολ πιο δυνατ απ μια γραφ αποσπασματικ, διακεκομμνη συχν απ τη φασαρα των υποθσεων και τη φροντδα των κοσμικν ενδιαφερντων. Η εντητα της εντπωσης, η ολτητα της πρξης, εναι να απραντο πλεονκτημα που μπορε να δσει σ' αυτ το εδος σνθεσης, ξαφνικ μια ιδιατερη υπεροχ, σε σημεο που μια νουβλα πολ μικρ (αυτ εναι, χωρς αμφιβολα, να ελττωμα) να αξζει περισστερο απ μια πολ εκτεταμνη νουβλα. Ο καλλιτχνης, αν εναι ξιος, δε θα συμβιβσει τις σκψεις του με τα επεισδια, αλλ χοντας δημιουργσει, αποφασιστικ και νετα, μια δρση για να την παραγγει, επινοε τα επεισδια, πλθει τα γεγοντα, τα πιο κατλληλα να εκτελσουν τη δρση που θλει. Αν η πρτη φρση δεν εναι γραμμνη με στχο να προετοιμζει αυτ τη τελικ εντπωση, το ργο εναι εσφαλμνο μλις απ' το ξεκνημ του. Σ' ολκερη τη σνθεση, δεν πρπει να γλιστρ οτε μια μνο λξη που δε θα 'χει να σκοπ, που δε θα μενει, μεσα χι, να ολοκληρσει το προμελετημνο σχδιο.
     Υπρχει να σημεο που σε κενο η νουβλα υπερχει ακμα κι απναντι στο ποημα. Ο ρυθμς εναι απαρατητος στο ξεδπλωμα της ιδας της ομορφις, που εναι ο στχος, ο πιο μεγλος και πιο ευγενικς του ποιματος. μως, τα τεχνσματα του ρυθμο εναι να ανυπρβλητο εμπδιο στην ανπτυξη τη λεπτομερ σε σκψεις κι εκφρσεις που χει για αντικεμεν της την αλθεια. Γιατ η αλθεια μπορε να ‘ναι συχν ο στχος της νουβλας κ:ι η παρατρηση το καλλτερο ργανο για το τλειο χτσιμ της. Να γιατ αυτ το εδος σνθεσης, που δε βρσκεται  σε τσο μεγλο ψος σο η καθαρ ποηση, πρπει να προμηθεσει προντα πιο ποικλα και πιο ευκολοεκτμητα για τον κοιν αναγνστη. Πνω απ' λα, ο συγγραφας μιας νουβλας χει στη διθεσ του, μια πληθρα τνων κι αποχρσεων της γλσσας, το συλλογιστικ τνο, το σαρκαστικ, το χιουμοριστικ, πργματα που αποποιεται η ποηση θεωρντας τα παραφωνες, βρεις στην ιδα της καθαρς ομορφις. Κι αυτ εναι επσης που κνει το συγγραφα, που επιδικει μσα σε μια νουβλα ναν απλ στχο της ομορφις, να δουλεει πρα πολ μειονεκτικ, αποστερημνος καθς εναι απ το πιο χρσιμο ργανο, το ρυθμ. Ξρω τι σ' λες τις λογοτεχνες της ορμς υπρξαν γεγοντα, συχν ευτυχ, που μπρεσαν να δημιουργσουνε διηγματα καθαρ ποιητικ, ο διος ο Πε γραψε κποια πολ ωραα ττοια ργα, αλλ' αυτ εναι αγνες και προσπθειες που δε χρησιμεουνε παρ μνο για να αυξσουνε τη δναμη των αληθινν μσων και να τα προσαρμσουν στους αντστοιχους σκοπος και δε θα μουν μακρυ απ τη πραγματικτητα να πιστεω πως σε κποιους συγγραφες, στους πιο μεγλους που μπορε κποιος να διαλξει, αυτο οι ηρωικο πειρασμο πνγονται στην απελπισα.

ΙV.
     Genus irritabile vatum!(Το ευερθιστο γνος των ποιητν) Το γεγονς τι οι ποιητς (χρησιμοποιντας τη λξη, με τη πιο πλατει αποδοχ της, συμπεριλαμβανομνων κι λων των καλλιτεχνν) εναι μια ρτσα ευερθιστη, αυτ μου εναι απολτως κατανοητ, το γιατ, μως, δε μου φανεται εξσου ευκολονητο. 'νας καλλιτχνης δεν εναι καλλιτχνης παρ μνο χρη στην εξαιρετικ του ασθηση του ωραου -ασθηση που του προμηθεει μεθυστικς απολασεις αλλ που ταυτχρονα συνεπγεται κι εγκλεει μσα της μιαν λλη ασθηση εξ σου εξαιρετικ σε δυσμορφα και σε δυσαναλογα. τσι μια αδικα, να ανμημα πνω σ' να ποιητ που εναι αληθιν ποιητς, τον εξαγρινει σε ττοιο βαθμ που σε μια συνηθισμνη κρση, φανεται εντελς δυσανλογος με την αντστοιχη αδικα. Οι ποιητς βλπουν την αδικα, χι εκε που δεν υπρχει, αλλ πολ συχν εκε που μτια μη ποιητικ δε θα μποροσαν να τη δουν ολκερη. τσι η ποιητικ ευερεθιστικτητα δεν χει συνφεια με το ταμπεραμντο, πργμα που περιχεται στη κοιν ασθηση, αλλ με μιαν οξυδρκεια μεγαλτερη απ τη κανονικ, ανλογη με το ψετικο και το δικο. Αυτ η οξυδρκεια δεν εναι λλο πργμα, παρ να πρισμα της ζωηρς αντληψης του αληθινο, του δκαιου, του αρμονικο, με μια λξη του Ωραου. Υπρχει μσα της κτι πολ φωτειν κι αυτ κνει τον νθρωπο που δεν εναι (με τη κοιν κρση) ευερθιστος, να μην εναι ποιητς του λου. τσι μιλ ο διος ο ποιητς κατασκευζοντας μιαν εξασια κι αναντρρητη απολογα για λους τους ανθρπους του συναφιο του. Αυτ την ευαισθησα ο Πε την φερε στις λογοτεχνικς υποθσεις κι η ακραα βαρτητα που προσαρτοσε στα πργματα της ποησης τον εξωθοσε συχν σ' ναν τνο που για τη κρση των αδυντων, η υπεροχ γινταν πολ αισθητ. Σημεωσα δη, νομζω, τι πολλς απ τις προκαταλψεις που εχε να πολεμσει, ιδες κβδηλες, κρσεις χυδαες που κυκλοφοροσαν γρω του, χουν απ πολ καιρ μολνει τη γαλλικ μζα. Δε θα τανε λοιπν ανφελο να λογαριαστομε συνοπτικ με κποιες απ τις αναφορικς ασμαντες κρσεις της στη ποιητικ σνθεση. Ο παραλληλισμς με το λθος θα κνει την εξγηση ξαφνικ εκολη.
     Αλλ πριν απ' λα, οφελω να πω τι το μρος το αναφερμενο στον φυσικ ποιητ, στον μφυτο, ο Πε το κανε επιστμη, δουλει κι ανλυση που θα φανον υπρογκες στους αμρφωτους αλαζνες. χι μνο καμε σημαντικς προσπθειες για να θσει υπ απ τον λεγχο της θλησς του, τον πρσκαιρο δαμονα των ευτυχισμνων στιγμν, για να επαναφρει κτω απ' τη βολησ του αυτς τις εξαρετες αισθσεις, τις πνευματικς ορξεις, τις καταστσεις της ποιητικς υγεας, τις τσο σπνιες και τσο πολτιμες, που θα μποροσε κανες να τις θεωρσει σα χρες εξωτερικς απ' τον νθρωπο και σα γιορτινς επισκψεις, αλλ επσης θεσε και την δια την μπνευση κτω απ' τη μθοδο, κτω απ' την ανλυση τη πιο αυστηρ. Η εκλογ των μσων! Εκε ξανρχεται αδικοπα κι επιμνει με σοφ ευγλωττα στη προσαρμογ του μσου στη δρση, στη σωστ χρση της ρμας, στη τελειοποηση του ρεφραν, στον εναρμονισμ του ρυθμο με το συνασθημα. Βεβαωνε πως αυτς που δεν ξρει να πινει το ανγγιχτο δεν εναι ποιητς· τι ποιητς εναι μνο κενος που εναι: ο αφντης της μνμης του, ο υπρτατος των λξεων, ο κατλογος των διων του των συναισθημτων, που εναι πντα τοιμος να αφεθε στη φυλλομτρηση. 'λα για τη λση! επαναλαμβνει συχν. 'να σοννττο το διο χει την ανγκη ενς πλνου κατασκευς κι η δμηση, ο σκελετς να πω τσι, εναι η πιο σημαντικ εγγηση της μυστηριακς ζως  των ργων του πνεματος.
     Ανατρχω φυσικ στο ρθρο που τιτλοφορεται The Poetic Principle και βρσκω ‘κε μια ρωμαλα διακρυξη, ενντια σ' αυτ που θα μποροσε κανες να ονομσει, με ποιητικ τρπο, η αρεση του μκους της διστασης -η βλακδης αξα που αναγνωρζουμε στα εκτεταμνα ποιματα. να μεγλο ποημα δεν χει υπσταση,  αυτ που αντιλαμβνεται κποιος απ να μακροσκελς ποημα εναι μια τλεια αντφαση των εκφρσεων. Πργματι να ποημα δεν αξζει τον ττλο του, παρ μνον αν καταφρνει να διεγερει, να αρπζει τη ψυχ κι η θετικ αξα του δκαια εξαρτται απ' αυτ τη διγερση, απ' αυτ το ξεσκωμα της ψυχς. Αλλ απ ψυχολογικ ανγκη λες οι διεγρσεις εναι πρσκαιρες και φευγαλες. Αυτ η μοναδικ κατσταση που μσα της τραβχτηκε η ψυχ του αναγνστη απ τη δναμη της γραφς, δε θα διαρκσει ββαια τσον, σον η κταση ενς ττοιου ποιματος που ξεπερν την αντοχ του ενθουσιασμο που εναι ικαν η ανθρπινη φση.
     Ναι, το επικ ποημα εναι προφανς καταδικασμνο. Γιατ να κατασκεασμα αυτς της κτασης δεν μπορε να θεωρηθε σαν ποιητικ, εκτς μνο αν θυσιαστε η πιο ζωτικ κατσταση ολκληρου του ργου τχνης, η Εντητα, δε θλω να μιλσω για την εντητα της σλληψης, αλλ για την εντητα της εντπωσης, για την ολτητα της δρσης, πως επα δη ταν παρβαλα το μυθιστρημα με τη νουβλα. Το επικ ποημα, λοιπν, μας φανεται, μιλντας αισθητικ, σαν να παρδοξο. Εναι ·φανερ τι οι αρχαες εποχς παργαγαν σειρς λυρικν ποιημτων, που συνδθηκαν αργτερα απ τους ερανιστς σε ποιματα επικ, αλλ λη η επικ εφερεση απολγει προφανς σε μιαν ατελ ασθηση της τχνης. Ο καιρς, μως, αυτν των καλλιτεχνικν ανωμαλιν πρασε κι εναι επσης αμφβολο αν ποτ να μακρ ποημα μπρεσε να γνει αληθιν λακ, με λη τη δναμη του ρου.
     Πρπει να προσθσω τι να ποημα πολ κοντ, που δεν παρχει να padulum επαρκς στη δημιουργημνη διγερση, που δεν εναι σο με τη φυσικ ρεξη του αναγνστη, εναι επσης πολ ελαττωματικ. τσι λαμπρ και πυκν που εναι η δρση, η διρκεια εναι μικρ. Η μνμη δεν τη διατηρε. Εναι σα σφραγδα πατημνη πολ ελαφρ και πολ βιαστικ, που δεν εχε τον καιρ να επιβλλει την εικνα της στο κερ.
     Αλλ υπρχει μια λλη αρεση που χρη στην υποκρισα, στην λλειψη εξυπνδας και στη μικροπρπεια των πνευμτων, εναι η περισστερο επικνδυνη και το τμημα της διρκεις της πολ μεγλο, θλω να μιλσω για την αρεση της διδαχς, που συνεπγεται σαν αναπφευκτα πορσματα, την αρεση του πθους, της αλθειας και της ηθικς. Πλθος ανθρπων φαντζονται πως ο σκοπς της ποησης εναι μια οποιαδποτε διδαχ, πως οφελει αμσως να ενθαρρνει τη συνεδηση, να τελειοποισει τα θη και τελικ, να αποδεξει τι εναι ωφλιμο και τι χι.
     Ο Πε αξινει πως οι Αμερικανο ειδικ χουν υιοθετσει αυτ τη παρδοξη ιδα. Αλμονο! Δεν εναι ανγκη να πας στη Βοστνη για να συναντσεις την αρεση σε λειτουργα. Κι εδ μας ασκε την δια πολιορκα κι λες τις μρες αγωνζεται σε βλβη της αληθινς ποησης. Αν θελε κποιος να κατβαινε λγο μες σ' αυτ την δια τη ποηση, να εξταζε τη ψυχ της, να ανακαλοσε τις αναμνσεις του ενθουσιασμο της, θα διαπστωνε πως δεν χει λλο σκοπ παρ αυτ την δια, δεν μπορε να χει λλο σκοπ απ' αυτ και καννα ποημα δε θα ταν τσο μεγλο, τσο ευγενικ, τσο αληθιν ξιο του ονματος του ποιματος, σο αυτ που θα αναφερταν αποκλειστικ στη χαρ το να γρφεις να ποημα.
     Δε θλω να πω πως η ποηση δεν εξευγενζει τα θη, τι το τελικ της αποτλεσμα δεν εναι να ανυψνει τον νθρωπο πνω απ' το εππεδο των κοινν ενδιαφερντων, αυτ θα τανε προφανς ανοησα. Λω πως αν ο ποιητς επιδικει ναν ηθικ σκοπ ελαττνει τη ποιητικ του δναμη, δεν εναι απερσπαστος να υπολογσει τι το ργο του θα εναι σχημο. Η ποηση δεν μπορε, κτω απ' τη ποιν του θαντου της κατρρευσης, να ενταχθε στην επιστμη στην ηθικ, δεν χει την Αλθεια για αντικεμενο, δεν χει λλο αντικεμενο παρ τον διο τον εαυτ της. Οι μδες της κατδειξης της αλθειας εναι λλες απ' αυτ και βρσκονται αλλο. Η αλθεια δεν χει τποτα να κνει με τα τραγοδια. λο αυτ που συνιστ τη γοητεα, τη χρη και την ορμητικτητα ενς τραγουδιο θ' ανυψωθε σ' αλθεια αυτορρυθμιζμενη κι αυτεξοσια. Ψυχρ, ρεμο, ατραχο, το δηκτικ χιομορ απωθε τα διαμντια και τα λουλοδια της Μοσας, αυτς που εναι ο απλυτα αντθετος πλος του ποιητικο χιομορ. Η καθαρ δινοια στοχεει στην αλθεια, το γοστο μς δεχνει την ομορφι κι η ηθικ ασθηση μας διδσκει την οφειλ. Εναι αληθιν τι η ασθηση του μσου χει ενδμυχες συνφειες με τα δυο κρα και δεν εναι χωρισμνη απ την ηθικ ασθηση παρ με μια τσο ελαφρι διαφορ, τσι που ο Αριστοτλης δε δσταζε να τοποθετσει ανμεσα στις αρετς και κποιες απ τις τρυφερς του πρξεις. Επσης, αυτ που πνω απ' λα εξοργζει τον νθρωπο του γοστου μπρος στη θαση της ακολασας, εναι η δυσμορφα της κι η δυσαναλογα της. Η ακολασα γενν προσδοκες στο δκαιο και στο αληθιν, ξεσηκνει τη δινοια και τη συνεδηση· αλλ μως σαν προσβολ στην αρμονα, σαν παραφωνα θα τραυματσει πολ ντονα κποια ποιητικ πνεματα και δε νομζω τι εναι σκανδαλιστικ να θεωρσουμε λη τη παρβαση της ηθικς, της ωραας ηθικς, σαν εδος αμαρτματος ενντια στο ρυθμ και στη παγκσμια προσωδα.
     Αυτ εναι το θαυμαστ, αυτ το αθνατο νστικτο του ωραου εναι που μας κνει να θεωρσουμε τη γη και τα φαινμεν της, σαν μια σνοψη, σαν μια επικοινωνα του ουρανο. Η ακρεστη δψα για λο αυτ που εναι πνω απ μας και που αποκαλπτει τη ζω, εναι η απδειξη η πιο ζωνταν της αθανασας μας. Κι εναι κθε φορ απ τη ποηση και διαμσου της, απ τη μουσικ και διαμσου αυτς, εναι που η ψυχ διαβλπει τις δξες που βρσκονται πσω απ' τον τφο κι ταν να εκλεκτ ποημα φρνει τα δκρυα στην κρη των ματιν, αυτ δεν εναι απδειξη της υπερβολικς απλαυσης, ναι πολ περισστερο μαρτυρα μιας ερεθισμνης μελαγχολας, η παρκληση των αισθσεων μιας φσης εξορισμνης στην ατλεια, που θα ‘θελε να γνει αμσως κτοχος, πνω σ' αυτ την δια γη, ενς φανερωμνου παραδεσου.
     'τσι η αρχ της ποησης εναι, απλυτα κι απλ, η ανθρπινη φιλοδοξα για μιαν υπρτατη ομορφι κι η διακρυξη αυτς της αρχς βρσκεται μσα σ' ναν ενθουσιασμ, σε μια διγερση της ψυχς -ενθουσιασμ ολοκληρωτικ ανεξρτητο απ' το πθος που εναι το μεθσι της καρδις κι απ' την αλθεια που εναι η τροφ του δικαου. Γιατ το πθος εναι πολ φυσικ, για να μην εισαγγει να προσβλητικ και κακηχο τνο στη περιοχ της καθαρς ομορφις, πολ οικεο και πολ βαιο για να μη σκανδαλσει τους καθαρος πθους, τις χαριτωμνες μελαγχολες και τις ευγενικς απελπισες που κατοικον στις υπερφυσικς εκτσεις της ποησης. Αυτ η παρξενη ανψωση, αυτ η εκλεκτ ευαισθησα, αυτς ο τνος της αθανασας που ο Πε απαιτε απ' τη Μοσα, χωρς αυτ να τον κνει λιγτερο προσεκτικ στις πρακτικς της εκτλεσης, τον θησαν να οξνει συνεχς το δαιμνι του, του πρακτικο.
     Οι περισστεροι νθρωποι, κυρως εκενοι που διβασαν αυτ το μοναδικ ποημα που τιτλοφορεται Το Κορκι, θα εχανε σκανδαλιστε αν ανλυα το ρθρο, που ο ποιητς μας, απλοκ καθς φανεται, αλλ με μια ελαφρι αυθδεια που δεν μπορ να αποδοκιμσω, χει λεπτλογα εξηγσει τον τρπο δμησης που χρησιμοποησε, πως τη προσαρμογ του ρυθμο, την εκλογ ενς ρεφραν -η πιο σντομη, δυνατ κι η πιο επιδεκτικ απ τις ποικλες εξηγσεις και ταυτχρονα η πιο αναπαραγωγικ της μελαγχολας και της απελπισας στολισμνη απ μια ρμα, τη πιο ηχητικ απ' λες (nevermore, ποτ πια)- την εκλογ ενς πουλιο ικανο να μιμηθε την ανθρπινη φων και μλιστα ενς κορακιο, που εναι σημαδεμνο στην ανθρπινη φαντασα, μ' να χαρακτρα ολθριο και μοιραο, την εκλογ του τνου, του πιο ποιητικο απ' λους, του μελαγχολικο τνου, την εκλογ του συναισθματος του πιο ποιητικο, του ρωτα για θνατο κ.λπ. "Και δεν θα τοποθετηθ, επε ο ρωας του ποιματος μου, σ να τπο φτωχ, γιατ η φτχεια εναι χυδαα κι αντθετη στην ιδα της ομορφις. Η μελαγχολα του θα χει για κατοικα, να δωμτιο μεγαλπρεπα και ποιητικ επιπλωμνο". Ο αναγνστης θα συλλβει σε πολλς απ τις νουβλες του Πε, παρξενα συμπτματα αυτς της υπερβολικς προτμησης για τις ωραες μορφς, για τις μοναδικς ωραες μορφς, για τα καλλωπισμνα μσα και τις ανατολικς πολυτλειες.
     Επα πως αυτ το ρθρο μου φνηκε κηλιδωμνο απ μιαν ελαφρι αυθδεια. Οι θιαστες της μπνευσης, κυρως αυτο, δεν παραλεπουν να βρουν εκε μια βλασφημα και μια βεβλωση, αλλ πιστεω τι για κενους ειδικ τανε που γρφτηκε το ρθρο. σο κποιοι νθρωποι των γραμμτων προσποιονται την αφροντισι, σκοπεοντας να πετχουν το αριστοργημα με κλειστ μτια, γεμτοι πεποθηση μες στην ακαταστασα και περιμνοντας χαρακτρες πεταμνους στο ταβνι, να ξαναπσουνε στο δπεδο μεταμορφωμνοι σε ποημα, τσον ο Πε -νας απ τους πιο εμπνευσμνους ανθρπους που γνωρζω- θα θτει την επιτδευση να σκεπσει το αυθρμητο, να προσποιηθε το κρο αμα και τη δισκεψη. "Πιστεω να μπορσω να αυτοεπαινεθ", λει με αγαπημνη περηφνεια που δεν τη βρσκω καθλου σχημο γοστο, "που καννα σημεο της σνθεσς μου δεν υπρξε εγκαταλειμμνο στη τχη και που το ργο ολκληρο βδισε βμα-βμα προς το σκοπ του, με την ακρβεια και την αυστηρ λογικ ενς μαθηματικο προβλματος". Δεν εναι, λω, παρ οι εραστς του τυχαου, οι μοιρολτρες της μπνευσης κι οι φανατικο του λευκο στχου που μπορον να βρουν αλλκοτα αυτ τα μικροπργματα. Δεν υπρχουν, μως, μικροπργματα στο σμα της τχνης.
     Με την ευκαιρα των λευκν στχων, θα προσθσω πως ο Πε προσαρτοσε μια ακραα σημασα στη ρμα και στην ανλυση που κανε για τη μαθηματικ και μουσικ απλαυση που το πνεμα τραβ μες απ' τη ρμα, δειξε τση φροντδα και τση δεξιτητα πνεματος στις αιτες που αναφρονται στη ποιητικ τχνη. Επσης, απδειξε τι το ρεφραν επιδχεται απερως ποικλες ερμηνεες, αναζτησε επσης τρπους να αναζωογονσει, να εντενει την απλαυση της ρμας, προσθτοντς της αυτ το ακατανητο στοιχεο, τη παραδοξτητα, που εναι το απαρατητο αλατοππερο της λης ομορφις. Κνει συχν ευτυχ χρση των επαναλψεων του διου στχου πολλν στχων, επμονες επιστροφς φρσεων που προσποιονται τις παρενοχλσεις της μελαγχολας της σταθερς ιδας -ρεφραν καθαρ κι απλ, πραγματοποιημνο με πολλος και διαφορετικος τρπους, μεταβαλλμενο που παζει με την απθεια και την αφαρεση, ρμες αναδιπλασιαζμενες και τριπλασιαζμενες κι ακμη να εδος ρμας που εισγει στη μοντρνα ποηση, αλλ περισστερο με την ακρβεια και το σκοπ, τις εκπλξεις του ρωμαλου στχου.
     Εναι προφανς τι η αξα λων αυτν των μσων δεν μπορε να εξακριβωθε παρ μνο με την εξγηση και μια μετφραση ποιημτων τσο αγαπητν και τσο συμπυκνωμνων μπορε να εναι ββαια να κολακευτικ νειρο, αλλ μως δεν παει να εναι νειρο. Ο Πε γραψε λγη ποηση, κθε φορ εξφραζε τη λπη του που δεν μποροσε να παραδοθε, χι συχντερα αλλ αποκλειστικ, σ' αυτ το εδος εργασας που το θεωροσε το πιο ευγενικ.
     μως, η ποησ του εναι πντα να δυνατ αποτλεσμα. Κι αυτ δεν εναι η φλογερ διχυση του Μπιρον, δεν εναι η απαλ μελαγχολα, η ευγενικ αρμονα του Τννυσον, για τον οποον εχε λλωστε (εναι, λει, τυχαο) να θαυμασμ σχεδν αδερφικ, εναι να πργμα βαθ και στιλπν σαν το νειρο, μυστηριακ και τλειο σαν το κρσταλλο. Δεν εναι ανγκη, υποθτω, να προσθσω πως οι αμερικανο κριτικο δυσφμησαν συχν αυτ τη ποηση, μλις τελευταα βρκα σ' να λεξικ αμερικανικν βιογραφιν, να ρθρο που βριθε απ παραλογισμ, τσι που ομολογοσε κανες το φβο του, που αυτ η μοσα με το σοφ στολισμ δε δημιοργησε σχολ μσα στις νδοξες χρες της ωφλιμης ηθικς και τελικ λυπταν κανες που ο Πε δεν εφρμοσε τα ταλντα του στην κφραση των ηθικν αληθειν, αντ να τα ξοδεει στην αναζτηση ενς αλλκοτου ιδεδους και να σπαταλ στους στχους του μια μυστηριακ ηδον, εναι αληθινς αλλ φιλδονος.
     Γνωρζουμε αυτ τη νμιμη ξιφασκα. Οι μομφς που οι κακο κριτικο εκτοξεουν στους σπουδαους ποιητς εναι διες σ' λες τις χρες. Διαβζοντας αυτ το ρθρο μο φαινταν τι διβαζα μια απ τις πολυριθμες κατηγορητικς εκθσεις που καταστρνουν οι παρισινο κριτικο ενντια σ' αυτος απ τους ποιητς μας, που εναι οι πιο αγαπητο της τελειτητας. Αυτος που εμες προτιμομε εναι εκολο να το μαντψουν και κθε ψυχ παθιασμνη για καθαρ ποηση θα με καταλβει ταν πω τι, ανμεσα στην αντιποιητικ μας ρτσα, ο Ουγκ θα θαυμαζτανε λιγτερο αν ταν τλειος κι ακμα πως αυτ που ποτ δε θα του συγχωρσει το λυρικ του δαιμνιο εναι πως εισγαγε, δυνατ και βαια, στη ποησ του, αυτ που ο Πε θεωροσε ως κεφαλαιδη σγχρονη αρεση: το διδακτισμ.

     Σαρλ Μπωντλαρ Παρσι 1852

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers