-


Dali &









/




 
 

 

( ):



           Βιογραφικ           

     Η Σαπφ, Ψαπφ Ψπφα λατρετηκε σαν η 10η μοσα, μ' λο που τανε μικροκαμωμνη και μαυριδερ. Ο φιλσοφος Μξιμος ο Τριος -β μισ του 2ου μ.Χ. αι.-, τη περιγρφει ως μικρσωμη και μελαχριν «μικρ και μλαινα». Γεννθηκε στην Ερεσσ της Λσβου γρω στα 630-620  π. Χ. (αλλ δε γνωρζουμεν ακριβς) κι τανε σγχρονη του Αλκαου και του Πιττακο. Ορφνεψε μικρ απ πατρα (6 ετν, λγεται), κρη αριστοκρατικς οικογνειας και συγκεκριμνα του Σκαμανδρνυμου και της Κλεδας, εχε τρεις αδελφος, τον Λριχο, τον Χραξο και τον Ευργιο. Ο Λριχος ταν οινοχος στο πρυτανεο της πλης, εν ο Χραξος φυγε στην Αγυπτο για εμπριο, που ερωτετηκε την μορφη Ροδπη και της εξαγρασε την ελευθερα της αρκετ ακριβ. Τον μαλνει γι' αυτ σε κποιο τραγοδι της.
     Παντρετηκε τον Κερκλα, μορφο, ευγενικς καταγωγς και πλοσιο νο απ την 'Ανδρο κι απκτησε μια κρη, τη Κλεδα (Σουδα). Εξορστηκε για πολιτικος λγους, (πολιτικς αναταραχς που οδηγσανε σ' αυτοεξορα ολκερη την αριστοκρατα του νησιο) στη Σικελα, για 10 χρνια. τανε δσκολα τα πρματα ττε (600 π. Χ.) στη Λσβο, παρ' λο που εκε η θση της γυνακας τανε σε πολ καλτερη μορα απ' λη την Ελλδα. Αργτερα, αφο γρισε στη Μυτιλνη, συγκντρωσε γρω της νεαρς μορφες φλες απ την αριστοκρατα του νησιο και των μικρασιατικν πλεων, για να τους διδξει τις τχνες της μουσικς και της ποησης, στην υπηρεσα της Αφροδτης και των Μουσν.  Μαρτυρεται τι κι λλες γυνακες της εποχς διατηροσανε ττοιου εδους ωδεα.



     Τα παραπνω μας πληροφορον τι οι γυνακες μετεχανε στη πολιτικ και κοινωνικ ζω της πλης και λμβαναν αγωγ και παιδεα αντστοιχη των ανδρν. Παρλληλα, στη Λσβο νθιζε η μουσικ κι η ποηση, καθς ο Τρπανδρος, δισημος κιθαρωδς, ταν αυτς που δρυσε στο νησ τη 1η σχολ - ρεμα- λυρικς ποησης (1ο βραβεο στην 7χορδη λρα στα πρτα Κρνεια και σε 4 Πυθικος αγνες και δημιουργς μουσικς γραφς, για την ομοιμορφη εκτλεση διαφρων μουσικν κομματιν).
     Σ’ αυτ το πλασιο, η Σαπφ δρυσε τη φημισμνη της Σχολ, παρχοντας ταυτχρονα με τις μουσικς γνσεις και κοινωνικ μρφωση. Ως "ανττεχνς" της, δηλαδ γυνακες που κνανε το διο, αναφρονται η Γοργ, η Ανδρομδα κι η Μκα. Συγκντρωσε γρω της νεαρς απ την αριστοκρατα του νησιο, των Μικρασιατικν πλεων, της Σαλαμνας, της Αττικς κι λλες περιοχς του Ελλαδικο χρου, για να τους διδξει την τχνη της μουσικς και της ποησης. Η αφοσωση στις Μοσες, πως διαφανεται στην ποησ της, εναι η μνη σταθερ αξα των ανθρπων, γιατ μσα απ τις τχνες που προστατεουν, η ψυχ μετουσινεται, αναπτερνεται κι αγγζει το ψιστο νημα, τον ρωτα, που συνοδεει πντα τη θε Αφροδτη.

Κλομα σε Γογγλα
Πφανθι λβοσ μα
Γλακτν αν σε δητε πθος αμφιπταται.
ταν καλν α γαρ κατγωγις αυτ
απταισ' ιδοσαν, εγ δε χαρω,
και γαρ ατα δη τδε μμφετα σοι
Κυπρογνηα.

Σε φωνζω Γογγλα
λα πλι κοντ μου
τον λευκ σου σα γλα
χιτνα αν φορς,
ν 'ξερες τους πθους
που σε τριγυρζουν, μορφη
και πς χαρομαι
που δεν εμαι εγ,
μα η δια η Αφροδτη
που σε μαλνει.

     Αυτ η σχση, που 'ταν εμπνευσμνη απ θρησκευτικς ιδες, θεωρθηκε αργτερα απρεπς, επειδ εχε κι ερωτικς διαστσεις, γι' αυτ μεινε στην ιστορα ως "λεσβιακς ρωτας".
     θεωρεται με την ποισ της, που ταν γραμμνη στην αιολικ διλεκτο, ως η σημαντικτερη λυρικ ποιτρια της αρχαιτητας. Ο Πλτων την ονομζει δκατη μοσα, ο Ανακρων "ηδυμελ", ο Λουκιανς "μελιxρν καχημα Λεσβων", οι Ιουλιανς κι Αντπατρος «θηλυκν μηρο» και «τιμ Λεσβων γυναικν», εν ο Στρβων «θαυμαστν τρας». Ο Ορτιος στη 2η ωδ του μας λει τι ακμα κι οι νεκρο στον κτω κσμο ακον τα τραγοδια της με θαυμασμ σε ιερ σιγ.



     Ο κκλος της Σαπφος  τανε πλοσιος με πολ αξιλογες κοπλες με μρφωση και προσωπικτητα μεγλη. Εθεωρετο ποιτρια πως κι ο μηρος κι γαλμ της υπρχε στις Συρακοσες, εν η μορφ της χαρχτηκε σε νομσματα της Ερεσσο και της Μυτιλνης. λα τα ποιματ της υμνον το κλλος, τον ρωτα με αξεπραστη ευαισθησα και χρη και πολλο μετπειτα ποιητς επηρεστηκαν απ' αυτν. Εχε στσει δε το δικ της ποιητικ μτρο (Σαπφικ μτρο) που τανε της μορφς:

1ος στχος: - υ - - υυ - υ -
2ος στχος: - υ - - υυ - υ -
3ος στχος: - υ - - υυ - υ -
4ος στχος: - υυ -

     
     Η παρδοση αποδδει τον θνατ της στον τυχον ρωτα της για τον Φωνα, τον μυθικ βαρκρη της Λσβου, που 'τανε προικισμνος απ την Αφροδτη με νετητα κι ομορφι περισσ. Απογοητευμνη δνει τλος στη ζω της, πφτοντας στο Ινιο πλαγος απ το ακρωτρι Λευκτας, δπλα στον να του Απλλωνα. Επσης μως δεν χει ξεκαθαρσει αν ταν ντρας γυνακα, γιατ παζει ναναι κι Η Φον, μια πανμορφη κοπλα που απρριψε τον ρωτ της. Πντως κι οι δυο εναι θρλοι και τποτε το σγουρο δε μας χει σωθε.  Πιθαντατα πρκειται για παρερμηνεα κποιου ποιματς της, που εξυμνε την ομορφι του Φονα, ακλουθου της Αφροδτης. Η δια πρπει να πθανε σε ηλικα 50 ετν, κπου δηλαδ μεταξ 580-570 π.Χ.
     Μετ τον θνατ της στη πατρδα της Λσβο κοψαν νμισμα με τη μορφ της. Στις Συρακοσες και στην Πργαμο στθηκαν αγλματ της, εν στις Συρακοσες κατασκευστηκε κι να κενοτφιο σε ανμνησ της.
Σε μεταγενστερη μως εποχ, οι Αττικο κωμωδιογρφοι τη δυσφμησαν για ομοφυλοφιλικς τσεις (εξ ου και ο ρος λεσβα). Αφορμ για τις φμες υπρξε πιθανν το τι η Σαπφ εκδλωνε ντονο συναισθηματισμ προς τις μαθτρις της. Μολοντι κανες απ τους συγγραφες δεν αναφρει κτι σχετικ μχρι την εποχ του Αριστοτλη, οι κρσεις αυτς για τη Σαπφ επικρτησαν. Μλιστα αναφρεται τι η Σαπφ εχε ερωτευθε την Ατθδα, τη Τελσιππα και τη Μεγρα. Σγχρονο μας μελετητς εκφρζουν αμφιβολες για το αν η Σαπφ ταν ντως λεσβα.
     Καθς τον βδομο αινα μ.Χ. τα ποιματα της Σαπφος εξακολουθοσαν ακμη να διαβζονται στην Αγυπτο κι αργτερα στην εποχ των Κομνηνν, η Πατριαρχικ Σχολ περιελμβανε στην λη της ποιητς πως η Σαπφ κι ο Πνδαρος, μλλον δεν υπρξε κποια επσημη επιβολ λογοκρισας απ την Χριστιανικ Εκκλησα. Εναι μως πιθαν, πολλ απ τα ργα της να χθηκαν λγω της μη αντιγραφς τους, εξαιτας της χαμηλς ζτησης που σως εχαν μετ την επικρτηση του Χριστιανισμο και στα πλασια μιας πιο αυστηρς ποψης για την ηθικ.  Αυτ ββαια δε στρησε τη δυναττητα στους χριστιανος ηθικολγους ν' αναθεματσουν τη ποησ της, την δια ρα που οι εκδτες του ργου της κοβαν κι ραβαν τους ερωτικος της στχους κατ βοληση, εξαλεφοντας αποσπσματα αλλζοντας λξεις που θεωροσαν τι το κοιν της εκστοτε εποχς θα βρισκε «πιπερτες».
     Η δια η ιστορα της υποδοχς του λογοτεχνικο της ργου εναι αναπσπαστο μρος της σημαντικτητς της ως ποιτριας. Οι χριστιανο λογοκριτς της Αλεξνδρειας, της Ρμης και της Κωνσταντινοπολης δεν δστασαν να απαγορεσουν τα ργα της σε διφορες ιστορικς εποχς, με τον Γρηγριο τον Ναζιανζην και τον Ππα Γρηγριο Ζ' να παραγγλνουν ακμα και το κψιμο των ποιητικν της συλλογν.
     Η καταστροφικ πυρκαγι, που αφνισε τη Βιβλιοθκη της Αλεξνδρειας, η ανθελληνικ νομοθεσα του Θεοδσιου και τα μση που ξεσκωσε, αποδεκτισαν την αρχαα Ελληνικ Γραμματεα. Ωστσο, τον 7ο αι. μχχ τα ποιματα της Σαπφος εξακολουθοσαν ακμη να διαβζονται στην Αγυπτο. Το 1073 οι εκκλησιαστικς αρχς του Βυζαντου και της Ρμης διταξαν να καον λες οι κλασσικς Βιβλιοθκες της Ρμης και της Κωνσταντινοπολης και ββαια και λα τα βιβλα που εχαν απομενει με τα ερωτικ ποιματα της Σαπφος, με συνπεια τα ελχιστα αποσπσματα (τυχαα ευρματα αρχαιολογικν ανασκαφν το 1897 κι αργτερα παλμψηστες περγαμηνς που βρθηκαν να γεμζουνε φτωχς μομιες στις αρχς του 21ου αι. κι ακμα δεν χουν μελετηθε πλρως), που σζονται σμερα, να καλπτουν να πολ μικρ ποσοστ του συνολικο της ργου. Οι Αλεξανδρινο γραμματικο εχαν κατατξει τα ποιματ της σε εννι βιβλα, κυρως με βση το μτρο τους.
     Ο επσης Μυτιληνις σγχρονος ποιητς Οδυσσας Ελτης τη περιγραψε σαν μια «μακριν εξαδλφη» του με την οποα μεγλωσαν παζοντας «στους διους κπους, γρω απ τις διες ροδις, πνω απ' τις διες στρνες» και της αφιρωσε να απ τα μικρ του ψιλον. Το 1986 κυκλοφρησε στην Ελλδα ο δσκος «Σαπφ» σε μουσικ του Σπρου Βλασσπουλου και παραγωγ του Διονση Σαββπουλου, με μελοποισεις 12 ποιημτων της Σαπφος σε μετφραση του Σωτρη Κακση, και ερμηνεα της Αλκας Κανελλδου. Η Αγγελικ Ιοντου στο δσκο "Sappho de Mytilene", σε ερμηνεα της Ννας Βενετσνου, η Μαρζα Κωχ στο δσκο «Στον κπο της Σαπφος». Ποιματα, σε δσκους τους χουν συμπεριλβει ο Νκος Ξυδκης, σε ερμηνεα της Ελευθερας Αρβανιτκη ο Δημτρης Παπαδημητρου, σε ερμηνεα της Λιζτας Καλημρη (Σαπφ-Καβφης) κι ο Μνος Χατζηδκης στο Μεγλο Ερωτικ.



     Στα νετερα χρνια προς τιμν της, ο αστεροειδς 80 (ανκει στην κρια Ζνη των αστεροειδν,περιοχ ανμεσα στις τροχις του ρη και του Δα που ανακαλφθηκε το 1864 απ τον Νρμαν Ρμπερτ Πγκσον, ταν παρατηροσε τον Ουραν, απ το Μαντρς της Ινδας, πρε το νομ της: 80 Σαπφ (80 Sappho).
     Η Σαπφ θεωρεται με την ποησ της, που ταν γραμμνη στην αιολικ διλεκτο, ως η σημαντικτερη λυρικ ποιτρια της αρχαιτητας. Προγαγε την τοπικ καλλιτεχνικ παρδοση και μλιστα αναφρεται τι εφηρε την πηκτδα(πολχορδο μουσικ ργανο) και την μειξολυδιστ αρμονα(θρηνητικ, λυπητερ μελωδα), ο δε στχος της εναι μετρικ μορφ που καλλιεργθηκε και επιβλθηκε απ την δια. Η ποησ της εναι καθαρ λυρικ κι εκφρζει αισθητικ εσωτερικς καταστσεις, μσα απ επιβλητικς εικνες και μεταφορς, αντιθσεις και παρομοισεις. Τα επθετα που χρησιμοποιε, δνουν περισσ ενργεια στην ννοια που συνοδεουν: η αλμυρ θλασσα, η πολωτος νχτα, το ιμερφωνο αηδνι και ο λυσιμελς και αλγεσδωρος ρωτας. Η ιδιατερη τοπικ διλεκτος που χρησιμοποιε, κνει τα κεμεν της πολ μελωδικ και κποιοι λγιοι υποστηρζουν τι γι αυτ την επαν μοσα, αλλ ποιος χει ακοσει πς σχεδν "τραγουδον" ακμα τις καθημερινς τους κουβντες οι "παλιτεροι", σγουρα θα καταλβει πως τσους αινες, η μουσικ και ποιητικ παρδοση στο νησ, καλ κρατε.
     Η Σαπφ γραψε ερωτικ ποιματα, μνους στους θεος κι επιθαλμια (τραγοδια του γμου). Η ποησ της δονεται απ αυθορμητισμ κι ντονα αισθματα. Αρκετο απ τους στχους της μαρτυρον ντονο ερωτισμ και λυρισμ. Απ τα ποιματ της, που συνλεξαν οι Αλεξανδρινο και δημοσευσαν σε βιβλα, τα πιο δισημα ταν οι μνοι και τα Επιθαλμια. σως καννας λλος λογοτχνης δεν μπορε να συγκριθε με τη Σαπφ στην ομορφι της σκψης, στον μελωδικ της στχο και στην νταση των αισθημτων της. Εκτς απ μικρ αποσπσματα, χουν διασωθε ολκληρα μνο νας μνος στην Αφροδτη («Ποικιλθρον' αθνατ' Αφρδιτα»), η Ωδ «τωι τις ραται» και να αναφερμενο στο μθο της Ηος (Αυγς) και του Τιθωνο, που ανακαλφθηκε απ αποκατσταση παπρου της Οξυρργχου κι εκδθηκε το 2005. Αυτ υπρχουν μεταφρασμνα στις περισστερες ευρωπακς γλσσες. 3 επιγρμματα με το νομα της Σαπφος, απ τον Στφανο του Μελαγρου, υπρχουν στη Παλατιν Ανθολογα, εντοντατα αμφισβητομενα.
     Η μεγλη ποιτρια του ρωτα συνεχζει να επηρεζει με τους στχους της τον ψυχισμ κθε ανθρπινου ντος, με τις οικουμενικς αξες που τραγοδησε να χουν αντκτυπο σε κθε νθρωπο, ποιες κι αν εναι οι σεξουαλικς του προτιμσεις. Και πρα ββαια απ το θμα του ρωτα, η Σαπφ συνβαλε στη λυρικ ποηση με πολλος ακμα τρπους: η μφαση στο συνασθημα, την υποκειμενικ εμπειρα και την ατομικ πρξη σηματοδοτε ορσημο στη στροφ της ποησης απ το επικ και το δραματικ στο βαθτατα λυρικ. Κι εδ ακριβς εδρζεται η μεγλη συνεισφορ της στη παγκσμια λογοτεχνα, πργμα που χουν απ καιρ αποκρυσταλλσει οι θεωρητικο της λογοτεχνας: βοθησε σο κανες να εγκαθιδρυθε το λογοτεχνικ εδος της λυρικς ποησης, κνοντας το συνασθημα να κυριαρχσει στη λογοτεχνα κατ τις χιλιετες που θα ακολουθοσαν το σπουδαο ργο της.

=========================

   Τα Ποιματα

μνος Στην Αφροδτη


Κπρις, εσ που κθεσαι σε θρνο στολισμνη
κι αθνατη να πλκεις συνεχς δολοπλοκες,
λυπσου τη ψυχολα μου, τη πλιο βασανισμνη
κι λα εδ σαν λλοτε, που 'ρθες στις ικεσες,
το κλεσμ μου ακογοντας και το παλτι αφκες
του Δα, και καλζεψες τ' αμξι το χρυσ σου.

Γοργ μα κι μορφα φτεροκοπντας τ' τια,
ψηλθε και ολγυρα στης μαρης γης, αιθρα,
σαν φτσαν, συ μακρια γελοσες με τα μτια
και ρτησες αθνατη, τ τρχει εδ πρα;
Τχα γιατ σε φναξα; Τι λαχταρ η καρδι μου
η ξφρενη, τσο πολ, την Πειθ γυρεω,
να φρει την αγπη μου, που λεπει μου και ρεω;

Τχα ποι με αδκησε, Φεγει; Θαρθε ταχι μου.
Τα δρα μου αρνθηκε; Γοργ αυτ θα δσει.
Δε μ' αγαπ; Ταχι-ταχι μνον εμ θα θλει.
Η θεκ σου φιξη πλι θα με γλυτσει
και η βαρει η γνοια μου, γοργ θα γνει μλι.
Τη χρη κνε μου Θε, σα ποθε η ψυχ μου
συμβολεψε, διαφντεψε, γλκανε το κορμ μου.

*
Θα θνξεις και θα κετεσαι, γοργ θα ξεχαστες,
μτε καημς, μητ' ρωτας, γιατ της Πιερας
οι Μοσες, σου αρνθηκαν τα ρδα τους ευθς.
τσι στου δη τα σκοτδια, Ψπφα, θα βρεθες,
ασμαντη, με τις λοιπς σκις των πεθαμνων.

*
Ατθδα

Σαν νεμος μου τναξε
ο ρωτας τη σκψη
σαν νεμος που σε βουν,
βελανιδις θα στρψει.

ρθες, καλ που καμες,
που τσο σε ζητοσα
δρσισες τη ψυχολα μου,
φωτι σε λαχταροσα.

Απ το γλα πιο λευκ
απ' το νερ πιο δροσερ
κι απ το ππλο το λεπτ,
πιο απαλ.

Απ το ρδο πιο αγν
απ' το χρυσφι πιο ακριβ
κι απ τη λρα πιο γλυκει,
πιο μουσικ...

Μεσνυχτα και δσανε, Πολια κι αχν Φεγγρι.
Η Νχτα το κοστομι της, το μαρο, μου προβρει.
Οι ρες παιχνιδζοντας, φεγουνε μακρι μου
και τ' δειο το προσκφαλο μονχη συντροφι μου.

(Πτροκλος στη μετρορριμικν απδοση)

****************************************

Υπηρτησα την ομορφι.
ταν το καλτερο
που μποροσα να κνω.

Κακ πργμα ο Θνατος.
τσι το 'κριναν οι Θεο,
αλλις θα πθαιναν κι οι διοι.

Ο μορφος νθρωπος
εναι μορφος σμερα
κι χι αριο.
Ο καλς νθρωπος εναι καλς
και σμερα κι αριο.

δυσε η Σελνη
κι η Πολια.
Εναι μεσνυχτα,
ο χρνος περν
κι εγ κοιμμαι μνη.

.....
Κι εναι η αγπη μου η καλ
σα το γλυκ το μλο
που κρη-κρη κρμεται
απ' το πιο ψηλ κλαρ.
Και που το ξεχσανε
οι εργτες του χωριο
ταν κορφολγησαν
τη μηλι τη δροσερ.

Γρω απ την ωραα σελνη
τ' αστρια κρβουν το φωτειν
πρσωπ τους, ταν εκενη πλημμυρζει
λη τη γη με το ασημνιο της φως.
......

χω μι κρη μορφη
μι κρη αγαπημνη
που τνε λνε Κληδα
το πρσωπ της μοιο
μ' νθη χρυσ του κμπου.
Δε την αλλζω εγ
κι αν μου δνανε
του Κροσου λα τα πλοτη.
.......

Ξαφνικ με κυριεει
η επιθυμα του θαντου.
Θλω να πεθνω
μνο και μνο για να δω
τις γεμτες λωτος
και δροσερς χθες
του Αχροντα.
......

Ποι απολτιστη γυνακα θλγει
τη ψυχ σου,
ντυμνη χωριτικη στολ
κι ανκανη να σηκσει το φρεμ της
πνω απ του ποδιο τον αστργαλο;
......

Στον πνο μου χθες
η Αφροδτη
μου μλησε και της μλησα...

.....
Απ της Κρτης τα μρη στην ιερ κοιλδα, λα
στ' μορφο το τμενος με τις μηλις
και τους βωμος π' αχνζουνε λιβνι.
Νερ καθριο αχομανει μσα απ' των δντρων τα κλαρι
και ρδα σκιζουνε το μρος,
απ το λκνισμα των φλλων κατεβανει ο πνος.
Υπρχει εδ να λιβδι αλογοτρφο,
που απ' τους ανθος της νοιξης πλαντζει
και το γλυκνισο, πσο μορφα μυρζει!
Απ παντο γλυκοφυσνε αγρια.
Αχ λα, Κπριδα, τα γιορτιν εσ στεφνια πρε
και στους χρυσος τους κλικες το νκταρ κρνα

(αποσπσματα...) μετφραση Γιννης Καρβλας

Σαπφ: "Τα Ποιματα". Εκδσεις επιστημονικν βιβλων και περιοδικν:
UNIVERSITY STUDIO PRESS
Θεσσαλονκη 1997

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers