-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

(1300-1669 ..):


                                                Πρλογος

     Αυτ το ρθρο σκοπ χει να εμφανσει στα μτια του κοινο, να ποημα του 1600 περπου και που εν χει γνει τση κουβντα, σχλια, μελτες κλπ κλπ και παγκοσμως μη σας πω, κανες μαλκας δεν βρθηκε να το εμφανσει στο κοιν. Δηλαδ γιατ το κραττε ρε τσογλνια, κρυφ εναι; Τα χω πρει τελεως. Να πω πως ζον οι δημιουργο, οι κληρονμοι, κποιος σοβαρς λγος υπρχει και πρπει να μενει κρυφ για να διστημα, θα πω ας πει στο καλ -αφο μθουμε μως πρτα τον τους λγους της μυστικτητας. Τλος πντων μη σας κουρζω με τα μπινελκια μου γιατ σ' αυτν τον τπο λα πνε κακν-κακς και δεν θα λειπε τοτο το απλ θεματκι.... κι εγ τα παρνω γιατ πως λεγε η συγχωρεμνη η γιαγικα μου: "Εγ τον πεθαμνο παιδκι μου δεν μπορ να τονε κουβαλω στη πλτη μου".
      Λοιπν το ρθρο αυτ χει αφετηρα να ποημα πως επα στην αρχ, και που μια κωλφαρδη τχη τεραστων διαστσεων το 'φερε στα χρια μου κι χι ολκληρο παρακαλ. Για να το μαζψω, φλησα.... κατουρημνες ποδις που λνε. Τελος πντων και πλι ανλαβα εγ ο βλκας να το φρω στο κοιν, αφο πρτα μπινελκωσα και μετ επα λγα λγια για τη Κρητικ Αναγννηση και τη Κρητικ ποηση κενης της χρυσες εποχς, για να ξρουμε τι λμε κι αφο παρουσαζα λα τοτα, να εμφανσω κι ολκερο το ποημα στους αναγνστες. (Δετε μνο πσες παραπομπς χει το ρθρο και τα λμε. Παραπομπς εννο, ρθρα, ονματα κλπ, που ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΔΗ ΣΤΟ ΣΤΚΙ κι απλ αναφρονται στο ρθρο). Με συγχωρετε για τα... γαλλικ μου μα πραγματικ μουν εκνευρισμνος τρα. Τλος πντων καλλτερη να χρονι εχομαι το 2021 και για τοτον τον κακμοιρο τπο, γιατ δεν βλπω πολ.... φς. Ελπζω να απολασετε το... υπλοιπο ρθρο σο κι εγ ταν το στηνα.
      Π. Χ.

                                                Εισαγωγ

     Η λογοτεχνικ παραγωγ της Κρτης στη διρκεια της Ενετοκρατας εναι πολ αξιλογη και σημαντικ για τη μετπειτα πορεα της Νεοελληνικς Λογοτεχνας. πως κι λη η καθαρ λογοτεχνικ παραγωγ της διας περιδου στην Ελλδα, εναι αποκλειστικ μμετρη. Η πλοσια παραγωγ οφελεται στην οικονομικ και πνευματικ ανπτυξη που παρατηρθηκε στη Κρτη τη περοδο της Ενετοκρατας. Η ειρηνικ διαβωση κι η επαφ μ' ναν ανεπτυγμνο πνευματικ και πολιτιστικ λα ταν οι παργοντες που συνετελσανε στην νθηση της παιδεας, των γραμμτων και στην εμφνιση αξιλογης λογοτεχνικς παραγωγς.
     Η λογοτεχνικ παραγωγ χωρζεται σε 2 περιδους. Η 1η ξεκιν απ τα μσα του 14ου αι. και καταλγει στο 1590 περπου. Ονομζεται περοδος της προετοιμασας, γιατ η παραγωγ ακμα δεν διαφοροποιεται αισθητ απ τη βυζαντιν παρδοση και τη δυτικ λογοτεχνα του Μεσαωνα. Η 2η, 1590-1669 (λωση της Κρτης απ τους Οθωμανος), εναι η περοδος της ακμς, με φανερ την επδραση της λογοτεχνας της ιταλικς αναγννησης.

                                 Περοδος της προετοιμασας

     Ξεκιν με τα ποιματα του Στφανου Σαχλκη (1330-1391 περπου). Τα ποιματα της περιδου μπορον γενικ να διακριθον στις εξς κατηγορες: Διδακτικ και Θρησκευτικ, Σατιρικ-Χιουμοριστικ, Ερωτικ και Ιστορικ. Η γλσσα των ποιημτων εναι δημδης, ανμικτη με λγια στοιχεα και λιγτερα ιδιωματικ κι η στιχουργικ μορφ τους εναι ιαμβικς 15σλλαβος ομοιοκατληκτος στχος.
    Διδακτικ/θρησκευτικ: Ο πρτος εκπρσωπος του εδους αυτο εναι ο Λεονρδος Ντελαπρτας (1330 περ. -1419/1420). Καταγταν απ οικογνεια εμπρων κι εχε αξιλογη μρφωση. γραψε 4 εκτεν ποιματα: Ερωτματα κι αποκρσεις Ξνου κι Αληθεας, Λγος περ ανταποδσεως και Υπομνηστικν, Στχοι θρηνητικο εις τον Επιτφιον θρνον, Λγοι παρακλητικο προς τον Χριστν και την Θεοτκον. Θρησκευτικο κι ηθικοδιδακτικο περιεχομνου ποιματα γραψε κι ο βενετικς καταγωγς Μαρνος Φαλιρος (1397-1474). Τα διδακτικ του ργα εναι η Ρμα Παρηγορητικ, στο οποο παρηγορε ναν φλο που χασε την οικογνεια και τη περιουσα του, κι οι Λγοι διδακτικο του πατρς προς τον υιν, με συμβουλς για την οικογενειακ ζω βασισμνες στη χριστιανικ διδασκαλα. Θρησκευτικο περιεχομνου εναι το ργο του Θρνος εις τα Πθη και την Σταρωσιν του Κυρου και Θεο και Σωτρος ημν Ιησο Χριστο. Θρησκευτικ θρνο γραψε κι ο Ιωννης Πλουσιαδηνς (1439-1500 περπου), τον Θρνο της Θεοτκου για τα πθη στου Χριστο. Στη κατηγορα των διδακτικν ποιημτων εντσσεται η Ρμα Θρηνητικ εις τον πιστν κι ακρεστον δη του Ιωννη Πικατρου, που αφηγεται τη κατβαση και περιγηση του ρωα στον Κτω Κσμο. Ανλογη θεματολογα χει και το πιο γνωστ κι αξιλογο απ τα ργα της πριμης περιδου, ο Απκοπος του Μπεργαδ, που εκδθηκε 1η φορ το 1509 κι κτοτε γινε να απ τα δημοφιλστερα ργα της Τουρκοκρατας κι εκδθηκε περισστερες απ 10 φορς, μως το συγκεκριμνο ργο θεωρεται τι δεν χει ηθικοδιδακτικ διθεση. Ενδιαφρον παρουσιζει κι η αππειρα μμετρης διασκευς των βιβλων Γνεση κι ξοδος της Παλαις Διαθκης απ τον Γεργιο Χομνο: Η Κοσμογννησις.
     Σατιρικ ργα: Σατιρικ περιεχμενο χουν τα ργα του Στφανου Σαχλκη, που σμφωνα με τις νετερες ρευνες γεννθηκε το 1331 κι χι τον 15ο αι., πως πιστευταν παλιτερα και καταγταν απ επορη αστικ οικογνεια του Ηρακλεου. Μετ το λοιμ του 1348 χασε λα τα μλη της οικογνεις του και κληρονμησε μια τερστια περιουσα, μεγλο μρος της οποας ξδεψε με την στατη ζω του και τελικ κατληξε στη φυλακ. Μετ την αποφυλκισ του εργστηκε ως δικηγρος. Η πολυτραχη ζω του περιγρφεται στο τελευταο ποημ του, Αφγησις Παρξενος Του Ταπεινο Σαχλκη, που διεκτραγωδονται τα δειν της ζως του. Τ’ λλα ποιματ του χουν διθεση κυρως σατιρικ και χιουμοριστικ. Σ’ αυτ διακωμωδε τη ζω του στη φυλακ και σατιρζει τις "πολιτικς" (πρνες), μα εκ των οποων κατηγορε πως τον στειλε στη φυλακ μ' δικη μνυση. λλα σατιρικ και χιουμοριστικ ργα ανωνμων εναι τα, Συναξριον των ευγενικν γυναικν και τιμιωττων αρχντισσων, παινος των γυναικν (σε 8σλλαβους ομοιοκατληκτους στχους) και Θρνος του Φαλδου του πτωχο (σε 7σλλαβους κι 8σλλαβους ομοιοκατληκτους στχους). Χιουμοριστικ περιεχμενο με πρωταγωνιστς ζα χουν και τα αννυμα ποιματα Γαδρου, Λκου κι Αλουπος διγησις χαρης, διασκευ του υστεροβυζαντινο Συναξαρου του τετιμημνου γαδρου κι Ο κτης κι οι ποντικο.
     Η λογοτεχνικ παραγωγ της Κρτης κατ τη διρκεια της Ενετοκρατας εναι πλοσια ποσοτικ και ποιοτικ και σημαντικ για την μετπειτα πορεα της Νεοελληνικς Λογοτεχνας. Τους πρτους αινες της Ενετικς Κυριαρχας οι ενδεξεις γι πνευματικς ανταλλαγς μεταξ Κρητν κι Ενετν εναι περιορισμνες. Υπρχουν μως τεκμρια πως οι Κρτες μελετοσαν την Αρχαα Ελληνικ και Βυζαντιν Γραμματεα κι αντγραφαν χειργραφα.
     Μετ την λωση της Κωνσταντινοπολης το 1453 αρκετο Λγιοι που φυγαν απ τη Πλη πρασαν κποιο διστημα στη Κρτη, λλοι απ’ αυτος φγανε στη συνχεια για την Ιταλα, πως ο Ιανς Λσκαρις κι λλοι παρμειναν στο νησ, πως ο Μιχαλ Αποστλης. Αυτο συνβαλαν στη συγκρτηση ενς Κκλου Λογων που δδασκαν κι αντγραφαν ελληνικ κεμενα.
     Οι πολιτισμικς επαφς διευκολνθηκαν απ τη παραμον Ελλνων στην Ιταλα: πολλο Κρτες σποδαζαν σε ιταλικς πλεις, εν κρητικς καταγωγς ταν και δο σημαντικο λληνες τυπογρφοι στην Ιταλα, ο Ζαχαρας Καλλιργης κι ο Μρκος Μουσορος, που στα τλη του 15ου και στις αρχς του 16ου αι. ασχολθηκαν συστηματικ με την κδοση ελληνικν δημωδν κειμνων. Η παρουσα στις πλεις της Κρτης, Ελλνων που εχανε σπουδσει στην Ιταλα κι Ενετν Λογων οδγησε στην ανπτυξη ντονης πνευματικς ζως, που μαρτυρεται απ την παρξη Λογοτεχνικν Ακαδημιν στο Ρθυμνο (Ακαδημα των Vivi, ιδρθηκε το 1562), στο Ηρκλειο (των Stravaganti, απ το 1591) και τα Χανι (Sterili, γνωστο πτε ιδρθηκε).
     Σμφωνα με τις νετερες ρευνες, οι αρχς της Κρητικς Λογοτεχνας τοποθετονται στον 14ο αι, στα ποιματα του Στφανου Σαχλκη (1330-1391 περπου). Τα περισστερα κεμενα που σζονται χουν Θρησκευτικ περιεχμενο γενικτερα Ηθικοδιδακτικ. Συνεχζουν μως την στερη Βυζαντιν Παρδοση των χιουμοριστικν ιστοριν με πρωταγωνιστς ζα (Η φυλλδα του Γαδρου, ομοιοκατληκτη διασκευ του Βυζαντινο Συναξαρου του τιμημνου γαδρου κι Ο κτης κι οι ποντικο). Η στιρα της καθημερινς ζως στα ποιματα του Σαχλκη κι η ερωτικ θεματολογα του Μαρνου Φαλιρου φανεται πως επηρεστηκαν απ τη Σγχρονη Δυτικ Ποηση. Το αξιολογτερο λογοτεχνικ ργο της περιδου θεωρεται ο Απκοπος (πρτη κδοση 1509). Γενικ, σε αυτν την περοδο η θεματολογα των ποιημτων μαρτυρ ακμη τα μεσαιωνικ ενδιαφροντα, πως το θμα του θαντου και της ηθικς σωτηρας.
     Η γλσσα των ποιημτων εναι κοντ στην μικτ γλσσα της δημδους Βυζαντινς Λογοτεχνας, που συνυπρχουν στοιχεα της προφορικς γλσσας και λγιοι τποι, παρλληλα μως εμφανζονται και κποια κρητικ διαλεκτικ στοιχεα. Η κυριτερη στιχουργικ μορφ εναι ο ιαμβικς δεκαπεντασλλαβος στχος, μ’ ελχιστες εξαιρσεις. Στη ποηση του Σαχλκη συναντμε την πρτη χρση της ομοιοκαταληξας στη Νεοελληνικ Λογοτεχνα. Κποια ποιματ του αποτελονται απ εντητες 4 και περισστερων ομοιοκατληκτων στχων, εν σ’ λλα εμφανζονται εντητες ομοιοκατληκτων 2στχων. Στον 14ο και 15ο αι. τα ομοιοκατληκτα συνυπρχαν με τα μη ργα, εν απ τον 16ο αι. κυριρχησε η ομοιοκαταληξα με βασικ οργανωτικ μονδα το ομοιοκατληκτο 2στιχο.
     Κποια απ τα κεμενα αυτς της εποχς γιναν δημοφιλ κι επζησαν ετε μσω των ντυπων εκδσεων (κυρως τα Θρησκευτικ κι Ηθικοδιδακτικ κεμενα) ετε μσω των χειρογρφων ετε μσω της προφορικς επιβωσς τους και της επδρασς τους σε λακ προφορικ τραγοδια. Η επδραση των ποιημτων αυτν στη Κρητικ Λογοτεχνα της Ακμς ταν ελχιστη· ουσιαστικ η μνη συμβολ τους ταν η λογοτεχνικ επεξεργασα του ιδιωματικο λγου κι η καθιρωση της ομοιοκαταληξας. Θρησκευτικ και Διδακτικ Θεματολογα: Ο Λεονρδος Ντελλαπρτας, νας απ τους πρτους Εκπροσπους της Κρητικς Λογοτεχνας, ακολουθε τη Βυζαντιν Παρδοση και στα 4 Θρησκευτικ και Διδακτικ ποιματ του (Ερωτματα κι αποκρσεις Ξνου κι Αληθεας, Λγος περ ανταποδσεως κι Υπομνηστικν, Στχοι θρηνητικο εις τον Επιτφιον θρνον, Λγοι παρακλητικο προς τον Χριστν και τη Θεοτκον) εμπνεται απ τη Ββλο καθς και λγιες και δημδεις βυζαντινς πηγς.
     Σε βυζαντινς πηγς στηρχτηκε κι ο Μανλης Σκλβος που γραψε τη Συμφορ της Κρτης, που με αφορμ τη περιγραφ των συνεπειν του σεισμο που πληξε το Ηρκλειο το 1508 επιρρπτει την ευθνη στους κατοκους της Κρτης για τις αμαρτες τους και τους παρακινε να ζητσουνε συγχρεση. νας λλος ποιητς το νομα του οποου μας εναι γνωστ εναι ο Ιωννης Πλουσιαδηνς, Επσκοπος Μεθνης, που συνθεσε τον Θρνο της Θεοτκου για τα Πθη του Χριστο. Η Κοσμογννησις του Γεωργου Χομνου παρουσιζει ενδιαφρον επειδ εναι αππειρα μεταφορς σε απλ γλσσα των Βιβλων της Γενσεως και της Εξδου. Θρησκευτικο κι Ηθικοδιδακτικο περιεχομνου ργα φησε κι ο Μαρνος Φαλιρος (Ρμα παρηγορητικ, Λγοι διδακτικο του πατρς προς τον υιν, Θρνος εις τα Πθη και την Σταρωσιν), αλλ με επιδρσεις απ δυτικ πρτυπα. Ποιματα επσης, που αναφρονται στον Κτω Κσμο σθηκαν αρκετ, κτι που αποδεικνει τι το εδος ταν αρκετ δημοφιλς. Μερικ απ' αυτ ταν η Ρμα θρηνητικ εις τον πιστν και ακρεστον δη του Ιωννη Πικατρου, η Ομιλα του νεκρο βασιλι, η Ρμα περ του θαντου κι η Παλαι και να διαθκη. Ανλογη θεματολογα, αλλ διαφορετικ χαρακτρα, χει ο Απκοπος του γνωστου ποιητ Μπεργαδ, που γινε να απ τα δημοφιλστερα αναγνσματα της Τουρκοκρατας. Το ποημα αυτ, για το οποο χουν προταθε πολλς ερμηνεες δεν χει ηθικοδιδατικ πρθεση, αντιθτως, φανεται τι μπορε να γρφτηκε ως αντδραση στα Ηθικοδιδακτικ ργα με θμα τον Κτω Κσμο.
     Δυτικς επιδρσεις: 2 ποιητς που στρφηκαν πρτοι προς τις σγχρονες λογοτεχνικς εξελξεις της Ιταλας, απ τις οποες αφομοωσαν στοιχεα στα ργα τους, ταν ο Στφανος Σαχλκης κι ο Μαρνος Φαλιρος. Ο πρτος, για να περιγρψει τη ζω του στη φυλακ και να επικρνει σατιρικ τις πρνες ("πολιτικς") του Ηρακλεου, αξιοποησε τη σατιρικ, κωμικ και με πολλ ρεαλιστικ στοιχεα Παρδοση της Ιταλικς frottola (ποιητικ μορφ της Ιταλικς Μεσαιωνικς Λογοτεχνας με χιουμοριστικ περιεχμενο). Ο Φαλιρος, εκτς απ τα Θρησκευτικ κι Ηθικοδιδατικ ποιματ του, γραψε και 2 ργα ερωτικο περιεχομνου (Ιστορα κι νειρο και Ερωτικν ενπνιον) που αναπαριστον ναν ονειρικ διλογο μεταξ δυ εραστν και βασζονται στην Ιταλικ Παρδοση του contrasto (ργο με διαλογικ μορφ). νας μεταγενστερος συγγραφας που βασστηκε αμεστερα σε Ιταλικ πρτυπο ταν ο Αντνιος Αχλης, που τπωσε το 1571 το ργο Μλτας Πολιορκα, που βασζεται σε αντστοιχο ργο του Gentil de Vendosme, που εξιστορε τη πολιορκα της Μλτας απ τους Τορκους του 1565. Το ργο αυτ, θεματικ κι υφολογικ, αποτελε μεταβατικ στδιο προς τη Περοδο της Ακμς.

                                        Περοδος της ακμς.

     Η Περοδος της Ακμς της Κρητικς Λογοτεχνας τοποποθετεται στα τλη του 16ου αι. μχρι την κατκτηση της Κρτης απ τους Οθωμανος, το 1669. Η Κρτη βρισκταν κτω απ τη κυριαρχα των Βενετν (Βενετοκρατα). Η πλοσια λογοτεχνικ παραγωγ σχετζεται μεσα με την Κοινωνικ, Οικονομικ και Πνευματικ νθηση που σημειθηκε στο νησ κατ τα τλη του 16ου αι., ταν παψαν οι Οθωμανικς Εισβολς και τα Επαναστατικ Κινματα των κατοκων. Παρλληλα, η σταδιακ παρακμ του Φεουδαρχικο Συστματος κι η Οικονομικ Ανπτυξη της Αστικς Τξης διευκλυναν τη Πνευματικ Εξλιξη και τη δημιουργα αξιλογης Πνευματικς Κνησης.
     Επκεντρο της πνευματικς ζως ταν οι Ακαδημες που δρυαν Διανοομενοι που προρχονταν απ τις Τξεις των Αστν και των Ευγενν. Τα Μλη των Ακαδημιν οργνωναν συγκεντρσεις στις οποες απαγγλλονταν τα ποιματ τους ανεβζανε θεατρικς παραστσεις. Οι συγγραφες, που τα ργα τους σζονται, ταν μλη Αντερων Τξεων, εχαν μεγλη μρφωση και παρακολουθοσαν τις λογοτεχνικς εξελξεις της Ιταλας. Το βασικ χαρακτηριστικ της Περιδου της Ακμς εναι η ανπτυξη του Θεατρικο Λγου: τα περισστερα ργα εναι δραματικ, μ' εξαρεση τον Ερωτκριτο, που εναι μμετρη Μυθιστορα και τη Βοσκοπολα, που εναι Ποιμενικ Ειδλλιο. Τα ργα αυτ ακολουθον κυρως Ιταλικ Πρτυπα, με αρκετ μως ελευθερα στην διασκευ και κποιες φορς αντερη ποιτητα απ αυτ.
     Στη Κρητικ Λογοτεχνα διασταυρνονται διφορα Λογοτεχνικ Ρεματα, πως οι Κλασσικς Αναγεννησιακς Τσεις.
     Μανιερισμς και Μπαρκ: Η γλσσα που χρησιμοποιεται εναι το Κρητικ Ιδωμα, που καλλιεργεται κι εξυψνεται σε λογοτεχνικ γλσσα. Αυτ εναι η περοδος που πρωτοεμφανζεται η συστηματικ χρση και καλλιργεια της Κρητικς Διαλκτου στη Κρητικ Λογοτεχνα, αφο η γλσσα των ργων της προηγομενης περιδου ταν η Κοιν Ελληνικ με περιορισμνα ιδιωματικ στοιχεα. Ο λγος των συγγραφων μως διαφρει απ' αυτν της Δημοτικς Παρδοσης: εναι σνθετος, συχν με μεγλες προτσεις, παραβαση της φυσικς σειρς των λξεων και χρση λγιων στοιχεων. Εξσου περτεχνη επεξεργασα παρουσιζεται και στη στιχουργικ. Ο ιαμβικς 15σλλαβος, οργανωμνος σε ομοιοκατληκτα 2στιχα, καθιερνεται σα φρμα, μ' εξαρεση τον ιαμβικ 11σλλαβο της Βοσκοπολας και των χορικν της Ερωφλης και του Ροδολνου. Οι ποιητς χειρζονται με δεξιτητα διφορα μετρικ φαινμενα, πως συνιζσεις, χασμωδες και παρατονισμος, για να πετχουν αντστοιχα υφολογικ αποτελσματα. πως κι η γλσσα, τσι κι η μετρικ μορφ διαφοροποιεται απ τον παραδοσιακ χειρισμ του 15σλλαβου του δημοτικο τραγουδιο: παρουσιζονται διασκελισμο του νοματος απ τον να στχο στον λλο, πολλς φορς καταργεται η παραδοσιακ τομ στη μση του στχου ο στχος διαιρεται νοηματικ σ' λλες θσεις με σημεα στξης. Ο βαθμς εμφνισης αυτν των φαινομνων ποικλλει απ ποιητ σε ποιητ.
     Κρητικ Θατρο: Εναι το λογοτεχνικ εδος που αντιπροσωπεεται απ τον μεγαλτερο αριθμ ργων στη Περοδο της Ακμς και μπορε κανες να συμπερνει με βεβαιτητα πως η θεατρικ παραγωγ τανε πλουσιτερη απ τα λγα ργα που χουνε σωθε, αν κρνει απ το γεγονς τι παραπνω απ τα μισ σωζμενα θεατρικ ργα παραδδονται στο διο και μοναδικ χειργραφο κι επιπλον υπρχουνε μαρτυρες για παραστσεις κωμωδιν στη διρκεια του Καρναβαλιο κθε χρνο. Καλλιεργθηκαν λα τα εδη του Θεατρικο Λγου: η Τραγωδα, η Κωμωδα, το Θρησκευτικ και το Ποιμενικ Δρμα. Στη διοργνωση των παραστσεων παιζαν ρλο κι οι Ακαδημες. Οι κωμωδες παζονταν σε υπαθριο χρο (ενδεχομνως στις πλατεες των πλεων) κι οι Ηθοποιο (λοι ντρες) φανεται πως ταν ερασιτχνες. Τραγωδες: Ερωφλη, Ζνων (τραγωδα) και Ο Βασιλες Ροδολνος.
     Το 1ο χρονολογικ ργο του Κρητικο Θετρου εναι μα τραγωδα, αλλ γραμμνη σε Ιταλικ γλσσα, η Fedra του Φραντσσκου Μπτσα, Κρητικο φοιτητ της Νομικς στο Πανεπιστμιο της Πντοβα, που τυπθηκε το 1578. Η Fedra βασζεται στο γνωστ θμα της Φαδρας και του Ιππολτου, ακολουθε τις συμβσεις της κλασσικζουσας Δραματουργας (πρλογος και 5 πρξεις με χορικ) κι εναι γραμμνη σε ιαμβικ 11σλλαβο στχο. Η πρτη σωζμενη τραγωδα σ' ελληνικ γλσσα εναι η Ερωφλη του Γεργιου Χορττση, που ως φανεται, γρφτηκε τλη του 16ου αι. κι ακολουθον ο Βασιλες Ροδολνος, του Ιωννη Ανδρα Τρωλου, που τυπθηκε το 1647 κι ο Ζνων, αγνστου συγγραφα, που γρφτηκε μετ το 1648, τος κδοσης του Ιταλικο προτπου της.
     Ωστσο η κρητικ καταγωγ της τελευταας αυτς Τραγωδας χει αμφισβητηθε πρσφατα, καθς υποστηρζεται τι γρφτηκε στα Επτνησα, υπ την επδραση του Κρητικο Θετρου, ενδεχομνως απ Κρητικ που εχε καταφγει εκε μετ τη κατληψη της Κρτης απ τους Οθωμανος. Το κοιν στοιχεο που παρουσιζουν οι 3 Τραγωδες εναι η δραματικ διαρεση σε πρλογο και 5 πρξεις κι η στιχουργικ μορφ του ιαμβικο ομοιοκατληκτου 15λλαβου (μ’ εξαρεση τα χορικ που γρφονται σ’ 11σλλαβο). Επσης, κι οι 3 βασζονται σε συγκεκριμνα Ιταλικ Πρτυπα, που μως αναπλθουν μ’ ελευθερα και κποιες φορς θεωρονται αντερα απ αυτ. Ωστσο οι διαφορς ανμεσα στα 3 ργα εναι σημαντικτερες απ τις ομοιτητες, καθς ακολουθον διαφορετικς τεχνοτροπικς τσεις: η Ερωφλη εναι μα τυπικ κλασσικζουσα Τραγωδα και τηρε τις εντητες χρου και χρνου. Ο Βασιλες Ροδολνος εναι, πως κι η Ερωφλη, τοποθετημνος στον συμβατικ χρο της Αρχαας Αιγπτου κι χει θμα μια ερωτικ ιστορα, προσεγγζει μως τη τεχνοτροπα του μπαρκ ως προς την σκιαγρφηση της ψυχολογας των προσπων και των εσωτερικν τους συγκροσεων. Ακμη, υστερε δραματουργικ σε σχση με την Ερωφλη, αλλ παρουσιζει πολλς λυρικς αρετς. Ο Ζνων εναι χαρακτηριστικ μορφ μπαρκ τραγωδας με ιστορικ θμα, που βασζεται στην επεισοδιακ δρση και το πλοσιο θαμα, αλλ εναι λιγτερο φροντισμνος στη γλσσα και τη στιχουργα.
     Κωμωδες, Κατσορμπος: Παραστσεις κωμωδιν γνονταν τακτικ τις Απκριες, σμφωνα με μαρτυρες της εποχς. Τα ργα που σζονται μως εναι μνο 3: ο Κατσορμπος του Χορττση, ο Στθης, ανωνμου, κι ο Φορτουντος, του Μρκου Αντνιου Φσκολου (1597-1662). Ο Κατσορμπος εναι η παλαιτερη χρονολογικ (10ετα του 1580) κι αποτλεσε πρτυπο για τις λλες 2 κωμωδες. Ο Στθης προρχεται απ την δια περπου εποχ. Ο συγγραφας του μας εναι γνωστος, αλλ κποιοι φιλλογοι εικζουν τι μπορε να εναι ργο του Χορττση, βασιζμενοι στη κοιν περπου εποχ συγγραφς κι υφολογικς και δραματουργικς ομοιτητες. Παραδδεται σ' να χειργραφο του 17ου και του 18ου αι., μαζ με λλα Κρητικ Θεατρικ ργα, αλλ το κεμενο χει υποστε περικοπς που εμποδζουνε συχν τη κατανηση της εξλιξης της πλοκς. Ο Φορτουντος εναι αρκετ μεταγενστερος, απ τα μσα του 17ου αι. κι εναι το μνο ργο της Κρητικς Λογοτεχνας που σζεται σε χειργραφο γραμμνο απ τον διο τον συγγραφα του. Κοιν χαρακτηριστικ τους εναι η σχεδν σγχρονη θεματολογα, οι ρωες που προρχονται απ μεσαα στρματα των αστικν τξεων, η τρηση της εντητας του χρνου (η δρση διαρκε μια μρα) κι ο 15σλλαβος ομοιοκατληκτος στχος.
     Οι 3 αυτς Κρητικς κωμωδες συνδονται με την Ιταλικ commedia erudita, με την οποα χουνε πολλ κοιν, πως η κατανομ σε 5 πρξεις (ο Στθης σζεται σε 3 εξαιτας των περικοπν του χειρογρφου), ο πρλογος, τα τυποποιημνα πρσωπα (πως οι καυχησιρηδες -αλλ δειλο- Στρατιωτικο, οι ερωτευμνοι γροι κι οι Σχολαστικο Δσκαλοι) και μοτβα (πως αυτ του χαμνου παιδιο, που χρησιμοποιεται για να δσει ασιο τλος). Οι Κρητικς κωμωδες μως χουνε λιγτερο περιπετειδη και περπλοκη δομ απ τις αντστοιχες Ιταλικς, γι' αυτ δεν εναι εκολο να βρεθε κποιο συγκεκριμνο ργο που μπορε να χρησιμοποησαν ως πρτυπο, χουν εντοπιστε μως κποιες σκηνς που απηχον αντστοιχες σκηνς Ιταλικν ργων. Σημαντικ διαφορ απ την Ιταλικ παρδοση εναι η μμετρη μορφ των Κρητικν κωμωδιν, αφο στην Ιταλα ο πεζς λγος κυριαρχοσε στη κωμωδα. Η θεματολογα των 3 εναι κοιν: πρωταγωνιστε να ζευγρι που αγαπιται, αλλ η σχση δεν μπορε να επισημοποιηθε εξαιτας των διαφορετικν σχεδων των γονιν, που θλουν να παντρψουν τα παιδι τους με λλους. Η ασια κβαση επιτυγχνεται χρη στο μοτβο της ερεσης ενς χαμνου παιδιο: ταν αποκαλπτονται οι πραγματικς συγγνειες μεταξ των ηρων ματαινονται τα σχδια των γονων κι οι νεαρο πρωταγωνιστς παντρεονται με αυτος που επιθυμον και στις 3 κωμωδες γρω απ την υπθεση συμπλκονται διφορα κωμικ επεισδια με πρωταγωνιστς κυρως τον Δσκαλο, τον Στρατιωτικ και τον ερωτευμνο γρο.
     Πρα απ τις δομικς ομοιτητες, τα 3 αυτ ργα εμφανζουν διαφορς ως προς τους τρπους επτευξης του χιομορ κι ως προς τα στοιχεα που δνουν μεγαλτερη μφαση οι ποιητς: στον Κατσορμπο το γλιο επιτυγχνεται κυρως μσω κωμικν σκηνν. Το στοιχεο της φρσας εναι ντονο και στον Φορτουντο, που συναντνται και σκηνς με βωμολοχικ χιομορ, αλλ στο ργο κυρως υπερχει το ηθικ μνυμα για τη μεταστροφ της Τχης. Ο Στθης χει περισστερο σνθετη πλοκ, με περισστερες ανατροπς, αλλ ταυτχρονα υπερτερε στο λυρικ στοιχεο σε σχση με τις λλες 2 κωμωδες.
      Ποιμενικ δρμα, Πανρια: Το εδος της ποιμενικς ποησης, που αναπτχθηκε στην Ιταλα στο τελευταο τταρτο του 16ου αι., γινε δημοφιλς και στη Κρτη, σζονται 3 ποιμενικ δρματα, 2 στα ελληνικ κι να στα ιταλικ. Το να ελληνικ ργο εναι μετφραση του Pastor Fido του Giambattista Guarini, ργου που μετ την εκτπωσ του το 1590 διαδθηκε και μεταφρστηκε σε πολλς ευρωπακς γλσσες. Η Κρητικ μετφραση, με τον ττλο Ο Πιστικς Βοσκς, εναι αγνστου συγγραφα. Το λλο ελληνικ ργο εναι η Πανρια, του Χορττση, που γρφτηκε πως φανεται γρω στο 1600. Δεν ακολουθε συγκεκριμνο Ιταλικ Πρτυπο, αλλ βασζεται στα τυπικ μοτβα της Ιταλικς Ποιμενικς Ποησης (ερωτευμνοι βοσκο, βοσκοπολες που αδιαφορον, Στυροι και νμφες), μεταφερμνα σ’ ελληνικ σκηνικ (διαδραματζεται στην δη) αλλ με λιγτερες μυθολογικς αναφορς και ταυτχρονα διανθζεται απ την ειρωνεα του Χορττση, που προσγεινει την ειδυλλιακ απεικνιση της Ποιμενικς Ζως, παρουσιζοντας ρεαλιστικ στοιχεα απ την Αγροτικ Ζω της Κρτης. Το Ιταλικ ργο εναι η Amorosa Fede του Αντνιου Πντιμου, που γρφτηκε το 1620.
     Θρησκευτικ δρμα, Η Θυσα του Αβραμ: Το μνο θρησκευτικ δρμα που εναι γνωστ εναι η Θυσα του Αβραμ, που αποδδεται στον Κορνρο. Το ργο αναφρεται στο γνωστ επεισδιο της Παλαις Διαθκης και βασζεται στο δρμα Lo Isach του Luigi Grotto, που μως το χειρζεται ελεθερα. Ξεχωρζει απ τ' λλα θεατρικ ργα γιατ δεν ακολουθε την παραδοσιακ διαρεση σε πρξεις και δεν χει χορικ. τανε δημοφιλς λακ ανγνωσμα με πολλς επανεκδσεις και μεταφρστηκε σε ξνες γλσσες.
     Ιντερμδια: Τα Ιντερμδια, απ την ιταλικ λξη intermedio κι intermezzo, τανε σντομα Δραματικ Κεμενα που προορζονταν ετε για παρσταση ανμεσα στις πρξεις των θεατρικν ργων ετε γι’ αυτνομη παρσταση. Τα Κρητικ Ιντερμδια κυμανονται απ 34 ως 224 στχους σ' κταση και διακρνονται 2 Τεχνοτροπικς Τσεις: μα περισστερο λυρικ και μα βασισμνη στη δρση και στον οπτικ εντυπωσιασμ, με σκηνικς ανγκες για μηχανματα, εντυπωσιακ κοστομια κι λλα θεαματικ εφφ, μουσικ και μπαλτα που αναπαριστον μχες (moresca). Τα θματ τους προρχονται απ την Ελληνικ Μυθολογα, τον Τρωικ Πλεμο και τις Σταυροφορες, με πηγς την Απελευθερωμνη Ιερουσαλμ (Gerusalemme liberata) του Τορκουτο Τσο και τις Μεταμορφσεις του Andrea dell’ Anguillara. Τα Ιντερμδια φανεται πως χρησιμοποιονταν αυτνομα σε σχση με τα ργα, αφο συχν μεταφρονται απ χειργραφο σε χειργραφο σε διαφορετικ ργο. Συνολικ εναι 18 κεμενα: τα 4 απ αυτ προρχονται απ την Ερωφλη, φανεται πως γρφτηκαν απ τον Χορττση κι εναι τα μνα που χουνε θεματικ συνοχ μεταξ τους. 4 Ιντερμδια χει κι ο Φορτουντος κι λλα 2 ο Στθης. Για τη Πανρια σζονται διαφορετικς σειρς Ιντερμεδων στα διφορα χειργραφα του ργου.
     Ποιμενικ ειδλλιο, Η Βοσκοπολα: Η μορφη Βοσκοπολα εναι ργο ανωνμου συγγραφα που τυπθηκε 1η φορ το 1627 στη Βενετα, με δαπνες ενς Κρητικο, του Νικολου Δρυμητινο, πως πληροφορομαστε απ ναν τεχνο επλογο που χει προσθσει ο διος. Αποτελεται απ 476 11σλλαβους ομοιοκατληκτους στχους χωρισμνους σε 119 4στιχες στροφς. Το ργο αφηγεται τη τυχαα συνντηση και τον κεραυνοβλο ρωτα ενς βοσκο και μιας πολ μορφης βοσκοπολας. Το ζευγρι ζησε λγες ευτυχισμνες μρες κι αποχωρστηκε ταν θα επστρεφε ο πατρας της κοπλας. Ο βοσκς της υποσχθηκε τι θα επιστρψει σ’ να μνα, αρρστησε μως και δεν μπρεσε να εκπληρσει την υπσχεσ του εγκαρως. ταν, μετ απ καιρ, επστρεψε, βρκε μνο τον πατρα της κοπλας, που του εξγησε πως η βοσκοπολα αρρστησε και πθανε απ τη στενοχρια της, γιατ πστεψε πως ο αγαπημνος της τη ξχασε. Στο ργο απαντνται λα τα μοτβα της Αρκαδικς Ποησης, πως οι ειδυλλιακς περιγραφς που δεν αντιστοιχον με το φυσικ τοπο της Κρτης.
     Η γλσσα εναι η Κρητικ Διλεκτος πως εχε διαμορφωθε στη Περοδο της Ακμς κι χι η μεσαιωνικ γλσσα των κειμνων της Περιδου της Προετοιμασας. Γι' αυτ υποθτουμε πως το ργο εχε γραφτε στα τλη του 16ου αι. στις αρχς του 17ου και πιθαντατα αρκετ πριν απ την 1η ντυπη κδοση, το 1627, πως μπορομε να συμπερνουμε απ τη πληροφορα του Δρυμητινο, πως δη ττε το ποημα εχε γνει δημοφιλς κι υπρχανε πολλ χειργραφ του. Το ργο αγαπθηκε πολ και κυκλοφοροσε σε πολλς χειργραφες κι ντυπες εκδσεις, χι μνο στη Κρτη, αλλ και στην υπλοιπη Ελλδα. Τραγουδθηκε πολ και σε διφορες προφορικς παραλλαγς και γι' αυτ πιστευτανε παλιτερα πως τανε λακ ργο.
     Μυθιστορα, Ερωτκριτος: Το εδος της Μυθιστορας, ιδιατερα δημοφιλς στους προηγομενους αινες, στη Κρητικ Λογοτεχνα εκπροσωπεται απ να μνο ργο, τον Ερωτκριτο του Κορνρου. Ωστσο, εναι πολ πιθαν κατ το τλος του 15ου αι. να γνανε στη Κρτη οι ομοιοκατληκτες διασκευς των Υστεροβυζαντινν Μυθιστοριν του Βελισσαρου και του Ιμπριου κι η ομοιοκατληκτη διασκευ του Απολλωνου απ το Ιταλικ Istoria d’ Apollonio di Tiro. Επομνως, η Παρδοση της Ελληνικς Μυθιστορας φανεται πως τανε διαδεδομνη και στη Κρτη κι εναι πιθαν ο Κορνρος να γνριζε κποια απ αυτ τα κεμενα. Ο Ερωτκριτος εναι να εκτενς μμετρο αφγημα που εξιστορε τον περιπετειδη ρωτα μεταξ της Αρετοσας, κρης του Βασιλι της Αθνας και του Ερωτκριτου, γιου ενς Αυλικο. Βασζεται στο γαλλικ κεμενο Paris et Vienne, μσω μιας ιταλικς διασκευς, απ το οποο μως χει αρκετς διαφορς στη πλοκ κι αναπλθει να ιπποτικ περιβλλον με πολλ παραμυθνια στοιχεα, τοποθετημνο στον ελληνικ κσμο. Πρκειται για να κεμενο στο οποο συνεννεται η Ελληνικ κι η Δυτικ Λογοτεχνικ Παρδοση της Μυθιστορας.

               Διδοση και πρσληψη της Κρητικς Λογοτεχνας

     Πολλ απ τα ργα της Περιδου της Προετοιμασας και της Περιδου της Ακμς γνρισαν μεγλη διδοση στο ελληνικ κοιν ως Λακ Λογοτεχνικ βιβλα μσω των ντυπων εκδσεων και συγκαταλγονται στα δημοφιλστερα αναγνσματα των Ελλνων κατ τη διρκεια της Τουρκοκρατας. Για παρδειγμα: ο Απκοπος, η Φυλλδα του Γαδρου, η Θυσα του Αβραμ, ο Ερωτκριτος, η Ερωφλη κι η μορφη Βοσκοπολα, κνανε περισστερες απ 10 επανεκδσεις μχρι το 1800. Κποια απ αυτ επσης, περσανε και στη προφορικ παρδοση και τμματ τους διαδθηκαν ως αυτνομα τραγοδια. Η Ερωφλη παιζταν σε πολλς περιοχς της Ελλδας σε δραματοποιημνες διασκευς. Αντθετα με το ευρ κοιν, η ποψη των λογων του 18ου αι. γι' αυτ ταν αρνητικ, κυρως εξαιτας της δημδους γλσσας και της επδρασης Δυτικν Προτπων. Η αναγνριση της σημασας της Κρητικς Λογοτεχνας, για τη γενικτερη εξλιξη της Νεοελληνικς Λογοτεχνας, γινε μετ το 1880, κυρως απ τους Υποστηρικτς του Δημοτικισμο.
     Ο Κωστς Παλαμς, για παρδειγμα, χαρακτρισε την Ερωφλη αρχ του Νεοελληνικο Θετρου. Σημαντικ ταν κι η επδραση των λογοτεχνικν ργων της Περιδου της Ακμς στη μεταγενστερη Νεοελληνικ Λογοτεχνα. Η Θεατρικ Παρδοση της Κρτης αποτλεσε Πρτυπο για τη μεταγενστερη Επτανησιακ κι Αιγαιοπελαγτικη Θεατρικ Παραγωγ. Ιδιατερα σημαντικ για την εξλιξη της Νεοελληνικς Ποησης ταν κι η επδραση της στιχουργικς των Κρητικν ργων της Ακμς και κυρως του Ερωτκριτου, σε μεταγενστερους ποιητς, πως ο Διονσιος Σολωμς, ο Κωστς Παλαμς κι ο γγελος Σικελιανς.
     Η Κρτη μεινε κτω απ την κυριαρχα των Βενετν απ το 1211 ως το 1669 περπου, ταν και αυτ υποδουλθηκε στους Τορκους. Στη διρκεια της ενετοκρατας το νησ γνρισε οικονομικ και εμπορικ ανπτυξη και παρουσασε πρα πολ μεγλη λογοτεχνικ ακμ. Τους δο πρτους αινες ο ντπιος πληθυσμς τρεφε εχθρικ συναισθματα προς τους Βενετος κατακτητς . Την περοδο αυτ πολλ χειργραφα αρχαων Ελλνων και Βυζαντινν συγγραφων αντιγρφονται στο νησ που γργορα εξελχθηκε σε πολιτισμικ κντρο. Οι μορφωμνοι μιλοσαν και τις δο γλσσες , εν ανμεσα στους ευγενες Βενετος , πολλο ταν εκενοι που δε θυμονταν πια την ευγενικ τους καταγωγ και δε διατηροσαν παρ το επνυμ τους και τα λγα φουδα που τους απμειναν. Η νθηση της λογοτεχνας στην Κρτη και η θαυμαστ κορφωση στην οποα φτασε οφελεται στην επιρρο της Ευρωπακς Αναγννησης, η οποα συντλεσε στη δημιουργα της Κρητικς Αναγννησης.
      Η νθηση αυτ δεν παρατηρθηκε μνο στα γρμματα αλλ και στην τχνη. τσι , στην αρχιτεκτονικ, τη μουσικ και τη ζωγραφικ, η βυζαντιν παρδοση δχτηκε στοιχεα της Ιταλικς Αναγννησης . Ιδρεται η Κρητικ σχολ Αγιογραφας, καινοριο ρεμα, στην αγιογραφα που οι περισστεροι εκπρσωποι της ταν Κρτες. Ο μεγλος ζωγρφος Δομνικος Θεοτοκπουλος (1540-1614) μαθτευσε στην Κρτη και το 1567 φυγε για τη Βενετα και μετ στο Τολδο της Ισπανας που γινε δισημος ως Εl Greco. Στη Κρτη στη περοδο της Αναγννησης γιναν γνωστ χι μνο το νομα του Δομνικου Θεοτοκπουλου, αλλ και του Βιτσντζου Κορνρου , του Γεργιου Χορττζη , του Θεοφνη , του Μιχαλ Δαμασκηνο κ.α.
     Στον τομα της Μουσικς (κοσμικς κι εκκλησιαστικς) παρατηρεται μεγλη νθηση. Πολλο ξνοι περιηγητς θαμασαν την αγπη του λαο της Κρτης στη μουσικ, το τραγοδι και τα ργανα που χρησιμοποιοσαν οι διφοροι καλλιτχνες. Η νθηση στην αρχιτεκτονικ αποτυπνεται στην κατασκευ λαμπρν δημοσων κτηρων, ναν, υδραγωγεων, δρμων, κρηνν, πλατειν, πυλν κ.α. που σζονται ως σμερα και αποτελον στολδια της πλης π.χ. Λτζια , Βασιλικ του Αγ.Μρκου, κρνη Μοροζνι , κρνη Μπμπο κι λλα πολλ. Η κρητικ αναγννηση κρτησε πολ, αλλ γινε η πτση της Κρτης στους Τορκους (1669) κι τσι διακπηκε η λογοτεχνικ παραγωγ κι ακολοθησε ενμισης αινας ποιητικς παρακμς. Μετ τη πτση του Βυζαντου στους Τορκους (1453) η Κρτη παραμνει το μοναδικ τμμα του ελληνισμο στο οποο η ελληνικ ιδα εξακολουθε να εναι ζωνταν. Τον 1ο αινα μετ την Αλωση τα δεγματα της πνευματικς δραστηριτητας του τουρκοκρατομενου ελληνισμο εναι περιορισμνα. Το 2ο μως μισ του 16ου αι. ο υπδουλος ελληνισμς αρχζει να δραστηριοποιεται πνευματικ. Αποφασιστικ ρλο σ' αυτ την αλλαγ παιξε η εκκλησα, που αντικατστησε την ανπαρκτη πολιτικ εξουσα κι ενσχυσε τη θρησκευτικ πστη και το εθνικ φρνημα των σκλαβωμνων Ελλνων. Με την δρυση σχολεων θλει να ενισχσει το Γνος με περισστερα παιδευτικ κντρα. Η φωτισμνη αυτ δραστηριτητα της εκκλησας ονομστηκε Θρησκευτικς Ουμανισμς. Ο κληρικς και λγιος Μελτιος Πηγς (1535 - 1602) θα χρησιμοποισει στους λγους του ζωνταν δημοτικ γλσσα. τσι καλλιεργεται η εκκλησιαστικ ρητορικ σε γλσσα δημοτικ, που θα χρησιμοποισουν κατπιν συστηματικ οι μεταγενστεροι εκκλησιαστικο ρτορες. Ο Κριλλος Λοκαρις (1572-1638) εναι η πιο μεγλη μορφ του θρησκευτικο ουμανισμο. Πατριρχης στην αρχ στην Αλεξνδρεια κι αργτερα στη Πλη (που τον εκτλεσαν οι Τορκοι) ανπτυξε σημαντικ δρση κι δρυσε το 1ο τυπογραφεο στο χρο του υπδουλου ελληνισμο. Ανακανισε επσης τη Πατριαρχικ Σχολ, που δδαξε ο Θεφιλος Κορυδαλες (1560-1645), που γραφε υπομνματα στα ργα του Αριστοτλη και δδαξε σε σχολεα, που ττε ιδρονταν σε πολλς πλεις. Σημαντικ μορφ της περιδου αυτς εναι κι ο Ευγνιος Γιαννολης ο Αιτωλς (1600-1682) που δδαξε κυρως σε μικρς πλεις της Αιτωλας κι Ευρυτανας.
     Στα πλασια αυτς της συναρπαστικς διερενησης, θα δομε το ποημα: Η μορφη Βοσκοπολα, αγνστου. Το ποημα αυτ εξετζεται τσον απ την οπτικ της αφηγηματικς του οργνωσης σο και της ιδιατερης πλοκς του, που παραπμπει σε μια μεγλη παρδοση ευρωπακν κειμνων του Μεσαωνα και της Αναγννησης. Σε συνρτηση πντοτε με το ευρωπακ ποιητικ πλασιο, που το κρητικ ποημα, παραπμπει η μελτη προσπαθε να δεξει ερμηνευτικς απορες που προκαλε το κεμενο. Αναλογες κι αποκλσεις απ αντστοιχα κεμενα εναι ο βασικς διερευνητικς ξονας που καταλγει στη πρταση πως η Βοσκοπολα εναι να κεμενο μοναδικ στα ελληνικ γρμματα και, παραδξως, δεν τυχε της πρπουσας προσοχς. Επιπλον, διερευνται η σχση του κρητικο ποιματος με το ποιμενικ επεισδιο στον Ερωτκριτο κι υποστηρζεται η θση πως ο Κορνρος τη γνριζε δη τη Βοσκοπολα και διαλγεται μαζ της. Ως προς τις δημδεις παραλλαγς της προτενεται νας σαφς διαχωρισμς τους σε 3 εδη και προκρνεται η σημασα μιας συγκεκριμνης παραλλαγς που διασζει χωρα που επιλουν ερμηνευτικ προβλματα του κειμνου της κδοσης του 1627. Η συνεξταση της Βοσκοπολας με το δημοτικ τραγοδι υποδεικνει μια ιδιατερη σχση του κρητικο ποιματος με μια συγκεκριμνη κατηγορα δημοτικν τραγουδιν, αυτ των μοιρολογιν. Με βση τον προφαν διλογο ανμεσα στο ντεχνο κεμενο και το δημοτικ μοιρολι προτενεται η χρση του ρου "δυστοπα", που αναφρεται στη σσταση ενς ζοφερο ποιητικο κσμου που οι ρωες επιλγουν να αυτοεξοριστον αφο βισουν τη τραγικ απλεια του αγαπημνου προσπου.
     ρωτας και θνατος συγκροτον το βασικ θεματικ ζεγος που πνω του δομεται η αφγηση της Βοσκοπολας. Η μελτη της αφηγηματικς οργνωσης του ποιητικο λγου δειξε πως δομεται σε 3 μρη, στοιχεο που συνηγορε υπρ της θσης για τις ιδιατερες λογοτεχνικς ικαντητες του αννυμου ποιητ. Η 3μερς αυτ δομ συντθεται στη βση επιμρους επεισοδων που η σχση εξετζεται με βση τις ννοιες της κυκλικτητας και της επαναληπτικτητας. Τλος, το κρητικ ποημα συνεξετζεται με πλειδα ευρωπακν ποιημτων. Ξεκινντας απ τις pastorelas του Marcabru και φθνοντας στη ποηση των Cavalcanti και Marino υποδεικνεται πως η Βοσκοπολα δεν εναι προν μμησης καμμας pastorella και κανενς ιταλικο ειδυλλου. Αν κι ο αρχικς locus amoenus κι η αρχικ περιγραφ μιας pastorella angelicata κατηθυναν την ρευνα προς την ευρωπακ ποηση, εντοτοις η ιστορα της Βοσκοπολας, η ιστορα ενς ατυχος ρωτα που εξελσσεται στο χρνο, με αρχ, μση και τλος, αποδεικνουν τη μοναδικτητα του κρητικο ποιματος. Το μεθοδολογικ υπβαθρο της παροσας μελτης εναι ερμηνευτικς και συγκριτικς τξης. Η συγκριτικ εξταση του ποιματος τσο με εικαστικ ργα της εποχς σο και με ποιητικ ργα του Μεσαωνα και της Αναγννησης βοθησαν στο να αποκατασταθε η κυραρχη γνμη για την λλειψη πρωτοτυπας της. Στην απδειξη της πρωτοτυπας του κρητικο ποιματος συνβαλε κι η συνανγνωσ του με το δημοτικ τραγοδι. Η συμβολ της παροσας μελτης γκειται στο γεγονς τι δεν χει ως τρα διερευνηθε συστηματικ το κρητικ ποημα οτε στη σχση του με την ευρωπακ ποηση οτε με την ελληνικ ποιητικ παρδοση. Ουσιαστικ η Βοσκοπολα εναι το ποημα της κρητικς ποησης της ακμς που αδικθηκε πιο πολ. Μια προσπθεια ακμα να υποδειχθε η ποιητικ αξα της Βοσκοπολας και το ερος των φιλολογικν θεμτων που την αφορον.




========================


                                Η μορφη Βοσκοπολα

ΕΙΣΑΓΩΓ:

     Ποιμενικ ειδλλιο, ργο αννυμου συγγραφα, αποτελομενο απ 476 11σλλαβους ομοιοκατληκτους στχους, εξαρετο δεγμα της ποιμενικς ποησης στον ελληνικ χρο. Αφηγεται την τυχαα συνντηση και τον κεραυνοβλο ρωτα ενς βοσκο και μιας πολ μορφης βοσκοπολας. Τοποθετεται χρονικ στην εποχ ακμς της κρητικς λογοτεχνας (περ. 1580-1669), εναι γραμμνο στην κρητικ διλεκτο κι αγαπθηκε πολ τσο απ τους λογους σο κι απ τον απλ λα. Του Νικολου Δρυμητινο.
     Η Βοσκοπολα, που τυπθηκε για 1η φορ το 1627 στη Βενετα, εναι ργο αννυμου συγγραφα. Αποτελεται απ 119 τετρστιχες στροφς και αφηγεται τον ρωτα ενς βοσκο και μιας βοσκοπολας στα ειδυλλιακ δση της Κρτης. Τα πρσωπα της Βοσκοπολας ουσιαστικ εναι μνο δο, οι νοι εραστς. Το τρτο πρσωπο, ο γρος πατρας της κοπλας, χρησιμεει μνο για την εξιστρηση του θαντου της κρης του. Τα πρσωπα παρουσιζονται πντα αν δο· κρια ονματα δεν υπρχουν· οι δο νοι αποκαλονται αμοιβαα "βοσκο".
     Αποτελεται απ 476 11σλλαβους ομοιοκατληκτους στχους, χωρισμνους σε 119 4στιχες στροφς κι αφηγεται τη τυχαα συνντηση και τον κεραυνοβλο ρωτα ενς βοσκο και μιας πολ μορφης βοσκοπολας. Αρχζει με τη λιτ, αλλ καρια περιγραφ, του μαγευτικο, ερημικο τοπου, που πλανιται ο νος με το κοπδι του. Ακολουθε η οραματικ εμφνιση της κρης κι η 1η συνντηση των δο νων. Το ζευγρι ζει μαζ λγες ευτυχισμνες μρες και χωρζεται ταν θα επστρεφε ο πατρας της κοπλας. Ο βοσκς υπσχεται στην αγαπημνη του τι θα επιστρψει σε να μνα, μως αρρωστανει και δεν μπορε να εκπληρσει την υπσχεσ του εγκαρως. ταν τελικ επιστρφει μετ απ καιρ, βρσκει μνο τον πατρα της κοπλας, που του εξηγε πως η βοσκοπολα αρρστησε και πθανε απ τη στενοχρια, επειδ πστεψε πως ο αγαπημνος της τη ξχασε. Το ποημα κορυφνεται με τον θρνο του νου πνω στον τφο της βοσκοπολας.

                            H πρτη κδοση της Βοσκοπολας 1627 Βενετα

     Λαμβνοντας υπψη πως το ργο εκδθηκε για πρτη φορ το 1627, οι μελετητς υπολογζουν πως γρφτηκε τουλχιστον 20 χρνια νωρτερα: τσι πιθαντατα εξηγεται και γιατ ξεχστηκε το νομα του ποιητ, που ασφαλς δεν ζοσε πια (Αλεξου 1963, 47). Για τη χρονολγηση της Βοσκοπολας μεγλη σημασα χει η γλωσσικ της μορφ. Απ τη γλσσα του ειδυλλου λεπουν οι αρχασμο κι ορισμνα μεσαιωνικ στοιχεα που χαρακτηρζουν τα ργα της πριμης κρητικς λογοτεχνας. Επομνως, πρπει να τοποθετηθε στην εποχ ακμς της κρητικς λογοτεχνας, στη περοδο που χαρακτηρζεται απ τη κανονικ και με συνπεια χρση του εξελιγμνου κρητικο ιδιματος ως λογοτεχνικο οργνου, πιθαντατα στα τλη του 16ου στις αρχς του 17ου αινα (Αλεξου 2002, 54).
     Η Βοσκοπολα θεωρθηκε για πολ καιρ αυθρμητο, απλοκ γννημα του λακο βου της Κρτης. Πολλο μελετητς τη βλπανε σα δημοτικ τραγοδι και πστεψαν τι το ργο βασζεται σε κποιο πραγματικ επεισδιο. Η αλθεια, μως, εναι τι ο μθος και τα πρσωπα, πως κι η αφλεια του φους, εναι συμβατικ. Τα θη δεν εναι στη πραγματικτητα οτε αγροτικ οτε αστικ, εναι τα συμβατικ θη που επιβλλει το λογοτεχνικ εδος. Η ερωτικ λιποθυμα, τα ειδυλλιακ σπλαια, οι ασπροντυμνες βοσκοπολες, οι ρωτες που κρατνε τξα, οι αναστεναγμο, η εκολη αγπη κι ο εκολος θνατος αποτελον λογοτεχνικ μοτβα που συνθτουνε τον τεχνητ κσμο της αρκαδικς ποησης. Το διο συμβατικ και ψετικο για τη Κρτη εναι το φυσικ και ζωικ περιβλλον, τα δση, τα θηρα και τα ελφια, που αποτελονε κοινος τπους της ιταλικς και γενικ της δυτικς βουκολικς ποησης (Αλεξου 1963, 37-39). Επομνως, λα τα παραπνω απαρτζουν ναν τεχνητ κσμο που δεν χει μεγλη σχση με τη ζω του κρητικο χωριο των χρνων της Βενετοκρατας. Στην Ελλδα, πρτος ο Κ. Θ. Δημαρς χαρακτρισε τη Βοσκοπολα λγιο ργο, τυπικ αναγεννησιακ ειδλλιο με τις υπερβολς αυτο του εδους, που γεννθηκε απ τη νοσταλγα του αστο για τη φυσικ ζω (Αλεξου 2002, 47-48).
     Το 1627 ο 1ος εκδτης της Βοσκοπολας, ο Βενετς Antonio Pinelli, μας πληροφορε στο εξφυλλο του ργου τι η κδοση γινε "με ξοδες του ευγενικο" Νικολου Δρυμητινο. Ο διος μιλ σε 1ο πρσωπο στον -τεχνο- επλογο που πρσθεσε στο ργο και μας πληροφορε πως το ποημα ττε ταν δη δημοφιλς, πως κυκλοφοροσανε πολλ χειργραφ του και πως ο διος διλεξε με περσσο κπον το καλλτερο (δηλαδ το πιο πιστ στο πρωττυπο) χειργραφο του ργου. Η ποιοτικ διαφορ ανμεσα στους στχους της Βοσκοπολας και τον τεχνο αυτ επλογο, η απκλισ του απ τον χαρακτρα του ποιματος, που εναι φανερ αισθητικς κι χι διδακτικς κι η δια η ρητ δλωση του Δρυμητινο τι διλεξε μια Βοσκοπολα γραμμνη, δηλαδ να χειργραφο του ργου και το τπωσε με ξοδ του, αφαιρονε κθε στριγμα απ την ποψη πως ο Δρυμητινς ταν ο ποιητς ο διασκευαστς της. Η εντητα του φους του ποιμενικο ειδυλλου δεχνει τι ο Δρυμητινς δεν ζτησε να μεταβλλει το ποημα με προσθκες κι αναπτξεις. Τα χσματα κι οι φθορς που υπρχουν σ' αυτ οφελονται στη κακ παρδοση και στην αμλεια της κδοσης κι χι σε μια συνειδητ επεξεργασα. Επομνως, το νομα του ποιητ παραμνει γνωστο. Καμμι μαρτυρα δε σζεται που να μπορε να στηρξει στω και μιαν υποθετικ τατιση· οτε κι η αναλογα του φους μ' λλα ργα μας βοηθ (Αλεξου 2002, 55-56). Πντως, η σχεδν θεατρικ δομ του ποιματος, που οφελεται στις γενικτερες επιλογς του δημιουργο, αποτελε νδειξη πιθανς θεατρικς περας κι, οπωσδποτε, της εξοικεωσς του με τις συμβσεις του νεοκλασσικο δρματος (Bancroft-Marcus 1997, 123).

                 Ο Σαγκλ εμπνεστηκε απ τη Βοσκοπολα

     πως χει δη αναφερθε, στην Αναγννηση της δυτικς Ευρπης η βουκολικ ποηση δεν ταν δημιοργημα των βοσκν, αλλ τχνη που εχε σκοπ να ξεκουρσει, με την επιτηδευμνη της αφλεια, τον κτοικο της πολιτεας. Ιδιατερα στην Ιταλα, η ποιμενικ ποηση ταν το αγαπημνο εδος των πριγκηπικν αυλν. Η κρητικ αρχοντικ κι αστικ κοινωνα του 1600 ζοσε, μες στα τεχη των πλεων, μια ζω ανλογη προς την ιταλικ, αλλ σε στεντερη επαφ με τη φση και το λα. τσι, ταν η ειδυλλιακ Αρκαδα της ιταλικς λογοτεχνας μεταφρθηκε στη Κρτη, το λογοτεχνικ αυτ εδος απκτησε ζω κι αληθοφνεια (Αλεξου 2002, 47). Εναι πολ πιθαν τι η καλλιργεια της βουκολικς λογοτεχνας στη Κρτη ρχισε με ιταλικ ργα μσα στους κκλους των Ακαδημιν που εχαν ιδρυθε στο Κστρο (Ηρκλειο) και στα Χανι απ λγιους βενετοκρητικος. σως κποιο ττοιο ιταλικ ποιμενικ ργο να εναι το πρτυπο της Βοσκοπολας. Σημαντικ, λ.χ., εναι η σχση της με το τελευταο μρος ενς περφημου στην εποχ του βουκολικο ιταλικο ποιματος, της Arcadia του Sannazaro, που τυπθηκε το 1502. Πντως, ποιο κι αν εναι το ξνο πρτυπο, η γνσια ελληνικ κφραση δωσε ελληνικ θος στα πρσωπα κι ελληνικ χαρακτρα στο ποημα. λλωστε, ξεχωρζει μες στην ευρωπακ ποιμενικ ποηση της εποχς της με τη διαγεια της πλοκς, την εκφραστικ ακρβεια και λιττητα, τη πειστικ απδοση των συναισθημτων, τον περιορισμ του συμβατικο, την αποφυγ της μακρυγορας και των μυθολογικν κοινοτοπιν. σως εναι το καλλτερο δεγμα του εδους σε ευρωπακ κλμακα, το μνο που ξιζε πραγματικ να φτσει ς την εποχ μας (Αλεξου 2002, 50-51).
     Η γλσσα του εναι η κρητικ διλεκτος, πως εχε διαμορφωθε στη περοδο της ακμς της κρητικς λογοτεχνας κι χι η (μικτ) μεσαιωνικ γλσσα των κειμνων της περιδου της προετοιμασας. Απ τις πρτες στροφς του ργου ο αναγνστης αισθνεται πως χει μπρος του να κεμενο ιδιωματικ. Ο ποιητς επιδικει τη καθαρτητα του ιδιματος, με τη πυκντητα των διαλεκτικν τπων και την αποφυγ των λγιων αλλ και των κοινν νεοελληνικν. Ο αννυμος Κρητικς πτυχε τον τνο της φυσικτητας, με την εκοσια λιτ κι απλ γλσσα, την απλ σνταξη, τα αραι κι επτηδες απριττα και κοιν επθετα, τις επαναλψεις λξεων και φρσεων, τη χρση των συννυμων και την αποφυγ των διασκελισμν. Η αμλεια, μως, σων αντγραφαν τη Βοσκοπολα τον καιρ που κυκλοφοροσε σε χειργραφα κι η γνωστ τση των τυπογρφων προς το λογιτερο και προς το μη ιδιωματικ, φθειραν σε μεγλο βαθμ τη γλσσα και τη στιχουργα του ργου (Αλεξου 2002, 51-52).
     Ο στχος εναι ο 11σλλαβος, αυστηρτερος μως τονικ απ τον ιταλικ. Στην κδοση του 1627 οι στχοι εναι χωρισμνοι σε 4στιχα, που δηλνονται χι με απσταση ανμεσα στις στροφς, αλλ με μετακνηση του 1ου στχου πιο αριστερ απ τους 3 λλους. Τα 4στιχα αντιστοιχον σε εντητες λογικο περιεχομνου και σπνια παρατηρεται να μη συμππτει η αρχ και το τλος του 4στιχου με την αρχ και το τλος μιας φρσης. Το ποημα χει 119 στροφς, αρχικ μως εχε 120, γιατ ασφαλς λεπει μια στροφ μετ τον στχο 324, πως φανεται απ το νημα. Στην πορεα η στιχουργικ μορφ απλουστετηκε, γινε λακτερη και τα 4στιχ της εναι πια απλ ζεγη ομοιοκατληκτων 2στχων (Αλεξου 2002, 53). ταν η Βοσκοπολα εκδθηκε 1η φορ στη Βενετα το 1627, η χειργραφη παρδοση κι οι αλλεπλληλες αντιγραφς και καταγραφς απ μνμης (η μικρ κταση του ργου διευκλυνε την αποστθιση) εχαν ασφαλς δη αλλοισει το ργο. Παρ' λ' αυτ, στην ντυπη κδοση του 1627 χι μνο δεν γινε καννας κριτικς λεγχος του χειρογρφου που χρησιμοποιθηκε και που φανεται τι ταν ελαττωματικ, αλλ προστθηκαν και να σφλματα (Αλεξου 1963, 13). Τη 1η αυτ κδοση ακολοθησαν πυκνς ανατυπσεις ως τα τλη του 18ου αι. στη Βενετα. Απ τις πολλς φιλολογικς εκδσεις μνημονεουμε κενες του É. Legrand (1869, 1870 και 1900), του Α. Γινναρη (1933), κδοση μεταθαντια, με τη φροντδα του Ν. Β. Τωμαδκη, καθς και του Λευτρη Αλεξου (1937). Οπωσδποτε, ξεχωρζει η κριτικ κδοση του Στυλιανο Αλεξου (1963), που στηρχθηκε στη 1η βενετικ κδοση του 1627 κι χι στις ανατυπσεις, προσπαθντας να σεβαστε τον χαρακτρα του ργου. Ο Αλεξου εξδωσε ξαν το ργο, μαζ με τον Απκοπο, το 1971 (ανατυπσεις 1979, 1998, 2002) με ορισμνες βελτισεις, λαμβνοντας υπψη του και το αποδιδμενο στο λγιο του 17ου αι. Λοντα Αλτιο χειργραφο του ργου -το 'κανε γνωστ ο Θωμς Παπαδπουλος το 1969-, που ανκει σε διαφορετικ κλδο της κειμενικς παρδοσης και παραδδει ενοτε ορθτερες γραφς. Τλος, το 2016, ο Alfred Vincent εξδωσε τη Βοσκοπολα σε μια "εχρηστη κδοση, που δεν εναι πια “αναστηλωτικ”, αλλ βρσκεται πιο κοντ στον χαρακτρα της πρτης βενετικς κδοσης και των ανατυπσεν της, απαλλαγμνη, πντως, απ τα πολυριθμα τυπογραφικ σφλματ τους" (Vincent 2016, οπισθφυλλο). Εξλλου, στη διδοση του ργου καταγρφεται κι αξιοσημεωτη μεταφραστικ τχη: μα αννυμη ανκδοτη λατινικ μετφραση στα τλη του 17ου αι., η αγγλικ απδοση του Marshall (1929) και, τλος, η ιταλικ απ ομδα μεταφραστν (Αλεξου, Pontani κ.., 1975).
     Η Βοσκοπολα, πως κι λλα ργα της κρητικς λογοτεχνας, αγαπθηκε κι απ τους λογους κι απ το λα. Αυτ φανεται απ τη χειργραφη διδοσ της κι απ τις πυκνς ντυπες εκδσεις της. Σαφες επιρρος της υπρχουν στο ργο του Σολωμο, εν στο παρελθν η ρευνα χει εντοπσει απηχσεις της και στην ιστορα της Haidee απ τον περφημο Don Juan του Λρδου Βρωνα (Αλεξου 2002, 58), ποψη που μως, σμφωνα με τα τελευταα πορσματα της ρευνας, οφελεται σε παρεξγηση και πρπει να αναιρεθε (Κατσιγιννης 2011, 287-305). Εξλλου, το ειδλλιο απομνημονετηκε και τραγουδθηκε πολ σε διφορες προφορικς παραλλαγς χι μνο στη Κρτη, αλλ και στη Μλο, τη Νξο, τη Χο κι αλλο (Αλεξου 2002, 57).

     Στυλιανς Αλεξου (επιμ.), Η Βοσκοπολα. Κρητικ ειδλλιο του 1600, Εταιρα Κρητικν Ιστορικν Μελετν, Ηρκλειο 1963.



Η Βοσκοπολα η εμορφη οτως ωνομασμνη
εις τπον κεις φανρωσιν τρα νεωστ βαλμνη,
μ ξοδες του ευγενικο Νικολο του εκ Κρτης,
Δρυμητινς το πκλην του ο Αποκορωντης,
κοντ εις τον φιλλληνα Αντνι τον Πινλλι
συντιθεμνη εμορφα με μετρημνα μλη.

Ενετησιν τει απ θεογονας 'αχκζ' (1629)
                      con privilegio
                _________________

     Ο νεαρς βοσκς περιπλανιται στα δση με το κοπδι του.
     Ξαφνικ βλπει μπροστ του μια μορφη κρη και μαγεεται απ τα κλλη της.

Σε μεγλην ἐξορι, σ’ ἕνα λαγκδι,
μιὰν ταχινὴν ἐπῆγα στὸ κουρδι,
σὲ δντρη, σὲ λειβδια, σὲ ποτμια,
σὲ δροσερὰ καὶ τρυφερὰ καλμια.
Μσα στὰ δντρη κεῖνα τ’ ἀθισμνα,
ποὺ βσκαν τὰ λαφκια τὰ καημνα,
στὴ γῆ τὴ δροσερ, στὰ χορταρκια,
ποὺ γλυκοκιλαδοῦσαν τὰ πουλκια,
πανρια λυγερ, πανρια κρη
ὡσὰν καλὴ καρδιὰ κι ὡραα στὰ θρη,
ἔβλεπε κποια πρβατα δικ τζη
κ’ ἔλαμπε σὰν τὸν ἥλιον ἡ ὀμορφι τζη.
Ξαθ ’σαν τὰ μαλλιὰ τσῆ κεφαλῆς τση,
καμρι καὶ στολδι τὸ κορμ τζη,
κ’ ἡ φορεσι, ποὺ φρειεν, ἦτον ἄσπρη
κ’ ἔλαμπε σὰν τὸν οὐρανὸ μὲ τ’ ἄστρη.
Στρφομαι καὶ θωρῶ τη μὲς στὰ μτια
κ’ ἐρργην ἡ καρδι μου τρα κομμτια,
γιατὶ ἔρωτες εἶχαν κ’ ἐδοξεῦγα
καὶ νὰ μὲ σαττψουν ἐγυρεῦγα.

Κι ὡς μ’ εἴδασιν οἱ ἔρωτες κοντ τως
μὲ προθυμιὰν ἁπλῶσα στ’ ἄρματ τως
καὶ πινουσι σαττες καὶ βερτνια
γιὰ νὰ μοῦ δσουν κρση τὴν αἰνια.
Καὶ στὴν καρδιὰ ἡ σαττα τως μὲ σνει·
εἶπα καὶ τὸ κορμ μου δὲ γλυτνει·
τὸ φῶς μου καὶ τὰ μτια ἐθαμπωθῆκα
καὶ σὲ καημὸν ἀρφνητον ἐμπῆκα.
Κι ὀμπρὸς στὴ βρση πφτω λιγωμνος
κ’ ἡ κρη ἐθρρειε κ’ εἶμαι ἀποθαμνος.
Λγει: "Τῶν ἀμματιῶ μου τὰ παιγνδια
ἐθανατῶσαν τὸ βοσκὸν αἰφνδια.
Ἔρχεται πρὸς ἐμνα καὶ γνωρζει
πὼς εἶμαι λιγωμνος κι ἀρχινζει
νὰ παρνη ὡσὰν καλὴ καρδιὰ κι ἀρα
ἡ πλουμιστ μου κι ἄσπρη περιστρα.
Καὶ παρνει κρυὸ νερὸν ἀπὸ τὴ βρση
κ’ ἔρχεται πρὸς ἐμνα νὰ τὸ χση·
ρανει καὶ λαντουρᾶ τὸ πρσωπ μου
λογιζοντας πὼς ν ’ναι γιατρικ μου.

Τὸ πρσωπ μου ξαναρρανει πλι,
ὡγιὰ νὰ μὲ συφρη ἀπὸ τὴ ζλη.
Μὲ τὸ νερὸν ἐκεῖνο μοῦ φανστη
τὸ πὼς ὁ λογισμς μου ἐξεζαλστη.
Κι ἀπὸ τὴ γῆν ἐμζωξε γιὰ μνα
βτανα καὶ λουλοδια μυρισμνα·
τὰ λολουδα κ’ οἱ ἀθοὶ μυρζαν τσα,
νεκρὸν ἀπὸ τὸν Ἅδη μ’ ἐσηκῶσα.
Σ’ ἔγνοια πολλὴν ἐμπῆκα πῶς ν’ ἀρχσω
κ’ εἰς εἶντα μδο νὰ τσῆ φχαριστσω
τὸ σπλχνος τὸ πολ, τὴν καλωσνη,
ὁπο ’δειξε σ’ ἐμὲ τὴν ὥρα κενη.
Λγω τση: "Σ’ εἶντα μδο νὰ γυρψω
τὸ σπλχνος τὸ πολὺ νὰ σ’ ἀντιμψω;
Καὶ πῶς νὰ διξω ’ς τοῦτο τὸ γομρι,
ἀνγνωρος νὰ μὴ φανῶ στὴ χρη;
Τὸ αἷμα τσῆ καρδιᾶς μου κι ἂ σοῦ δσω,
δὲν ἠμπορῶ τὸ χρις μου νὰ πλερσω
οὐδὲ τὴν καλωσνη σου τὴν τση
ὁ λγος μου μπορεῖ νὰ τὴν πλερση."

Ἀπιλογᾶται ττες τὸ κορσο,
λγει μου: "Τὸ κορμ σου ἐπὰ στὸ δσο
εὑρθηκε σὲ κντυνο περσσο
καὶ θλεις νὰ τὸ δῶ νὰ μὴ βουηθσω;
Ποιὸς ἄθρωπος μοῦ τ ’θελε παινσει
καὶ ποιὸς θεὸς μοῦ τ ’χε συχωρσει;
Ποιὰ λυγερὴ δὲ μ’ εἶχε κατακρνει,
ἄσπλαχνη νὰ φανῶ τὴν ὥρα κενη;
Κ’ οἱ πτρες μοῦ τὸ θλασι γογγσει,
μὲ δχως πλερωμὴ νὰ σ’ εἶχ’ ἀφσει.
Ὥς καὶ ἡ ἀσκι μου μ’ ἤθελε μισσει,
ἂ δὲν ἤθελα κμει δκια κρση.
Ἄσπλαχνη καὶ κακὴ μ’ ἤθελαν κρζει·
ὅλοι μικροὶ μεγλοι μ’ ἀτιμζει·
τὰ πρβατ μου ἐθλασινε φγει
κι οὐδ’ ἄθρωπος ποτὲ μοῦ ’θελε σμγει.
Δὲν ἧτο μπορετὸ κι ἀλλιῶς νὰ κμω
καὶ κλλια βαλθῆν ἤθελα τὴν ἄμμο
μὲ ἵδρωτα, μὲ πθο νὰ μετρσω,
παρ ττοιο βοσκὸ νὰ μὴ βουηθσω.

Γεῖς φρνιμος βοσκὸς μ’ ὄμορφα κλλη
εὑρθηκε σὲ παιδεμ μεγλη
κ’ ἤμουνε κρατημνη νὰ βουηθσω,
κπο νὰ βλω νὰ τὸν ἀναστσω.
Μ’ ἀποὺ τὴ φχαριστι, βοσκ, τὴν τση,
ἁποὺ μιλεῖς καὶ δδεις μου μὲ γνση,
σ’ ἀγπη περισσὴ βαλμνη μ’ ἔχεις
κ’ εἰς τὰ θελματ σου, νὰ κατχης.
Τσῆ ξᾶς μου μπλιὸ δὲν εἶν’ τὰ λογικ μου
νὰ πγω ν’ ἀκλουθῶ στὰ πρβατ μου,
μ ’χω χαρὰ νὰ στκω στὸ λειβδι,
συντροφιασμνοι ν ’μεσταν ὁμδι."
Ἀφνω πᾶσα ἕνα νὰ λογιση,
πση χαρὰν ἐπῆρα κεῖ στὰ δση
μιλντας τσὶ καημος μου καὶ τὰ πθη
κ’ ἡ συνοδει μου στὰ πεθμου ν ’ρθη.
Σὰν τ χαρ ’τον ττες ἡ δικ μου
καὶ τ δροσιν, ὁπο ’δεν τὸ κορμ μου!
Ἄλλος βοσκὸς στὸν κσμο δὲν ἐχρη
οὐδὲ κ’ εἰς τὸ γιαλὸ χαρεται ψρι.

Λγω της: τα γλυκ σου μορφα μτια
εκμαν την καρδιν μου τρα κομμτια
κεναι βαρ τινς να το πιστεση
μαχαρι οπο λαβση να γιατρεση.
Μ' ς τον μπορετ ξετελειωμνον
να γνη το μισθ σοu τρχισμνον,
να τθελε μαντψη η μορφι σου
πψε να κοιμθηκα κονδ σου.
Διατ μακρ 'πο δναι η κατοικι μου
π ' ρμγω κθ' αργ τα πρβατ μου,
και δεν μπορομε πψε κε να πμε ,
μ' ς θσωμεν επ στα χρτα χμαι.
Γλυκι μ' πηλογται το κορσο
λγια για ν χαρ και νγαλλισω
γλυκι και ζαχαρνι' πηλογθη,
κεiς κενον που της επα μ' αποκρθη.
Λγει: το φως τζ μρας λιγοστανει,
κι ο λιος, γουρ μου, θε να πηανη
τζη νκτας το σκοτδι μας σιμνει
κη κρυτητα του δσου μας πλακνει.

Μ' ακλοθα μου λοιπν να πα να βρομε
επ κοντ το σπλαιον να μπομε,
να φας να πς και να καλοκαρδσης,
και στρμα φτωχικν ν'ανακκουμπσης.
Και θλουμε χαρ και ξεφαντση
με τραγοδια, με ψωμ μα και με βρση,
και ας εναι μοναχ του το κουρδι,
και ας βσκεται σ' αυτνο το λιβδι.
Και ας εναι το κουρδι μοναχν του
και ας χαρεται και αυτ δια το βοσκν του,
τα πρβατα και πλοιπα δικ σου
ας εναι π κοντ στα πρβατ σου.

Με πλεσια προθυμι κοι δυ κινομε,
το δσον επουδζαμεν να βρομε,
τα χρια ενος ταλλο μας εκρατομαν
πασχαροι τη στρτ' επορπατομαν.
Τη στρτα περπατομαν  'ς περβολκι,
βρσκω βαγι και κφτω να κλαδκι,
κνω γοργ πιτδειο δαχτυλδι
και δδω το ατηνς και μνα αυτνη.
Με τα παιγνδια επηαναμε τη στρτα,
τα δντρη τον λολουδα γιομτα,
επφτασιν οι ανθο, περιχοσα,
τα κλλη της αφντρας μου επλουμοσα.
λαμπεν ο ουρανς τστρη γεμτος
και ο νεμος εφσα ο δροστος,
ντε στο σπλαιο σσαμεν αιφνδια
με γλια, με χαρς, με τα παιγνδια.
Στη μια μερι του σπλιου 'χε χωσμνη
φωτι απ τη μρα φυλαμνη,
σπουδζει και την φτει το κορσο
με ξλα που βαστοσ' απ το δσο. 

Στου σκουτελιο τον πτο εχε λυχνρι,
τανε μια χαρ κνα καμρι,
η πλουμιστ και σπρη περιστρα
οσ'χεν εδεκε χαρ μου 'φρα'.
Εστρφηκα στο σπλαιο και συντρου
την ομορφιν οπο'χε γρου-γρου
και απξω εχε σαν περιπλοκδι,
οπο το περιπλξαμεν ομδι.
Απξω με μυρτις, με ροσμαρνους,
με γοδουρους, με βλους και με κρνους,
το εχε το κορσιο στολισμνο,
και μριζε το σπλαιο το καημνο.
Πιδξια και πιτδεια ησν βαλμνα,
σανε τα τζικλια κρεμασμνα,
κνα χαλκωματκι εχε κοντ της,
π' ρμεγε κθ' αργ τα πρβατ της.
Απνω απ' λα βλπω εν κλινρι
ποτονε μια χαρ κνα καμρι,
φτωχκι, μα στρωμνο τον πιτδεια
ογι καλς καρδις και δια παιγνδια.

Ρωτ την: "Αδελφος χεις γη κρη,
και ποιον χεις στο σπλαιν νοικοκρη,
διατ' εδα μια κουρτλλ' ακονισμνη
και με λουρ καινοργιο κρεμασμνη".
Λγει μου: "Κρην χω γεροντκι,
και απ τα ψς επγε στο χαρκι,
να κψη πτρα ογι να κτση μντρα,
και μ' φηκε, ως βλπεις, δχως ντρα.
Δεν ρχεται ως την λλην εβδομδα,
κ'χεις τζι μρες τοτες μοναξδα,
εγμαι πα στο σπλαιο να κατχεις.
γνοια καμι δι' νθρωπον μν χης.
Εγ αδελφος δεν χω ουδ μννα,
εναι καιρς πολς που αποθνα',
εγμαι με τον κρην μου οι δυ μας,
ετοτο το σπλαιον εναι δικ μας".
Πινει ψωμ, τυρ, χλωρ μαλκα,
κρον αρνν οφτ απνω 'ς πλκα
οποχε δια τραπζι και ορδινιζει
και με σπουδ δια δεπνον λογαριζει.

Εχε και ξυδωτ κρασ δαμκι
σ' να μικρ και πλουμιστ φλασκκι,
και με συγκερν κρυ νερ και πνει,
και απκεις με καλε και μνα δνει.
Μα λγω της: "Κυρ, κρασ δεν πνω,
δεν τργω απ το κρις το κρυν εκενο,
δεν θλη μαντψη η ομορφι σου
νναι με το φιλν το κλεσμ σου".
Ως τκουσε ντα τζ' επα, φτει και σβνει,
ωσν το φασκολολουδον εγνη,
τα ρδα τζη επληθνασι, και φνη
ωσν εις το σκοτδι το πυροφνι.
Τα μτια χαμηλνει και μιλε μου:
"Δεν τονε πρεπν ουδ τιμ μου
ττοιας λογς αδιντροπα να διξω
μα σνα πρπει να καταδικσω".
Εσ χεις εξουσι και πι και δς μου
και θεληματικς και στανικς μου,
και πιε σο θες και σο που ορζει
διατ ποτ μου λλο θλω γνωρζει.

Ἔπιαμε μιὰ καὶ δυ∙ συγκερασμνο
ἤτονε τὸ πιοτ μας τὸ καημνο,
μὲ τὰ φιλιὰ στὸ δροσερὸν ἀρα
καὶ μὲ τὸ πισε ἑνοὺς τ’ ἀλλοῦ τὴ χρα.
Ὁ πρῶτος λγος, ὁποὺ λω στὴν κρη:
"Πολλ ’μαι κουρασμνος ’πὸ τὰ ὄρη
κ’ ἤθελα νὰ μοῦ ἔκανες τὴ χρη
νὰ πγαμε γοργὸν εἰς τὸ κλινρι."
Προθυμερὰ σιμνομε στὴν κλνη
θτομε ἀγκαλιασμνοι ἐγὼ κ’ ἐκενη·
καὶ μὲ τὸ παῖξε - γλασε ἀρχινζει
ὅλη ἡ ἀνατολὴ νὰ κοκκινζη.
Κ’ εἰς λγην ὥρα βλπομε τὸν ἥλιο
κ’ ἐξπλωνε τσ’ ἀκτῖνες του στὸ σπλιο·
περιλαμπὰς τὸν ἥλιο χαιρετοῦμε
καὶ πμε τὰ κουρδια μας νὰ βροῦμε.
Καὶ πλι τὸ βραδὺ στὸν ἴδιον τπο
εὑρσκομστα μὲ πιδξιον τρπο,
π’ ἄθρωπος δὲν ἐμπρει νὰ γνωρση
οὐδὲ ποσῶς νὰ μᾶσε μολοση.

Μ ’ρθεν ἐκεν’ ἡ ὥρα ἡ πρικαμνη,
τὸ γροντα τὸν κρη τζη ἀνιμνει
καὶ λγει μου ἀποσπρας ἡ κερ μου:
"Ταχι, βοσκ, νὰ σ ’χα συντροφι μου!
Τὸν κρη μου ταχιὰ τὸν ἀνιμνω
κι ἀπὸ τὸ σπλιο οὐδὲ ποσῶς ἐβγανω·
ἄμε καὶ σὺ στὴ μντρα τὴ δικ σου
καὶ μὲς στὸ μῆνα πλι μοῦ θυμσου·
ἐπὰ στὸν ἴδιον τπο νὰ γυρσης
οὐδὲ ποτ σου μὴ μ’ ἀλησμονσης,
γιατὶ ττες ὁ κρης μου καὶ πλι
δουλειὰν ἔχει ἐδεκεῖ νὰ κμη κι ἄλλη."
Τὴ νκτα κενη θτω πρικαμνος
μὲ λογισμὸ μεγλον ὁ καημνος·
τὸ Θεὸν ἐπαρακλου νὰ μ’ ἀξιση
νὰ μὴ βιαστῆ γοργὸ νὰ ξημερση.
Μὰ λγω τσ’ ἄχολης μου περιστρας:
"Πολλὰ βαρανω πρὸς τὸ φῶς τσῆ μρας,
γιατὶ παρὰ ποτὲ τοῦτο τὸ βρδυ
ἐβιστη νὰ μὴ μενωμεν ὁμδι."

Καὶ πρὸς τὸν ἥλιο, πο ’χα πντα θρρος,
κλαω μὲ παραπνεση καὶ βρος:
"Ὦ ἥλιε μου, πολλὴ χαρὰ ποὺ φρνεις,
γιὰ ποιὰ ἀφορμὴν ἐμνα τνε παρνεις;"
Σκνομ’ ἐγὼ πρωττερ’ ἀπὸ κενη
κι ἀφνω την κ’ ἐκετετο στὴν κλνη·
σιμνω δὰ καὶ σκφτω καὶ φιλῶ τη
καὶ μ’ ἀναστεναγμὸ ποχαιρετῶ τη:
"Γειὰ καὶ χαρὰ σ’ ἀφνω νὰ τὴν ἔχης
καὶ κμε, πρδικ μου, νὰ κατχης
κι ἂ ζσω, μὲς στὸ μῆνα ἔρχομαι πλι
νὰ βρῶ τ’ ἀγγελικ, ὄμορφ σου κλλη."
Στρφεται καὶ θωρεῖ με κι ἀρχινζει
τὸ ριζικ τζη ν’ ἀναθεματζη·
τὰ δκρυ της ἄρχισαν κ’ ἐτρχα
τὰ κοραλλνια χελη της ἐβρχα:
"Ἀνθεμ σε, μοῖρα μου καημνη,
ποῦ μοῦ τὴν εἶχες τοτη φυλαμνη·
ὡς ἧψα τὸ κερ, νὰ μοῦ τὸ σβσης,
σὲ μεγλη σκοτγρα νὰ μ’ ἀφσης!"

Σηκνεται καὶ θὲ νὰ παραγγελη
κ’ ἐτρμασι τὰ ζαχαρνια χελη
κι ἀπὸ τὰ δκρυα πασανεὶς ἐγροκα
τὸ βρος, ὁποὺ εἶχε καὶ τὴν πρκα.
Καὶ λγει μου: "Βοσκ, ἄμε, ποὺ ν ’χης
καμρι καὶ χαρς, ὅπου κι ἄ λχης·
κι ὅπου κι ἂν εἶσαι, ὁ νοῦς μου εἶ στὰ ξνα
νὰ ζσω, νὰ τελεισω μετὰ σνα.
Τσῆ ποθητῆς, ποὺ σ’ εἶχε σὰν τὸ φῶς τση
κ’ ἐδιλεξε νὰ σ’ ἔχη σντροφ τζη,
θυμσου τση, μὴ τὴν ξαλησμονσης
καὶ κμε το γοργὸ γιὰ νὰ γυρσης."
─ "Ὅνταν ἰδῆς τὸν κρακα ν’ ἀσπρση
καὶ τὸν αὐγερινὸ ν’ ἀποσπερση,
κορμ δχως ψυχ νὰ πορπατση,
ττες κ’ ἐγὼ θλω σ’ ἀλησμονσει.
Πιὰ γλγορα στὴ γῆ νὰ ζση ψρι
κι ὁ ἔρωτας νὰ χση τὸ δοξρι
κ’ ἡ νκτα δχως ἄστρα καὶ δροσολα
παρὰ ν’ ἀφσω ττοια βοσκοπολα.

Μ’ ἀπετις μοῦ ’ναι τοῦ φτωχοῦ γραμμνο
νὰ πορπατῶ ἀπὸ δῶ, μακρὰ νὰ πηανω
παραγγελιὰ σ’ ἀφνω νὰ θυμᾶσαι·
πντα στὸ νοῦ σου μετὰ μνα ν ’σαι."
Μὲ κλματα κ’ ἐγὼ ἀπὸ κεῖ μισεγω,
πγω τὰ πρβατ μου νὰ γυρεγω
κι ἀγλι - ἀγλι μκρυνα τὸν τπο
μὲ βσανα, μὲ πρκες καὶ μὲ κπο.
Μὰ πρασεν ὁ μνας, ἧρθ’ ἡ ὥρα
νὰ πὰ νὰ βρῶ ἐκενη τὴν πανρια,
μὰ θλησεν ἡ μοῖρα μου τ’ ἀζπη,
τὸ ριζικ μου κ’ ἡ πολλ τζη ἀγπη
κ’ ἔπεσ’ ἀρρωστημνος στὸ κλινρι
κ’ ἐλγεψ μου ἡ δναμη κ’ ἡ χρη,
καὶ πρχου γινω, νὰ καλοτερψω,
στρτα νὰ πορπατσω πρὶν μπορσω.
Ἐπρασεν ὁ μνας πρὶ νὰ θσω
κ’ ἐδιβη κι ἄλλος, ὥστε νὰ μπορσω
νὰ πορπατσω, νὰ σαλευγουδσω,
νὰ πὰ νὰ τὴν εὑρῶ, νὰ τσῆ μιλσω.

Μὰ μσα ’ς τσὶ δυὸ μῆνες ἐγροικομου
τὴ δναμη δαμκι τοῦ κορμιοῦ μου·
μὲ πλσια προθυμιὰ κινῶ νὰ πω
κρατντας τὸ ραβδκι ν’ ἀκουμπω. 
Μεγλον φβον εχα και περσσο,
και δεν εμπρουν να καλλιτερσω,
διατ' πεσα και ργη το σπαθ μου,
κ'λθα και γιγυρα εις την αποστροφ μου.
Κσυρε τρεις φωνς και ξπασ με,
ταν γλυκ κοιμομουν ξπνησ με,
κρθαν κακ σκυλι ωσν πνηγρι
να φγωσι ταρν μου το πουλιρι.
Εγρκουν απ το δσο της να κλαγη
η καθαρνια βρση, να μου λγη
το πως η αρρωστι κι η ργητα μου
κρβουνα θε να βλουν στην καρδι μου.
Το νμενα να μθω και φοβομου'
τν ρα κενη εγμισ το ο νους μου
και δεν ημπρουν να καλοκαρδσω,
ουδ να ιδ, ουδ ν'αντρανσω.

Φτνω, θωρ το σπλαιο αραχνιασμνο,
με βορκα, με πηλ ναμουρδωμνο,
αλλοις λογς με δχτη το καημνο
παρ που μοχε πρντης μαθημνο.

Σ’ ἑνοὺς βουνοῦ κορφ, σ’ ἕνα χαρκι
ξανογω καὶ θωρῶ ’να γεροντκι
κ’ ἔβλεπε κποια πρβατα ὁ καημνος,
ἀδναμος καὶ μαυροφορεμνος.
Σφυρζω καὶ φωνζω, χαιρετῶ τον
καὶ γιὰ τὴ βοσκοπολ’ ἀναρωτῶ τον·
μὲ φβο καὶ μὲ τρμο τοῦ δηγομου
καὶ τὰ δὲν ἤθελ’ ἄκουα κ’ ἐφουκρομου.
Γροικῶ τὸ γρο ὀμπρὸς κι ἀναστενζει,
τὸ ριζικ, τὴ μοῖραν του ἀτιμζει
καὶ κλαοντας μοῦ λγει: "Ἡ πεθυμι σου
ἀπθανε, δὲν εἶναι πλιὰ κοντ σου.
Γι’ αὐτενη, ποὺ ρωτᾶς, ἦτον παιδ μου,
θρρος μου τοῦ φτωχοῦ κι ἀπαντοχ μου,
μὰ ὁ Χρος τὴν ἐπῆρεν ἀπ’ ὀμπρς μου
κ’ ἐθμπωσε τὰ μτια καὶ τὸ φῶς μου.

Καλκαρδ τον πντα καὶ χαρ μου,
ἀνπαψη πολλὴ στὰ γερατει μου,
μὰ ὁ λογισμς, ἁπο ’χε πᾶσα βρδυ,
παρκαιρα τὴν ἔβαλε στὸν Ἅδη.
Ὁλημερνὶς κι ὁληνυκτὶς νὰ κλαγη,
χλια κακὰ τσῆ μορας τση νὰ λγη,
σὰν τὸ κερὶ ἐλγαινε, ὅνταν ἅφτη,
ὥστε ποὺ διβην εἰς τὴ γῆ κ’ ἐθφτη.
Ποτὲ τὴ νκτα δὲν ἐθρειεν ὕπνο
οὐδ’ ἔτρωγε τὸ γιμα οὐδὲ τὸ δεῖπνο.
Ἔδιωχνεν ἀπ’ ὀμπρς τση τὸ κουρδι,
ποὺ τ ’χε συντροφιὰ κ’ ἦσαν ὁμδι.
Πολλὲς φορὲς στὸν ὕπνο τζη ἐξυπᾶτο,
ἀμοναχ τζη ἐμλειε κ’ ἐδηγᾶτο
κι ὥρα τὴ μιὰ μερὰ κι ἄλλη νὰ πιση
ἕνα καλὸ βοσκ, πο ’χε στὰ δση.
Ἐξπνουν τηνε ττες κ’ ἔλεγ τζη
εντα πολλὰ βαρ ’ν τὰ ὄνειρα τζη
κ’ εἶντ ’ναι τὰ δηγᾶται καὶ τὰ λγει
καὶ πραυτας ἀρχνιζε νὰ κλαγη:

"Κρη, μεγλον ἄδικο μοῦ κνεις
νὰ μὲ ξυπνᾶς καὶ νὰ μ’ ἀναθιβνης,
τὴν ὥραν, ὅπου βλπω στ’ ὄνειρ μου
τὸν πολυαγαπημνο τὸ βοσκ μου."
Τὰ ’ννιμερ τζη ἦσαν ὀψς, ὑγι μου.
Τὴν ὥρα, ποὺ ξεψχα, ἐμλησ μου·
παραγγελιὰ μ’ ἀφῆκε: "Ἐπὰ στὰ δση
ἕνας καλὸς βοσκὸς θλει περσει,
μελαχρινς, λιγνὸς καὶ γελασιρης,
νος καὶ μαυρομτης, διωματρης,
καὶ θλει σὲ ρωτξει, ὡγιὰ νὰ μθη
γιὰ κενην, ὁποὺ ἀπθανε κ’ ἐχθη.
Καὶ νὰ τοῦ πῆς πὼς εἶν’ ἀποθαμνη,
μὰ δὲν τοῦ λησμονᾶ ποτὲ ἡ καημνη·
κι ἄς τηνὲ λυπηθῆ κι ἄς τηνὲ κλψη,
τὰ ροῦχα του γιὰ λγου τζη νὰ βψη.
Τὴν ἀφορμὴ τοῦ ’π, πὼς τὴν ἐχσε,
ὡσὰν εἶδε τὴ μρα κ’ ἐπερσε:
ζιμιὸ ἀλησμνησ τη τὴν καημνη·
γιὰ κεῖνο ἐθανατθη πρικαμνη."

Καὶ ἀπὸ τὰ σουσομια ἐκεῖνος εἶσαι
καὶ κλαγει σε ἡ καρδι μου καὶ πονεῖ σε,
γιατ’ ἤθελα παιδ μου νὰ σὲ κμω
κ’ εἴχαμε μιλημνα γιὰ τὸ γμο."
Ἔκλαιγεν ἡ καρδι μου κ’ ἐθρηνᾶτο,
σὰν ἄκουσα ττοιας λογῆς μαντᾶτο·
οὐδ’ ἔβλεπα οὐδ’ ἄκουα οὐδ’ ἐθρου·
στὰ πδια μου νὰ στκω δὲν ἐμπρου.
Κι ἀρχνισα τὴ μοῖρα μου νὰ βρζω,
τὸ ριζικ μου ν’ ἀναθεματζω,
τὸν ἔρωτα τὸν ψετη ν’ ἀτιμζω
καὶ μπλιὸ γιὰ τὴ ζωὴ νὰ μὴ λογιζω:
"Κρη γον, νὰ ζσης, ἀφεντκι,
μὴ βαρεθῆς τὴ στρτα καμποσκι
νὰ πμε στὸ μνημορι τσῆ κερᾶς μου,
νὰ κμω τὸ κοντντο τσῆ καρδιᾶς μου.
Σὲ σπλιο σκοτεινὸ νὰ κατοικσω,
ποτὲ παρηγοριὰ νὰ μὴ γροικσω,
μὰ πντα μοναχς μου νὰ γυρζω
οὐδὲ νὰ δῶ οὐδὲ ν’ ἀναντρανζω.

Δχως γαμπ, ξεπδητος νὰ πηανω
’ς τπον ἀγκαθερὸ καὶ χιονισμνο,
νὰ μὲ θωροῦ γδυμνὸ κι ἀναμαλλιρη
κι ὅλοι νὰ μὲ κρατοῦσι δαιμονιρη.
Γιὰ σφλμα καὶ γιὰ πθητα δικ μου
ἔβαλα εἰς τὸν Ἅδη τὴν κερ μου.
Ν ’χα τη φτξει ζωνταν, νὰ μθη
τὴν ἀρρωστιὰ καὶ τὰ πολλ μου πθη!
Τρα θωρῶ κι ἀλθια μ’ ἀπαρνθης
στ’ ἀραχνιασμνο στρῶμα, ποὺ κοιμθης·
καὶ δὲ μπορῶ ὁ φτωχὸς νὰ σὲ ξυπνσω,
νὰ μοῦ συντχης καὶ νὰ σοῦ μιλσω.
Μτια μου, ἀφντ’ ἐχσετε τὸ φῶς σας
μπλιὸ λυγερὴ μηδὲν ἰδῆτε ὀμπρς σας·
καὶ ποιὰ παρηγοριὰ μπορεῖ νὰ σση,
ἀλφρωση ’ς τσὶ πνους μου νὰ δση;
Φλους καὶ συγγενεῖς θλω μισσει.
Δὲ θλω νὰ σφαγῶ, μὰ θλω ζσει,
γιὰ ν ’χω πνους, πρκες καὶ λαχτρες,
καθημερνὸ καημοὺς καὶ λιγωμρες.

Μὰ θὲ νὰ ζιῶ καὶ θὲ νὰ παραδρνω,
χλιες φορὲς τὴν ὥρα νὰ ποθανω·
τὰ ὄρη, τὰ χαρκια νὰ μὲ φσι
καὶ ν ’ναι ἡ κατοικι μου μὲς στὰ δση.
Μρα - νχτα νὰ κλαω, νὰ θρηνοῦμαι,
τὰ πθη μου στὰ ὄρη νὰ δηγοῦμαι·
νὰ κμω τὰ θεριὰ νὰ μ’ ἀκλουθοῦσι,
νὰ κλαου μετὰ μνα, νὰ πονοῦσι.
Μπαντορα νὰ μὴν παξω οὐδὲ φιαμπλι,
’ς λειβδι νὰ μὴ μπῶ οὐδ’ εἰς περβλι.
Τὰ πρβατ μου μπλιὸ νὰ μὴν ἀρμξω,
μὰ νὰ περνῶ κακὸν καιρὸ κι ἀδξο.
Τὸ προβατκι τ’ ἄσπρο, τὸ μπολιρι,
ὁπο ’χα τσῆ κερᾶς μου ἀμπολιρει,
ἐκεῖνο μνο ν ’χω μετὰ μνα,
νὰ πηανωμε τὰ δυὸ συντροφιασμνα.
Νὰ κλαγη ἐμὲ τ’ ἀρνὶ κ’ ἐγὼ τὴν κρη,
νὰ πορπατοῦμε στὰ βουν, στὰ ὄρη·
στὴν ἀγκαλι μου νὰ τ’ ἀποκοιμζω,
τὸ ριζικ μου τὸ κακὸ νὰ βρζω.
Κ ὅντε βροντᾶ κι ἀστρφτει καὶ χιονζει,
κανεὶς βοσκὸς στὰ ὄρη δὲ γυρζει,
ττες ἐγὼ στὰ βουνὰ καὶ στὰ ὄρη
νὰ κλαγω αὐτενη τὴν πανρια κρη.

Κι ὅντεν ὁ ἥλιος καει πτρες καὶ ξλα,
ὅλοι σιμνου στοῦ δεντροῦ τὰ φλλα,
ττες πγει ὁ βοσκς, δροσιὸ γυρεγει,
ἐγὼ ν ’μαι στὸν ἥλιο νὰ μὲ καγη.
Νὰ μὴν ἐβγῆ βοσκὸς ἀπὸ τὸ σπλιο,
τὰ νφη νὰ σκεπσουσι τὸν ἥλιο
καὶ νὰ ψυγοῦν τὰ χρτα στὸ λειβδι
κι ἀπὸ τὴ μντρα νὰ μὴ βγῆ κουρδι.
Οὐδὲ πουλὶ στὸ δσο μὴν πετξη
καὶ τὴν αὐγὴν ὁ πετεινὸς μὴν κρξη·
καὶ τ’ ἀηδονκι μπλιὸ μὴν κελαδση
κι ἀετὸς ἄς τυφλαθῆ, μὴν κυνηγση.
Τὴ νκτα μὴν προβλη τὸ φεγγρι·
εἰς τὸ γιαλὸ νὰ μὴ βρεθῆ μπλιὸ ψρι
κι ἄς ἀποφρξου βρσες καὶ ποτμια
κι ἄς ξεραθοῦν τὰ τρυφερὰ καλμια." 

                     ΤΕΛΟΣ

Κι ως εδεπ τελειν' η Βοσκοπολα
ιστρια τζη, καμματ τζη ολα,
κι αν ευρεθον λλες πολλς γραμμνες,
ας ξερη πσα εις πως εναι εσφαλμνες.
Μνον πως αυτ εναι η καλλιωτρα
απ' σες κι αν βρεθον την σμερον ημρα,
τζ' απ με τον Αποκορωντην
Νικλαον Δρυμητινν απ την Κρτην,
τη διαλεγμνη με περσσιον κπον
και τυπωμνη εις Βενετις τον τπον,
δια πσα να πο θελε να μθη
να φγη τζ' ρωτες και σαρκς τα πθη.
Διατ απ' αυτνη ημπορε να βγλη,
ρδον σαν απ' αγκθι, και να πρη
ξμπληση της ζως της πρικαμνης
και τλους της Βοσκοπολας της καημνης.
μως αφνοντας τα παραμθια,
θελ' αποκτση τον Χριστν βοθεια.
Στους χλιους εξακσιους κεικοστ εβδμη,
το τλος λαβε η δικ μου γνμη.
Και αν διαβζοντας τινς δεν θελε παινση,
την καλν γνμην ας ιδ και ας συγχωρση.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers