-

Dali &

-


-








.

--.


.

./.


 
 

 

8:

                                                   Πρλογος

     Το παρν ρθρο καταπιανεται με κτι που ο κσμος συνθως ξεχν. Ο πλεμος δεν εναι για τις γυνακες ισχυρζονται ορισμνοι. Ωστσο σε πολλς περιπτσεις οι γυνακες συμμετεχανε στους πολμους. Κποτε σχηματστηκαν ακμα και στρατιωτικ σματα γυναικν. Δισημος λλωστε ταν ο θρλος για τις Αμαζνες στην αρχαιτητα. Αλλ θα πρπει να δοθε και μια λογικ εξγηση γι' αυτ το φαινμενο. Μλλον... αντρικ αντιμετπιση σε θματα γυναικεα, δηλαδ σ' να χρο κυρως γνωστο για πολλος και φυσικ σο πιο πσω πει η ιστορα, τσο πιο γνωστος χρος προκπτει. Ωστσο δεν θα καταπιαστομε με αυτ γιατ οτε ειδικο εμαστε, οτε πτεται του θματς μας. Γιατ το θμα μας εναι οι γυνακες στα πλα και πνω κει με σα στοιχεα υπρχουνε, θα στσουμε να ρθρο κυρως κατατοπιστικ. Τλος τα λγια και ξεκινμε το μακρ αυτ ταξδι πσω στην ιστορα!

=========================

                                           ρθρο 1ο: Αμαζνες

     Το ταξδι ξεκιν με τιο αρχαες στην ιστορα, τις Αμαζνες που τανε φυλετικ ομδα κυνηγν και πολεμιστν της Ευρασας που ανκανε στην ομδα νομαδικν φυλν που οι λληνες ονμαζαν γενικ Σκθες. Τα βασικ χαρακτηριστικ αυτς της φυλετικς ομδας ταν τι εχε πολεμικ κοινωνικ οργνωση κι τι οι γυνακες απολμβαναν μεγλο βαθμ ελευθερας κι ιστητας. Αυτ το τελευταο χαρακτηριστικ εντυπωσασε τσο πολ τους λληνες που δημιουργσανε τον αντστοιχο μθο σμφωνα με τον οποον ο λας αυτς αποτελονταν αποκλειστικ απ γυνακες που ζοσανε χωρς ντρες κι ταν ρτια εκπαιδευμνες στρατιωτικ εν ζοσαν νομαδικ κι αγαποσαν πολ τα λογα και το κυνγι.
     Σμφωνα με τον μθο, οι πολεμστριες Αμαζνες κατγονταν απ τον θε του πολμου ρη και τη νμφη Αρμονα, κατ' λλην εκδοχ τη θε ρτεμη την Αθην. Η ρτεμις, θε του κυνηγιο, της ελεθερης ζως στη φση και της ρνησης του γμου, ταν η θετητα που λατρεανε κατ κριο λγο και προς τιμ της χορεανε πυρρχιους πολεμικος χορος. Λτρευαν επσης και τη θε Κυβλη στην οποα θυσαζαν λογα. Ο Πλτων στη Πολιτεα χρησιμοποησε το παρδειγμα των μυθικν Αμαζνων ως επιχερημα για τη συμμετοχ των γυναικν στον στρατ κι ο Αριστοφνης εμπνεστηκε απ' αυτς για να γρψει τη Λυσιστρτη και τις Εκκλησιζουσες. Οι μυθολογικς Αμαζνες γοτευσαν χι μνο τους αρχαους λληνες, που δημιοργησαν πολλ ργα τχνης κι ιστορες σχετικ με αυτς, αλλ κι ολκληρο το δυτικ κσμο που συνχισε ν' ασχολεται και να εμπνεται απ' αυτς μχρι και τις μρες μας. Σμερα ταν μιλμε για Αμαζνες εννοομε συνθως τις μυθολογικς γυνακες πολεμστριες της ελληνικς φαντασας.
     Η αρχαιτερη γραπτ αναφορ του ονματος Αμαζνες γνεται στην Ιλιδα που ο μηρος μιλ για "Αμαζνες αντινειραι". Ο πληθυντικς θεωρεται τι δεν υποδλωνε απαρατητα γυνακες, αλλ ναν ολκληρο λα, πως για παρδειγμα οι Μυρμιδνες, οι Τρες, οι λληνες οι Πρσες. Οι αρχαοι λληνες, ταν θελαν να υποδηλσουν ομδες γυναικν δεν χρησιμοποιοσαν τη κατληξη -ες, αλλ συνθως τη κατληξη -αι, π.χ. "νμφαι" "Τρωοαι" (γυνακες της Τροας). Οι λαο αυτο που ονομζονταν Αμαζνες απ τον μηρο, χαρακτηρζονταν απ τ' τι συμπεριλμβαναν στο στρατ τους γυνακες. Αυτ το χαρακτηριστικ κανε τσο μεγλη εντπωση στους λληνες που απ κποιο σημεο και μετ αγνοσανε τα πντα εκτς απ' αυτς τις τρομερς γυνακες και κατληξαν να θεωρονε τις Αμαζνες ως γνος αποκλειστικ γυναικν εν γενικ οι νομαδικο λαο της Ευρασας πραν το νομα Σκθες.



     Το επθετο "αντινειραι", που πολλο το χουν ερμηνεσει ως δολοφνοι των αντρν εκενες που μισον τους ντρες αντθετες προς τους ντρες, επειδ εναι διατυπωμνο στο θηλυκ γνος, για ορισμνους εναι η απδειξη πως οι Αμαζνες ταν αποκλειστικ γυνακες. μως η πρθεση αντ δεν υποδλωνε την εποχ του Ομρου αντθεση πως σμερα, αλλ ομοιτητα και συγγνεια. Οι "αντινειραι" δεν ταν γυνακες αντθετες προς τους ντρες αλλ σες ταιριαστς με κενους. Χαρακτηριστικ εναι πως Αντινειρα ονομζεται και μα βασλισσα Αμαζνων και τ' νομ της δεν δηλνει αντθεση μσος για τους ντρες, αλλ τι οι πολεμικς της ικαντητες ταν σες με κενες ενς ντρα. Αντθετα, οι θες Αθην κι ρτεμις, που δεν δσταζαν να σκοτσουν ποιον νδρα θεωροσαν τι ξιζε ττοια τχη, ονομζονταν συχν ανδροκτναι κι χι αντινειραι. Το γεγονς τι το επθετο αντινειραι εναι θηλυκο γνους δεν σημανει τι οι Αμαζνες ταν λες γυνακες, αλλ επειδ το πιο εντυπωσιακ και χαρακτηριστικ στοιχεο αυτο του λαο ταν οι πολεμστριες γυνακες, το επθετο χρησιμοποιεται για να μιλσει συγκεκριμνα γι' αυτς. Το διο κνουμε και στα να ελληνικ αν προσπαθσουμε να το διατυπσουμε με τον διο τρπο: Οι (ντρες & γυνακες) Αμαζνες στους οποους οι γυνακες εναι ιστιμες (θηλυκ γνος) με τους ντρες. Σταδιακ με το πρασμα του χρνου οι λληνες ρχισαν να θεωρον τι οι Αμαζνες αποτελονταν αποκλειστικ απ γυνακες και δημιοργησαν μα σειρ απ μθους γρω απ αυτν τον υποτιθμενο αποκλειστικ γυναικεο λα.
     Η προλευση του ονματος Αμαζνες δεν εναι σαφς και χνεται στο παρελθν. Δεν εναι γνωστ αν η λξη εναι καθαρ ελληνικ πρκειται για εξελληνισμνη λξη που προρχεται απ την Ευρασα, τον τπο καταγωγς των Αμαζνων. Σμφωνα με τη πιο διαδεδομνη εκδοχ, τ' νομα προρχεται απ το στερητικ λφα και τη λξη μαζς που σημανει μαστς, επειδ σμφωνα με μια θεωρα ακρωτηραζαν συνθλιβαν το δεξ στθος τους για να διευκολνουν το χειρισμ του τξου. Αυτ ββαια δεν μπορε να εναι αλθεια γιατ οι μαστο δεν εμποδζουν με καννα τρπο την αποτελεσματικ χρση του τξου. λλωστε οι Αμαζνες ταν να απ τα αγαπημνα θματα των Ελλνων καλλιτεχνν και τις χουν απεικονσει αμτρητες φορς, αλλ ποτ δεν τις χουν εμφανσει με ναν μαστ. Αν δεχτομε ως πιθαν σωστ αυτ την ερμηνεα ττε η αφαρεση του μαστο ταν απλ μια ποιητικ εφερεση για να υποδηλωθε τι οι Αμαζνες, που μχονταν και ζοσανε σαν νδρες, δεν ταν απλυτα γυνακες, αλλ κατ κποιο τρπο ταν μισο νδρες. Παρ το γεγονς τι αυτ η εξγηση εναι η λιγτερο πιθαν εναι ταυτχρονα κι εκενη που επαναλαμβνεται πιο συχν λγω της μυθολογας που δημιουργε γρω απ τις Αμαζνες ως σκληρς πολεμστριες.



     Μα λλη ερμηνεα εναι κενη του a-maza, δηλαδ "χωρς σιτηρ" γιατ οι νομαδικο λαο απ τους οποους προρχονταν οι Αμαζνες δεν τρωγαν σιτηρ, αλλ τρφονταν κυρως με κρας και γλα αλγου. Μα τρτη ερμηνεα εναι εκενη του ama-zonai, που σημανει "εκενες που φορνε ζνες". Φυσικ δεν πρκειται για απλς ζνες αλλ για ζωστρες, να συγκεκριμνο κομμτι πολεμικς εξρτυσης που φοροσανε κι οι λληνες. Με αυτ το νομα υποδηλνονταν το γεγονς τι οι γυνακες αυτς φοροσανε πλρη πολεμικ εξρτυση κι υπογραμμζεται η πολεμικ τους δισταση. λλωστε νας απ τους θλους του Ηρακλ ταν να αποκτσει τη ζνη της αμαζνας βασλισσας Ιππολτης. Αν επρκειτο απλ για μα γυναικεα ζνη θα ταν δσκολο να θεωρηθε θλος η απκτησ της. Υπρχουν κι λλες ερμηνεες απ τα αρχαα περσικ, τα εβρακ, τα μογγολικ, τα γοτθικ, τα σανσκριτικ, τα αρμενικ, τα φοινικικ, και τα σλαβικ. Ανμεσα τους υπρχουν οι εξς: Απρσιτη, χωρς νδρα, ντιμη, που ζουν μαζ μνο γυνακες, πολεμστρια, να, ισχυρ, πεσοσα γυνακα, εξαρετη γυνακα, παρθνα, παιδ της θες Σελνης, μητρα αρχντισσα, ανδροπρεπς γυνακα. Καμμα ερμηνεα μως δεν χει αποδειχθε μχρι σμερα.
     Σμφωνα με τη σγχρονη ρευνα, οι νομαδικς φυλς απ τις οποες εμπνεστηκαν οι αρχαοι λληνες για να δημιουργσουν τον μθο των Αμαζνων ζοσαν στην ευρτερη περιοχ που εκενοι ονμαζαν Σκυθα. Η Σκυθα των αρχαων Ελλνων ταν μια σχετικ απροσδιριστη και αχανς περιοχ που εκτενονταν απ τη Θρκη, την Ιλλυρα και τη Μαρη Θλασσα, συμπεριλμβανε τις στπες της Ευρασας και κατληγε μχρι τη Κνα. λοι ο νομαδικο λαο που ζοσαν εκε ονομζονταν συλλογικ απ τους λληνες, Σκθες. Οι Πρσες τους αποκαλοσαν Σκα κι οι Κινζοι Ζινγκνου Γιουζι Ζιανμπι. Δεν εναι τυχαο που οι Αμαζνες δεν εμφανζονται μνο σε ελληνικος μθους αλλ και στους μθους των λαν που ζοσαν σ' αυτς τις περιοχς. Σμφωνα με τον Ισοκρτη η Αθνα εχε τρεις μεγλους εχθρος: τους Θρκες, τους Πρσες και τους "Σκθες που ηγονται απ τις Αμαζνες". Ο Διδωρος ο Σικελς συνδει επσης τις Αμαζνες με τους Σκα-Σκθες κι αναφρει την ιστορα της Ζαρνα που ηγθηκε του πολμου των Σκυθν ενντια στους εχθρος τους που πως λει ο διος, δεν ταν σε καμμα περπτωση εξαρεση.
     Σμφωνα με τους αρχαους λληνες οι μυθολογικς Αμαζνες εχανε πολλς καταγωγς. Ο μηρος στην Ιλιδα τις τοποθετε στη Φρυγα και τη Λυκα εν ο Ευριπδης στον Πντο. Ο Αισχλος στο ργο του Προμηθας Δεσμτης προβλεψε τι οι Αμαζνες τελικ θα εγκαθσταντο στη πλη του Ευξενου Πντου, Θεμσκυρα, που βρισκτανε κοντ στον ποταμ Θερμδοντα. Σμφωνα με τον Διδωρο τον Σικελιτη η αμαζνα Πυθδορις, μα γυνακα εξαιρετικς ευφυας, δναμης και πολεμικς ικαντητας, εκπαδευσε μα ομδα γυναικν κι υποδολωσε μα μεγλη περιοχ στον Εξεινο Πντο που κι δρυσε τα Θεμσκυρα. Υπ την ηγεσα αυτς της μεγαλψυχης ηγεμνισσας που ταν πολ αγαπητ στους υπηκους της, τα νεαρ κορτσια εκπαιδεονταν στο κυνγι και καναν πολεμικς ασκσεις κθε μρα. Οι Αμαζνες, σμφωνα με τους λληνες, καναν πολλς επιδρομς στις γειτονικς χρες αλλ και μακρτερα, κτζοντας ταυτχρονα και καινοριες πλεις. Η φεσος για παρδειγμα, που φιλοξενοσε το να της ρτεμης, της προσττιδας των Αμαζνων, θεωρεται πως ταν αμαζονικ πλη. Το διο κι η Κολχδα.



     Στα μετπειτα χρνια οι λληνες πγαν να ψξουνε το βασλει τους, αλλ δεν το βρκανε στη συγκεκριμνη περιοχ, γεγονς που επιβεβαινει πως οι Αμαζνες τανε κατ βση νομαδικς λας και μετακινονταν συνεχς. Ο Ηρδοτος αναφρει τι κατφυγαν σε βορειτερες περιοχς (στο βρειο Κακασο) μετ την ττα τους απ τον Ηρακλ, ο οποος σε ναν θλο του πρεπε να κλψει τη ζνη της βασλισσας των Αμαζνων, Ιππολτης. Ο Στρβων αναφρει ως τπος καταγωγς τους τον Πντο, τη Κολχδα και τον Κακασο. Γενικ πντως, βασλεια των Αμαζνων θεωρονταν τι υπρχαν σε πολλς περιοχς του κσμου, ακμα και νοτιτερα, π.χ. στη Λιβη. Αν κι η ακριβς τοποθεσα της υποτιθμενης πατρδας των Αμαζνων ταν ασαφς ακμα και για τους αρχαους λληνες το σημαντικ εναι τι πντα θεωρονταν "εκτς του πολιτισμνου κσμου" στον οποο κατοικοσαν οι λληνες.
     Τα περισστερα ονματα Αμαζνων που γνωρζουμε σμερα εναι ελληνικ, αλλ αυτ οφελεται στο τι αυτς οι γυνακες γιναν γνωστς απ ελληνικος μθους και τα ονματ τους χουν εξελληνιστε χουν εφευρεθε απ τους λληνες. Πολλς Αμαζνες μως χουν ονματα που δεν μπορον να ερμηνευθον ως ελληνικ αλλ προρχονται απ τις ιρανικς γλσσες τις γλσσες του Καυκσου, δηλαδ τις γλσσες που μιλοσαν οι Σκθες. Εναι λογικ να υποθσουμε τι οι Αμαζνες μιλοσαν σκυθικ, δηλαδ λο αυτ το συνονθλευμα γλωσσν της Ευρασας. Σμερα Ρωμαικα μιλον μνο μερικς χιλιδες νθρωποι που ζουν στα βουν της Μαρης Θλασσας οι περισστεροι απ τους οποους εναι ηλικιωμνες γυνακες. Παρλα αυτ, διφορες λλες θεωρες, μα εκ των οποων χρησιμοποησε και στο βιβλο του ο Στβεν Πρσσφιλντ: Οι Τελευταες Αμαζνες, θεωρον τι οι αμαζνες μιλοσαν πελασγικ.



     Οι Αμαζνες ως μυθολογικς λας αποκλειστικ γυναικν πολεμιστν θεωρονταν τι ζοσανε σε κοινωνες που υπογρμμιζαν τον αντισυμβατικ τρπο ζως τους και συχν οι θεωρες σχετικ με τις κοινωνες τους και τις σχσεις τους με τους ντρες φταναν σε σημεο υπερβολς. Ορισμνοι θεωροσαν τι στη πατρδα των Αμαζνων νδρες δεν επιτρπονταν καθλου. Ο Ηρδοτος (Ιστοραι βλ. ΙV) περιγρφει τις Αμαζνες σαν θνος γυναικν ανελητο και διαστροφικ. Οι γυνακες μεναν μνες απ πεποθηση και συνευρσκονταν με ντρες απ γειτονικς φυλς μνο για να τεκνοποισουν μα φορ το χρνο σαν τα ζα. Κατ τη παρδοση οι Γαργαρες συνευρσκονταν κθε νοιξη με τις Αμαζνες, που κατοικοσαν σε κοντιν περιοχ, "τεκνοποιας χριν, αφανς τε και εν σκτει ο τυχν τη τυχοση" (Στρβων, ΙΑ 504). Τα παιδι που γεννιονταν απ τις συναντσεις αυτς, αν τανε κορτσια τα κρατοσαν οι Αμαζνες, εν αν ταν αγρια τα διναν στους Γαργαρες.
     Αποκαλονταν παρθνες ατρμητες στη μχη, γεγονς που οδγησε ορισμνους να θεωρσουν τι δεν εχαν καθλου σεξουαλικς σχσεις με ντρες, αλλ στην αρχαιτητα παρθνος δεν θεωρονταν μα πειρη σεξουαλικ γυνακα, αλλ κθε σεξουαλικ ενεργ γυνακα που δεν εχε παντρευτε. Ως πηγ της πεποθησης τι οι Αμαζνες δεν εχαν σεξουαλικς σχσεις με νδρες ταν σως το γεγονς τι σε πολλς νομαδικς φυλς της Ευρασας οι γυνακες δεν επιτρεπταν να παντρευτον παρ μνο εφσον αποδεκνυαν την αξα τους στο πεδο της μχης. Κποιες μλιστα επλεγαν να μη παντρευτονε ποτ. Συνηθισμνο επσης ταν για ναν ντρα που θελε να παντρευτε μα γυνακα να πρπει να τη νικσει πρτα στη πλη, κτι που δεν ταν καθλου εκολο δεδομνης της στρατιωτικς εκπαδευσης των γυναικν. Για παρδειγμα, οι Μογγλοι μιλον για τις θρυλικς παλαστρις τους, πως ταν η Χουτουλον (αυτ η ιστορα εναι παρακτω), που δεν ηττθηκε απ καννα. Απ' αυτ τη παρθενικ ζω των Αμαζνων προκυψε κι η πεποθηση τι ταν ομοφυλφιλες, Αυτ μως η θερηση εναι μια χι αποδεδειγμνη εξγηση του 20ο αι. Κανες αρχαος συγγραφας δεν υπονησε κτι ττοιο, οτε καν οι Ρωμαοι που δεν δστασαν ποτ να αναφερθον εκτενς σε ομοερωτικες σεξουαλικς προτιμσεις αντρν και γυναικν. Μνο τρεις Αμαζνες, η Αλκππη, η Σινπη κι η Ωρεθυια, εχαν ορκιστε αινια αγντητα και γι' αυτ τον λγο θεωρονταν εξαιρσεις.
     Προκειμνου να εξηγσουν το πς αναπαργονταν να αμιγς γυναικεο θνος πως θεωροσαν τι ταν οι Αμαζνες, οι αρχαοι λληνες διναν διφορες εξηγσεις. Κποιοι λεγαν τι δο μνες την νοιξη πγαιναν κι μεναν με ναν γειτονικ αρσενικ λα, τους Γαργαρες, που κατοικοσανε στον Κακασο. Απ τα παιδι που γεννιονταν, κρατοσαν μνο τα θηλυκ. Τα αρσενικ τα σκτωναν, σμφωνα με την εκδοχ κποιων, τα στελναν στους πατρες τους. Για τη προστασα του κρτους τους ταν λες τους εξασκημνες στη χρση τξου και ξφους, και θεωρονταν μλιστα ισξιες με πολεμιστς νδρες, για το θρρος τους και την ικαντητ τους. Σε λλα κρτη, σως και να επτρεπαν τη παρουσα ανδρν, αλλ δεν τους επτρεπαν να χουν σημαντικς θσεις. Στη πραγματικτητα οι νομαδικς φυλς της Σκυθας ταν οργανωμνες αρκετ διαφορετικ. Οι Σκθες ζοσαν κυριολεκτικ απ τα λογα που τα χρησιμοποιοσαν ως υποζγια και πολεμικ τια αλλ κι ως κρια πηγ τροφς καθς παρεχαν κρας και γλα. Η χρση του αλγου στον πλεμο λειτοργησε ως εξισορροπητς των ικανοττων των αντρν και των γυναικν που μποροσαν να συμμετχουν στον πλεμο χωρς να χρειζεται να πολεμον σμα με σμα με τον εχθρ. Αντθετα πολεμοσαν εξ αποστσεως με τξα και με γργορες επιθσεις με τα λογα. Με αυτν τον τρπο οι γυνακες μποροσαν να εναι εξσου γργορες και θανατηφρες με τους ντρες. Σμφωνα με τους αρχαιολγους μα στις τρεις τσσερις γυνακες ταν ενεργ πολεμστρια που πθαινε στο πεδο της μχης και θαβταν με τα πλα της. Πντως, ανεξρτητα απ το αν οι σκληρς συνθκες ζως αυτν των φυλν εξανγκαζαν τις γυνακες να ζονε σαν ντρες, πουθεν δεν προκπτει τι μισοσαν τους νδρες τι τους μχονταν ανατια. Αντθετα αυτς οι κοινωνες χαρακτηρζονταν απ μεγλο βαθμ ιστητας κι αμοιβαας συνεργασας στα φλα κι οι γυνακες δεν χρειζονταν να εγκαταλεψουν τη μητρτητα, το σεξ, τη συντροφικοτητα τη θηλυκτητ τους.



     Η λεπτομρεια πως σκοτνανε τα σερνικ παιδι τους εναλλακτικ τα στλναν να μεγαλσουν με τον πατρα τους σως να προκυψε απ τη συνθεια των Σκυθν να στλνουν απ μικρ τα αγρια να μεγαλσουν σε λλες οικογνειες ως μα μορφ αρραβνα. Για τις νομαδικς αυτς φυλς που αντιμετπιζαν ντονα τον κνδυνο της ενδογαμας, αυτ η τακτικ εξασφλιζε την τεκνοποια με μλη διαφορετικν φυλν. Εναι χαρακτηριστικ τι οι Μογγλοι (που κατγονται απ τις νομαδικς φυλς που συλλογικ ονομστηκαν Σκθες) εφαρμζουν μχρι και σμερα αυτ τη πρακτικ της μεταστγασης των αγοριν λγω αρραβνα. Ακμα κι ο Τζνγκις Χαν αρραβωνιστηκε με αυτν τον τρπο. Οι φυλς των Σκυθν βρσκονταν συνεχς σε κνηση και σε πλεμο με αποτλεσμα η ζω τους να εναι εξαιρετικ δσκολη. Αυτ εχε σα συνπεια να χρειζεται να εκμεταλλευθον για την επιβωσ τους κθε μλος της φυλς. Τσο τα κορτσια σο και τα αγρια εκπαιδεονταν ως πολεμιστς απ μικρ και ντνονταν με τα δια ροχα εν γνονταν εξαρετοι ιππες και τοξτες. Οι γυνακες κι οι ντρες ταν υποχρεωμνοι να κυνηγον και να μχονται με αντπαλες φυλς προκειμνου να εξασφαλσουν πολτιμη γη για τα κοπδια τους. Συχν μα γυνακα μνη πρεπε να υπερασπιστε το κοπδι της και τη περιουσα της οικογνεις της καθς οι ντρες κποιες φορς βρσκονταν μακρι εν δεν ταν ασυνθιστο να κορτσι να προκαλε να αγρι σε αγνα ιππασας η τοξοβολας. Οι Σκθες δεν εχαν την πολυτλεια να διακρνουν τα μλη των κοινοττων τους με βση το φλο αν θελαν να επιβισουν. Αυτ εχε σαν αποτλεσμα οι γυνακες συχν να καταλαμβνουν αξιματα πως στρατηγο αρχηγο φυλν. Ακμα και σμερα στο Καζακστν συχν ηγτες των φυλν ορζονται γυνακες που ονομζονται μητρες της φυλς. Οι αρχαοι λληνες μως αναφρθηκαν σε μα κοινωνα που ετε οι ντρες δεν περιχονται καθλου σε αυτν, ετε τι αποκλεονται εντελς απ τα αξιματα. Η φαντασα κι ο φβος των Ελλνων γι' αυτς τις επικνδυνες γυνακες τους οδγησε να φανταστον ακμα κι τι σκτωναν τους ντρες και τα σερνικ παιδι. Πουθεν μως δεν υπρχουν ιστορικ αρχαιολογικ στοιχεα για κποια φυλ φυλς που εφρμοζαν κτι ττοιο.



     Το θμα των Αμαζνων χει ιδιατερη θση στην αρχαα ελληνικ εικονογρφηση, αλλ και στην ελληνικ λογοτεχνα απ τους αρχαιτατους χρνους (π.χ. Ιλιδα), μχρι σμερα. Οι Αμαζνες κατ καιρος χουνε θεωρηθε απ αρνητικ πρτυπα για τις Ελληνδες γυνακες, τερατδεις φιγορες ξνων πολιτισμν, απειλ για τη πατριαρχικ ελληνικ κοινωνα και τον αντρισμ των Ελλνων, αρνητικ παρδειγμα γυναικεας επανστασης ενντια στην αντρικ καταπεση, σμβολα αχαλνωτης και ζωδους σεξουαλικς φσης, καττεροι βρβαροι, ως κι αντεστραμμνη απεικνιση του ελληνικο πολιτισμο. μως η γοητεα κι η λξη που ασκσανε στους λληνες δεν επιτρψανε ποτ να παρουσιαστον με τον διο τερατδη τρπο που παρουσιστηκαν λλες θηλυκς μυθολογικς φιγορες πως οι Ερινες, η Μδουσα, η Σκλλα κι η Χρυβδη. Αντθετα οι Αμαζνες ταν πντα μορφες, αθλητικς και σεξουαλικ ελκυστικς γυνακες που προκαλοσαν τον θαυμασμ, τη λαγνεα αλλ και τον σεβασμ των Ελλνων ακμα κι ταν μχονταν εναντον τους, ακμα κι ταν απειλοσαν την δια την Ακρπολη των Αθηνν. Ο Αχιλλας για παρδειγμα σκοτνει στη Τροα τη βασλισσα των Αμαζνων Πενθεσλεια μνο και μνο για την ερωτευτε μλις την αντικρσει απ κοντ και σκοτνει επιτπου τον Θερστη που τολμ να την ειρωνευτε.



     Στις περισστερες ελληνικς ιστορες, πως εναι αναμενμενο, οι λληνες ρωες στο τλος νικον τις Αμαζνες, αλλ χι πριν να προηγηθε νας αγνας επ σοις ροις, γεγονς που κνει τη νκη τους ακμα πιο σημαντικ. Στα διφορα αγγεα οι σκηνς μχης που απεικονζονται εναι συχν αμφρροπες. Οι Αμαζνες εμφανζονται να νικον να εναι τοιμες να αντεπιτεθον και στο χμα συνθως βρσκονται περισστεροι νεκρο τραυματισμνοι λληνες απ' τι Αμαζνες. Αντθετα απ τους Πρσες που συχν απεικονζονται να τρχουν μακρι τρομαγμνοι, οι Αμαζνες πντα εμφανζονται να τρχουν αποφασιστικ προς το μρος του εχθρο. Κθε βασλισσα των Αμαζνων χει τη δικ της μυθικ βιογραφα που αποκαλπτει το πσο σημαντικ προσωπικτητα θεωρονταν εν γενικ οι Αμαζνες συνθως πεθανουν νες στο πεδο της μχης, νας θνατος που θεωρονταν ταιριαστς σε ναν ρωα, κι τσι μετατρπονται στο αντστοιχο κι ιστιμο του λληνα ρωα.
     Χαρακτηριστικ εναι επσης τι οι Αμαζνες στη τχνη δεν εμφανζονται μνο ως γριες κι ατρμητες πολεμστριες αλλ συχν απεικονζονται σε πιο τρυφερς κι ανθρπινες στιγμς πως να κνουν μπνιο, να περιποιονται τ' λογ τους να θρηνονε για τις νεκρς συντρφισσς τους. Οι λληνες δεν αντιμετπισαν τις Αμαζνες ως λλο να εδος απειλητικο και βρβαρου ξνου, αλλ σαν αναπληση μας ιδεατς κατστασης στην οποα θα ρχονταν αντιμτωποι με γυνακες ισξιες κι ως συνπεια αυτς τους της ενεργητικς τους φσης, ντονα σεξουαλικ επιθυμητς. Το γεγονς τι οι Αμαζνες τανε σεξουαλικ φορτισμνες φιγορες διαφανεται τσο απ τις πολυριθμες ιστορες στις οποες υπρχει περισστερος ρωτας παρ πλεμος αλλ και στο τι στη τχνη απεικονζονται σε χαριτωμνες στσεις με τα ροχα τους να κολλνε αισθησιακ στο σμα τους. ταν ο Ηρακλς πγε να πρει τη ζνη της Ιππολτης ως μρος των θλων του, η συνντηση με τη γοητευτικ βασλισσα των Αμαζνων δεν ταν πολεμικ αλλ ερωτικ. Οι αυθρμητη αντδραση των δο ηρων ταν να ερωτευθον ο νας τον λλον, χι να επιτεθον. Επσης, πολλ πορνογραφικ ργα της ρωμακς περιδου απεικονζουν Αμαζνες.



     μως οι Αμαζνες προφανς τανε σμβολα σεξουαλικτητας και για τις γυνακες γιατ κοσμονε και γυναικεα αντικεμενα, πως κοσμηματοθκες και μπουκλια για ρωμα. Σ' να αγγεο για μρο μλιστα απεικονζεται νας νος σε στση φλερτ απναντι σε μα Αμαζνα κι υπρχει η επιγραφ "ο παις καλς", δηλαδ ο νεαρς εναι μορφος. χουνε βρεθε ακμα και κοκλες που χουνε τη μορφ Αμαζνας. Οι Αμαζνες ταν και για τις Ελληνδες πρτυπα αξιοθαμαστων γυναικν απ τα παιδικ τους χρνια. Οι αρχαοι λληνες και Ρωμαοι τανε ββαιοι πως οι Αμαζνες τανε πραγματικς (αν και πολλς απ τις ιστορες που λγανε γι' αυτς δεν ταν). Απ τη 10ετα του '90 κι πειτα οι αρχαιολγοι ρχισαν να ανακαλπτουν μα σειρ απ τφους στις περιοχς της Μογγολας, του Καζακστν και της ντιας Ρωσας που περιεχαν αποδεξεις τι οι θρυλικς Αμαζνες υπρχανε πραγματικ. Αυτ συμφωνε και με το γεγονς τι οι Αμαζνες αρχικ για τους αρχαους λληνες ταν νας λας που αποτελονταν απ γυνακες κι ντρες και σε πολλς απεικονσεις αμαζονομαχιν εμφανζονται κι ντρες να πολεμον μαζ με τις γυνακες.
     Σταδιακ μως, η ιδα τρομερν κι αδμαστων γυναικν πολεμιστριν τανε τσο γοητευτικ για τους λληνες που ρχισαν να θεωρον τις Αμαζνες αποκλειστικ φυλ γυναικν και σταδιακ δημιοργησαν μια ολκληρη μυθολογα γρω απ το νομ τους. σως η πιο γνωστ Ελληνδα Αμαζνα ταν η Αταλντη που ταν δειν κυνηγς, δρομας και παλαιστς κι ενπνευσε πολλος μθους αλλ και πολλ ργα τχνης. Επσης, ο Ηρακλς, ως μρος των θλων του, ανλαβε να κλψει τη ζνη της βασλισσας των Αμαζνων, Ιππολτης. Κατ τη διρκεια αυτς της εκστρατεας, ο Θησας, που συνδευε τον Ηρακλ, κλεψε μα Αμαζνα, την Αντιπη. Αυτ το τελευταο γεγονς προκλεσε την επθεση των Αμαζνων στην Αθνα. Η λεγμενη Αμαζονομαχα που ακολοθησε αποτελε ναν απ τους βασικος ιδρυτικος μθους της Αθνας και της κλασσικς ελληνικς αρχαιτητας. Τσο σημαντικ τη θεωροσαν οι Αθηναοι που την απεικνισαν και στην μα πλευρ της Ακρπολης. Οι Αμαζνες πραν επσης μρος στον Τρωικ Πλεμο. Για να βοηθσουν τον Πραμο, στειλαν μια ομδα τους υπ τις εντολς της βασλισσς τους, Πενθεσλειας, αλλ ηττθηκαν απ τον Αχιλλα. Αυτς εναι οι πιο γνωστς μυθολογικς ιστορες σχετικ με τις Αμαζνες αν κι υπρχουν πολλς περισστερες κι εναι αδνατον να αναφερθον λες.-

=========================

                                    ρθρο 2ο: Η Αργεα Τελσιλλα

     Η Αργεα ποιτρια Τελσιλλα μεινε πιτερο γνωστ απ την ηρωικ μυνα που αντταξε κατ του Σπαρτιτη Κλεομνη το 494 π.Χ. Μετ τη καταστροφ που υπστη ο στρατς των Αργεων στο ιερ λσος της Σπειας μεταξ Ναυπλου και Τρυνθας, που ο Κλεομνης με δλο κι στερα με εμπρησμ προκλεσε το θνατο 8.000 Αργεων μαχητν, την μυνα της πλης οργνωσε η κοντσωμη και μαχητικ Τελσιλλα. πλισε γυνακες, γρους και παιδι με πλα και κθε λογς αντικεμενα και τους παρταξε στις επλξεις.

     Στη κρσιμη στιγμ για τη πατρδα της, δημηγρησε με θερμ λγια πατριωτισμο στις γυνακες της πλης, καλντας αυτς να πολεμσουν και να θυσιαστον για την ελευθερα των παιδιν τους και της πλης τους. Ο λγος της εχε θαυμαστν αποτλεσμα. λες οι γυνακες της πλης φρεσαν πανοπλες κι ζωσαν τα τεχη της πλης σαν στεφνι, τοιμες να την υπερασπιστον ναντι των οπλιτν του Κλεομνη.
     Ο Παυσανας αναφρει πως ο Κλεομνης αντικρζοντας τις γυνακες του ργους, θερησε (ορθ) πως η εκολη νκη που θα ερχταν δεν θα πρσθετε δφνες δξας αλλ θα ατμαζε τα Σπαρτιατικ πλα. Ο Κλεομνης ρτησε τους ντρες του κι αυτο του απντησαν τι προτιμνε να πσουν απ το βουν παρ να επιτεθον σε γυνακες και παιδι. τσι αποφσισε διακριτικ πολιορκα χωρς μχες μχρι να παραδοθον απ τη πενα. Αλλ μετ απ 3 μρες λλαξε ποψη γιατ οι δωρικ ηθικ δεν επτρεπε να αφσει παιδι να πεθνουν. τσι πρε την ευθνη και διταξε υποχρηση στην Σπρτη, που παρουσιστηκε μπροστ στους φορους και δλωσε ντροπιασμνος αλλ υπκουος στον νμο γιατ δε πολμησε γυναικπαιδα και ζτησε να τον σκοτσουν γιατ επσης παραβασε τον νμο της Σπρτης και δελιασε μπροστ στον εχθρ.
     Τρα το δλημμα ταν στους Εφρους. Αποφσισαν τι ο Κλεομνης δεν θα αναλβει λλη εκστρατεα μχρι νεωτρας εν κι οι ντρες του θα δουλεουνε στα χωρφια γιατ εχαν επορκο αρχηγ. Απ βασιλι και στρατιτη δεν μποροσαν να τον καθαιρσουν γιατ το απογρευε ο νμος. Για δο χρνια δεν του ανατθηκε λλη εκστρατεα αλλ μνο ταν θερησαν τι εχε ντροπιαστε αρκετ κι επειδ ταν ο καλτερος στρατηγς της Σπρτης επανλθε αυτς κι οι ντρες του ενεργ στο στρτευμα. Πντα μως θα ταν δακτυλοδεικτομενοι λγω δειλας. Αυτ εναι τα απστευτα του Σπαρτιατικο Κδικα!



     Ο Πλοταρχος απ την λλη υποστηρζει τι γινε κανονικ μχη, που οι Σπαρτιτες ηττθηκαν κι υποχρησαν, κτι που εναι εντελς απθανο. πως και να ‘χει η Τελσιλλα κι οι γυνακες του ργους σωσαν τη πλη τους απ σγουρη καταστροφ επιδεικνοντας  θρρος κι ευψυχα σε μιαν εποχ που η θση της γυνακας ταν υποτιμημνη και πντως εντελς ασμβατη με τον πλεμο. Εις ανμνησιν της θαυμαστς σωτηρας της πλης τους, οι Αργτες καθιρωσαν τη γιορτ των "Υβριστικν". Στην γιορτ αυτ, οι γυνακες του ργους ντνονταν με ανδρικ χιτνια και χλαμδες, εν οι νδρες με γυναικεα ππλα κι ενδματα. Οι Αργετισσες ττε, λγω της λειψανδρας, πoλιτoγρφησαν περιοκους και τους παντρετηκαν· αλλ με νμο καθιρωσαν να βζουν προσθετ γνια, ταν πλγιαζαν μαζ τους, για να τους θυμζουν τη ταπειν τους καταγωγ.
     Οι Αργεοι σε νδειξη ευγνωμοσνης ανγειραν προς τιμ της Τελσιλλας μεγλη στλη στην οποα παριστνονταν αυτ ρθια χοντας στα πδια της βιβλα και κρατντας στα χρια κρνος που παρατηροσε τοιμη να το φορσει στο κεφλι της. Η στλη αυτ ταν τοποθετημνη πνω απ το θατρο του ργους και μπροστ απ το ιερ γαλμα της θες Αφροδτης. Η στλη αυτ σζονταν μχρι το 170 μ.Χ. που την εδε ο Παυσανας.
     Ο Παυσανας αναφρει ( ΙΙ, 20, 8 ) τι στο ιερ της Αφροδτης, ντια του θετρου, εχε δει στλη με ανγλυφη παρσταση της Τελσιλλας, η οποα ετοιμαζταν να φορσει το κρνος της, εν στα πδια της ταν σκορπισμνα τα βιβλα της. Για τη Τελσιλλα χουνε γρψει πολλο αρχαοι συγγραφες μχρι και τον 2ο μ.Χ. αι. και στη συνχεια χουν δημοσιευτε αρκετς μελτες. Οι πληροφορες απ τις αρχαες πηγς εναι διες και μνο στις λεπτομρειες διαφρουν.
     Εντπωση προξενε το γεγονς τι ο Ηρδοτος, που εναι σχεδν σγχρονος των γεγοντων κι αναφρεται διεξοδικ στην επθεση του Κλεομνη και στον αποδεκατισμ των Αργεων (VI 76-85) δεν τη μνημονεει καν. Το διο κι ο μεταγενστερος Αριστοτλης, ο οποος αναφρεται στη πολιτογρφηση των περιοκων στα "πολιτικ" του (1303 α, β). Η "ποιητικ" του Αριστοτλη δυστυχς δε μας παρχει καμα πληροφορα, γιατ ο πρτος τμος, που σθηκε, αναφρεται μνο στο πος και στη τραγωδα. λλοι συγγραφες, αλλ πολ μεταγενστεροι, πως ο Παυσανας, ο Πλοταρχος, ο Πολαινος, της πλκουνε το εγκμιο, τονζοντας την ηρωικ της αντσταση κατ των Σπαρτιατν.
     Επισημανεται μως, τι ο Κλεομνης ττε δεν εχε πρθεση να καταλβει το ργος, αλλ μνο να το εξασθενσει και να το ταπεινσει, στε να μην αποτελε πια υπολογσιμη δναμη στη Πελοπννησο, πργμα που εχε επιτχει δη με την εξντωση του ανδρικο πληθυσμο. Δεν μπρεσε ττε να προβλψει τι το ργος σντομα θα παρουσαζε και πλι μεγλη ακμ κι τι η Σπρτη θα εχε τα δια και χειρτερα προβλματα. Εξλλου, ο Κλεομνης θελε ν’ αποφγει τυχν απλειες απ τον αμυνμενο μαχο πληθυσμ, που ταν αποφασισμνος, ιδιατερα λγω της λειψανδρας που αντιμετπιζε ανκαθεν η πατρδα του και θερησε φρνιμο να μην επιτεθε στην πλη. Η Τελσιλλα πντως γινε θρλος και μυθοποιθηκε στη συνεδηση του Αργειακο λαο.
     Τσο σημαντικ κι ονομαστ τανε στην αρχαιτητα η Τελσιλλα, μα εναι σχεδν γνωστη σε μας, ακμα και στους Αργεους. Η γνοια αυτ οφελεται σως στις συγκεχυμνες πληροφορες που μας παρδωσε η αρχαιτητα για τη ζω της και στη μυθολογα που αναπτχθηκε γρω απ το πρσωπο της Τελσιλλας. Γνωρζουμε τι καταγταν απ επιφαν οικογνεια του ργους, που ταν φημισμνη για κποιο νδοξο παρελθν της σμφωνα με μαρτυρα του Πλοταρχου, που υποστηρζει τι ταν λεπτοκαμωμνη και φιλσθενη στη νεανικ της ηλικα. Η ασθενικ της φση φανεται πως την ανγκαζε να ζει απομονωμνη, κλεισμνη στον εαυτ της, χωρς συναναστροφς και κοινωνικτητα, σπου αποφσισε να απευθυνθε στο Μαντεο για να μθει για την εξλιξη της υγεας της. Το "Μαντεο του Θεο" απντησε στη μικρσωμη κι ασθενικ Τελσιλλα τι θα βρει την υγεα και την επιτυχα της, εφσον υπηρετε τις Μοσες. Η μαντικ προσταγ "τας Μοσας θεραπεειν" σε συνδυασμ με το μφυτο ποιητικ της ταλντο και την φεσ της για τη μουσικ καναν τη Τελσιλλα να αφοσιωθε με πθος στην ποηση και τη μουσικ, να βρει νημα στη ζω της και να κατακτσει την πνευματικ ομορφι. Επιβεβαινεται τσι η παρδοση που θλει να αποδδει τα πνευματικ χαρσματα σε τομα που στερονται το σωματικ κλλος.
     Πτε γιναν αυτ, πτε ζησε δηλαδ η Τελσιλλα δε γνωρζουμε ακριβς. Καννας συγγραφας, αρχαος σγχρονος, απ’ αυτος που λγο πολ αναφρουν και σχολιζουν τη ποιτρια στα ργα τους, δε δνει ακριβες πληροφορες για το χρνο της γννησς της και για την ηλικα της. λες οι πηγς, αρχαες και νετερες, αναφρουν την Τελσιλλα ως πρωταγωνστρια που σωσε το ργος, ταν ο Σπαρτιτης Κλεομνης εξεστρτευσε εναντον του ργους. Η χρονολογα μως αυτς της εκστρατεας του βασιλι Κλεομνη και της μχης που επακολοθησε ανμεσα στη Σπρτη και το ργος δεν εναι απλυτα εξακριβωμνη. Τοποθετεται στο 519, στο 509 στο 494 π.Χ. Η τελευταα αυτ χρονολογα φανεται  η πιθαντερη.



     Ο συσχετισμς της Τελσιλλας μ’ αυτ τα γεγοντα οδηγε τις περισστερες πηγς να αναφρουν δπλα στο νομ της τη χρονολογα 510 π.Χ. χωρς να διευκρινζουν αν αυτ αναφρεται στη γννηση της ποιτριας στη μχη των γυναικν του ργους και των Σπαρτιατν. Αν υποθσουμε τι η Τελσιλλα γεννθηκε στα 510 π.Χ. θα πρπει να ταν 16 χρονν, ταν το 494 π.Χ. γινε η επθεση των Σπαρτιατν εναντον του ργους. Ττοια μως υπθεση αποκλεεται, γιατ θα ταν δσκολο να δεχθομε τι σε τσο μικρ ηλικα  εχε τη δναμη να ξεσηκσει τις συμπατριτισσς της και να πολεμσουν τους Σπαρτιτες. Λογικτερο φανεται να τοποθετσουμε τη γννησ της ανμεσα στο 520 -515 π.Χ., οπτε στα γεγοντα του 494 π.Χ. θα εχε ηλικα τουλχιστον 20-25 χρνω και συνεπς τη ψυχικ και πνευματικ ωριμτητα να υπερασπιστε την πατρδα της που κινδνευε. Σγχρονη λοιπν του Πνδαρου και της Κρρινας η Τελσιλλα, δεν χουμε περισστερες πληροφορες για τη ζω της. Απ την ΕΑ μαθανουμε τι εχε σζυγο τον Ευξενδα, ο οποος μετ το θνατ της  δρυσε μνημεο προς τιμν της με το εξς επγραμμα:

 Μνημεο, γλυκει Τελσιλλα, στησε εδ ο Ευξενδας
για τη γυνακα που νυμφετηκε,
γιατ πντα
τανε γεμτη πστη, ενοια, αρετ
κι αγπη.
Ας μνει και για τους μεταγενστερους
η φμη σου αξχαστη για πντα.

     Ιδανικ σζυγος λοιπν η Τελσιλλα, αλλ και μεγλη ποιτρια αναγνωρισμνη πανελλνια και καχημα για το ργος, δεν υστεροσε σε φιλοπατρα κι ηρωισμ, αρετς που την οδγησαν στο λαμπρ κατρθωμα να σσει το ργος, την πλη της, απ την επιβουλ των στρατιωτν του Κλεομνη. Αξζει να παρακολουθσουμε αυτ τη δραστηριτητα της Τελσιλλας, που παραδδεται απ’ λες τις αρχαες πηγς με διφορες παραλλαγς, χωρς μως κανες να αμφισβητε την ιστορικ αλθεια των γεγοντων.
     Η Σπρτη μετ τη νκη στο Β’ Μεσσηνιακ πλεμο (669-657) εχε την νεση και την επιθυμα να διεκδικσει την ηγεμονα σ’ ολκληρη την Πελοπννησο. Στην προσπθει της αυτ εμπδιο στεκταν το ργος. Οι δυο πλεις ποτ στην αρχαιτητα δεν εχαν καλς σχσεις, λειτουργοσαν ανταγωνιστικ και πντοτε εχαν διαφορς σε επμαχα ζητματα.
     Στα τλη του 5ου αι. π.Χ. κυραρχη στον Ελλαδικ χρο ταν η Πελοποννησιακ συμμαχα με κριους ισχυρτερους εταρους τη Σπρτη του Βασιλι Κλεομνη Α' και τη Κρινθο. Η ισχυρτερη πλη εκτς της συμμαχας αυτς ταν το ργος, ο μεγλος ανταγωνιστς της Σπρτης για πνω απ 2 αινες. Για να κατακτσουν λοιπν οι Σπαρτιτες την ηγεμονα της Πελοποννσου πρεπε να εξασθενσουν και να ταπεινσουν το ργος. Επιχερησαν, πργματι, μακροχρνια στρατιωτικ και διπλωματικ επθεση εναντον του. Το 550 π.Χ. κατλαβαν με τη βα τα Κθηρα και τα παρλια του Μαλα, που τανε κτσεις του ργους. Γρω στο 546 π.Χ. μετ απ σκληρ αγνα πραν απ το ργος τις περιοχς της Κυνουρας και της Θυρας. Η κρσιμη στρατηγικ σημασα των περιοχν αυτν ανγκασε τους Αργεους, ταν συνλθαν απ τις ττες, να επιχειρσουν καταστρεπτικ πλεμο για την ανκτηση της Κυνουρας.
     Τη περοδο αυτ (520-487 π.Χ.) βασλευε στη Σπρτη νας ικανς, θαρραλος και σκληρς νδρας, ο Κλεομνης ο Α', γιος του Αναξανδρδα του 15ου του  βασιλικο οκου των Αγιαδν. Ο Κλεομνης αποφσισε να ξεκαθαρσει οριστικ με τους Αργετες κατακτντας τη πλη τους και προετομασε με κθε λεπτομρεια την επιχερησ του. Δεν παρλειψε μλιστα να ζητσει και σχετικ χρησμ απ το Μαντεο των Δελφν, που του απντησε τι θα κυριεσει το ργος. Γρω στο 500 π.Χ. εκστρατεει εναντον του ργους και φθνει στον ποταμ Ερασνο, που κατ τον Ηρδοτο ξεκιν απ τη λμνη Στυμφαλα, χνεται σ’ να κρυφ χσμα κι αναφανεται στο ργος.
     Ο Κλεομνης, τηρντας πιστ τα θρησκευτικ θιμα για να διασφαλσει την επιτυχα της εκστρατεας του, θυσασε στον ποταμ Ερασνο, αλλ η θυσα δεν του δωσε καλ σημεα κι αναγκστηκε να πρει το στρατ του και να υποχωρσει στη Θυρα, στη περιοχ του στρους. Εκε θυσασε να ταρο στη θλασσα, επιββασε το στρατ σε πλοα, το νθος των Σπαρτιατν οπλιτν στο Ναπλιο, αποβιβστηκε στη περιοχ της Σπειας, μεταξ Ναυπλου και Τρυνθας κι απ εκε βδισε προς το ργος.  Οι Αργεοι σπευσαν να στρατοπεδεσουν στη Σπεια, απναντι απ το Στρατ των Σπαρτιατν, χωρς να φοβονται την αναμτρηση, παρ μνο μπως νικηθον με δλο απ τους Σπαρτιτες, γιατ ταν απειλθηκαν απ τον Κλεομνη ζτησαν και πραν χρησμ απ τη Πυθα, που λεγε:

 ταν η θηλυκ νικσει
διχνωντας τον σερνικ,

και δοξασθε μσα στους Αργεους,
ττε πολλς Αργετισσες
θα σχσουνε τα μγουλ τους,

στε κποτε να πει κποιος:
ο φοβερς τριπλοτυλιγμνος φις
χθηκε νικημνος απ το δρυ
.

     Θηλυκ για τους Αργεους ταν η Σπεια κι αρσενικς ο Κλεομνης, αλλ φοβντουσαν το φοβερ φι, το δλο, γι’ αυτ αποφσισαν να ακολουθον πιστ τα σματα του κρυκα των αντιπλων, για να μην εξαπατηθον. ,τι λεγε ο κρυκας να κνουν οι Σπαρτιτες, το διο καναν κι οι Αργεοι. Ο πανξυπνος Κλεομνης μως αντελφθη την τακτικ των Αργεων και παργγειλε κρυφ στους στρατιτες του να προυν τα πλα και να ετοιμασθον για επθεση, ταν ο κρυκας δσει το σνθημα για μεσημεριαν φαγητ, για "ριστον".
     τσι, ταν ο κρυκας δωσε σμα για φαγητ, οι Αργεοι κθισαν για συσστιο, οι Λακεδαιμνιοι τους επιτθηκαν αιφνιδιαστικ κι οι Αργεοι ζαλισμνοι απ τον αιφνιδιασμ δεν πρλαβαν  να αντισταθον. Οι περισστεροι σκοτθηκαν, εν σοι γλτωσαν κατφυγαν στο πυκν λσος της Σπειας, που οι Αργετες  το θεωροσαν ιερ, γιατ ταν αφιερωμνο στον ργο, γιο του Δα και της Νιβης και διδοχο του βασιλι Φορωνα, απ τον οποο πρε κι η πλη το νομ της. Ο Κλεομνης, μια κι ταν ανσιο να εισβλει με το στρατ του στο ιερ λσος, μεταχειρστηκε και πλι το δλο για να εξοντσει τους αποκλεισμνους Αργεους.
     Πληροφορθηκε απ αυτομλους Αργεους, που εχε κοντ του, τα ονματα σων εχαν αποκλεισθε στο ιερ λσος κι στειλε κρυκα να τους καλε ονομαστικ να βγουν λγοντς τους τι εχε πρει τα λτρα για την απελευθρωσ τους. Πενντα Αργετες που ανταποκρθηκαν στη πρσκληση και βγκαν ξω τους συνλαβε ο Κλεομνης και τους σκτωσε. Κποια στιγμ μως νας απ τους αποκλεισμνους στο πυκν λσος Αργεους ανβηκε σ’ να δντρο κι εδε τι γινταν ξω.
     Απ κενη τη στιγμ σταμτησαν να βγανουν ξω αυτο που προσκαλονταν. Ττε ο Κλεομνης διταξε τους ελωτες να συσσωρεσουν φργανα γρω απ το λσος, κατπιν βαλε φωτι και το καψε μαζ με τους αποκλεισμνους Αργεους. Την ρα που καιγταν το λσος ο Κλεομνης ρτησε ναν αυτμολο σε ποιον εναι αφιερωμνο κι ταν εκενος του απντησε τι εναι αφιερωμνο στον ργο, πστεψε τι αυτ ταν το "ργος" που του εχε πει ο χρησμς τι θα κυριεσει κι αναφνησε με αναστεναγμ. "Απλλωνα που δνεις τους χρησμος, πσο με εξαπτησες λγοντς μου τι θα κυριεσω το ργος! Καταλαβανω τι ο χρησμς που μου ’δωσες ξεπληρθηκε".
     Οι Αργετες πντως αποδεκατστηκαν απ’ λο το μχιμο ανδρικ πληθυσμ τους, αφο σκοτθηκαν στη Σπεια 7.777 Αργεοι κατ τον Πλοταρχο και τον Πολαινο 5.000 κατ τον Παυσανα 6.000 κατ τον Ηρδοτο. Μετ απ’ αυτ, σμφωνα με τον Ηρδοτο που φανεται τι αντλε τις πληροφορες του απ Σπαρτιατικς πηγς, ο Κλεομνης διταξε το μεγαλτερο μρος του στρατο του να επανλθει στη Σπρτη και με χλιους μνο επλεκτους πγε στο Ηραον του ργους για να θυσισει. Ο ιερας της ρας του το απαγρευσε λγοντας τι δεν εναι σιο να θυσιζουν οι ξνοι κι ο Κλεομνης διταξε τους ελωτες να τον μαστιγσουν και θυσασε δια της βας. Το γαλμα της θες ττε βγαλε φωτι απ το στθος κι χι απ το κεφλι, πως πρεπε κι ο Κλεομνης κατλαβε τι η θε δεν ταν διατεθειμνη να αφσει απροσττευτο το ργος κι επανλθε στη Σπρτη χωρς να επιχειρσει επθεση στο ργος.
     Εκε κατηγορθηκε απ τους εχθρος και τους αντιπλους του τι δωροδοκθηκε για να μη καταλβει το ργος, αλλ υποστηρζοντας στην απολογα του πως πστεψε τι εκπληρθηκε ο χρησμς του Δα με την κατληψη του ιερο του ργου κι τι αποτρπηκε με τη στση της ρας απ τη κατληψη του ργους, πεισε τους εφρους, που ανκαν λλωστε στην παρταξ του και τον αθωσαν με μεγλη πλειοψηφα. Η διγηση αυτ απβλεπε προφανς να δικαιολογσει τους Σπαρτιτες και τον Κλεομνη για την αποτυχα τους να κυριεσουν το ργος μετ τη νκη τους στη Σπεια.
     Πισττερα τη πραγματικτητα μως φανεται να απεικονζουν ο Παυσανας και ο Πολαινος, που αποδδουν τη σωτηρα του ργους στον ηρωικ ρλο της ποιτριας Τελσιλλας. Σμφωνα μ’ αυτς τις πηγς, λοιπν, ο Κλεομνης μετ τη νκη του στη Σπεια βδισε εναντον του ργους, που λπιζε τι θα το κυριεσει εκολα απογυμνωμνο απ τους νδρες υπερασπιστς του. Το ργος κινδνευε μεσα με μνους  υπερασπιστς τους γρους, τα παιδι και τις γυνακες κθε ηλικας.
     Η τρομερ εδηση φτασε στην πλη κι ριξε σ’ απελπισα κι απγνωση γυνακες, γρους και παιδι.  Ττε ταν που μια φων ξεχρισε, μια γενναα γυνακα.  ταν η ποιτρια Τελσιλλα, μια λεπτοκαμωμνη και φιλσθενη κοπλα, που τις κλεσε σε αντσταση.  ταν νας στρατς γυναικν, που παρατχθηκε ξω απ' τα τεχη της πλης, ακλνητος κι αποφασισμνος να προασπσει τα ιερ και τα σια της πατρδας, να υπερασπιστε το δκιο και την τιμ του Aργους, να μην υποταχθε και να μην υποκψει. Τη κρσιμη αυτ στιγμ η ποιτρια Τελσιλλα συγκντρωσε τους γρους, τα παιδι και τις γυνακες του ργους, τους δωσε κθε λογς πλο που βρκε στα σπτια και τους ναος, τξα και βλη, κοντρια, ασπδες, μαχαρια, σπαθι, ξλα και πτρες και τις παρταξε στα τεχη και τις επλξεις τοιμες για αντσταση.
     Ο στρατς των Σπαρτιατν φτανε αλαλζοντας.  Μακρυμλληδες τρομερο αγριωπο Σπαρτιτες, μεθυσμνοι απ' τη νκη τους, σγουροι πια για την κατκτηση της πλης-κρτους του ργους. ταν πλησασαν, με μεγλην κπληξη, εδαν τις Αργετισσες απτητες μπρος τους και τη Τελσιλλα στραμμνη προς τον ουραν να αναπμπει δεσεις στους θεος: "Ω ρτεμη, ω Απλλωνα! Βοηθστε μας να σσουμε την πατρδα!".
     Αιφνιδιστηκαν φυσικ απ την αυτοσχδια καθοδηγτρια, που δινε το σνθημα του συναγερμο και τις κατευθνσεις για την μυνα του ργους και βρθηκαν σε δλημμα φοβερ: Αν καναν επθεση και τις σκτωναν, θα γνονταν μισητο κι νανδροι που σκτωσαν γυνακες. Αν αποτγχαναν στην επθεσ τους, θα τανε καταγλαστοι που ξακουστο πολεμιστς αυτο νικθηκαν απ γυνακες με επικεφαλς, μλιστα, μια ποιτρια, τη Τελσιλλα. Δοκμασαν να τις τρομξουν με αλαλαγμος κι αντρα, αλλ’ αυτς στκονταν ακλνητες στις επλξεις.
     καναν κποιες επιθσεις εναντον τους, αλλ οι γυνακες τις απκρουσαν. Τελικ οι περφανοι Σπαρτιτες του Κλεομνη αναγκστηκαν να υποχωρσουν για να βγουν απ το αδιξοδο με ακραιη την αξιοπρπει τους. Τελικ το ργος δεν πεσε! Σθηκε απ τον ηρωισμ των γυναικν του και τη γενναιτητα της ξοχης ποιτριας Τελσιλλας, που διψευσε μ’ αυτ τον τρπο πανηγυρικ το γνωστ αξωμα "η τχνη για την τχνη". πως και να ‘χει η Τελσιλλα κι οι γυνακες του ργους σωσαν τη πλη τους απ σγουρη καταστροφ επιδεικνοντας θρρος κι ευψυχα σε μια εποχ που η θση της γυνακας ταν υποτιμημνη και πντως εντελς ασμβατη με τον πλεμο. Γι ̉αυτ τη πρξη της θαυμστηκε και μνημονεεται πιο πολ απ τις αρχαες πηγς. Αυτ μως δεν σημανει τι υστρησε στη ποιητικ δημιουργα.

=========================

                             ρθρο 3ο: Η Αττητη Χουτουλον

     Μα απ τις γυνακες που φησαν το σημδι τους στην μογγολικ ιστορα τανε κι η πριγκπισσα Χουτουλον που 'χε το προσωνμιο η Παλαιστς που δεν ηττθηκε ποτ απ κανναν, αναχατισε τον στρατ του Κουμπλι Χαν κι φησε το σημδι της χι μνο στον μογγολικ πολιτισμ αλλ και στον ευρωπακ!
     Η Χουτουλον γεννθηκε γρω στο 1260 μ. Χ. κι ταν εγγον του Τζνγκις Χαν και ξαδρφη του Κουμπλι Χαν. Παρ το γεγονς τι τ' νομ της σημανει φεγγαρφως η δια δεν ταν καθλου ρομαντικ λεπτεπλεπτη. ταν μεγαλσωμη, δυνατ κι η καρδι της τανε δοσμνη στη περιπτεια, τη μχη και τον αθλητισμ. Παρ το γεγονς τι θα μποροσε να ζει σε παλτι λγω της ευγενικς της καταγωγς και να 'χει λες τις ανσεις, εκενη προτμησε να ζσει λη της τη ζω με το νομαδικ τρπο και ν' απολασει την ελευθερα της στππας. ταν εξαρετη αθλτρια με εξαιρετικς επιδσεις στα 3 αγαπημνα αθλματα των Μογγλων: την ιππασα, τη πλη και τη τοξοβολα. Ειδικ στη πλη εχε αποδειχθε αττητη.
     Εκενη την εποχ στους αγνες πλης συμμετεχαν ελεθερα κι οι γυνακες που πλευαν, χι μνο μεταξ τους, αλλ και με τους ντρες. Οι αντπαλοι δεν επιλγονταν με βση το βρος τους το μγεθς τους αλλ οποιοσδποτε μποροσε να παλψει με οποιονδποτε. Ο αγνας επσης δεν εχε χρονικ περιθριο και διαρκοσε μχρι τελικς πτσης. χανε εκενος που ακουμποσε πρτος στο δαφος. Οι διαγωνιζμενοι αλλ κι οι θεατς, συνθως στοιχηματζανε με κρδος το πιο πολτιμο πργμα για τους Μογγλους: τα λογα. Η Χουτουλον τανε τσο καλ στη πλη που 'χε δημιουργσει μιαν ολκερη περιουσα απ στοιχματα που στο τλος φτασε να ανταγωνζεται κενη του αυτοκρτορα.



     Σμφωνα με τις πεποιθσεις των Μογγλων ο νικητς εχε την ενοια των πνευμτων και γι' αυτ ταν αξιοσβαστη και θεωροταν το πιο κατλληλο τομο για να συνοδεει τον πατρα της στη μχη ενντια στο ξδερφ της τον Κουμπλι χαν που θελε να κατακτσει τη φυλ της. Η εικνα της πνω στο λογο στο πεδο της μχης καθς κι η φμη της ως αττητη παλαστρια εμψχωνε τον μογγολικ στρατ που τανε συνηθισμνος να βλπει γυνακες να πολεμον στο πλι των αντρν.
     Παραδοσιακ οι Μογγλες πολεμοσαν φιππες με το τξο, κτι που τους επτρεπε να κρατον απσταση και ν' αποφεγουν την μεση αντιπαρθεση με τον εχθρ αλλ οι διες να επιφρουν το μγιστο πλγμα. Μχρι σμερα οι γυνακες στην Μογγολα χουν μαν ιδιατερη σχση με τη τοξοβολα και κερδζουνε πολλ μετλλια σε αυτ το θλημα. Η Χουτουλον ταν γνωστ για μια ιδιατερη μανοβρα που κανε στη διρκεια της μχης. ταν βρισκε την κατλληλη ευκαιρα, ορμοσε με το λογ της κι ρπαζε κποιον αντπαλο σαν αρπακτικ και τον μετφερε στον πατρα της. Αυτ η κνηση μπορε να εχε μικρ στρατηγικ σημασα αλλ προκαλοσε πανικ στον αντπαλο και δημιουργοσε τη φμη πως ταν αττητη.



     Η Χουτουλον αγαποσε τσο την ελευθερα και την ανεξαρτησα που δεν θελε οτε ν' ακοσει για γμο. Για ν' αποφγει βρκε δικαιολογα τι θα παντρευταν μνο τον ντρα που θα τη κρδιζε στη πλη. Μιας και ταν πριγκπισσα και μλιστα πμπλουτη, πολλο ντρες επιχερησαν να τη κερδζουν, αλλ κανες δεν τα κατφερε. Σμφωνα με τον Μρκο Πλο γρω στο 1280 εμφανστηκε νας πργκηπας που ττε θεωρονταν πολφερνος εργνης και στοιχημτισε χλια λογα τι θα τη κερδσει. Οι γονες της τη παρακλεσαν να κνει πως χνει γιατ το στοχημα ταν αστρονομικ κι εκενη δχτηκε. ταν οι δο αντπαλοι βρεθκανε στην αρνα, το πλθος ρχισε να φωνζει ενθουσιασμνο προβλποντας μια επικ μχη. Μες στις ιαχς και τα επιφωνματα ξχασε την υπσχεσ της κι αφθηκε να παρασυρθε απ τον ενθουσιασμ του αγνα. Μετ απ σκληρ μχη κατφερε να κερδσει κι αυτ τον αντπαλο. Ο πργκηπας φυγε ταπεινωμνος με χλια λογα λιγτερα κι εκενη μεινε χωρς ντρα κτι που φανεται να μην την ενχλησε καθλου.
     μως μα γυνακα που ζει μνη της κι ανεξρτητη τανε κτι που δεν ταν συνηθισμνοι ακμα κι οι Μογγλοι να βλπουν. ρχισαν τα κουτσομπολι κι οι αντπαλο της που δεν εχανε καταφρει να τη κερδσουνε στο πεδο της μχης προσπθησαν να τη πλξουνε διαδδοντας φμες τι ο λγος που δεν θελε να παντρευτε ταν τι εχε ανθικη σχση με τον πατρα της. Καταλαβανοντας τι αυτς οι φμες πκραιναν αφρητα τον πατρα της και του καναν πολιτικ κακ, η Χουτουλον δχτηκε να παντρευτε ναν ντρα απ την ακολουθα του πατρα της χωρς να παλψει μαζ του. Ακμα και μετ τον γμο της, μως, παρμεινε αττητη και στο πεδο της μχης και στην αρνα της πλης. Ο πατρας της συνχισε να τη συμβουλεεται και να στηρζεται σε κενη παρ το γεγονς τι εχε λλα δεκατσσερα παιδι, λα αγρια. Λγο πριν τον θνατο του το 1301 μλιστα προσπθησε να την ορσει Χαν στην θση του αλλ τα αδρφια της επανασττησαν.



     Εκενη δεν φερε και πολ αντρρηση σ' αυτ γιατ φανεται τι δεν θελε τσο να γνει Χαν. Προτιμοσε να βρσκεται στο πεδο της μχης κι επλεξε να γνει αρχιστρτηγος του νου Χαν, του αδερφο της ρος. Η Χουτουλον κι ο ρος συνεργστηκαν ψογα μχρι το 1306 που βρθηκε νεκρ κτω απ αδιευκρνιστες συνθκες. ταν 45 ετν και μχρι τη τελευταα στιγμ ζησε ελεθερη κι αττητη.
     Αν κι αναφρεται σε αραβικ κεμενα αλλ και στις διηγσεις του Μρκο Πλο, η παρξ της αποσιωπθηκε και τελικ χθηκε μσα στην ομχλη του παρελθντος. Μνο τον 18ο αι. κανε πλι την εμφνισ της μια αλλοιωμνη εκδοχ στα γραπτ του Γλλου Φρανσου Ντελακρου στα οποα αναφρεται ως "τουραντ", δηλαδ "τουρκλα κρη". Προφανς για να ταιραζει περισστερο στις απψεις των δυτικν περ γυναικεας ιδιοσυγκρασας, η Χουτουλον/Τουραντ δεν συναγωνζεται τους ντρες στη πλη, αλλ τους βζει τρεις γρφους κι ταν χνουνε το στοχημα δεν εναι λογα αλλ η ζω τους που χνεται.
     Μισν αινα αργτερα ο Ιταλς θεατρικς συγγραφας Κρλο Γκτζι γρφει για μια "γυνακα τγρη με καμπτη περηφνεια". Το ργο του μεταφρζεται στα γερμανικ απ τον Φρντριχ φον Σλλερ με τον ττλο Τουραντ, Πριγκπισσα Της Κνας κι ο Γκατε το ανεβζει στη σκην της Βαμρης το 1802. ναν αινα αργτερα και συγκεκριμνα το 1924 ο Τζικομο Πουτσνι πεθανει κι αφνει μισοτελειωμνη την περ του με ττλο Τουραντ που γνεται κι η πιο δισημη (και καθλου πιστ) αναπαραγωγ της ζως της Χουτουλον.
     Η ιστορα της Χουτουλον ξεκνησε ως να παρδειγμα γυνακας με αδμαστο πνεμα και εξαιρετικς αθλητικς και πολεμικς ικαντητες που για τους Μογγλους ταν πηγ μπνευσης και περηφνειας καθς ηγθηκε της αντστασης των μογγολικν φυλν ενντια στις κατακτητικς ορξεις του Κουμπλι Χν. Στη δση μως, η ζω της ξπεσε σε μια ιστορα για μιαν αλαζονικ γυνακα που τελικ υποκπτει στη δναμη του ρωτα. Η συμπεριφορ στη μνμη της Χουτουλον δεν μας λει τποτα για την δια αλλ μας λει πολλ για τον κθε λα ανλογα με τον τρπο που τη μνημονεει.



     μως η πραγματικ Χουτουλον η Παλαιστς δε ξεχστηκε. Εκτς απ τ' τι ταν ακμα μα ισχυρ γυνακα που συμπληρνει το πνθεον των σημαντικν γυναικν στη μογγολικ παρδοση φησε ανεξτηλο το σημδι της και στη μογγολικ πλη. Σμερα ταν οι Μογγλοι παλαιστς μπανουνε στην αρνα για να αγωνισθον εναι υποχρεωμνοι να φορνε να εδος γιλκου που 'χει μακρι μανκια αλλ αφνει ακλυπτο το στθος και τη πλτη για να μην υπρχει αμφιβολα τι ο διαγωνιζμενος εναι ντρας. Αυτ ρχισε να εφαρμζεται λγο μετ τον θνατο της Χουτουλον, οπτε κι ρχισε ν' απαγορεεται στις γυνακες να παλεουνε, λγω της αττητης επδοσς της. Οι ντρες θελαν να βεβαιωθον τι δεν θα ξαναβρονε ποτ μπροστ τους λλη μια ττοια γυνακα που δεν θα μποροσαν να νικσουν. Στο τλος του κθε αγνα σμερα ο νικητς κνει τον κκλο της αρνας χορεοντας να νικητριο χορ με ανοιχτ τα χρια σαν αετς που πετ τσι στε να δουν λοι το γυμν του στθος. Αυτς ο χορς εναι αφιερωμνος στη Χουτουλον, την πριγκπισσα που δεν νκησε ποτ κανες.
     σο κι αν κποιοι προσπθησαν να την εξαφανσουν απ την ιστορα, η Χουτουλον ζει μσα απ την περα του Πουτσνι κι απ τους νικητριους χορος των αντρν της Μογγολας.

=========================

                                  ρθρο 4ο: Οι φοβερςΑγκτζι

     να καθαρ γυναικεο στρατιωτικ σμα ταν κι αυτ των "Αμαζνων της Δαχομης". Η πραγματικ ονομασα του σματος ταν Ν' Νονμιτν, που στη τοπικ γλσσα σημανει "οι μητρες μας". Η Δαχομη, το σημεριν Μπενν της Αφρικς, υπρξε κποτε να ισχυρ βασλειο μχρι την υποταγ του στους Γλλους αποικιοκρτες. Η ιστορα των μαρων αμαζνων ξεκιν τον 17ο αι. Υπρχουνε διφορες εκδοχς για το πς σχηματστηκε το σμα. Σμφωνα με ορισμνες πηγς οι γυνακες ταν αρχικ κυνηγο ελεφντων που εξελχθηκαν σε σωματοφυλακ του τοπικο βασιλι. λλη εκδοχ αναφρει πως, βσει του νμου, δεν επιτρεπταν η παραμον ανδρν στο βασιλικ παλτι μετ τη δση του ηλου κι τσι, καθς ο βασιλις χρειαζταν σωματοφλακες, το ρλο αυτ ανλαβαν γυνακες. Ορισμνες λλωστε αμαζνες προρχονταν απ τις βασιλικς συζγους, το χαρμι δηλαδ του βασιλι. Την ονομασα αμαζνες πντως προσδωσαν στο σμα δυτικο εξερευνητς και περιηγητς. Οι γυνακες που υπηρετοσαν στο σμα απαγορευταν να παντρευτον να χουν παιδι. Πολλς δε διατηροσαν τη παρθενα τους. Το 1863 ο Βρεττανς εξερευνητς Μπρτον επισκφτηκε τη Δαχομη κι εδε τις αμαζνες.



     Οι Dahomey Mino (Agojie, Agoji, Mino, Minon) ταν να αποκλειστικ γυναικεο στρατιωτικ σνταγμα Fon του Βασιλεου της Dahomey (στο σημεριν Μπενν της Δ. Αφρικς) που υπρχε απ το 1600 ως τα τλη του 1800. Εναι νας απ τους λγους τεκμηριωμνους γυναικεους στρατος στη σγχρονη ιστορα. Ονομστηκαν Αμαζνες απ τους Δυτικοευρωπαους που τις συνντησαν, λγω της ιστορας των γυναικν πολεμιστν Αμαζνων στην ελληνικ μυθολογα. Η εμφνιση ενς στρατιωτικο συντγματος αποκλειστικ γυναικν, ταν το αποτλεσμα του ανδρικο πληθυσμο της Dahomey που αντιμετπιζε υψηλς απλειες στην ολονα και συχντερη βα και τον πλεμο με γειτονικ κρτη της Δ. Αφρικς. Αυτ οδγησε τη Dahomey να εναι να απ τα κορυφαα κρτη στο εμπριο σκλβων με την Αυτοκρατορα Oyo, που χρησιμοποιοσε σκλβους για ανταλλαγ εμπορευμτων στη Δ. Αφρικ ως του η Βρεττανικ Αυτοκρατορα βαλε τλος στο δουλεμπριο στη περιοχ. Η λλειψη ανδρν πιθαντατα οδγησε τους βασιλιδες της Δαχομης να στρατολογσουν γυνακες στο στρατ.
     Ο βασιλις Houegbadja (κυβρνησε απ το 1645 ως το 1685), ο 3ος βασιλις της Dahomey, λγεται τι ξεκνησε αρχικ την ομδα που αργτερα θα γνει η Mino ως να σμα κυνηγν ελεφντων που ονομζεται gbeto. Η κρη του Houegbadja, βασλισσα Hangbe (κυβρνησε απ το 1716 ως το 1718) δρυσε να σμα γυναικεας σωματοφυλακς κι Ευρωπαοι μποροι κατγραψαν τη παρουσα τους. Σμφωνα με τη παρδοση, ο αδερφς και διδοχς της, ο βασιλις Agaja, το χρησιμοποησε με επιτυχα στην ττα του γειτονικο βασιλεου του Savi απ τη Dahomey το 1727. Η ομδα των γυναικν πολεμιστν αναφερταν ως Mino, που σημανει "Οι Μητρες μας" στη γλσσα Fon, απ τον ανδρικ στρατ της Dahomey. λλες πηγς αμφισβητον τον ισχυρισμ τι η μεγαλτερη αδερφ του βασιλι Agaja, βασλισσα Hangbe, ταν ηγεμνας για την δρυση των μονδων, μερικς μλιστα φτασαν στο σημεο να αμφισβητσουν αν υπρχε χι η βασλισσα Hangbe.



     Απ την εποχ του βασιλι Ghezo (κυβρνησε απ το 1818 ως το 1858), η Dahomey γινε λο και πιο μιλιταριστικ. Ο Ghezo δωσε μεγλη σημασα στον στρατ, αυξνοντας τον προπολογισμ του κι επισημοποιντας τη δομ του απ τελετουργικ σε σοβαρ στρατιωτικ. Εν οι ευρωπακς αφηγσεις αναφρονται στις γυνακες στρατιτες ως "Αμαζνες", αυτοαποκαλονταν ahosi (σζυγοι του βασιλι) Mino (οι μητρες μας).
     Ο Γκζο στρατολγησε νδρες και γυνακες ως στρατιτες απ ξνους αιχμαλτους. Γυνακες στρατιτες στρατολογθηκαν επσης απ ελεθερες γυνακες απ τη Δαχομη, με ορισμνες να εγγρφονται απ την ηλικα των 8 ετν. λλες μαρτυρες δεχνουν τι οι Μνο στρατολογθηκαν μεταξ των αχσι ("σζυγοι του βασιλι"), απ τους οποους υπρχαν συχν εκατοντδες. Μερικς γυνακες στη κοινωνα του Fon γιναν στρατιτες εθελοντικ, εν λλες γρφτηκαν ακοσια αν οι σζυγοι οι πατρες τους παραπονθηκαν στον βασιλι για τη συμπεριφορ τους.
     Η ιδιτητα μλους μεταξ των Mino υποτθεται πως εξασκε τυχν επιθετικ χαρακτηριστικ χαρακτρα για σκοπος πολμου. Στη διρκεια της νταξς τους δεν τους επιτρεπταν να κνουν παιδι να παντρευτον (αν κι ταν νμιμα παντρεμνες με το βασιλι). Πολλς απ αυτς ταν παρθνες. Το σνταγμα εχε να ημι-ιερ καθεστς, το οποο ταν συνυφασμνο με την πστη του Fon στο Vodun. Η προφορικ παρδοση της χρας υποστηρζει τι, κατ τη στρατολγηση, οι Αμαζνες υποβλθηκαν σε ακρωτηριασμ των γυναικεων γεννητικν οργνων.



     Η Μνο εξασκθηκε μ' ντονη σωματικ σκηση. μαθε δεξιτητες επιβωσης κι αδιαφορα για τον πνο και το θνατο, κατακλζοντας τις μυνες απ αγκθια ακακας σε στρατιωτικς ασκσεις κι εκτελντας αιχμαλτους. Δθηκε μφαση στην πειθαρχα. Η υπηρεσα αυτ προσφερε στις γυνακες την ευκαιρα να "ανβουν σε θσεις διοκησης κι επιρρος" σε περιβλλον δομημνο για ατομικ ενδυνμωση. ταν επσης πλοσιες κι εχαν υψηλ θση. παιξε δε, εξχοντα ρλο στο Μεγλο Συμβολιο, συζητντας τη πολιτικ του βασιλεου. Απ τη 10ετα του 1840 ως τη 10ετα του 1870 (ταν κατρρευσε το αντπαλο κμμα), η πλειοψηφα τους υποστριξε γενικ την ειρνη, με τους γκμπα της Αμπεοκοτα να επιχειρηματολογον αντ για επιδρομς σε μικρτερες, λιγτερο αμυνμενες φυλς. Αυτ τους θεσε σε αντθεση με τους νδρες στρατιωτικος συναδλφους τους που υποστριξαν μια πλρη επθεση κατ του Abeokuta. Τα μλη του πολιτικο συμβουλου που συμμχησαν με τις Agojie υποστριξαν επσης ισχυρτερες εμπορικς σχσεις με την Αγγλα, ευνοντας το εμπριο φοινικλαιου πνω απ αυτ των σκλβων. Εκτς απ το συμβολιο, το Ετσιο θιμο της Δαχομης περιελμβανε παρλαση και ανασκπηση των στρατευμτων κι ορκωμοσα των στρατευμτων στο βασιλι. Οι εορτασμο την 27η μρα των Ετσιων Τελωνεων αποτελονταν απ μια εικονικ μχη που οι Agojie επιτθηκαν σε να "οχυρ" και "συνλαβαν" τους σκλβους μσα, να θιμο που καταγρφηκε απ τον ιερα Francesco Borghero στα ημερολγι του.
     Οι γυνακες στρατιτες εκπαιδετηκαν αυστηρ στην αντοχ στον πνο και στη ταχτητα. Μλις ολοκληρθηκε η εκπαδευση τους δθηκαν στολς. Στα μσα του 19ου αι., αριθμοσαν μεταξ 1.000 και 6.000 γυνακες, περπου το 1/3 του συνλου του στρατο της Dahomey, σμφωνα με αναφορς που γρφτηκαν απ επισκπτες. Οι αναφορς σημεωσαν επσης τι οι γυνακες στρατιτες κρθηκαν σταθερ ως αντερες απ τους νδρες στρατιτες σε αποτελεσματικτητα και γενναιτητα στη μχη. Οι γυνακες στρατιτες λγεται τι ταν δομημνες παρλληλα με το στρατ στο σνολ του, με μια κεντρικ πτρυγα (οι σωματοφλακες του βασιλι) πλαισιωμνη και στις δο πλευρς, η καθεμα υπ χωριστος διοικητς. Ορισμνες αναφορς σημεινουν τι κθε νδρας στρατιτης εχε ναν μικρ αντστοιχο. Σε μια αφγηση στα μσα του 19ου αι. απ ναν γγλο παρατηρητ, τεκμηριθηκε πως οι γυνακες που εχαν 3 λωρδες λευκματος γρω απ κθε πδι τιμονταν με σημδια δικρισης. Ο γυναικεος στρατς αποτελετο απ διφορα συντγματα: κυνηγος, τυφεκιοφρους, θεριστς, τοξτες και πυροβολητς. Κθε σνταγμα εχε διαφορετικς στολς, διοικητς κι πλα.



     Τη τελευταα περοδο, οι γυνακες πολεμστριες της Δαχομης ταν οπλισμνες με τουφκια Winchester, ρπαλα και μαχαρια. Οι μονδες ταν υπ γυναικεα διοκηση. Μια δημοσιευμνη μετφραση του 1851 ενς πολεμικο τραγουδιο των γυναικν ισχυρζεται πως οι πολεμιστς ψαλλαν: "...ο σιδερς παρνει μια σιδερνια ρβδο και με τη φωτι αλλζει μδα, τσι αλλξαμε τη φση μας. Δεν εμαστε πια γυνακες, εμαστε ντρες".
     Οι μχες των Agojie εναι κυρως εντς της Αφρικς ενντια σε διφορα βασλεια και φυλς. Στη διρκεια κενης της χρονικς περιδου ταν σνηθες τι ταν νας εχθρς ηττηθε θα σκοτωνταν θα υποδουλωνταν. Πολλς αφρικανικς φυλς συμμετεχαν σ' αυτ κι η Dahomey δεν ταν εξαρεση. Συχν σκλβωναν τους εχθρος και τους πουλοσαν σ' ευρωπαους δουλμπορους με αντλλαγμα πλα. δη απ το 1728 υπ καθοδγηση του βασιλι Gezo, ο στρατς της Δαχομης κατκτησε τα βασλεια της Whydah και του Popos. Το 1840, βοθησαν στη κατληψη του φρουρου του Mahee στο Attahapahms. Ωστσο, ταν στα χρια του μακροχρνιου εχθρο τους Abeokuta που υπστησαν συντριπτικ ττα, με αποτλεσμα πολλς απλειες.
     Η ευρωπακ εισβολ στη Δ. Αφρικ κρδισε ρυθμ στο 2ο μισ του 19ου αι. και το 1890 ο βασιλις Béhanzin ρχισε να πολεμ τις γαλλικς δυνμεις στη διρκεια του Α' Γαλλο-Δαχομης Πολμου. Ευρωπαοι παρατηρητς παρατρησαν τι οι γυνακες "χειρστηκαν θαυμσια" τη μχη σμα με σμα, αλλ πυροβολοσαν απ το ισχο αντ να πυροβολον απ τον μο. Οι Μνο συμμετεχαν σε μια μεγλη μχη: τη Κοτονο, που χιλιδες Δαχομοι (συμπεριλαμβανομνων πολλν Μνο) φρτωσαν τις γαλλικς γραμμς κι ενπλεξαν τους υπερασπιστς σε μχη σμα με σμα. Οι Mino συντρφθηκαν αποφασιστικ, με αρκετς εκατοντδες στρατιτες να σκοτνονται. Σμφωνα με πληροφορες, 129 μαχητς της σκοτθηκαν σε μχη σμα με σμα στις γαλλικς γραμμς. Ο τελευταος επιζν της πιστεεται πως ταν μια γυνακα με το νομα Nawi. Σε μια συνντευξη του 1978 στο χωρι Κντα, νας Μπενινζος ιστορικς συνντησε τη Νουι, που ισχυρστηκε τι πολμησε τους Γλλους το 1892. Η Νουι πθανε τον Νομβρη του 1979, σε ηλικα πολ νω των 100 ετν.



 * Οι Mino αναφρονται στο μυθιστρημα επιστημονικς φαντασας Robur the Conqueror (1886) του Βερν (Κεφλαιο XV: Μια αψιμαχα στη Dahomey).

 * Επσης οι Mino εκπροσωπθηκαν στη ταινα Cobra Verde (1987) του Γερμανο σκηνοθτη Werner Herzog.

 * Οι Mino παζουν σημαντικ ρλο στο μυθιστρημα Flash for Freedom! (1971) του George MacDonald Fraser.

 * Οι πολεμστριες εναι το επκεντρο στο θεατρικ του Layon Gray, The Dahomey Warriors.

 * Η Dora Milaje, πολεμστρια και σωματοφλακας του χαρακτρα Black Panther της Marvel Comics, βασζεται εν μρει στις Mino.

 * Στο Age of Empires II: The African Kingdoms κι Age of Empires III: Στις African Royals υπρχει γυναικεα μονδα με το νομα Gbeto που χει επηρεαστε και πρει το νομ της απ τις Mino.

 * Στο βιντεοπαιχνδι Empire: Total War μπορετε να στρατολογσετε μονδες Dahomey Mino αν χετε κατακτσει ορισμνες περιοχς στη Β. Αφρικ.

 * Στο επεισδιο Lovecraft Country "I Am", η Hippolyta μεταφρεται σ' να κσμο που γνεται Dahomey Mino.

 * Το 2015, η UNESCO δημοσευσε το κωμικ μυθιστρημα The Women Soldiers of Dahomey ως μρος της σειρς της για τις γυνακες στην αφρικανικ ιστορα. Ως καλλιτεχνικ κι εικαστικ ερμηνεα που προορζεται για ιδιωτικ δημσια χρση στις τξεις, αφηγεται την ιστορα των Μνο σε σχση με την ευρωπακ αποικιακ κυριαρχα στην Αφρικ και τελεινει με τη κληρονομι τους για τη σημεριν Δημοκρατα του Μπενν: "Εκτς απ το αποτπωμα που χουν αφσει στη συλλογικ μνμη, οι γυνακες στρατιτες που κληροδοτθηκαν στη Δημοκρατα του Μπενν χορο που παζονται μχρι σμερα στο Abomey, τραγοδια και θρλοι. Υπρχουν πολλς γυνακες στρατιτες στις νοπλες δυνμεις του Μπενν σμερα. Διατηρον τη μνμη των γυναικν στρατιωτν του Βασιλεου της Dahomey ζωνταν".

 * Στο The Last Amazon of Dahomey εναι να βραβευμνο με Booker μυθιστρημα (2019) με ττλο Girl, Woman, Other της Bernardine Evaristo.

 * Οι Mino εναι το θμα της αμερικανικς ιστορικς επικς ταινας του 2022 The Woman King, σε σκηνοθεσα Τζνα Πρινς-Μπιθγουντ.

 * Οι Dahomey Amazons αντιπροσωπεονται ως Minos στο μυθιστρημα Sister Mother Warrior της Vanessa Riley (William Morrow, 12 Ιουλου 2022).    "Καταλαβανεις τι εναι γυνακες μνο απ το στθος τους. Εναι μυδεις και δυνατς", γραψε.



     Στο σμα επικρατοσε σιδηρ πειθαρχα κι οι γυνακες υφσταντο εντατικ εκπαδευση. Εκπαιδεονταν να αντχουν στον πνο, εν εκτελοσαν και εκπαιδευτικ 10ημερα στη ζογκλα με μνο πλο μια ματστα. Στη μχη αναμενταν να αγωνιστον μχρι θαντου, εν ταν αμελικτες στους αντιπλους, που συχν τεμχιζαν κι παιρναν ως λφυρα τα κεφλια πιο απκρυφα τμματα του σματς τους.

     Υπολογζεται τι στα μσα του 19ου αι. οι γυνακες αποτελοσαν το 1/3 του στρατο της Δαχομης. Στη μχη τσσονταν στο κντρο της παρταξης καλπτοντας και τον βασιλι αν ταν παρν. Οι αμαζνες ταν εξοπλισμνες με μουσκτα, ξλινους κεφαλοθραστες και ματστες. Αργτερα εξοπλστηκαν με τυφκια Winchester. ταν βγαιναν απ το παλτι μπροστ τους βδιζε νας σκλβος με να καμπανκι που το χτυποσε. Οι νδρες φειλαν να στρψουν το βλμμα αντθετα και να μη κοιτον τις αμαζνες που περνοσαν.
     Το 1890 ξσπασε ο πρτος πλεμος Δαχομης-Γαλλας. Ο βασιλις Μπεανζν χρησιμοποησε τις αμαζνες στις μχες. Οι Γλλοι στρατιτες αρχικ δσταζαν να πυροβολσουν γυνακες. ταν μως εδαν πως οι γυνακες αυτς πολεμοσαν λλαξαν γνμη. Τελικ χρειστηκε κι η επμβαση της περφημης Λεγενας των Ξνων για να επικρατσουν οι Γλλοι. Ο 2ος πλεμος ξσπασε το 1892 κι ληξε το 1894. Οι γυνακες πολμησαν και πλι ηρωικ, αλλ η Δαχομη ηττθηκε. Πντως πολλο Γλλοι, που μετ τη νκη επιχερησαν να χρησιμοποισουν τις αιχμλωτες αμαζνες ως παλλακδες, πθαναν δοξα στο κρεββτι! Η τελευταα αμαζνα πθανε γρω στο 1979.
     Οι Αγκτζι εναι μια πολεμικ ομδα αποτελομενη αποκλειστικ απ γυνακες, που προστατεει το αφρικανικ βασλειο της Δαχομης τον 19o αι. Αρχηγς των απστευτα πειθαρχημνων, ικανν, σκληρν, αποτελεσματικν και δυνατν πολεμιστριν εναι η Νανσκα. Κθε τσο, ο κκλος των μαχητριν ανανενεται με νο αμα. Νεαρ κορτσια, ετε επειδ θλουν να ενταχθον στις Αγκτζι γοητευμνες απ τον μθο που τις περιβλλει, ετε για να ξεφγουν απ την προδιαγεγραμμνη μορα τους -να παντρευτον/πουληθον σε εκενον που θα διαλξει ο πατρας τους- περννε τις απαρατητες δοκιμασες προκειμνου να επιλεγον για να υπηρετσουν τον βασιλι στο πλευρ της επλεκτης γυναικεας ομδας.




                                          Τα Ιστορικ Γεγοντα


     Πρωτοεμφανστηκαν τον 17ο αι. και στο αποκορφωμ τους αποτελοσαν μεγλο μρος του στρατο του Βασιλεου της Δαχομης -πρκειται για το σημεριν Μπενν της δυτικς Αφρικς, με χιλιδες μλη- λγεται πς το τγμα τον 19ο αι. αριθμοσε 6.000 μλη σε στρατ συνολικ 25.000 πολεμιστριν.

     Η Δαχομη, γαλλικ προτεκτορτο απ το 1890 -ανεξρτητο κρτος ως Μπενν απ το 1960- διαδραμτισε σημαντικ, αν και πρσκαιρο, ρλο στο δουλεμπριο των Ευρωπαων που ανθοσε κενη την εποχ. Επσης, η Δαχομη, αν κι ενταγμνη σε αυστηρ πατριαρχικ περιβλλον, εχε τις κατλληλες πολιτικς και κοινωνικς συνθκες στε να επιτρπει την νοδο γυναικεων πολεμικν ομδων πως οι Αγκτζι. Στη παιδικ ηλικα παιζαν αγρια κορτσια μαζ, ως την ενλικη ζω τους, με τη συμμετοχ των γυναικν σε οικονομικς δραστηριτητες. Αυτ τα πρτυπα φλου χρονολογονται απ ττε. Για τις γυνακες, για τις Αφρικανς, για τη συγκεκριμνη "φυλ" των Αγκτζι, για τη πατριαρχα, για τη βα των αντρν και τη δναμη των γυναικν.
     Απ κρες, πολεμστριες. Απ σζυγοι, στα πλα. Εναι οι μοναδικς καταγεγραμμνες γυνακες πολεμστριες στη πρτη γραμμ στη σγχρονη πολεμικ ιστορα. Οι ξνοι τις ονμαζαν Αμαζνες της Δαχομη, αν κι οι διες αυτοαποκαλονταν N’Nonton που σημανει "οι μητρες μας". Προστατεοντας το βασιλι τους σε μια αιματηρ μχη, γναν η ελτ της πολεμικς δναμης του βασιλεου της Δαχομης, της σημερινς Δημοκρατας του Μπενν. Περιγρφονταν ως ανκητες, ορκιζντουσαν παρθνες κι ταν γνωστς για τους γργορους αποκεφαλισμος. Δεν εναι μυθικς. Η τελευταα Αμαζνα της Δαχομη πθανε το 1979 στα 100 της. ταν η Nawi κι ανακαλφτηκε σ' να απομακρυσμνο χωρι. Τον 19ο αι. το τγμα τους εχε 6.000 πολεμστριες (συνολικ ο στρατς εχε 25.000 πολεμιστς).



     Η ιστορα τους ξεκιν τον 17ο αινα και υπρχουν θεωρες που προτενουν τι ξεκνησαν ως σμα κυνηγν ελφαντα κι εντυπωσασαν το βασιλι της Δαχομης με τις ικαντητς τους, εν οι σζυγο τους λειπαν πολεμντας λλες φυλς. Μια λλη θεωρα προτενει τι επειδ οι γυνακες ταν οι μοναδικο νθρωποι που επιτρπονταν στο παλτι του βασιλι αφτου πεφτε το σκοτδι, γιναν οι σωματοφλακς του. ποια κι εναι αλθεια, μνο οι πιο ισχυρς, οι πιο υγιες κι οι πιο θαρραλες εκπαιδεονταν σκληρ για να γνουν πολεμικς μηχανς που θα τις φοβταν λη η Αφρικ για περισστερο απ 2 αινες.
     ταν οπλισμνες με ολλανδικ μουσκτα και μαχαρια. Τα κορτσια παιρναν πλα απ τα 8 τους. Αν και κποιες γυνακες κατατσσονταν εθελοντικ, λλες εγγρφονταν απ τους συζγους τους γιατ τις θεωροσαν απεθαρχες και δεν μποροσαν να τις ελγξουν. Οι N’Nonton δεν μποροσαν να παντρευτον να κνουν παιδι, εν υπηρετοσαν και θεωρονταν παντρεμνες με τον βασιλι τους μ' ναν ρκο αγντητας. Οτε μως κι ο βασιλις τλμησε ποτ να σπσει τους ρκους της αγαμας τους κι ποιος τις γγιζε πθαινε. Την νοιξη του 1863, ο Βρεττανς εξερευνητς Ρτσαρντ Μπρτον φτασε στη δυτικ αφρικανικ παρκτια χρα της Δαχομης σε μιαν αποστολ για τη βρεττανικ κυβρνηση. Αυτς οι γυνακες ταν που εξπληξαν τον Μπρτον.



     Παρ τη δσκολη εκπαδευση τους, ταν μια ευκαιρα να ξεφγουν απ την χαρη ζω των γυναικν. σες υπηρετοσαν στις N’Nonton εχαν την ευκαιρα να ανλθουν σε διοικητικς θσεις, να λβουν εξχοντα ρλο στο Μεγλο Συμβολιο, να συζητν για πολιτικ. Μποροσαν ακμη και να γνουν πλοσιες κι ανεξρτητες. λες εχαν σκλβους. ταν κποια Αμαζνα βγαινε απ το παλτι, προηγονταν κποια σκλβα που μετφερε να κουδονι, ο θρυβος του οποου προειδοποιοσε τους ντρες να φεγουν απ το δρμο.
     Ακμη και μετ τη γαλλικ επκταση στις χρες της Αφρικς στη 10ετα του 1890, η "βασιλεα" των Αμαζνων συνχισε. Γλλοι νστολοι που τις παιρναν στο κρεββτι τους, συχν βρσκονταν νεκρο το πρω. Στη διρκεια του πολμου μεταξ της Γαλλας και της Δαχομης πολλο Γλλοι στρατιτες δστασαν να επιτεθον στις N’Nonton. Οι Γλλοι τελικ επικρτησαν, αλλ μνο ταν χρησιμοποησαν τη Λεγενα των Ξνων, που ταν οπλισμνοι με πολυβλα. Οι λεγεωνριοι αργτερα γραψαν για το "απστευτο θρρος και θρσος" των Αμαζνων.



     Το 2015, η Γαλλδα καλλιτχνης του δρμου YZ, ξεκνησε δικ της εκστρατεα για ν' αποτσουν φρο τιμς στα γρια θηλυκ του 19ου αι...
--------------------------------

   Κλενοντας εδ λλο να ρθρο, δεν μπορ παρ να νισω θαυμασμ κι πειρο σεβασμ σ' αυτς λες τις Γυνακες των ρθρων αυτν!


                                                     Τ  Ε  Λ  Ο  Σ

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers