-


Dali &









/




 
 

 

(1658 ..):

 

   Πριν ξεκινσω το ρθρο οφελω να πω πω το συγκεκριμνο, δε θα μποροσα να το φτιξω, αν δεν εχα τρομερ βοθεια απ τη Μαρα Θαλασσιν (κατ κσμον Μαρα Αρκουλ), την οποαν ευχαριστ πρα πολ και της εκφρζω το βαθτατο σεβασμ μου! 

                                             ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΓΟΥ

     Για να πισουμε απ την αρχ κπως, το νμα της μμετρης αυτς διγησης θα πρπει να μιλσουμε και κπως για την ιστορα της Πρου, πριν το γεγονς. Θα ξεκινσω με λγα πρματα απ κθε εποχ της, στε να δημιουργσω να υπβαθρο, που πνω του θα σταθε το ποημα, αλλ και παρλληλα να καταλαβανει ο κσμος και τι εχε προηγηθε πριν το συμβν.



     Η Προς κατοικεται απ την 4η χιλιετα π.Χ. και γνρισε περιδους μεγλης οικονομικς και καλλιτεχνικς ακμς, αλλ και περιδους λεηλασιν, ντονης βας, παρακμς κι αφνειας.
Το ιστορικ τοπο της γνεται πιο ξεκθαρο απ την εποχ του χαλκο, μετ την ανακλυψη των 3 μεγλων πολιτισμν, του κυκλαδικο, του μινωικο και του μυκηνακο. Στις περιοχς, Γλυφ, Δρυς, Κμπος, Κουκουναρις, Πλαστρας, Φραγκας, διασζονται χνη κυκλαδικν οικισμν.
     Χαρακτηριστικ δεγμα αυτς που βρσκεται στο Λφο του Κστρου της Παροικις απ την πρωτοκυκλαδικ περοδο. Ακολουθον οι ποικοι απ την μινωικ Κρτη που μεσουρανε κενη τη περοδο στον Ελλαδικ χρο. Αυτο σταδιακ μετατρπουν την Προ σε αξιλογο εμπορικ και στρατιωτικ κντρο. Με την αλλαγ του πολιτικο σκηνικο, ρχονται στο προσκνιο οι Μυκηναοι, οπτε η Προς αποτελε αξιλογο κντρο αυτο του πολιτισμο. Τα μυκηνακ λεψανα που βρθηκαν στις Κουκουναρις, αλλ και στο λφο του Κστρου της Παροικας, πρωτεουσας της Πρου, επιβεβαινουν την παρξη αυτο του πολιτισμο.
     Κατ τη γεωμετρικ εποχ φτνουν στο νησ Αρκδες ποικοι, ο αρχηγς των οποων Προς, δωσε το νομα στο νησ. Οι Αρκδες συγχωνεονται με τους ωνες που εμφανζονται αργτερα και η Προς εξελσσεται σε μεγλη ναυτικ δναμη μσα απ την εμπορα του παριανο μαρμρου, γνωστο για τη διαγεια του. Το μρμαρο, φυσικ πηγ πλοτου της Πρου, αλλ και η γενικτερη ευημερα της, φρνουν και την πολιτισμικ νθηση, ιδιατερα κατ την αρχακ εποχ (7ος αινας π.Χ). Ττε εμφανζεται και ακμζει η λεγμενη λυρικ ποηση, με τον φημισμνο λυρικ ποιητ Αρχλοχο, που κατγεται απ την Προ.
     Η Προς διαθτει απαρμιλλη φυσικ ομορφι, γραφικτητα, χει το φως του Αιγαου και τα γαλαζοπρσινα νερ της. Διαθτει μως και πλοσια ιστορα. Το μαρτυρον τα πολλ ευρματα που αποκαλπτει η αρχαιολογικ σκαπνη, δνοντας σμερα στον επισκπτη τη δυναττητα να παρακολουθσει την ιστορικ εξλιξη της Πρου μσα απ τους αρχαιολογικος χρους και τα μουσεα.
     Η ιστορα της Πρου ξεκιν απ την παλαιολιθικ εποχ σμφωνα με ευρματα σε σπλαια και λλους φυσικος χρους. Σημαντικς ανακαλψεις στο Σλιαγκο (μικρ ακατοκητο σμερα νησκι απναντι απ την Αντπαρο), βεβαινουν τη ζω και στη Νεολιθικ εποχ (4300-3900 πΧ). σβεστα σημδια για την Πρωτοκυκλαδικ και Κυκλαδικ εποχ (3200-2000 πΧ.), τα Κυκλαδικ ειδλια που βρθηκαν μσα σε τφους. Το σπουδαιτερο μυκηνακ ανκτορο στις Κυκλδες στην περιοχ Κουκουναρις, πνω στους βρχους στις Κολυμπθρες, εναι απ τα σημαντικτερα ευρματα της Μυκηνακς περιδου. Σημαντικ εποχ για την Προ, σμφωνα πντα με τα ευρματα, εναι η Αρχακ εποχ.
     Προς ονομζεται αυτ το νησ στον καιρ μας, παλαιτερα μως ονομαζταν Πρκανδος, Πλατεα και Μινωδα, το τελευταο απ μια πλη που εχε χτσει ο Μνωας, εν Πρκανδος απ να γι του Πλοτωνα που εχε κι αυτς χτσει μια πλη. Εναι φημισμνο για την εξασια ποιτητα των μαρμρων που παργει καθς και για τη λευκτητ τους που δεν χει να ζηλψει τποτα απ' το χινι. Παργει πλθος φροτων κι οτιδποτε λλο χρειζεται κανες για να τραφε. Παργει πολ βαμβκι και εναι πυκνοκατοικημνο.
     Γρω απ' το ρος Καπρσσο αναβλζουν πολλς πηγς και ποτμια, ιδιατερα να που κινε πολλος νερμυλους κι χει ττοιες ιδιτητες που αν βουτξει κανες στο νερ του να βαμβακερ λιν φασμα γνεται αμσως κατμαυρο, παρλο που το νερ εναι διαυγστατο. Προς τη μερι της Μινωδας στη θλασσα, υπρχει νας σκπελος, που βρσκεται αρχαος νας με ωραιτατη κατασκευ και πολ καλ διατηρημνος. Προς τη μερι της στριας φανεται να κστρο πνω σ' να τσο ψηλ κι απτομο βουν, στε μοιζει ν' ακουμπ τον ουραν. Διακρνονται διφορα ερεπια αρχαων οικοδομημτων με πλθος κατεργασμνα μρμαρα. Λγεται τι σ' αυτ το νησ οι γυνακες συλλαμβνουν και γεννον και στην ηλικα των 60 κι 70 ετν κι τι εναι γενικ τσον μορφες, στε ξεπερνον λες τις λλες στο Αρχιπλαγος και ζουν (πως και οι νδρες) αρκετ πολιτισμνα. Προς τη μερι του γαρμπ φανεται σε μικρ απσταση, η Αντπαρος μ' να πολ μικρ κστρο και προς την δια κατεθυνση 2 λλα νησκια, που ονομζονται Ρκκοι.
     Η περμετρος της Πρου εναι 80 μλια και βρσκεται απο τη μερι της Δλου προς τη μεσημβρα σε απσταση 20 μιλων και απο την ο προς τον σιρκκο απχει 40 μλια περπου. κταση το νησ της Πρου (196 τ.χλμ.), μαζ με την Αντπαρο (35 τ.χλμ.) και το Δεσποτικ (8 τ/χλμ) και τις λλες βυθισμνες περιοχς(10 τ.χλμ.) χει τη τρτη μετ τη Νξο και την νδρο. Στη διρκεια του Ολκαινου, η Κυκλαδα -το μεγλο αυτ νησ που εχε δημιουργηθε μετ τη σημαντικ πτση της θαλσσιας στθμης κατ τη διρκεια του Πλειστκαινου- εχε εξαφανιστε με εξαρεση τα σγχρονα νησι, πως η Ευρτερη Προς (δηλαδ Προς-Αντπαρος-Δεσποτικ-λοιπς βυθισμνες περιοχς), η οποα συνδεταν με μια στεν λωρδα γης με τη Νξο.
     Στην ακατοκητη σμερα νησδα Σλιαγκος, που ταν αρχικ λοφσκος σ’ ναν επιμκη ισθμ στο ντιο τμμα της Ευρτερης Πρου, εντοπσθηκε υλικ που η ραδιοχρονολγηση κατδειξε πως η κατοκηση της περιοχς εχε γνει στη διρκεια της 5ης χιλιετας π.Χ. Κατ την εποχ αυτ στο νησ δραστηριοποιονται κορυφαοι γλπτες, μεταξ των οποων, ο Σκπας ο Πριος. Η Προς εναι γεμτη απ εργαστρια γλυπτικς, ναος κι λλα θαυμαστ οικοδομματα.
     Στα μσα του 7ου αι. π.Χ., η Προς ρχεται σε ρξη με την νδρο διτι δεν επικρωσε με ψηφοφορα τη Στγειρο και τη ργιλο -2 αποικες- στους Ανδρους. Λγω των περιορισμνων πρων του νησιο και του πληθυσμιακο του πλεονσματος στλνει διφορες ομδες αποκων κατ περιδους: σε Θσο με αρχηγ τον Τελεσικλ, στο Πριο της Προποντδας. Η εγκατσταση στη Θσο δεν ταν εκολη αφο οι ντπιοι αντδρασαν σθεναρ. Σε μα απ τις μχες σκοτθηκε ο στρατηγς Γλακος, μνημεο του οποου ανγειραν οι ποικοι αργτερα και βρσκεται στην αρχαα αγορ του νησιο. Σε μα απ τις μχες γλτωσε τον τραυματισμ ο Αρχλοχος.
     Ο Μιλτιδης 1 τος μετ τη μχη του Μαραθνα επιχειρε κατ της Πρου με σκοπ την απελευθρωση του νησιο απ τη Περσικ φρουρ, που ‘χε εγκαταστσει εκε ο Δτις και στην εκδωξη των ολιγαρχικν συνεργατν των Περσν, παρ την τιμωρα των Παρων, επειδ εχαν βοηθσει τους Πρσες στον Μαραθνα μ’ να πλοο. Ο Μιλτιδης απτυχε λγω της σθεναρος αντστασης των Περσν και των Παρων ολιγαρχικν. Εντοτοις λλοι μελετητς διαφωνον σχετικ με τη συμβολ των Περσν στην απκρουση απ τους Παρους της Αθηνακς εισβολς στο νησ τους.
     Στη 2η περσικ εκστρατεα μας πληροφορε ο Ηρδοτος, πως οι Πριοι αππλευσαν με στλο ως σμμαχοι των Περσν προς τη Σαλαμνα. Στθμευσαν προσωριν σε κποιο λλο Κυκλαδονσι, κοντ στην Αττικ, αναμνοντας την κβαση της ναυμαχας και μετ την Ελληνικ νκη δωροδκησαν τον Θεμιστοκλ και πτυχαν να αποτρψουν δετερη αθηνακ επθεση εναντον τους. Η στση των Παρων χαρακτηρζεται ως επαμφοτερζουσα κι χι οπωσδποτε φιλοπερσικ και συνιστοσε μιαν απεγνωσμνη προσπθεια επιβωσς της μεταξ των νων ισχυρν του Αιγαου, της Περσας και της Αθνας.
     Σημαντικ συμβολ στην ντπια οικονομα την περοδο αυτ εχε το Πριο μρμαρο. Τα πιο γνωστ αρχαα λατομεα χουν εντοπισθε στο Μαρθι, το σπλαιο των Νυμφν και το σπλαιο του Πανς, στους Λκκους, στις Σπηλις, στον γιο Μην, στον Κραβο Βεβαιωμνη χρση λατομεων ανοιχτς εξρυξης χουμε απ τις 1ες 10ετες του 7ου αινα π.Χ., συστηματικ εξρυξη δε, χρονολογεται απ τα μσα του 6ου αι. και γνεται σε εκτεταμνα υπγεια λατομεα.
     Η Προς συμμετχει στην Α’ Αθηνακ συμμαχα και προσφρει χρματα σ’ αυτ καθς εναι απ τα πιο πλοσια νησι των Κυκλδων: αρχικ 16 τλαντα και μετ 30. (478 π.Χ.), 16 τλαντα και 1200 δραχμς (450-447 π.Χ), 18 τλαντα (446-445 π.Χ.) 30 τλαντα (419-418 π.Χ.) κτι που δεχνει τον πλοτο που απφερε στο νησ το μρμαρο.
    Το 410 π.Χ., ο Αθηναος στρατηγς Θηραμνης πλοντας για τον Ελλσποντο φτνει στη Προ καταλοντας το ολιγαρχικ πολτευμα, εγκαθιδρυμνο εκε απ τον Λακεδαμονα στρατηγ Πεσανδρο. Στο διστημα 404-378 π.Χ το νησ τελε υπ την κυριαρχα των Σπαρτιατν. Αρχς του 4ου αι., εκλγεται ο Ακρατος απ τη Θσο ρχοντας της Πρου και της Θσου κτι που δεχνει τη στεντατη σχση ανμεσα στα δο νησι και την παρξη κποιου καθεσττος Συμπολιτεας. Το 393 π.Χ., επανρχεται στη Προ η δημοκρατα μετ απ δυναμικ επμβαση του Περσικο στλου με επικεφαλς τον Φαρναβζο και τον Κνωνα. Σημειθηκαν σφαγς των πιο επορων κατοκων που λακνιζαν. Το 363 π.Χ., τελε για μικρ χρονικ διστημα υπ την κυριαρχα των Θηβαων. Το 314 π.Χ., ιδρεται απ τον βασιλι της Μακεδονας Αντγονο Α’ (384-301π.Χ.) το ‘’Κοινν των Νησιωτν’’ που προσχωρε αργτερα κι η Προς.



     Οι Μιθριδατικο πλεμοι κι οι πειρατικς επιδρομς που δχεται το νησ στα μσα του 1ου αινα π.Χ. αναγκζουν τους Πριους να καλψουν τις αυξημνες δαπνες τους για τη τεχιση του νησιο συνπτοντας δνειο απ τη Κρτη. πλι μπορε να συνδονται με την αντιμετπιση των αυξημνων στρατιωτικν εισφορν που οι Ρωμαοι εχαν επιβλει στους Κυκλαδτες για να ναυπηγσουν πλοα στα πλασια των εμφλιων συγκροσεων τους. Για τη Ρωμακ εποχ υπρχουν επσης αρχαιολογικ ευρματα, αλλ και για τη Βυζαντιν στη συνχεια, με αντιπροσωπευτικ δεγμα της περιδου, την Εκατονταπυλιαν. Τα κστρα της Παροικας, της Νουσας, του Κφαλου, της Μρπησσας, εναι απ τα σημδια της εποχς των Ενετν. O Αυτοκρτορας Αδριανς επισκευζει αρχαα κτρια μεταξ των οποων και το κτριο της αρχαας αγορς που τανε τετργωνη. Τα αγλματα που ανεγερονται εναι προτομς αρχντων της πλης, πως του Κολου Δημητρου, αγορανμου και πολεμρχου. Η ανπτυξη ανακπτεται τη Ρωμακ εποχ, καθς χρησιμοποιεται, πως κι λλα κυκλαδτικα νησι, ως τπος εξορας.
     Λγω των Γοτθικν επιδρομν στην Βαλκανικ χερσνησο και των Οστρογτθων στη Μικρ Ασα, σημεινονται μετακινσεις των πληθυσμν προς τα ντια: οι φυγδες βρσκουν καταφγιο στις Κυκλδες. Τη πληθυσμιακ ακμ του νησιο επιβεβαινει η παρουσα του μεγλου ναο της Εκατονταπυλιανς κι λλων παλαιοχριστιανικν ναν. Ο επσκοπος Πρου φανεται να υπογρφει τα πρακτικ της Α’ Οικουμενικς Συνδου -πρκειται για τον 1ο γνωστ επσκοπο του νησιο, τον Ακαδμιο- εν συμμετχει και στις συνδους Εφσσου (431 μ.Χ.) και Χαλκηδνος (451 μ.Χ.). Η Προς βρσκεται τη περοδο αυτ, στην Επαρχα Νσων, υπαγμενη στη Διοκηση Ασας της Υπαρχας Ανατολς. Στα μσα του 6ου αι. η Εκατονταπυλιαν αναστηλνετα -δεγμα ακμς του νησιο- ακμ που φτνει μχρι τις αρχς του 8ου αι.
     Ο Χριστιανισμς ρχεται στο νησ την εποχ του Βυζαντου, με τον εντυπωσιακ να της Παναγις της Εκατονταπυλιανς. Ξεκιν μως να ταλαιπωρα για την Προ, απ τις συνεχες επιθσεις και επιδρομς των πειρατν. Η μεγαλτερη καταστροφ μως γνεται απ το γνωστ πειρατ Χαρεντν Μπαρμπαρσα ο οποος, παρ τη γενναα αντσταση των κατοκων, σκτωσε το μεγαλτερο μρος του πληθυσμο και σοι απμειναν, λλους τους στειλε σαν κωπηλτες στο τουρκικ ναυτικ και λλους στα τγματα των γεντσαρων. Ττε εναι που κατακτται απ τους Τορκους (1560 μ.Χ).
     Ενδεικτικ της ακμς του νησιο στη περοδο αυτ εναι πως ο επσκοπος Πρου συμμετχει στις εργασες της εν Τρολλω Συνδου (691 μ.Χ.). Σε λο το 2ο μισ του 8ου αι. ο πληθυσμς του νησιο φυλλορροε κι αυτ φανεται απ την εκκλησιαστικ υπαγωγ της Πρου και των λλων Κυκλδων στον μητροπολτη Ρδου. Για το 2ο μισ του 9ου αι. και τις αρχς του 10ου αι. αντλομε σημαντικς πληροφορες απ τον βο της Οσας Θεοκτστης: ο νας της Εκατονταπυλιανς τανε κατεστραμμνος απ τον Νσυρη, τον αρχηγ του ναυτικο των Αρβων της Κρτης. Παροικι, Σαρακνικο, Ναυσα αποτελον ορμητριο των Σαρακηνν, με αποτλεσμα οι πληθυσμο των παρλιων περιοχν ν’ αποσυρθονε στο εσωτερικ του νησιο.
     Γργορα φανεται να ακμζει η Προς αν κρνουμε πως το 1083 μαζ με τη Νξο συναποτελε τη Μητρπολη Παροναξας. Ο αυθντης της Πρου, Κρουσνο Σομμαρπα, γιος της Μαρας Σανοδο, πραγματοποιε ανασκαφς στο νησ κι ταν τον επισκπτεται ο Κυρικος ο εξ Αγκνος, του δεχνει τα αρχαιολογικ του ευρματα. Επσης, το νησ εξακολουθε να παργει μρμαρο, που εναι περιζτητο απ τους Γενοβζους της Χου που θλουν να επενδσουν με αυτ τα πολυτελ σπτια τους.
     Στις αρχς του 15ου αι. ο μοναχς Buondemondi, αναφρει πως η Νουσα εναι ορμητριο πειρατν, πως και στις αρχς του 16ου αι. ταν ορμητριο του γλλου πειρατ B.Dornexan. Οι πειρατικς επιθσεις στο νησ τη περοδο αυτ εναι συχνς στε μεταξ των θυμτων των επιθσεν τους εναι κι ο αυθντης του νησιο του οποου στα 1511 μ.Χ., αρπζουν το μπριγκαντνι του. Θματα πειρατικν επιθσεων πεσαν οι Παριανο κι απ τον Οθωμανικ στλο του Μωμεθ Α’ με απαγωγς πολλν κατοκων της. Tσο εχε ερημσει το νησ, στε ο G. Rizzardo (1470) αναφρει πως εχε μνο 3000 κατοκους.
     Στα 1517 λγω σιτοδεας οι κτοικοι του νησιο προμηθεονται σιτρι απ πειρατς. Στα 1532 ο Τορκος πειρατς Κορτουγλους απελησε το νησ κι ο Βενετς διοικητς Πρου πλρωσε λτρα για να μη το διαγουμσει. Ακμα ο Χαρεντν Μπαρμπαρσσα στις συχνς επιθσεις του το 1537 απγαγε αιχμαλτους απ το νησ. Συνολικ απγαγε 6000 απ’ το νησ, πολλος απ’ τους οποους χρησιμοποησε για κωπηλτες στα πλοα του. Στην επθεση που πραγματοποησε τον Δεκμβρη της χρονις αυτς, ο Μπερνρντο Σαγκρντο εγκατλειψε το νησ μετ απ μυστικ συνεννηση που λθε με τον Μπαρμπαρσσα. Ο Μπερνρντο Σαγκρντο, ο βαρνος του νησιο, θλησε να το ανακτσει με προσφορ φρου, αλλ το νησ παρμεινε στο σουλτνο με τη συνθκη του 1540.
     Κατ τη Τουρκοκρατα, παρλο που οι Παριανο απδιδαν τους ανλογους φρους και υπρχε περιοδικ τουρκικ παρουσα, δεν χουμε σημαντικ, αντιπροσωπευτικ αρχιτεκτονικ δεγματα αυτς της περιδου. Απ’ το 1566 ως το θνατ του το 1579 η Προς, συμπεριελφθη στο ιουδακ δουκτο του Αιγαου πελγους υπ τη διοκηση του Εβραου Ιωσφ Νζη, μετ απ παραχρηση του Σελμ του Β’. Στλνεται απ το νησ αντιπρσωπος στη Πολη για να ζητσει, μαζ μ’ εκπροσπους κι απ λλα νησι των Κυκλδων, τη βελτωση του διοικητικο κι οικονομικο καθεσττος του νησιο. Ο ακτιναμς που εκδθηκε ττε ανανεθηκε το 1646 απ τον Ιμπραμ Α’. Το Μη του 1668 το νησ θα λεηλατηθε απ τον Καπουδν πασ Καπλν Μουσταφ.  Την κατσταση του νησιο στα μσα του 18ου αι. διεκτραγωδε μια επιστολ κληρικν του νησιο προς τον δραγομνο του Τουρκικο στλου Νικλαο Μαυρογνη, με την οποα του ζητον να τους ελαφρνει τη θση απ τους υπρογκους φρους που κατβαλαν. Κθε φορ που η Τουρκικ μορα Στλου περιδευε αν το Αιγαο με σκοπ την συλλογ φρων απ τα κατεχμενα νησι, στθμευε και στη παραθαλσσια περιοχ του ρμου του Δριο της Πρου: εκε τροφοδοτετο ο Τουρκικς στλος, εν κι οι Πρκριτοι των Κυκλδων συγκεκτρνονταν εκε με σκοπ τη καταβολ των φρων αλλ και τη διευθτηση διαφρων δικαστικν υποθσεων.



     Αναφρεται πως υπρχουν δο λατινικ παρεκκλσια στην Εκατονταπυλιαν κι οι δο κοιντητες του νησιο, καθολικο κι ορθδοξοι, τελον υπ την εποπτεα αντστοιχα του Καθολικο και του Ορθδοξου επισκπου Παροναξας. Συνολικ, στα 1659, αναφρονται τριντα τομα που ανκουν στη Λατινικ Εκκλησα. Υπρχουν 20 μονς και περισστεροι απ 40 εκκλησες. Η οικονομικ κατσταση του ντπιου κλρου εναι πολ σχημη.
     Η παλαιτερη μνεα για τις κοινοτικς αρχς της Πρου βρσκεται σε νοταριακ γγραφο του 1594 που χουμε κατθεση μαρτυρας απ την ‘’γερουσα του νησιο’’ σε υπθεση διεκδκησης κυριτητας της μονς του αγου Μην. Σ’ γγραφο των Γενικν Αρχεων του Κρτους του 1730 διαβζουμε πως ‘’οι ευλαβστατοι ιερες και τιμιτατοι προεστο’’ ψφιαζαν ‘’με θλησιν και των λοιπν’’, που δεν ταν μως παρντες κι αν ταν δεν υπγραφαν. Καθκοντα καδ και βοεβδα ασκοσε ο πιο πλοσιος νθρωπος του νησιο, γρω στα 1730, ο Κωσταντνος Κονδλης, κτι που δεχνει απουσα τουρκικν αρχν απ το νησ. Αρχειακς μαρτυρες μχρι και τα τλη του 18ου αινα επιβεβαινουνε διατρηση της συνχειας της κοινοτικς παρδοσης του νησιο τους με χαρακτηριστικ την ριστα οργανωμνη κοιντητα της Παροικις: υπρχουν υπαινιγμο σε γγραφα για εκλογ επιτρπων και πριν το 1685. Η διοκηση δεν εναι πντα χρηστ αν κρνουμε απ το κεμενο του αφορισμο που απηθηνε ο Πατριρχης Τιμθεος Β’ το 1613 προς τους Παρους ρχοντες που καταχρσθηκαν μρος των ‘’δοσιμτων’’ των κατοκων του νησιο προς τον Χασμπεη μ’ αποτλεσμα να ζημιωθον -γνωστο πως- οι κτοικοι του νησιο.
     Με την απελευθρωση αρχζει μια διαδρομ που χαρακτηρζεται αρχικ απ αλματδη κοινωνικ ανπτυξη και συμμετοχ στο σγχρονο γγνεσθαι. Η Παροικι δε, εναι η πρωτεουσα του νησιο κι εναι κοντα στον Κρι, τον Παρσπορο, την Αγα Ειρνη, τους Σωτρες, τα Γλυσδια, την Ποντα και τον Κμπο. Εξασφαλζει νετη παραμον και λες τις υπηρεσες μιας πλης στους επισκπτες της. Προσφρει μεγλη ποικιλα καταλυμτων, διευκολνοντας τους επισκπτες να διαλξουν το καταλληλτερο, ανλογα με τις ανσεις που επιθυμον να χουν. Θα βρετε καφετρειες, μπαρκια, καταστματα κθε εδους, παραδοσιακς ταβρνες και εστιατρια για κθε γοστο. Η μεγαλτερη εκδλωση της πλης γνεται το Δεκαπενταγουστο, στην γιορτ της Εκατονταπυλιανς.
     Αξζει να πομε 2 λγια και για την ονοματολογα του νησιο. Η τοπικ ονοματολογα και τα επθετα της Πρου χωρζονται σε ομδες, ανλογα τη προλευση και τη καταγωγ:

 1. Ελληνικ – Παλαιοβυζαντιν βυζαντιν π.χ Αγαλλιανς, Αργυρπουλος, Αρχολως, Αλισαφς (πριν το 1204).
 2. Φργκικα - Δυτικ κυρως Ισπανικ, Ιταλικ και Λοβαρδοβεντικα π.χ. Κουαρτνος, Τσιγνιας, Αλιφιρης,
Αλιπρντης (μετ το 1204). Οι Φργκοι κατλαβαν την Προ το 1207 και προς ασφλεια κτισαν κστρο στην Παροικι κι αργτερα στη Νουσα και στα χωρι του Κεφλου.

   Οι Παριανο κατ μεγλο ποσοστ χουν Ενετικ-Δυτικ επνυμα αυτ οφελεται:

 α) στην Βενετοκρατομενη Προ για πνω απο 3 αινες κατα τον μεσαωνα που πολλο δυτικο αποκησαν.

 β) μετ τον πλεμο στην Κρτη μεταξ Κρητων, Κρητοβενετν εναντων των Οθωμανν και νκη των τελευταων, πολλο Κρητοβενετο κατφυγαν στις Κυκλδες

   Τα οικογενειακ ονματα Ενετικς προλευσης προρχονται:

 α) απ αναγνωρισμνα και υιοθετημνα νθα παιδι των Ενετν,

 β) απ μικτος γμους,

  γ) απ εξελληνισμνους Βενετος, που λγω πτχευσης χασαν πρτα την ευγνει τους και στερα το εθνικ τους φρνημα,

 δ) απ βενετικ βαφτιστικ

  ε) πιθανν και μερικ να προρχονται απ ονματα Βενετν που επικρτησαν ως παρωνμια για λγους σκωπτικος.

     Και κπου εδ ερχμαστε στο θμα που αφορ στη διγηση του αννυμου ποιητ. Αφο πρτα ξετυλχθηκε σντομα το κουβρι της ιστορας του και κλυψε και λγο μπροστ, στε να δεξει και τι περπου κλμα επικρτησε.

                                  ΕΙΣΑΓΩΓΗ

     μμετρη ιστορικ αφγηση με θμα την εισβολ του τουρκικο στλου στο κυκλαδτικο νησ. Παραδδεται αννυμα και χρονολογεται λγο μετ τα αναπαριστμενα γεγοντα που συνβησαν στις 19 Μη 1668, κατ τη τελικ φση του Κρητικο Πολμου. Στους 672 σωζμενους στχους ο αννυμος ποιητς παρουσιζει, στη καθομιλουμνη κρητικ διλεκτο της εποχς και σε ιαμβικ 11σλλαβο ομοιοκατληκτο στχο, τα τραγικ συμβντα που κορυφνονται με το θρνο των αιχμαλτων για την απλεια της πατρδας τους.
     Η «Λεηλασα Της Παροικις Της Πρου» (στο εξς Λεηλασα) αποτελε χαρακτηριστικ παρδειγμα κειμνου της πριμης νεοελληνικς γραμματεας που παρμεινε στην αφνεια για εξαιρετικ μεγλο χρονικ διστημα. Η μμετρη αυτ αφγηση -που δεν πρε τον δρμο για τα βενετικ τυπογραφεα της εποχς- εκδθηκε μλις το 1938 απ τον Εμμ. Κριαρ, εν ακμα και μετ απ την κδοσην αυτ πλαισινεται -σο ταν δυνατ να διαπιστωθε- απ να τερστιο βιβλιογραφικ κεν. Για παρδειγμα, στις σγχρονες Ιστορες της νεοελληνικς λογοτεχνας απαντ μνο μα συντομτατη κι ασαφς αναφορ στην παρξ της (Δημαρς 1964, 122), κατ τ’ λλα, απουσιζουν εντελς ειδικ δημοσιεματα γενικτερες μελτες (π.χ. για τη κρητικ λογοτεχνα) που να θγουνε πτυχς του κειμνου, ζητματα σχετικ με τον συγγραφα και τη χρονολγησ του απλς να το μνημονεουν. Απ αυτ την ποψη, η προαναφερθεσα κριτικ κδοση του Κριαρ αποτελε πολτιμη πηγ πληροφρησης για λα τα παραπνω θματα.
     Η Λεηλασα παραδδεται σ’ να μοναδικ κι ψιμο χειργραφο που αποτελε αντγραφο ενς ελλιπος χειργραφου, πιθαντατα χι του αυτγραφου του ποιητ. πως προκπτει απ εσωτερικς ενδεξεις το χειργραφο εναι ακφαλο με αποτλεσμα να μη ξρουμε οτε τον πρωττυπο ττλο, αλλ οτε και τον συγγραφα τη χρονολογα της συγγραφς του. Επιπλον, αγνοομε το νομα του αντιγραφα, ωστσο βρισκμαστε σε στερετερη βση τουλχιστον σον αφορ στον χρνο της αντιγραφς, που αναγρφεται ξεκθαρα μετ την «Αφιρωση» του ποιματος στον (ατατιστο) Γεωργκη Σπυρδωνα: 15 Νομβρη 1814. Σμφωνα με τον Κριαρ, η αντιγραφ γινε στη Παροικα της Πρου, εν το χειργραφο ανκε στον λγιο Νικηφρο Κυπραο.
     Η σνθεση του ποιματος χρονολογεται στο δετερο μισ του 17ου αινα, αμσως μετ το πραγματικ γεγονς που εξιστορε, δηλαδ τη λεηλασα της παριανς πρωτεουσας απ τον καπουδν πασ (δηλαδ νααρχο) Καπλν-Μουσταφ, που βσει ξνων ιστορικν πηγν που υπαινσσονται το γεγονς, τοποθετεται στα 1668. Η τεκμηριωμνη αυτ χρονολογα της ληστρικς δρσης του τουρκικο στλου στα νησι των Κυκλδων, σε συνδυασμ με την ημερομηνα 19 Μη που αναφρεται στον στ. 265 ως η μρα της επιδρομς της τουρκικς αρμδας στην Προ, αποτελον τον terminus post quem για τη συγγραφ του ποιματος, που πρπει να ολοκληρθηκε λγο αργτερα.
     Η γλσσα και το φος του κειμνου συνιστον σχετικ ασφαλες δεκτες για τον προσδιορισμ της καταγωγς (αλλ και της παιδεας) του ποιητ. Το ποημα εναι συνθεμνο στο ιδωμα της Αν. Κρτης, πργμα που σημανει πως ο συγγραφας τανε Κρητικς, ενδεχομνως πρσφυγας που κατφυγε -πως πολλο συντοπτες του- στο νησ της Πρου κατ τη διρκεια του Κρητικο Πλεμου (1645-1669) ανμεσα σε Βενετος και Τορκους. Υπρξε πιθαντατα αυτπτης μρτυρας των γεγοντων που αφηγεται, εν, βσει των υφολογικν του επιλογν και των αφηγηματικν του δυνατοττων, εικζεται πως τανε λακς καταγωγς και βασικς μρφωσης, χι απαρατητα στερομενος απ φιλοδοξες, καθς το παρακειμενικ στοιχεο της αφιρωσης «Τω ευγενεσττω αφντη Γεωργκη Σπυρδω» θα μποροσε να υποκρπτει την προσμον της οικονομικς ενσχυσης ενς δυνμει μαικνα για τη πραγματοποηση μιας κδοσης.
     Η αφγηση εναι ελλιπς κι εκτς απ το τλος της -το χειργραφο εναι εμφανς κολοβ- λεπει και το αρχικ τμμα. Ο Κριαρς εικζει τι οι συνολικ χαμνοι στχοι δεν πρπει να εναι πολλο, αφο στο σμα του σωζμενου κειμνου ολοκληρνεται η παρουσαση του βασικο θματος. Τα γεγοντα, που εκτενονται σε 672 στχους, μπορον να συνοψιστον στα εξς:
   Στη διρκεια της τελικς φσης του Κρητικο Πολμου καταφτνει στην Κρτη ο μεγλος βεζρης, προκειμνου να εποπτεσει ο διος τις πολεμικς επιχειρσεις εναντον των Βενετν. Αναθτει στον νααρχο Καπλν-Μουσταφ να μεταφρει ενισχσεις απ την Ανατολ, εν ο διος κατευθνεται με το στρτευμ του στο Κστρο (Ηρκλειο). Ξαφνικ, ο καπουδν πασς, κι εν χει εκτελσει τις οδηγες του βεζρη, αποφασζει να επιτεθε σε κοντιν κυκλαδτικα νησι (Φολγανδρος, Σκινος, ος). Στο Δεσποτικ εκμυστηρεεται στον Κιοσ τη πρθεσ του να λεηλατσει τη Σφνο, ωστσο μεταπεθεται και κινεται εναντον της παριανς πρωτεουσας. Με διαδοχικος αντιπερισπασμος αιφνιδιζει τους Παροικιτες, οι οποοι στλνουνε 2 προεστος προς διαπραγμτευση. Αυτο κρατονται μηροι, ενσω τη Παροικι λυμανονται οι νδρες του Καπλν-Μουσταφ. Προεστο, γροντες κι ιερες αιχμαλωτζονται, οι οικες λεηλατονται, εν απ το τουρκικ μνος δεν γλιτνει οτε ο νας της Παναγας της Καταπολιανς. Ανμεσα στο πανικβλητο πλθος αναδεικνεται η μορφ ενς τουρκοθρεμμνου λληνα, του οποου η παρμβαση αποδεικνεται καταλυτικ για τη σωτηρα των κατοκων του νησιο. Χρη στο τχνασμ του, οι Τορκοι επιβιβζονται στα καρβια τους κι απομακρνονται. Απ την λλη, οι αιχμλωτοι χριστιανο θρηνον για την απλεια της πατρδας τους. Οι Τορκοι, με μια ενδιμεση στση στο λιμνι της Νουσας, σε μια μταιη επιχερηση να περισσουν να μισοβυθισμνο πλοο τους, κατευθνονται στη Μκονο, απ’ που αναχωρον μετ την εσπραξη των φρων.
     Η Λεηλασα συγγενεει με να ευρ φσμα λογοτεχνικν, γραμματειακν ειδν (χρονογραφες, χρονικ, ριμδες** κ..), τα οποα χαρακτηρζονται απ την ιδιζουσα διαπλοκ ιστορας και μυθοπλασας. Ττοια κεμενα, παρ το θεμελιωδς πληροφοριακ χαρακτρα τους, υπρξαν ιδιατερα δημοφιλ στον καιρ τους κι ως λογοτεχνικ αναγνσματα, τρποντας και συγκινντας τα λακ, κυρως, στρματα. Πολλ χαρακτηριστικ της Λεηλασας, πως το επικαιρικ στοιχεο, η εκλακευμνη γλσσα, η χρση του ομοιοκατληκτου δστιχου, η παρουσα ενς παντεππτη αφηγητ, η εμμον σε ημερομηνες (κι χι χρονολογες), απαντον στις ρμες ριμδες -παρεμπιπτντως, τσι χαρακτηρζει το ποημα ο Δημαρς (1964, 122)-, τη κατηγορα των ιστορικν δημοτικν ( λακτροπων) τραγουδιν που αφηγονταν γεγοντα εθνικς τοπικς σημασας γνωρζοντας μεγλη διδοση σε Κπρο και Κρτη. Ωστσο, δεν εναι εκολο να εντξουμε τη Λεηλασα στη κατηγορα αυτ, που χει μεση σχση με τους μηχανισμος της προφορικς σνθεσης και διδοσης (Πολτης 1995, 80).
     σως θα ‘τανε σωσττερο να γρψουμε το ποημα στη κατηγορα των μμετρων ιστορικν αφηγσεων, που οι ρζες τους ανιχνεονται στον 14ο αινα (Βλασσοπολου 2004, 361). Τα κεμενα αυτ αναφρονται, προπαντς, σε στρατιωτικ, πολεμικ γεγοντα και βασικς στχος των συγγραφων τους εναι ν’ αποτυπσουν την μεση εντπωση του ιστορικο γεγοντος, στε να διατηρηθε στη συλλογικ μνμη. Θεματικ διακρνονται σε επιμρους ομδες κειμνων, ανμεσ τους κι οι αφηγσεις για τη λεηλασα/κατληψη περιοχν -σ’ αυτ την υποομδα ανκει και η Λεηλασα. Η προλευση των κειμνων αυτν εντοπζεται στον ευρτερο βενετοκρατομενο χρο, πρωτστως τη Κρτη, δευτερευντως τα Επτνησα και τα Δωδεκνησα, πργμα που σημανει τι η Λεηλασα ακολουθε και μιαν εσωτερικ παρδοση κρητικν αφηγσεων του εδους (π.χ. Μλτας πολιορκα του Αχλη και Κρητικς πλεμος του Μπουνιαλ).
     Οι περισστερες απ τις επιλογς του ποιητ απορρουν απ το διακειμενικ πλγμα αυτν των αφηγσεων: καθομιλουμνη γλσσα, διανθισμνη με πληθρα ξενικν (ιταλικν και τουρκικν) λξεων κι εκφρσεων στρατιωτικς ορολογας αλλ κι αντικειμνων καθημερινς χρσης, ζευγαρωτ ομοιοκαταληξα, δυισμς χριστιανισμο-ισλμ (μσω της εστασης στη βενετοτουρκικ σγκρουση), μυθολογικς αναφορς, ακμα κι ο εγκιβωτισμς προς το τλος της (σωζμενης) αφγησης ενς σντομου θρνου που αναπαργει στερετυπα μοτβα προφορικς υφς (βλ. Βλασσοπολου 2004).
     Μεγαλτερο ενδιαφρον, εντοτοις, παρουσιζουν οι λσεις που τον διαφοροποιον. Η πιο σημαντικ (μορφολογικ) απκλιση συνσταται στη χρση του ιαμβικο 11σλλαβου στχου αντ του σχεδν καθολικ αποδεκτο 15σλλαβου, που εν προκειμνω χρησιμοποιεται μνο στη σνθεση της αφιρωσης. Κατ τ’ λλα, η ανμιξη του θεκο στοιχεου εναι ισχν και περιορζεται στην αναφορ ενς θαματος της Παναγας της Καταπολιανς, εν η απουσα των ηθικοδιδακτικν κηρυγμτων, καθς και της παραδοσιακς χριστιανικς κοσμοθεωρας που αποδδει τις κθε εδους καταστροφς στη θεκ οργ για τις ανθρπινες αμαρτες σως να σημανει την λλειψη εκκλησιαστικς παιδεας. Επιπλον, δεν απαντον κοινο τποι, πως η δλωση του ποιητ πως αφηγεται αληθιν γεγοντα, η επωνυμα κι η μνεα στη καταγωγ, κτι που θα μποροσε, ββαια, να οφελεται στον ελλιπ χαρακτρα του χειργραφου.
     Συμπερασματικ, η Λεηλασα εμπλουτζει τον ορζοντα τσο της παρδοσης των μμετρων ιστορικν αφηγσεων σο και της κρητικς γραμματεας στο σνολ της. Μπορε η αισθητικ της αξα να εναι υποδεστερη αντστοιχων κειμνων του εδους -πντως, χι αμελητα, αφο ο ποιητς γενικ αποδεικνεται καλς χειριστς του μτρου και της ομοιοκαταληξας-, ωστσο εναι αναμφισβτητη η γλωσσικ και, πολ περισστερο, η ιστορικ της σημασα, καθς αποτελε τη μοναδικ (λογοτεχνικ) πηγ ενς καριου ιστορικο γεγοντος.

 * Terminus ante quem, κυριολεκτικ «ημερομηνα προ της οποας» (λατ.), στην αρχαιολογα ονομζεται η πρωιμτερη εξακριβωμνη χρονολογα σχετικ με την παρξη αρχαιολογικο μνημεου λλου αντικειμνου ιστορικς αξας, εν η χρονολογα της δημιουργας του δεν εναι γνωστ. Π.χ., σε περπτωση που το υλικ των ανασκαφν δε δνει πληροφορες για το τος κατασκευς ενς αρχιτεκτονικο μνημεου (ναο, φρουρου, μοναστηρου κλπ.), αλλ στις γραπτς πηγς υπρχουν μαρτυρες για ιστορικ συμβντα που σχετζονται με αυτ (μχες, επσημες επισκψεις κλπ.) κι η χρονολογα των συμβντων αυτν μας εναι γνωστ, γνωρζουμε και το terminus ante quem για το συγκεκριμνο μνημεο, δηλαδ, τι χωρς καμα αμφιβολα εχε χτιστε πιο πριν απ την αναφερμενη ημερομηνα.
     Αντιθτως, terminus post quem (ημερομηνα μετ της οποας) εναι η μεταγενστερη εξακριβωμνη χρονολογα που προηγθηκε της δημιουργας του μνημεου. τσι, να νμισμα τοποθετημνο μσα στον τφο, μας πληροφορε, πως η ταφ δεν γινε νωρτερα απ το τος κυκλοφορας του συγκεκριμνου νομσματος. Στη στρωματογραφα, για να οριστον το terminus ante quem και το terminus post quem, τη θση των γραπτν λλων εξακριβωμνων πηγν καταλαμβνουν οποιαδποτε ευρματα, εδαφικ υλικ μορφματα που μπορον να χρονολογηθον στα πλασια της απλυτης χρονολγησης. (Με το γενικ ρο απλυτη χρονολγηση εννοεται στην αρχαιολογα μια σειρ τεχνικν που μας βοηθον να εκτιμσουμε την ηλικα των τχνεργων, των υλικν των αρχαιολογικν τπων σε πραγματικ ημερολογιακ τη. Η διαδικασα γνεται ετε μεσα μσω διαδικασας ισοζγισης (βαθμονμησης) με υλικ γνωστς ηλικας. Ττοιες τεχνικς στηρζονται σε αρχς ανεξρτητες απ τις επιδρσεις των κατασκευαστν των χρηστν ενς αντικειμνου. Βλ. για παρδειγμα ραδιοχρονολγηση. Χρησιμοποιονται διφορα ημερολγια για την καταγραφ της απλυτης χρονολγησης. Ορισμνες επιστμες προτιμον το Π.Π. (προ παρντος) και το παρν επιστημονικ ορζεται ως το 1950. σον αφορ στην αρχαιολογα, τσο σε Ευρπη σο και σε Η.Π.Α. χρησιμοποιονται ως δεκτες χρονολγησης το π.Χ. και το Π.Κ.Ε., που στηρζονται στο Γρηγοριαν ημερολγιο, αν και μπορον να χρησιμοποιηθον κι λλα ημερολγια για ιδιατερους πολιτισμος σε λλες περιοχς του κσμου).

** Ριμδα = Ο ρος παραπμπει, ββαια στη ρμα, δηλαδ την ομοιοκαταληξα -μπορε να τονε βρομε και σα «ρημδα». Τον χρησιμοποιομε για να δηλσουμε να ζευγρι στχων το οποο ομοιοκαταληκτε και συνθως εναι γραμμνο σε ιαμβικ 15σλλαβο. Ακριβς επειδ πρκειται για 2 στχους που ομοιοκαταληκτον, απαντται κι ως «δστιχο» «λιανοτργουδο». Εξλλου, ως ριμδα μπορομε επσης να χαρακτηρσουμε κι να μακροσκελς ποημα, συνθως αφηγηματικο χαρακτρα και λακς προλευσης, που εναι γραμμνο σε στχο ιαμβικ 15σλλαβο και σε ομοιοκατληκτα 2στιχα. Ττοιου εδους ριμδες συναντμε δη απ τους τελευταους αινες του Βυζαντου, εν πειτα η παρδοση συνεχζει σε Κρτη, Κπρο κι Επτνησα. Γνωστ εναι, για παρδειγμα, η «Ριμδα Κρης Και Νιου», που προρχεται απ τη Κρτη και χρονολογεται απ τις αρχς του 16ου αινα.

======================
 
                μρος 1ον (στ. 1-40)


                            H τουρκικ σημαα κενης της εποχς

    Ο βεζρης καταφθνει στη Κρτη για να εποπτεσει ο διος τις πολεμικς επιχειρσεις κατ των Βενετν και διατζει τον καπουδν πασ (νααρχο) Καπλν-Μουσταφ να στρατολογσει ντρες απ την Ανατολ. Ο καπουδν πασς επιστρφει με ενισχσεις και το τουρκικ στρτευμα εναι τοιμο να συμμετσχει στην πολιορκα του Κστρου/Χνδακα.(στ. 1-69)

Στὸ πρτο μσα ν ’μπουσι ἐφοβοῦντα
καὶ τῆς Παρκιᾶς μὲ μνιτα ἀπονοῦντα
καημοὺς πολλοὺς καὶ πθη νὰ τσῆ δσου,
τσ’ ἀνθρπους τση νὰ πισου νὰ σκλαβσου.
Καὶ ἔτσι τὸ ριζικὸ τὸ ἀσβολωμνο
ἤθελε τῶν ἀνθρπων τῶν καημνω:
Ὁ πλεμος τῆς Κρτης νὰ ἀρχινσῃ,
γυρεγοντας ὁ Τοῦρκος νὰ νικσῃ.
Καὶ ἐπῆγεν ὁ βιζρης μὲ φουσσᾶτα
καὶ εἶχεν τὰ κτεργ του ὅλα γεμᾶτα.
Καὶ φθνει στὰ Χανιὰ καὶ ντεσμπαρκρει
καὶ ἐκεῖ τὸ ἀσκριν του ὅλο ρεποσσρει.
Καὶ πραυτας μὲ γρμμα τοῦ βιζρη
τὸν καπετὰν-πασᾶ ττες σπιδρει
τὰ κτεργα νὰ τὰ ξαναφορτσῃ
λα, εἰς τὰ Χανιὰ πλι νὰ σσῃ.
Καὶ ὁ Μουσταφᾶς-Καπλὰν σὰν προκομμνος,
τσῆ μχης ξακουστὸς καὶ παινεμνος,
μισσεει ἀπ’ τὰ Χανιὰ μὲ τὴν ἀρμδα
καὶ κνει δχως ἄργιτα λεβδα.
Καὶ εἰς τῆς Ἀνατολῆς τὰ μρη ἐδρμα,
καθὼς ἐξεκαθριζε τὸ γρμμα.
Λαὸ ξαναφορτνει καὶ γυρζει
στὸν τπον, ποὺ ὁ βιζρης τὸν ὁρζει.
Καὶ ἀπῆτις ἐκουβλησε τὸ ἀσκρι
καὶ ἐπλκωσε καιρς τὸ καλοκαρι,
πραυτας ὁ βιζρης τσ’ ὁρισμος του
ξαπλνει ἐδῶ καὶ ἐκεῖ στοὺς ἐδικος του.
Καὶ διαλαλεῖ ν ’ναι ὅλοι ὀρδινιασμνοι,
μικρο, μεγλοι τ’ ἄρματα ζωσμνοι,
διατ εἶχεν εἰς τὸν νοῦν του νὰ κινσῃ
στὸ Κστρο διὰ νὰ πῃ νὰ πολεμσῃ.
Καὶ εὐθὺς ἐμαζωκτκασιν οἱ Τοῦρκοι.
Τὴ νικαρην ἐπαζαν καὶ ταμποκι,
ξυπνῶντας πᾶσα ἕνα παλληκρι,
ἔτσι πεζὸν ὡσὰν καὶ καβαλλρι.
Ποιὸς ν ’χε στοχασθῆ τὸ τσον πλῆθος
καὶ νὰ μὴ φρξῃ, νὰ γενῇ σὰν λθος,
τὴν ταραχὴν τὴν τσην τοῦ φουσστου
καὶ τὰ σημδια ἐκεῖνα τοῦ θαντου!

41-68 λεπουνε

     Περιγρφεται λεπτομερς το μεγλο πλθος του τουρκικο στρατο και γνεται αναφορ στη διαρεση της ναυτικς δναμης απ τον καπουδν πασ σε δο τμματα (στ. 41-68). Το ακλουθο απσπασμα εστιζει στην ξαφνικ επθεσ του σε γειτονικ κυκλαδτικα νησι (Φολγανδρος, Σκινος, ος). Ο καπουδν πασς προτθεται να λεηλατσει και να ερημσει τη Σφνο, μως μεταπεθεται και στρφεται εναντον της Παροικις της Πρου (στ. 69-156)

Καὶ ἔστοντας νὰ ἀπομενῃ ἀλαφρωμνος,
διατὶ ἦτον ὁ βιζρης μισσεμνος,
ἤβαλε γνμη στὰ νησὰ ν’ ἀρξῃ
καὶ ξχωρα τὴν Προ νὰ ρημξῃ.
Καὶ φεγει ἀπ’ τὰ Χανιὰ καὶ ξεπορτζει,
τὰ κτεργ του ὅλα ξαρμπουρζει.
Πρῶτο νησ, ὁπο ’βρηκε νὰ πισῃ,
ἤτονε στὴ<ν> Πολκανδρο καὶ ’ρσσει.
ΚΙ οἱ γροντες ὡς εἶδα ττοιον πρᾶμα,
μὲ τὸ κανσκι πραυτας ἐδρμα.
Καὶ τὸν Καπλὰν-πασᾶ ὅλοι προσκυνοῦσι
καὶ θλημα ἐζητσασι νὰ βγοῦσι.
Μὰ αὐτνος σὰν ἐδχθη τὸ κανσκι,
πρφασι τῶ γερντω τοὺς εὑρσκει,
πὼς θλει τὰ χαρτσια ὁποὺ χρωστοῦσι,
ἀλλως στὴν καδνα ὅλοι νὰ μποῦσι.
Καὶ μὲ τὸ λγο ἤπαιξε λεβδα,
δδουν οἱ σκλβοι δυνατὴ παλλδα.
Καὶ τμου ἀπ’ τὴν Πολκανδρο μισσεγει,
σὰν τὸ λεοντρι ξφτει καὶ ἀγριεγει,
θλοντας ’ς κθε τπον διὰ νὰ σσῃ,
πθη τῶν Χριστιανῶν πολλὰ νὰ δσῃ.
Σπεδρει δο κτεργα μὲ βα
καὶ ἤδωκε καὶ τῶν μπηδων ἐξουσα
νὰ πσιν εἰς τὴν Σκινο καὶ ττες
τσὶ γροντες νὰ προυν καὶ τσὶ Νιῶτες·
καὶ ἀπῆτις τσὶ σηκσουσι, νὰ ’ρθοῦσι
εἰς τὸ Δεσποτικὸ νὰ τὸν εὑροῦσι.
Μισσεγει τὸ λοιπὸ ὁ πασᾶς καὶ πινει
εἰς τὸ Δεσποτικὸ καὶ ἄλλο δὲν κνει.
Μονχα τὸν Κιοσὲ πραυτα κρζει
νὰ πρῃ τὴν βουλν του ’ς τὰ λογιζει.
Λγει του: «Εἶντα μοῦ λς ’ς τοῦτο νὰ κμω;
Ἐγ ’λεγα στὴ Σφινο νὰ δρμω,
μὲ ἀπφασι νὰ τνε ξεμπιτρω,
γυναῖκες καὶ παιδιὰ καὶ ἄνδρες νὰ πρω·
γιατὶ ἔχω γροικητὰ –καὶ κτεχ το–
τὸ πλοῦτος ἐκεινοῦ τοῦ Μιχελττο·
καὶ ἐμνα τὰ χαρτσα μου κρατζει
καὶ χαρανιὰ καὶ τσχες μὲ στολζει.
Καὶ ὄξω ἀπὸ τοῦτο πμπει καὶ μεγλα
σοκκρσα εἰς τὸ Κστ<ρ>ο πλιὰ παρ’ ἄλλα
καὶ τσ’ ὁρισμοὺς ποτὲ δὲν ὀμπιδρει,
μηδὲ καὶ ἐμ, μηδὲ καὶ τοῦ βιζρη.
Μὰ τοῦ Κιοσὲ πολλὰ τοῦ ντεσπιαζρει
καὶ τοῦ Καπλὰν-πασᾶ φιλεῖ τὸ χρι,
πσχοντας τὴν βουλν του νὰ γυρσῃ
καὶ ἀκορσευτη τὴν Σφινο νὰ ἀφσῃ,
γιατὶ ἤτονε περσσα φιλεμνος,
μὲ αὐτὸν τὸν Μιχελττο ἀγαπημνος.
Καὶ ἤπασχε μὲ τὰ λγια νὰ μαλξῃ
τὴ γνμη τοῦ πασᾶ νὰ τὴν ἀλλξῃ.
Λγει του: «Διὰ τὴν ὥρα μὴ γυρψῃς
τὴ Σφινο νὰ πγῃς νὰ κουρσψῃς.
καὶ γροκησε τὰ λγια τὰ δικ μου,
σὰ δοῦλς <σου> πιστὸς πο ’μαι, πασᾶ μου.
Καὶ ἐγὼ σοῦ βρσκω χρα νὰ πατσῃς,
τὴν Παροικι, ὁποὺ νὰ εὐχαριστσῃς,
πρᾶγμα πολὺ καὶ ἀνθρπους να τσῆ πρῃς
καὶ ὁλτελα νὰ τνε ξε<μ>πιτρῃς.
Καὶ ἄ θς νὰ ’δῇς, πασᾶ μου, τὴν ἀλθεια,
’δὲ τῶ Φραγκῶ ποιοὶ δδουσι βοθεια.
Μνο ἀπὸ τὴν Παρκιὰ τῶς κουβαλοῦσι
σοκκρσο διὰ νὰ μᾶσ<ε> πολεμοῦσι.
Καὶ δὲν ψηφοῦν τὸ γρμμα τοῦ βιζρη,
μηδὲ κανες τως δὲν μᾶς ὀμπιδρει·
καὶ εἶναι καθολικὰ χανεμνοι
’Σ κοντολογιὰ ὅσους καὶ ἂν ἔχῃ ἡ Προς
πτουνται μὲ τσὶ Φργκους καὶ ἔχου θρρος.
Σμγουσι μετ’ αὐτοὺς καὶ χανετεγου
καὶ ἐμᾶς δὲν μᾶς ψηφοῦν, μηδὲ γυρεγου.
Νὰ ’δῇς ξεχωριστὰ τσὶ μαγατζᾶδες,
πὄχουν οἱ προεστοὶ πραγματευτᾶδες,
γεμτους τσὶ καφδες καὶ ληνρια,
τυριὰ καὶ ρζα, λδια καὶ σιτρια,
σδερα καὶ σχοινι, τβλες καὶ τρβες.
Καὶ σκλβους ἀγορζουσι καὶ σκλβες
ἀπὸ τσὶ Μουσουλμνους τσὶ ἐδικος μας·
γιὰ ταῦτα δὲν ψηφοῦν τοὺς ὁρισμος μας.
Τοῦτ ’λεγε ὁ Κιοσὲς σὰν καταδτης
τσῆ Παροικιᾶς καὶ ’πβουλος προδτης.
Καὶ ἤκαμε τὸν πασᾶ καὶ ἐπστευσν του
καὶ εἰς ὅ,τι καὶ ἂν τοῦ ζτα ἐπκουσν του.
Βνει βουλὴν κακὴν καὶ ἀποφασζει,
φουσκνει δυνατὰ καὶ ξαφορμζει.
Δδει ὀρδινιὰ νὰ στκουν ἀπαρκιᾶδοι
οἱ μπηδες νὰ φγουσι τὸ βρδυ.

στ.  157 – 228 λεπουνε

     Οι Αντιπαριτες επιβεβαινουν τους Παροικιτες τι στχος του Καπλν-Μουσταφ εναι η Σφνος. Παρ’ λα αυτ, ο οθωμανικς στλος εισρχεται στο λιμνι της Πρου (στ. 157-228). Στο ανθολογομενο απσπασμα, οι Παροικιτες εγκαταλεπουν τις εστες τους, εν ο Καπλν-Μουσταφς, με νο αντιπερισπασμ, δχεται δο προεστος αντιπροσπους στο καρβι του· μως, η τουρκικ δναμη εισβλλει αστραπιαα στο νησ (στ. 229-468).

Ἀπξω ἀπὸ τὶς Πρτες ἐφανῆκα,
τὴν Κυριακὴ ταχὺ ἐξημερωθῆκα.
Θωροῦν τα οἱ Παροικιῶτες καὶ ἐτρομξα
καὶ διὰ βοηθὸ τὴν Παναγα ἐκρξα.
Σρνουν φων, μαζνουνται οἱ ἀνθρῶποι,
γεμνουν τὰ στεν, πζουν οἱ τποι.
Τρμουσι ἀπὸ τὸ φβο καὶ δειλιοῦσι,
τὰ κτεργα ξανογουν καὶ μετροῦσι.
Καὶ ἀπῆτις ἀραδισαν καὶ εἴδασν τα
καὶ σαρντα ἑπτὰ ἐμετρσασν τα,
ἐττες τὸ λογισα ὅσοι εἶχαν γνῶσι,
πὼς ἦρθεν ὁ πασᾶς νὰ τσὶ σκλαβσῃ.
Ἀρχζουν οἱ γυναῖκες οἱ καημνες,
περιττοπλιὰς οἱ Κρητικὲς οἱ ξνες,
νὰ κλασι, νὰ θρηνοῦνται τὴ σκλαβιν τως,
τὴν κακορριζικιὰν καὶ τὴν ξενιν τως,
λγοντας μοιρολγια, ὁποὺ κνα
τσ’ ἀνθρπους μαῦρα δκρυα καὶ ἐβγνα.
Δὲν ξεροντας εἰς τοῦτο πῶς νὰ διξου,
τὰ ροῦχ ντως ’ς ποιὸν τπο νὰ φυλξου,
κλασι τὴν συμφορ τως καὶ τοὺς πνους,
ποὺ τσ’ ἤξωσεν ἡ μοῖρα τσους χρνους
ἀπὸ τσὶ Τορκους ν ’χουσι τρομρες,
καημοὺς καὶ πθη, βσανα καὶ ἀντρες.
Δὲν ξερου εἶντα νὰ ’ποῦν καὶ ποῦ νὰ δσουν
ἀπὸ τὸ φβο κεῖνο νὰ γλυτσουν,
γιατὶ καμμιὰ δὲν εἴδασι βοθεια
ἀπ’ ἄνθρωπον … γιὰ … μὰ τὴν ἀλθεια·
στοχζουνται στὸ μσος τὴ μεγλη
σγχυσι, ὁποὺ γροικᾶτο πλιὰ παρ’ ἄλλη
στὸ θλιβερὸ ποὺ σκρπα τὸ μαντᾶτο.
Καὶ ὅλοι τὸν νοῦν τως εἶχαν ἄνω κτω,
φεγου καὶ ἀ<μ>παντονρου τὰ δικ τως,
σπτια καὶ ροῦχα καὶ ὅλα τὰ καλ τως·
καὶ ἀπὸ τὸν φβον ὅλοι ἐπαραδῶσαν
στὴν τσην ταραχ, ὁποὺ τσὶ πλακῶσαν.
Τσὶ δκα ἐννι ’τον ττες τοῦ Μαου,
πρὶ δσουν οἱ ἀκτῖνες τοῦ ἡλου,
πο ’δασιν τὴν ἀρμδα οἱ Παροικιῶτες
πὼς ἦτον μαζωμνη ὄξω <’ς> τὲς Πρτες.
Ἀμ’ ὁ πασᾶς μὲ πονηριὰ μεγλη
ἔκανε πὼς μισσεει ἀγλη-γλη
μὲ κμπωμα νὰ μηδὲ φοβηθοῦσι
οἱ ἄνδρες, οἱ γυναῖκες νὰ σκιακτοῦσι.
Ἐπρασε λοιπὸν καὶ ἀποκολνει
στὸ Ἅ-Φωκὰ καὶ ὅλους τσὶ κομπνει.
Δο κτεργα σπεδρου, μπανου μσα
καὶ ἄσπρη παντιρα στὸ κατρτι ἐστσα.
Καὶ οἱ Χριστιανοὶ μὲ πδια κουρασμνα,
μὲ ἱδρῶτες καὶ μὲ στθια ματωμνα
τσὶ στρτες καὶ γκρεμνὰ ἐπερπατοῦσα
καὶ εἰς τὰ βουνὰ καὶ ἀνπλαγα ἐκρατοῦσα.
Ποιὸς ἀπ’ τὸ φβο, πο ’χε τοῦ θαντου,
μηδὲ παιδιῶ ἐθυμᾶτο οὐδὲ πραγμτου.
Μὲ κληματα οἱ γυναῖκες ἀποβγνα
τσ’ ἄνδρες τως καὶ πολὺ καημὸν ἐπινα.
Ἐδτσι τὰ παιδιὰ καὶ τσὶ ἀδελφος τως,
τὰ ’γγνια τως καὶ τσὶ ἄλλους ἐδικος τως
μὲ λπη, μὲ λακτρα πλιὰ παρ’ ἄλλη,
σγχυσι καὶ κακομοιριὰ μεγλη.
Ἀφνω πᾶσα ἕνα νὰ λογισῃ
-νὰ τὸ γροικσῃ ποιὸς νὰ μὴ θαυμσῃ !–
τὸ φβο τὸν πολ, πο ’χαν ἐττες
γιὰ τὴν ἀρμδα ἐκεῖνοι οἱ Παροικιῶτες.
Δδουν βουλὴν νὰ π συναπαντξου
τὰ κτεργα, τσὶ μπηδες νὰ σμξου,
νὰ γνσουν ὁ πασᾶς τως εἶντα θλει
γὴ ἀνὲ ζωὴ γὴ θνατος τοὺς μλλει.
Καὶ τὸν Πρωτδικο ἐττες κρζου
τὸ Νικολ, καλὰ τὸν ὀρδινιζου.
Σὰ γροντας ὁπο ’τονε τῆς χρας,
δδουν του καὶ ἄλλο σντροφο τῆς ὥρας.
Γιαννκι Βυτσαρᾶ τὸν ὀνομζου
καὶ τῆς κερὰ-Μαρνας τνε κρζου.
Κινοῦσιν καὶ οἱ δο συντροφιασμνοι,
τὴ βρκα π νὰ δοῦν, ποὺ τσ’ ἀνεμνει.
Μὰ αὐτεῖνοι ὡστὲ νὰ ὀρδινιαστοῦσι,
εὐθὺς τὸν καπετὰν-πασᾶ θωροῦσι
καὶ ἤρχετο μσα μὲ ὅλη τὴν ἀρμδα,
μὲ δυνατὴ καὶ μὲ φρικτὴ παλλδα.
Καὶ οἱ σλπιγγες ἐπαζαν καὶ ἐλαλοῦσαν
καὶ ἄλλα πολλὰ παιγνδια ὁποὺ βαστοῦσαν.
Καὶ μιὰν ἀναμιγὴ τση ἐγροικᾶτο,
ὁποὺ ἡ Παροικιὰ ὅλη ἐμουγκᾶτο.
Βλποντας τ λοιπν το πς ερξαν
τα κτεργα στο πρτο λοι ετρομξαν
και εστκασιν να φγουν και να αφσουν
παντρημα τα σπτια να τα γδσουν,
μα δεν κατχω ποις απ' τσι μεγλους
εγρισε κι εθρρυνε τους λλους.
Και λγει τους : " Παιδι, λοι ας σταθομε
και κτω στο γιαλ ας μαζωκτομε.
νδρες, γυνακες το λοιπν ας πμε
και με την κεφαλν κλνοντας χμαι
να προσκυνσωμε λοι τον πασ μας,
αν θμε να χαρομε τα καλ μας
και θλει του καλοφαν περσσα,
σα ' δη πως λοι τον επροσκυνσα ".
Και επμψαμε ανθρπους για να γνσου
τη γνμη και κανσκι να του δσου.
Σταλλρου το λοιπ σοι κι αν βρεθκα
με φβο και καημ και πλσα πρκα,
θαρρντας πς, σαν παν να προσκυνσουν,
τα σπτια τως ακορσευτα ν' αφσουν.
Μα ο καπετν - πασς εχε βαλμνη
γνμη φαρμακερ και ασβολωμνη,
διατ δεν χει τλος η οργ τως.
Κι απτις εις το κτεργον εμπκαν
οι προεστοι και τον πασν εβρκαν,
σκφτουσι και κλιτ τον προσκυνοσι
και την ποδι του ροχου του φιλοσι.
Ρωτ τσι παρευθς αν βαστοσι
τα σπρα για το κανσκι αν το κρατοσι.
Λγουσι : " Εμες ομπρς ρχαμε μσα
και λλοι οξοπσω φρνουν τα τορνσα".
Ττες κρατζει μσα το Γιαννκι
και τον Πρωτδικο ως γεροντκι
βγνει ξω, και μιλε του κιαχαγι του
να τ' ακλουθ να πηανη συντροφι του.
Πσι στο σπτι του Μακρ Κονδλη,
που στκετο με πικραμνο χελι,
πσχοντας τα τορνσα να 'τοιμση
του καπετν - πασ για να τα πσι.
Και απετις εμισσψαν, αποντο
και εξφτεν ο πασς 'ποπνω ως κτω,
και εκτσσεντο τη χρα να χαλση,
να πιση ανθρπους στε να χορτση.
Σαν τσι κατστασς του εχε τελεισει,
θελε την απφαση να δση
να βγοσιν οι λεβντες να σκλαβσου
τσι Χριστιανος να πθη να τως δσου.
Δδει ορδνι εις λην την αρμδα
τα κπαν τως ν 'χουν απαρκιδα,
να βγοσιν οι λεβντες σε μιαν ραν,
να γδσουν, να κουρσεουσιν την χραν,
και να βαστ κθε να παλληκρι
'ς το χρι μοναχ να μανρι
και χι λλο ρμα, δι την ρα κενη
να φανεται πως χουν καλωσνη.
Σαν εδασι και εκρτησε τον να
στο κτεργο κ' οι Τορκοι ξω εβγανα,
για μι τ' αφορεθκαν οι Παρκιτες
και ετρμαν και φοβονταν λοι ττες.
Και ο κιαχαγις εττες ανεβανει
'ς το σπτι του Κοντλη και προβανει.
Λγει τσ' αρχντισσς του : "Πε τ' ανδρς σου
ν 'ρθη εδεπ, γιατ εναι για καλ σου.
Αδς αλλις εσνα θα σκλαβσω
και των παιδιν σου θνατο θα δσω.
Και 'π του χωρς λλο να προβλη,
πριχο σκοτι να σε ερη πλι μεγλη".
Απιλογται ττες τρομασμνη
κενη η αρχντισσ του η αξιωμνη,
δε θλοντας τον νδρα να προδση
και θνατο 'χε πλι καλ να δση.
Λγει : " Δεν εναι εδ 'ς το σπτι μας μσα,
αμμ' ξω περπατε δι τα τορνσα.
Και τμου, αφντη, σση και γυρση,
ρχεται παρευθς να τα μετρση.
Και στκε πορι 'ς τοτο ξεγνοιασμνος
και ο νδρας μου δεν εναι μισεμνος".
Και πασκεν ωσν φρνιμη, με γνσι
του κιαχαγι απγνωσι να δση,
μα αυτνος την ξιχναζε λον να,
γιατ βλεπε τσι Τορκους και επροβανα.
Τσ' αρχντισσας με μνιτα αποντο
να τηνε σρη απ το σπτι κτω.
Μα νδρας τση ο παινετς και φημισμνος
και τση τιμς τιμ και ξακουσμνος
βλποντας την συμβαν του 'ς τα πθη
εσφγη μσα 'ς τση καρδις τα βθη.
Και θελε πλι καλλι δι την τιμν του
εισ σκλαβι να δση το κορμν του,
και θελε να πει να παραδερη
και δι τη χρα σκλβος να πατρη.
Και αντρητα την ρα αυτ προβανει
και οι Τορκοι τνε παρνου και παγανει.
Και αυτ την ρα κιλα εντεσμπαρκρα
λεβντες και τα σπτια εσαμεντζρα.
Πινουσι τσι παππδες και λους τσ' λλους,
πτωχος και πλοσιους και ρχοντες μεγλους,
και παρνουν τσι 'ς τα κτεργα την ρα
και κλαιγε και εθρηντο λη η χρα.
Και εις το φευγι το βλαν και εγλακοσαν
και οι Τορκοι οξοπσω και ελαλοσαν.
Και σοι τως απαντσα λους τσι πισα
και θυμωμνοι απνω τους ερσσα.
Ετρχασι με βα ως αφορμροι
βαστντας εις το χρι το μανρι
'πο μι μερι τση χρας ως την λλη
με φοσκωσι και μνιτα μεγλη.
δερναν οι γυνακες τα κορμι τως
και απ τη λπη εσρναν τα μαλλι τως.
Και εκλαγαν και εθρηνοντα να ξανογου
τσι Τορκους με τσι Χριστιανος να σμγου.
Και εκε που εμπανα οι Τορκοι και εκουρσεγα
τα σπτια απνω κτω και εγυρεγα,
βρσκουν και του Κοντλη του Γιωργκι
το σπλαχνικ παιδ, το Γιακουμκι.
Σηκνουν το με μι χαρ μεγλη,
στο κτεργο το πσι, οπο 'ν και οι λλοι.
Και πηανοντας 'ς τη στρτα σαν κωπλλι
δεν νιωθε το πργμα που του μλλει.
Και λεγε των Τουρκ να μην το πρου
'ς το κτεργο να μην το ημπαρκρου,
'ς το σπτι να τ' αφσουν να γυρση
και το Μαρι να τνε τραγουδση.
Τοτα τα λγια ττε συντυχανει,
εκενο το παιδ, καθς παγανει,
που οι Τορκοι το θαυμσα 'ς τα 'μορφ του
λγια, που τους εμλειε και γλυκι του.
Και ακογοντας ο κρης το μανττο
ο λογισμς του επγεν νω κτω.
Κλαγει και αναστενζει και θρηνται
και αυτνο το παιδ πολλ λυπται.
Δριμι 'κλαιγε και η μνα το κακν του,
πως να δεχθ τον αποχωρισμν του.
Τα αδρφια του και οι εδικο και ξνοι
πολλ 'πομεναν ττες πικραμνοι,
γιατ, καλ και αν τον κωπελλκι,
τονε χαριστατον παιδκι.
Τα λγια και τραγοδια του θυμοντα,
ξνοι, εδικο και φλοι εθρηνοντα.
Ξεχωριστ αφεντκις του παρ' λλο
εχε δι το παιδ καημ μεγλο.
Το κορσος δεν εψφα του σπιτιο του,
μ 'κλαιγε την υστρησιν του γιο του.
Μα η Καταπολιαν, που πντα βλπει
τσι δολους τση τσι μπιστικος και σκπει
σοι αγαπον πολ την λειτουργα,
καμεν εις αυτ θαυματουργα.
Κα εχρισν του απομον και χρι,
σα ν 'τονε μεγλο παλληκρι.
Και επμεινε εις την ξενιτειν εκενη
δχως γονιος και πλσα εμπιστοσνη.
Και ως το στερο, αξωθκαν οι γονιο του
και σοι και αν τ' αγαποσι κ' οι εδικο του
και εδαν το και ρθε πλι και εδοξσα
την Παναγι και πλσα αναγαλλισα.

     Περιγρφεται η αιχμαλωσα προεστν, γερντων και ιερων· γνεται, επσης, αναφορ στο θαμα της Παναγας της Καταπολιανς, χρη στην οποα ελευθερνεται και επιστρφει μετ απ καιρ ο γιος του Μακρ Κοντλη (στ. 313-468). Στο παρακτω απσπασμα οικες λεηλατονται και πυρπολονται, εν απ το τουρκικ μνος δεν γλιτνει οτε η εκκλησα της Καταπολιανς. Το σωτριο τχνασμα ενς τουρκοθρεμμνου νου λληνα επισπεδει την τουρκικ αποχρηση, καθς οι αιχμλωτοι χριστιανο θρηνον για την απλεια της πατρδας τους (στ. 469-636).

Καὶ ἀπῆτις ἐσκλαβῶσαν τοὺς ἀνθρπους
τρχοντας μὲ θυμὸ σὲ ὅλους τσὶ τπους,
ἐβλαν εἰς τὸ νοῦν καὶ ἄλλη ἀσωτα,
νὰ πν νὰ γδσουν καὶ τὴν Παναγα.
Καὶ τρχουσιν καὶ πσιν θυμωμνοι
καὶ βλπουν τὴν εἰκνα σκεπασμνη
μὲ ἀσμι καὶ χρυσφι καὶ λιθρια
καὶ μὲ πολλῶ λογιῶ μαργαριτρια.
Ἔτσι καὶ τοῦ Χριστοῦ ἦτον γεμισμνη
ἡ εἰκνα του ἡ ἁγα ἀσημωμνη.
Καὶ μὲ ἀφοβιὰ μεγλη ὅσοι καὶ ἂν ἢσαν
ἐκεῖνες τὲς εἰκνες τὲς ἐγδσαν.
Σὰν τσὶ λῃστᾶδες ’ρσσου θυμωμνοι
καὶ δὲ νοοῦν τὸ κρῖμα οἱ ὠργισμνοι
νὰ μὴν κρατοῦν τιμὴν στὴν ἐκκλησα,
μηδὲ καὶ νοιθου εἶντ ’ναι ἡ Παναγα.
Καὶ ἀπῆς τ’ ἀσμια ἐπῆραν καὶ τὰ ἄλλα
ποὺ βρσκουνταν καὶ εἰκνες πλιὰ παρ’ ἄλλα
καὶ δο λαμπδες ἄσπρες, ὁποὺ ἄλλες
ὡσὰν αὐτὲς δὲν ἤτανε μεγλες
καὶ τὰ φανρια ἐκεῖνα τὰ γυαλνια,
ὁπο ’σανε στὴ μση κρεμασμνα,
ἐπῆρν τα καὶ αὐτὰ τὴν ὥραν κενη,
γιατὶ οὐδεμιὰ δὲν ἔχου ’μπιστοσνη.
Καὶ ἕνας λεβντης βλποντας τὸ κλλος,
ὁπο ’χε ὁ Σταυρωμνος ὁ μεγλος,
ποὺ στ’ Ἅγιον Βῆμα ἀπνω εἶναι βαλμνος
καὶ ὅλος ἀπνω κτω εἶν’ χρυσωμνος,
καὶ δὲ μπορῶντας στὰ ψηλὰ νὰ σσῃ
καὶ μὲ τὰ χρια ἀπνω του ν’ ἁπλσῃ
ἔσυρε μα πετριὰ καὶ ἐκτπησν του
καὶ ἀπ’ τὸ πτερὸ κομμτι ἐτσκισν του.
Καὶ ὅσα κακὰ ἐμπορσα ὅλα τὰ κμα
ὅσοι στὴν ἐκκλησιὰ ττες ἐδρμα.
Καὶ ἡ Καταπολιανὴ ἡ εὐλογημνη
ἐπμεινε καὶ αὐτενη κουρσευμνη.
Ττες ὁ καπετὰν-πασᾶς ἐβγανει
ἀπὸ τὸ κτεργ του καὶ παγανει
εἰς τοῦ Σκληροῦ τὰ σπτια καὶ σιμ του
ἤσυρνε τὸν Κιοσὲ γιὰ συντροφι του.
Καὶ τὸν Ἀπτὶ-Κατὶρ-πασᾶ ἀπ’ τὴν ἄλλη
μεριὰ τὸν εἶχε μὲ σπουδὴ μεγλη.
Καὶ ἀπῆς ἀνβη ἀπνω καὶ καθζει,
ἐττες ὁ Κιοσὲς πλι ἀρχινζει.
Τὰ περασμνα λγια ξαναλγει
καὶ τὸ Σκληρὸ καταφρονᾷ καὶ λγει
τὸ πῶς ραγιᾶς δὲν εἶναι ἐδικς τως,
μλιστα ἐχρὸς καὶ ἀντδικς τως
καὶ πὼς δὲν τσὶ ψηφᾷ τσὶ Μουσουλμνους,
ἀμμὲ παρτολογᾷ τσὶ Βενετσνους.
Κανσκι οὐδὲ χαρτσι δὲν πλερνει,
μονχα σὰν χανης μᾶς κομπνει.
Καὶ ὅσοι ’ναι στὴν ἀρμδα τνε ζρου
καὶ ἔρχουνται οἱ ἀφεντᾶδες καὶ λοντζρου
στὰ σπτια τοῦτα, ποὺ θωρεῖς, πασᾶ μου,
καὶ πστευε στὰ λγια τὰ δικ μου.
Βρσκουνται καὶ ἄλλοι ἐδῶ κατοικημνοι
ξνοι, πτωχοὶ καὶ πλοσιοι πανδρεμνοι,
μὰ πεθουνται <σ’ ἐμᾶς> καὶ μᾶς τιμοῦσι
καὶ τσὶ ὁρισμος μας ὅλοι προσκυνοῦσι.
Ἀμμὴ αὐτὸς δὲν πρπει ν ’χη ζῆσι
καὶ πρᾶμα οὐδὲ κανεὶς νὰ μὴν τ’ ἀφσῃ.
Πρπει λοιπν, πασᾶ μου, νὰ τοῦ κψῃς
τὰ σπτια του, πολλὰ νὰ τνε βλψῃς.
’Δὲ τὸ στολδι, πο ’χει τοτη ἡ σλλα,
καὶ ὅλα τὰ σπτια τοῦτα τὰ μεγλα
καὶ τσὶ κασλλες τως τσὶ καρυδνιες,
βεντικες καδγλες μπομαδνιες.
Ἔμπα στὴν κμαρν του νὰ ξανοξῃς
τ στολισμὸ τῆς ἔχει γιὰ νὰ φρξῃς:
τὸ στρῶμ του μὲ σιδηρὴ καριλα
καὶ τὸ ρετρτο, ὁπο ’χει ἀπνω σ’ ὅλα.
Γροικῶντς τα ὁ Καπλὰν ἅφτει καὶ σβνει
τὰ σωθικ του βρζου σὰν καμνι.
Καὶ τῶ λεβντω εὐθὺς λγει νὰ ξψου
φωτιὰ καὶ αὐτὰ τὰ σπτια <του> νὰ κψου.
Μαζνουσι τὰ σκννια καὶ καδγλες
καὶ τβλες καὶ ὅσες ἤτανε κασλλες.
Σιμνει καὶ ὁ πασᾶς καὶ ἀτς του πινει
καὶ τὸ ρετρτο στὴν φωτιὰ τὸ βνει.
Καὶ ττες κατεβανου ἀπὸ τὴ σκλα
καὶ ἐχαρετο ὁ Κιοσὲς τὸ πὼς ἐβλα
φωτι, γιατὶ πολλ ’τον ἐχθρεμνος
μὲ τὸ Σκληρὸ καὶ πλσα κακιωμνος.
Καὶ ὥστε νὰ καλοκατεβοῦν τὴν σκλα
ἤπιασεν ἡ φωτιὰ σ’ ὅλην τὴ σλλα.
Καὶ ἡ κμαρη ἡ μεγλη ὡς καὶ αὐτενη
ἐκγηκε γιὰ μιὰ τὴν ὥρα κενη.
Μσα στὴν καταδκη καὶ τὴ ζλη,
πο ’χαν οἱ Χριστιανο, μικροὶ μεγλοι,
ἔλαβε ἀποκοτιὰ ἕνα παλληκρι
γιὰ θαμασμα τσῆ Παναγιᾶς καὶ χρι,
γιατὶ ἦτον στὴν Τουρκα μαθημνος
κι ἤτονε καὶ εἰς τὴν γλῶσσαν παιδεμνος.
Βλποντας τὸ κακ, ὁποὺ στὴ χρα
ἐκνασιν οἱ Τοῦρκοι αὐτὴν τὴν ὥρα,
σοφζεται καὶ πγει ἐκεῖ, ὁπο ’σα
οἱ Τοῦρκοι καὶ τὰ ροῦχα ἐκουβαλοῦσα.
Ρσσει καὶ αὐτὸς λεβντικα ντυμνος
κι ἤτονε καὶ αὐτὸς συντροφιασμνος.
Βγνει τὰ πασουμκια του, σαλτρει
στὴ θλασσα, πὼς τχα τσὶ ἀιδρει.
Καὶ ἡ γλῶσσ του καὶ ἡ φορεσὰ ποὺ φρειε
τινὰς νὰ τὸν γνωρσῃ δὲν ἐμπρειε.
Καὶ μὲ τὴ θλασσ ’γρανε τσὶ βρκες
ποὺ φρειε ἐκεῖ ποὺ στκουντο κι οἱ βρκες.
Καὶ ἐκεῖ ὁποὺ στρφετο ὁ Καπλὰν μὲ τσ’ ἄλλους
ἐκενους τσὶ πασᾶδες τσὶ μεγλους,
πγει ὀμπροστὰ εὐθὺς τὸ παλληκρι
καὶ τοῦ πασᾶ ἀρχινᾷ νὰ ροζονρῃ
πὼς εἶδε ἡ βγλα <τρᾳ> ἕνα γαλινι
καὶ ὅπου καὶ ἂν εἶναι ἐδῶ μᾶς ἀποσνει.
Καὶ ἔρχεται ὁ ντουναλμᾶς ἀπὸ τὴ Μῆλο
καὶ Ἀπτὶ-Κατὶρ-πασᾶς πινει ἕνα ξλο.
Στὸ χρι τοῦ τὸ δνει διὰ νὰ δρμῃ
ὅλους τσοὶ Τορκους νὰ μαζξῃ ἀντμι.
Δδει του καὶ ἕνα Τοῦρκο νὰ παγανῃ
μαζ του, ν ’ν’ καὶ οἱ δο συντροφιασμνοι.
Καὶ αὐτνος ν ’χῃ τὴν ἐξιὰ νὰ δρνῃ
τσὶ Τορκους εἰς τὰ κτεργα νὰ παρνῃ.
Καὶ ὡς ἤλαβε ἐξουσα τὸ παλληκρι
τσὶ Τορκους γιὰ νὰ πγῃ νὰ μπαρκρῃ,
τρχει μὲ τὸ ραβδὶ ἀπνω κτω
καὶ τῶ λεβντω ἐσκρπα τὸ μαντᾶτο.
Τρχοντας τὸ λοιπὸν μὲ προκοσνη
καννα ἀπ’ τσὶ λεβντες δὲν ἀφνει,
μὰ ὅσοι τὸν ἀπαντῆξαν ἤδερνν τους
καὶ νὰ μπαρκαριστοῦσιν ἔβιαζν τους.
Καὶ ὅσοι ἀπὸ τσὶ λεβντες ἐβαστοῦσα
ροῦχα καὶ μὲς στὴ στρτα ἐπαρατοῦσα,
τσ’ ἤδερνε δυνατὰ καὶ ἀπ’ τὴν τρομρα
ὅ,τι καὶ ἂν ἐβαστοῦσα χμαι τ’ ἀμμολλρα.
Καὶ ὅσοι εἶχαν ριζικὸ ττες τὰ παῖρνα
καὶ τῶ νοικοκυρῶ δὲν τὰ γιαγρνα,
γιατὶ σὲ ττοια μτρα ἄλλοι πτωχνουν
καὶ ἄλλοι, ποὺ δὲν ἔχουσι, πλουτνουν.
Καὶ ἐδτσι μ’ ἔτοιον τρπον ἐσυρθῆκαν,
στὰ κτεργα οἱ λεβντες ὅλοι ἐμπῆκαν.
Καὶ αὐτὸ τὸ παλληκρι μὲς στὴ χρα
ἐκρφθηκε ζιμιὸ κενη τὴν ὥρα.
Καὶ πραυτα ὁ πασᾶς κνει λεβδα.
Σηκνεται ὀξοπσω ὅλ’ ἡ ἀρμδα
καὶ φεγει ἀπὸ τὸ πρτο ὅλη ττες
καὶ ἐκλαγασιν οἱ σκλβοι οἱ Παροικιῶτες.
Ἄλλο στὸ μισσεμὸ δὲν ἐγροικοῦντα
παρὰ τῶν γυναικῶν, ὁποὺ θρηνοῦντα.
Καὶ σὰν ἐξεπορτσα καὶ ἐμακρνα,
τὰ πθη τως πλιὰ ττες ἐπληθνα.
Ποιὸς ν ’χε στοχασθῆ τσὶ Παροικιῶτες,
ποὺ κλαῖγαν τὴν σκλαβιν τως ὅλοι ττες
καὶ ἐστκουντα πικριὰ ὅλοι καὶ ἐθωροῦσα,
τὴν χραν τως κλιτὰ ἀποχαιρετοῦσα.
Σὰν τὴ<ν> ψυχὴ πονοῦμε, ὅντε<ν> ἀφσῃ
ἔρημο τὸ κορμὶ καὶ νὰ χωρσῃ,
ἔτσι μᾶς δδει θλῖψι ὁ κουρσεμς σου,
πατρδα μας γλυκει, ἀποχωρισμς σου,
γιατὶ καλλι ’ν’ ὁ θνατος ’ς καθνα
παρὰ ζωὴ κριμνη καὶ εἰς τὰ ξνα,
ἀπῆτις τὴν πατρδα τὴ γλυκει του
χσῃ καὶ ξορισθῇ ἀπ’ τὰ γονικ του.
Πῶς ν ’χωμε τὴ ζῆσι διχωστ σου
καὶ ν’ ἀποχωριστοῦμε ἀπὸ κοντ σου;
Νὰ χσωμε τὸ ἔχει μας ’ς μιὰν ὥρα
καὶ ἔρημη νὰ ἀπομενῃ ὅλη ἡ χρα;
Πσες πτωχὲς ἐκακομοιριαστῆκα
ξεχωριστὰ ’ποὺ τσ’ ἄνδρες, ποὺ πιαστῆκα.
Τὸ πρτο τσῆ Παρκιᾶς ὅλο ἐμουγκθη
ἀπ’ τὸ περσσο δκρυο ποὺ χθη.


Απ το πρτο τσ' γουσας εβγανει
ττες και απ τη Μκονο πηγανει
Δδουν του το κανσκι και μισεει
και αυτος να τους πειρζει δεν γυρεει.-

στ. 637 – 672 λεπουνε

--------------------------------------------------

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers