-


Dali &









/




 
 

 

: A'

                                            Εισαγωγ

     Ζομε στο σμερα κι χουμε τις συνθεις μας, τα θιμ μας, τις παραδσεις μας, τους γραφους νμους καθς και το πως ονοματζουμε κποια πργματα, κι αυτ φυσικ το θεωρομε απλυτα φυσιολογικ. Επσης μως κθε λγο και λιγκι, μνημονεουμε τους Αρχαους Ημν Προγνους και συζητμε, σχολιζουμε διδασκμεθα, τη φιλοσοφα τους, τα επιτεγματ τους, τις μχες και τα πολιτικ τους, κι εν γνει ,τι εναι να συζητηθε διδαχθε, με αποτλεσμα να μας βελτισει τη ζω και το νου μας. Υπρχουν μως πργματα, που δεν τα γνωρσαμε, διδαχθκαμε μελετσαμε, γιατ ετε μας φανκαν ανοσια, αδιφορα ... δεδομνα γνωστ, εν δεν εναι τσι ακριβς. Τοτο λοιπν το ρθρο, ρχεται να καλψει σο μπορε κι σο επιτρπουν οι δυνμεις κι οι πηγς, αυτ το σχηματισμνο καιρ, κεν. Πς και τ τργανε; Πως λγανε τις μρες τους μνες τους, πως βριζντουσαν, ποι τανε τα θιμ τους, οι προσκολλσεις τους, οι δεισιδαιμονες τους κλπ. Μπορε να ξρουμε σχεδν τα πντα για να φιλσοφο, αλλ το τ τρωγε, τ πστευε, τι απφευγε, τι προτιμοσε, αν τονε πινανε τα διαλια του τ μπινελκια κατβαζε, δεν τα μθαμε ποτ. Κι υπρχουνε τριγρω σκρπια. Τρα λοιπν θα υπρχουνε κι εδ. αφο λω να τα μαζψω λα κι ελπζω κι αυτ το ρθρο να πρει τη θεσολα του, μαζ με τα λλα.
     Πριν μως περσουμε σε πιο λεπτομερες κι ειδικς λεπτομρειες επ μρους, λω να ξεκινσω απ την αρχ, τη ρζα. Τ εναι, πως αναπτχθηκε και σχηματστηκε η... Αρχαα Ελλδα. Νομζω πως το πιο σωστ εναι αυτ. Δστε τις ζνες γιατ κνουμε βουτι 35 αινων και περιπλον για να πισουμε τις κρες των νηματων της πατρδας μας. Φγαμεεεε. Π. Χ.

===================

                                       ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

     Ο ρος Αρχαα Ελλδα χρησιμοποιεται για να περιγρψει τον ελληνικ κσμο κατ τη περοδο της αρχαιτητας. Αναφρεται χι μνο στις περιοχς του σγχρονου ελληνικο κρτους, αλλ που εγκαταστθηκαν και διαβισανε στους αρχαους χρνους ελληνικο πληθυσμο, συμπεριλαμβανομνων της Κπρου, της Ιωνας, της Μεγλης Ελλδας (Σικελα και Ντια Ιταλα) και των δισπαρτων ελληνικν εγκαταστσεων στις ακτς της Μεσογεου, αλλ μχρι και τον Εξεινο Πντο.

ΓΕΝΙΚΑ: Μετ τη κατρρευση των μυκηνακν ανακτορικν κντρων το 12ο αι., τα ελληνικ φλα εισλθανε στη φση των «σκοτεινν αινων» για την οποα λγες γνσεις διαθτουμε, εξ ου κι η ονομασα της περιδου αυτς. Η πληθυσμιακ πεση οδγησε τα ελληνικ φλα της ηπειρωτικς Ελλδας σε μετανστευση στα νησι και την αντπερα ακτ του Αιγαου. Την επμενη περοδο, οι εντεινμενες επαφς των ελληνικν φλων με την Ανατολ συμβλλανε στη δημιουργα αλφαβτου και την ανπτυξη της ναοδομας και της γλυπτικς. Με μονδα οργνωσης τη πλη, οργανθηκε η δρυση αποικιν στις ακτς της Μεσογεου και του Ευξενου Πντου απ περπου το 750 ως το 550 π.Χ.. Η περοδος αυτ χαρακτηρστηκε απ ντονες κοινωνικς και πολιτικς διεργασες στο εσωτερικ των πλεων, που στην Αθνα καταλξανε στην εγκαθδρυση δημοκρατας. Στις αρχς του 5ου αι., νας συνασπισμς ελληνικν πλεων απκρουσε την επθεση της Περσικς αυτοκρατορας. Μετ τη λξη των πολμων, την ηγεμονα της συμμαχας ανλαβε η Αθνα, που αναδεχθηκε σε πολιτικ και πολιτιστικ κντρο του ελληνικο κσμου κι οδηγθηκε σε σγκρουση με την λλη μεγλη ελληνικ δναμη, τη Σπρτη. Ο Πελοποννησιακς πλεμος ληξε το 404 π.Χ. με ττα της Αθνας και των συμμχων της. Εξασθενημνες απ τους συνεχες μεταξ τους πολμους κατ τον 4ο αι. π.Χ., οι ελληνικς πλεις υποτχθηκαν στην ανερχμενη ισχ του μακεδονικο βασιλεου.
     Ο βασιλις της Μακεδονας Αλξανδρος οδγησε τους λληνες σε μα επιτυχ εκστρατεα κατλυσης της Περσικς Αυτοκρατορας. Μετ το θνατο του Αλξανδρου το 323, οι διδοχο του διαμορασαν την αυτοκρατορα του σε διφορα βασλεια. Ο ελληνικς πολιτισμς γνρισε μεγλη διδοση στα εδφη των βασιλεων αυτν και, μετ τη κατκτησ τους απ τη Ρμη, σε πολλς περιοχς της Ρωμακς Αυτοκρατορας. Στους νετερους χρνους, ο πολιτισμς των αρχαων Ελλνων σκησε σημαντικ επδραση στη γλσσα, τη πολιτικ, τη φιλοσοφα, την επιστμη και τις τχνες, ιδως κατ τη περοδο της Αναγννησης στη Δυτικ Ευρπη και κατ τις κλασικιστικς περιδους το 18ο και 19ο αι. στην Ευρπη και τις ΗΠΑ, και η ρωμακ εκδοχ του αποτελε το θεμλιο λθο του νετερου δυτικο πολιτισμο.
     Η περοδος απ το 1600 π.Χ. ως το 1100 π.Χ., η στερη εποχ του Χαλκο, ονομζεται Μυκηνακ Περοδος. Η περοδος απ περπου το 1100 π.Χ. ως περπου το 800 π.Χ. ονομζεται Σκοτεινο αινες Γεωμετρικ Εποχ, για την οποα διαθτουμε πλον τις ανλογες αρχαιολογικς μαρτυρες, αλλ κι ενδιαφρουσες θεωρες σημαντικν ιστοριογρφων της εποχς μας, που ενοτε αντικροουνε τις κλασικς γνσεις μας για τη ρο της ελληνικς ανπτυξης. Απ τον 8ο ως και τον 6ο π.Χ. αι. χουμε την Αρχακ Εποχ. H Κλασσικ εποχ οριοθετεται με την ναρξη του 5ου π.Χ. αινα και το θνατο του Αλεξνδρου, το 323 π.Χ., οπτε ξεκιν κι η Ελληνιστικ εποχ. Η τεκμηρωση των ιστορικν γεγοντων που συνοδεουν την ανπτυξη του ελληνικο πολιτισμο, πραν των φιλολογικν μαρτυριν ιστορικν πως ο Ηρδοτος, ο Θουκυδδης, ο Ξενοφν, ρητρων πως ο Δημοσθνης κι ο Ισοκρτης φιλοσφων πως ο Πλτων κι ο Αριστοτλης εναι εφικτ και μσω της ερμηνεας των αρχαιολογικν ευρημτων. Επσης,παρλο που σε γενικς γραμμς η αρχαα ιστοριογραφα επικεντρνεται κυρως στην ανπτυξη της Αθνας, σγχρονοι ερευνητς χουνε δημοσιεσει σωρεα μελετν και για τις λλες πλεις της ηπειρωτικς Ελλδας, παρχοντς μας πλον μια σφαιρικ εικνα του αρχαιοελληνικο πολιτισμο.
     Απ περπου τη 10ετα του 1980 για την ρευνα της ιστορας και προλευσης πληθυσμν πραγματοποιονται γενετικς μελτες που αξιοποιονε π.χ. το ανθρπινο DNA. Πρκειται για να πεδο που, αν και παργει αποτελσματα φαινομενικ εντυπωσιακ, δεν εναι ακμα μεθοδολογικ ριμο, οτε παργει αποτελσματα η ερμηνεα των οποων μπορε απ μνη της να δσει απαντσεις σε σνθετα ιστορικ ερωτματα, αν κι ενδχεται, σε συνδυασμ με τα πορσματα της αρχαιολογας της γλωσσολογας, να ενισχσει υπρχουσες θεωρες.
Σμφωνα με τις ενδεξεις απ την ως τρα ρευνα, ελληνφωνοι πληθυσμο μεταναστεσανε στην ελληνικ χερσνησο κατ το τλος της 3ης π.Χ. χιλιετας, αναμχθηκαν με τους τοπικος προελληνικος πληθυσμος και στη συνχεια διαμρφωσαν αυτ που γνωρζουμε σμερα ως αρχαο ελληνικ πολιτισμ. Στον ελλαδικ χρο εχανε λοιπν προηγηθε οι φορες της γεωργικς επανστασης της στερης μεσολιθικς και της νεολιθικς εποχς και, στη συνχεια, του Πρωτοελλαδικο, Κυκλαδικο και του λαμπρο Μινωικο πολιτισμο.
     Τα αρχαιολογικ ευρματα δεχνουνε πιθαν εισβολ επλυδων (ξενφερτων εκ του επρχομαι) περ το τλος της Πρωτο-Ελλαδικς ΙΙΙ περιδου (2000 π.Χ.). Μια παλαιτερη εισβολ πιστοποιεται αρχαιολογικ κατ το τλος της Πρωτο-Ελλαδικς ΙΙ περιδου, 200 χρνια νωρτερα. Το ποια απ τις 2 εισβολς εναι η κθοδος των ελληνφωνων (Πρωτοελλνων) στον ελλαδικ χρο δεν μπορε να ειπωθε με βεβαιτητα. χει διατυπωθε η (στηριγμνη σε φιλολογικ δεδομνα) θεωρα οτι η 1η εισβολ προλθε απ πρωτο-λουβιακ στοιχεα της Μ. Ασας, τα οποα φησαν στην ελληνικ γλσσα τα προελληνικ φθογγικ στοιχεα -σσ-, -νθ και -νδ- (βλ. λξεις Παρνασσς, Κρινθος, Λνδος). Αυτ η θεωρα για τη πρωτοκαθεδρα των Λουβων στον ελλαδικ χρο δεν εναι δεκτ απ λους τους ερευνητς, ωστσο δεν αμφισβητεται ο ινδοευρωπακς χαρακτρας του προελληνικο γλωσσικο υποστρματος.
     Τα αρχαιολογικ ευρματα στη δυτικ (Νυδρ Λευκδας) και την ανατολικ Ελλδα (Ετρηση, Ορχομενς Βοιωτας) κνουν ελκυστικ την υπθεση της διαδρομς των ελληνφωνων απ Βορρ προς Ντο δυτικ της Πνδου, με πιθαν ταυτχρονη κνηση απ τα ανατολικ προς τα δυτικ, μσω των νησιν του Αιγαου. Η μετακνηση δε φανεται να συνοδετηκε παντο απ καταστροφς, παρ' λο που τα αρχαιολογικ δεδομνα υποδεικνουνε κποια βαια επεισδια κατ τη διρκεια των εισβολν αυτν. Σγουρα, μως, παρατηρονται αλλαγς στον πολιτισμικ εξοπλισμ ακμα κι εκε που δεν παρατηρονται καταστροφς. Τποτα, πντως, δεν μπορε να 'ναι απολτως ββαιο για τη σκοτειν αυτ εποχ, πως π.χ. οποιαδποτε υπθεση για την εθνολογικ διαφοροποηση μη, αυτν των ομδων εισβολων. Οι προσπθειες στο παρελθν να αποδοθονε συγκεκριμνα πολιτιστικ χαρακτηριστικ -πως τα γκρζα «μινυακ»* αγγεα κι ο τπος οικοδομματος που εναι γνωστς ως «μγαρον»- στους ελληνφωνους εισβολες δεν εναι πια αποδεκτς σμερα. Δεν ευσταθε, ακμα, η παλι αντληψη πως οι ελληνφωνοι φεραν τον κεραμικ τροχ, το ρμα και τις οχυρωμνες ακροπλεις. Αντθετα, τα αρχαιολογικ ευρματα δεχνουνε πως υπρξε σαφς πολιτισμικ οπισθοδρμηση κατ τη Μεσοελλαδικ περοδο κι τι οι νεοφερμνοι απκτησαν αντερο πολιτισμ μνον ταν ρθαν σ' επαφ με λλους πολιτισμος, πως αυτν των γειτνων τους στο Αιγαο.

_______________________________
 * μινυακ, Αρχλ.= Προστορικ αγγεα που βρθηκαν στον Ορχομεν της Βοιωτας. Οφελουνε την ονομασα αυτ στους Μινες, αν και νετερες ρευνες αποκλεουνε τη συσχτιση αυτ. Χαρακτηριστικ των αγγεων εναι το σκορο χρμα του πηλο κι η στιλβωμνη επιφνει τους. Τα αρχαιτερα εναι χειροποητα, εν τα νετερα, δηλαδ απ τον 17o αι. π.Χ. ως τη μυκηνακ εποχ, εναι κατασκευασμνα με τροχ. Μερικ χουνε βρεθε και σε πολλ λλα μρη της αρχαας ελλαδικς επικρτειας, πως στη Μλο, στη Θεσσαλα και στη Τροα. Μινες = Οι Μινες ταν προστορικ ελληνικ θνος που κατοικοσε στη Βοιωτα και μλιστα στον Ορχομεν της Βοιωτας σε αντιδιαστολ με τον Ορχομεν της Θεσσαλας, πως διαφανεται να συμφωνον οι: μηρος (Ιλιδα Β511 και Οδσσεια ια 284), Ησοδος (αποσπσματα 144), Πνδαρος (Ολ. ΧΙV), και Θουκυδδης (IV 76). Επιπρσθετα σημεινει ο Στρβων τι αυτο οι Μινες της Βοιωτας διφεραν απ κενους της Θεσσαλας, ΙΧ 2, 3, 40.
     Γενρχης κι επνυμος ρωας των Μινων, πως επσης σημεινει ο Παυσανας (ΙΧ 37, 7), ταν ο Μινας του οποου τον τφο (θησαυρ) εχε δει και αυτς ο διος. Επιπρσθετα πως σημεινει και ο Απολλνιος ο Ρδιος ο γενρχης Μινας καταγταν απ την Ιωλκ της Θεσσαλας ("την γαρ Ιωλκν Μιναι κουν, ς φησι Σιμωνδης εν Συμμκτοις"). σως αυτ η Ιωλκς να πρκειται για την "Μινα πλις Θετταλας, πρτερον Αλμωνας" (που αναφρει ο Διδωρος ο Σικελιτης).
     Κατ την αρχαιολογικ σκαπνη κι ιστορικ ρευνα, σμερα χει γνει αποδεκτ τι οι Μινες που εγκαταστθηκαν στον Ορχομεν της Βοιωτας υπρξε θνος δραστριο και ιδως ναυτικ που ανπτυξε εμπορικς σχσεις με λλα ελληνικ φλα ομδοξα, ομγλωσσα και ομτροπα, με συνπεια να αποκτσει μεγλο πλοτο και ισχ. Σε απδειξη αυτο ο Παυσανας αναφρει τον πολ πλοσιο θησαυρ, (μνμα), του γενρχη Μινα που ο διος εδε και που ανκε στους λεγμενους μεσο-ελλαδικος χρνους, δηλαδ τον 17ο με 16ο αινα π.Χ. Σγχρονοι ιστορικο θεωρον τι οι Μινες αυτο κμασαν ιδως κατ το πρτο μισυ της 2ης χιλιετας π.Χ. και επ μακρ διστημα τσι στε ν αποκτσουν πολλς αποικες.
     Αλλ και οι Μινες της Θεσσαλας δεν υπρξαν καττεροι αυτν που αναδεχθηκαν ιδιατερα ως ναυτικς λας. Ββαια η μορφολογα του εδφους της Θεσσαλας την εποχ εκενη συνβαλε κατ πολ στην ανδειξ τους αυτ. Ειδικτερα θεωρεται τι η Αργοναυτικ εκστρατεα ταν δημιοργημα των Μινων της Θεσσαλας στα πλασια των μεγλων ττε επιχειρσεων - μετακινσεων και δημιουργας νων αποικιν που σημειθηκαν την εποχ εκενη.
     Σημαντικτερες αποικες των Μινων ταν στη Τω, τη Λμνο, τη Σαντορνη, την Πλο, το Ακρωτριο Ταναρο αλλ και η Μινα Αμοργο στο λφο πνω απ το λιμνι Καταπλων, κ.. που λες εναι παρλιες νσοι Αιγαου. Εκτς μως του Μινα λλος σημαντικς μυθικς βασιλις αυτν ταν ο Εργνος που σμφωνα με την Ελληνικ Μυθολογα ηττθηκε απ τον Ηρακλ και γινε φρου υποτελς των Θηβν, πως σημεινουν ο Διδωρος, ο Ισοκρτης και ο Παυσανας (που σως ν αποτελε μια αλληγορικ ερμηνεα της Καθδου των Ηρακλειδν). Σημεινεται τι την δια εποχ καταλθηκαν και οι Μυκνες. Μετ μως απ την ολοκληρωτικ επικρτηση των Δωριων, 9ος αινας π.Χ., φανεται πως το κρτος των Μινων εξαφανσθηκε
).

---------------------------------------------------------

ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΣ: Η πληθυσμιακ και πολιτισμικ ανμειξη μεταξ των νεοφερμνων πρωτοελλνων και των προελλνων οδγησε στη γνεση του ελληνικο πολιτισμο. Οι περιοχς ντια της Θεσσαλας δεχτκανε την ισχυρ επδραση του ανεπτυγμνου Μινωικο πολιτισμο, γεγονς που οδγησε στην νθηση του Μυκηνακο πολιτισμο. Αντθετα, τα βορειοδυτικ ελληνικ φλα, τα οποα μειναν μοιρα της Μινωικς επδρασης, παρμειναν σε χαμηλτερο πολιτιστικ εππεδο. Ο Μυκηνακς πολιτισμς δωσε τα μεγλα μυκηνακ κντρα της Ντιας Ελλδας (Μυκνες, Τρυνθα, Πλος, Ορχομενς κ.α.) και της Κρτης καθς και τη 1η ελληνικ γραφ, τη Γραμμικ Β'. Στις πινακδες της ανιχνεουμε και τα 1α στοιχεα της μετπειτα αρχαας ελληνικς θρησκεας. Η παρακμ του Μυκηνακο κσμου στο τλος της Υστερο-Ελλαδικς περιδου (στα τλη του 13ου αι. π.Χ.) οδγησε στη σταδιακ εξαφνιση των μυκηνακν κντρων κατ την Υπομυκηνακ περοδο, η οποα τελεινει το 1.100 π.Χ. περπου, την ολοκληρωτικ εξαφνιση της γραφς και τους λεγμενους Σκοτεινος Αινες.
Κποτε οι μελετητς συνδεαν τις καταστροφς του τλους της μυκηνακς εποχς με την Επιστροφ των Ηρακλειδν και τη Κθοδο των Δωριων οι οποες περσανε στη μνμη της αρχαας ηρωικς παρδοσης. Σμερα μως, λγοι θα δχονταν την υπθεση μιας ττοιας εισβολς, πως τη δχονταν οι αρχαοι λληνες. Εναι πιο αποδεκτ η θεωρα της προσωρινς ανασττωσης λγω επιδρομν, εν η εισβολ νων φλων μετατθεται στα γεγοντα της Πριμης Εποχς του Σιδρου (Σκοτεινο Αινες).
     Με το τλος της Πριμης Εποχς του Σιδρου, οι λληνες διακρνονται δη στις φυλς που γνωρζουμε απ τη Κλασσικ εποχ. Η παλαιτερη θεωρα κατ την οποα οι ομιλητς των αχακν κι ιωνικν διαλκτων ρθανε κατ κματα στην εποχ της καθδου των ελληνφωνων στον ελλαδικ χρο δεν εναι πια αποδεκτ. Επομνως, πριν το τλος της μυκηνακς περιδου, δεν μπορομε να μιλμε για σαφ διαχωρισμ των μετπειτα ελληνικν διαλκτων αλλ για 3 το πολ γλωσσικς ομδες. Τη βρειο-ελληνικ και τους 2 φορες της Μυκηνακς, την Αρκαδικ ( Αρκαδοκυπριακ) και την Αιολικ, που τανε συνδεδεμνες μεταξ τους. Κατ' λλους μελετητς, οι δυο σπουδαιτερες διλεκτοι στο Μυκηνακ χρο ταν η Αρκαδοκυπριακ κι η Ιωνικ.
     Κατ τους σκοτεινος αινες που ακολοθησαν, λαβε χρα η τελευταα μεγλη ανασττωση στον ελλαδικ χρο, δηλαδ η Κθοδος των Δωριων. Εναι γεγονς πως η αρχαα παρδοση γρω απ την λευση των Δωριων χει διασσει κποιο ιστορικ πυρνα, πως τη κατ προσγγιση διαδρομ τους απ βορρ προς ντο. Στη παρδοση αυτ, μως, χουν παρεισφρσει πολλς φανταστικς λεπτομρειες και στοιχεα της πολιτικς προπαγνδας των μετπειτα ελληνικν πλεων-κρατν. Αρχαιολογικ, τα πιθαν αποδεικτικ στοιχεα της καθδου των Δωριων εναι πολ δσκολο να αποτιμηθον. Επσης, δεν εναι αποδεκτ πως οι Δωριες ταν αυτο που φραν απ τη βρεια Βαλκανικ τη χρση του σιδρου, καθς θεωρεται εισαγωγ απ την Ανατολ. Γνεται πντως ελκυστικ η υπθεση πως οι Δωριες τανε πολιτιστικ καθυστερημνοι νομδες κτηνοτρφοι στο περιθριο του μυκηνακο κσμου, που κποια στιγμ ανλαβαν ντονη επιθετικ δραστηριτητα, πιεζμενοι κι αυτο απ τα βρεια.


              Εδ με κκκινο οι Ελληνικς και με κτρινο οι Φοινικικς αποικες

     Με το τλος της δωρικς επκτασης, απ τις μη βορειοελληνικς διαλκτους στη Πελοπννησο απμεινε μνο η αρκαδικ, στα ορειν της Αρκαδας. Εκενη την εποχ εχε δη αρχσει ο Α' Αποικισμς κι οι Αιολες αποικσανε τα νησι του Β. Αιγαου και την Αιολα της Μικρς Ασας εν οι ωνες το κριο μρος των νησιν του Αιγαου και τη κλασσικ Ιωνα. Κατ τον 8ο αι. π.Χ. προβλλοντας απ τη Γεωμετρικ Περοδο η Ελλδα μεταβλλει τον πολιτισμ της απ προφορικ σε γραπτ. Η χρση ενς προσαρμοσμνου απ τη φοινικικ γραφ αλφβητου μας παρχει τις 1ες γραπτς μαρτυρες μιας ουσιαστικς μεταβολς για τον ελληνικ πολιτισμ, εν η ανπτυξη της μνημειακς γλυπτικς και της κεραμικς τον θεμελινει σε μια τεχνολογικ και καλλιτεχνικ βση. Ββαια, η ενοποιημνη ποψη που χουμε σμερα για τον ελληνικ πολιτισμ δε συνεπγεται και την ανλογη εντητα σε κοινωνικ και πολιτικ εππεδο εκενα τα χρνια. Εξαιτας της γεωγραφικς της ιδιαιτερτητας η Ελλδα της αρχακς και της κλασσικς περιδου ακολουθε λγο-πολ τον τοπικισμ της μυκηνακς εποχς, διαιρεμνη σε μικρς ανεξρτητες κοιντητες που χαρακτηρζονται με τον γενικ ρο πλις-κρτος. Τον 8ο αι. επσης εμφανστηκε ως αντατη μονδα ανεξρτητης πολιτικς οργνωσης η πλις. Οι ελληνικς πλεις ταν αστικο οικισμο που λειτουργοσαν ως πολιτικ κντρα. Οι συνθκες κι η διαδικασα δημιουργας των πλεων μνουν αδιευκρνιστες, αλλ τη περοδο της δημιουργας τους παρατηρεται πληθυσμιακ αξηση κι η δημιουργα των 1ων νακν οικοδομημτων.
     Η οικονομικ και δημογραφικ ανπτυξη του ελλαδικο χρου αλλ κι οι ενδοκοινοτικς πολιτικς συγκροσεις οδγησαν να τμμα του ηπειρωτικο και του νησιωτικο πληθυσμο σ' να ρεμα αποικισμν, που 'χεν ως αποτλεσμα τη δημιουργα ενς μεταναστευτικο κματος προς λες τις περιοχς της Μεσογεου. Απ το 750 π.Χ. ως το 550 π.Χ. οι λληνες δημιοργησαν αποικες προς λες τις κατευθνσεις. Προς την ανατολ αποκστηκε αρχικ η Κπρος, προς το βορρ η Χαλκιδικ, οι Ερετριες δρυσαν τη Μεθνη, εν κυρως η Μλητος δρυσε πολυριθμες αποικες στις ακτς της Θρκης, τον Βσπορο και τις ντιες ακτς της Μαρης Θλασσας. Προς τη δση οι λληνες αποικσανε τις ακτς του Ιονου (η Κρινθος αποκισε τη Κρκυρα, την Επδαμνο, την Απολλωνα κ.λπ.), την Ιλλυρα, τη Σικελα και τη Ντια Ιταλα, τη Κορσικ και τις βρειες μεσογειακς ακτς ως τις Ηρκλειες στλες. Ελληνικς αποικες απαντνται, επσης, στην Αγυπτο και τη Λιβη. Πλεις πως οι Συρακοσες, η Νπολη, η Μασσαλα η Κωνσταντινοπολη προκψαν απ τις ελληνικς αποικες των Συρακουσν, Νεπολης, του Βυζντιου, αποικας των Μεγαρων.
     Ως 1ος ελληνικς αποικισμς αναφρεται το αποτλεσμα των πληθυσμιακν μεταναστεσεων και των ανακατατξεων που συνβησαν στον Ελλαδικ χρο απ τα μσα του 11ου ως τα τλη του 9ου αι. π.Χ.. Οι μετακινσεις αυτς οδγησαν στον αποικισμ των νησιν του Αιγαου, της Κπρου, της Κρτης, των Επτανσων και της δυτικς ακτς της Μ. Ασας απ ελληνικ φλα της ηπειρωτικς Ελλδας και την δρυση νων πλεων που αποτλεσαν τα μετπειτα χρνια σημαντικ κντρα του ελληνικο πολιτισμο. Ο αποικισμς πραγματοποιθηκε σε διαδοχικ κματα και κατ φυλετικς ομδες και διακρνεται σε Αιολικ, Ιωνικ, Δωρικ και Αχακ (Αρκαδικ) αποικισμ.

     Κατ τη διρκεια του 13ου αι. π.Χ. οι Δωριες με πιθαν αφετηρα τις περιοχς της Ηπερου και της Δυτικς Μακεδονας μετακινθηκαν νοτιτερα και σχημτισαν ν ισχυρ κρτος στην περιοχ της Στερες Ελλδας με κντρο τη μετπειτα Δωρδα. Οι Δωριες που σε αντθεση με τους παλαιτερους κατοκους της ντιας Ελλδας γνριζαν την επεξεργασα του σιδρου επεκτθηκαν γργορα δημιουργντας να μεγλο κρτος στα ορειν της κεντρικς Ελλδας που εκτς απ τη μετπειτα Δωρδα θα πρπει να εκτεινταν δυτικτερα σε περιοχς που κατεχαν στα ιστορικ χρνια οι Αιτωλο κι οι Λοκρο. Καταλαμβνοντας την περιοχ εκτπισαν τους παλαιτερους της κατοκους, τους Δροπες οι οποοι κατφυγαν στην ντια Εβοια, στα νησι των δυτικν Κυκλδων και στην ντια Αργολδα. Στην Εβοια δημιοργησαν κρτος με δρα τη Κρυστο εν στη Ντια Αργολδα δρυσαν τις πλεις Ερμινη, Ασνη, Ηινες και Μσητας. Η μετακνηση των Δρυπων ταν η 1η σημαντικ μετακνηση στον χρο της ντιας Ελλδας τη περοδο της μετβασης απ την εποχ του χαλκο στην εποχ του σιδρου.
     Μετ την εδραωση τους στην περιοχ της Στερες οι Δωριες οργνωσαν εκστρατεα κατ των πλοσιων κι ισχυρν βασιλεων των Αχαιν στη Πελοπννησο. Στην εκστρατεα τους συμμετεχαν και γειτονικ φλα, πως οι Αιτωλο κι οι Βοιωτο που ετε συμμχησαν απλ με τους Δωριες ετε βρσκονταν κτω απ την εξουσα τους εκενη τη περοδο. Στα μσα του 12ου αι. π.Χ. οι Δωριες εισβαλαν στη Πελοπννησο περνντας με πλοα τον πορθμ του Ρου. Σμφωνα με τη παρδοση για να περσουνε στη Πελοπννησο απ το στεν του Ρου-Αντρριου ναυπγησαν στλο στη περιοχ κι απ' αυτ το γεγονς η τοποθεσα αυτ ονομστηκε Ναπακτος. Μετ το πρασμ τους στη Πελοπννησο διασπστηκαν σε 4 τμματα και καθνα απ' αυτ κινθηκε για τη κατληψη των κυριτερων Αχακν βασιλεων. Μα ομδα με αρχηγ τον Κρεσφντη κινθηκε προς τη Μεσσηνα και κατλυσε το βασλειο της Πλου. 2η ομδα με αρχηγ τον Αριστδημο, κινθηκε στη Λακωνα κι εγκαταστθηκε στη Σπρτη και 3η ομδα με αρχηγ τον Τμενο κατλαβε το ργος και τις Μυκνες. Υπολογζεται πως η καταστροφ των Μυκηνν απ την εισβολ των Δωριων γινε γρω στο 1150 π.Χ. Τλος 4η ομδα με αρχηγ τον Αλτη κινθηκε προς τον Ισθμ και κατλαβε τη περιοχ της Κορινθας.
     Η επικρτηση των Δωριων στη Πελοπννησο προκλεσε νες ανακατατξεις και μετακινσεις πληθυσμν. Οι Αχαιο της Αργολδας μετακινθηκαν βορειτερα κι εγκαταστθηκαν στη περιοχ της μετπειτα Αχαας. Απ τη περιοχ εκτπισαν τους ωνες οι οποοι αργτερα διωκμενοι κι απ τη περιοχ της Κορινθας μετακινηθκαν ανατολικτερα. Αρχικ εγκαταστθηκαν στην Εβοια εκτοπζοντας τους παλαιτερους κατοκους της, τους βαντες και στη συνχεια πρασαν στο Αιγαο και στα Μικρασιατικ παρλια. Οι ωνες τις Αττικς κατφεραν ν' αποκροσουνε την εισβολ των Δωριων, γεγονς που μαρτυρ κι η παρδοση του βασιλι Κδρου.
     Αιολικς αποικισμς: Την δια περοδο που οι Δωριες κινονταν προς τη Πελοπννησο πραγματοποιθηκαν κι λλες μετακινσεις στον Ελλαδικ χρο. Οι Θεσσαλο προερχμενοι απ τη περιοχ της Θεσπρωτας μετακινθηκαν στη περιοχ της Θεσσαλας εκτοπζοντας παλαιτερα αιολφωνα φλα που κατοικοσανε στη περιοχ. Ανμεσα στις φυλς που ζοσανε στη Θεσσαλα πριν την εγκατσταση των Θεσσαλν ταν κι οι Βοιωτο οι οποοι μετακινθηκαν νοτιτερα κι εγκαταστθηκαν στη περιοχ της Βοιωτας. λλοι πληθυσμο της Θεσσαλας κι οι παλαιτεροι κτοικοι της Βοιωτας μετ την απλεια των περιοχν τους κατφυγαν στις περιοχς του Βορειοανατολικο Αιγαου κι εγκαταστθηκαν αρχικ στη Λσβο, τη Τνεδο και τις Εκατννησους (Μοσχονσια). Οι πληθυσμο αυτο ονομστηκαν αργτερα Αιολες απ τ' νομα ενς Θεσσαλικο φλου που συμμετεχε στη μετανστευση. Οι Αιολες, τα επμενα χρνια αποκισαν την απναντι Μικρασιατικ ακτ η οποα ονομστηκε Αιολδα. Ο Ηρδοτος αναφρει την δρυση 12 πλεων στο τμμα αυτ της Μικρασιατικς ακτς. Αυτς ταν οι οι: Αιγς, η Αιγειρεσσα, η Γρνεια, η Κλλα, η Κμη, η Λρισα η Αιολς, η Μρινα, το Νο Τεχος, το Ντιο, η Πιτνη, η Σμρνη κι η Τμνος. Τον 7ο αι. π.Χ. οι Αιολες επεκτθηκαν και στη περιοχ της Τρωδας ιδροντας τις πλεις Γργαρα, σσος, νταδρος, Κεβρ, Σκψις, Νενδρεια και Πιτεια. Στην Αιολικ μετανστευση συμμετεχαν κι Αχαιο της Πελοποννσου που ακολοθησαν τους Αιολφωνους. Η παρδοση αναφρει τον Ορστη ως ηγτη της μετανστευσης των Αιολων κι η βασιλικ οικογνεια των Πενθλδων της Μυτιλνης υποστριζε πως ελκυε τη καταγωγ της απ τον Ορστη.
     Ιωνικς αποικισμς: Οι ωνες πριν τη κθοδο των Δωριων ζοσανε στη βρεια Πελοπννησο, στη Μεγαρδα και στην Αττικ. Μετ την απλεια των περιοχν τους απ τους Δωριες κι Αχαιος της Αργολδας, μετακινθηκαν ανατολικτερα κι εγκαταστθηκαν αρχικ στην Εβοια εκτοπζοντας τους παλαιτερους της κατοκους, τους βαντες. Στα μσα του 11ου αι. π.Χ αποκησαν τις βρειες Κυκλδες και μαζ με ωνες της Αττικς αποκησαν τα νησι Σμος και Χος και το κεντρικ τμμα των Μικρασιατικν παραλιν που ονομστηκε τα επμενα χρνια Ιωνα. Οι ωνες δρυσαν 12 πλεις που διατρησαν φυλετικος δεσμος και παρμειναν ενωμνες σ' να εδος κοινοπολιτεας, το κοιν των Ινων. Οι πλεις του κοινο ταν η Μλητος, η Μυος, η Πρινη, η φεσος, η Κολοφνα, Λβεδος, η Τως, οι Κλαζομενς, οι Ερυθρς η Φκαια κι οι νησιωτικς πλεις Χος και Σμος. Θρησκευτικ τους κντρο αποτελοσε ο νας του Ποσειδνα, στη περιοχ της Μυκλης.
     Στη περιοχ της Ιωνας εκτς απ τους ωνες εγκαταστθηκαν κι λλες φυλς πως Αχαιο της Πελοποννσου, Αρκδες, βαντες, Μινες απ τον Ορχομεν, Φωκες και Μολοσσο. Οι βαντες εγκαταστθηκαν στη Χο και προηγθηκαν των Ινων που εγκαταστθηκαν στο νησ αργτερα. Εγκατσταση Αχαιν απ τη Πυλα αναφρεται στη Κολοφνα, εν εγκατσταση Αχαιν απ την Αργολδα στη περιοχ των Κλαζομενν. Στη Τω αναφρεται εγκατσταση Μινων και στη Φκαια εγκατσταση Μινυν και Φωκων. Οι περισστερες παραδσεις των Ιωνικν πλεων θεωρον ηγτη της μετανστευσης κποιον απγονο του Κδρου και παρουσαζαν ως αφετηρα τους την Αττικ.

     Δωρικς εποικισμς: Οι Δωριες που κατλαβαν το ργος και τη Κρινθο επεκτθηκαν σταδιακ σε ολκληρη τη βορειοανατολικ Πελοπννησο. Μετ την αποτυχα κατληψης της Αττικς στρφηκαν προς τη θλασσα. Με αφετηρα τα δωρικ κρτη της Αργολδας αποκησαν, την Αγινα, τις ντιες Κυκλδες, τη Κπρο, τη Κρτη, τα Δωδεκνησα και τη νοτιοδυτικ ακτ της Μ. Ασας. Συγκεκριμνα Δωριες απ τη Τροιζνα αποκησαν την Αλικαρνασσ, απ την Επδαυρο τη Κω κι απ το ργος τη Ρδο, τη Κρτη και τα νησι των Κυκλδων. Τα επμενα χρνια εγκαταστθηκαν και Δωριες απ τη Λακωνα στη Κρτη, στη Θρα, στη Μλο και στη Κνδο. Οι Δωριες ποικοι της περιοχς των Δωδεκανσων και της Νοτιοδυτικς Μικρς Ασας, συνδθηκαν με μα μορφ κοινοπολιτεας, τη Δωρικ Εξπολη η οποα περιλμβανε τις πλεις Αλικαρνασσ, Κνδο, Λνδο, Ιαλυσ, Κμειρο και Κω. Κντρο των Δωριων της Μ. Ασας ταν ο νας του Απλλωνα στο ακρωτριο Τριπιο.
     2ος ελληνικς αποικισμς ονομστηκε η οργανωμνη αποικιακ εξπλωση των αρχαων Ελλνων στον χρο της Μεσογεου και του Εξεινου Πντου, κατ τη περοδο του 8ου, του 7ου και του 6ου αι. π.Χ. Ο αποικισμς αυτς διφερε απ τον 1ο γιατ αποτλεσε οργανωμνη επιχερηση απ τη μητρπολη σε αντθεση με την απλ μετακνηση φυλν που συντελστηκε κατ τον 1ο. Πολλς αποικες που ιδρθηκαν αυτ τη περοδο εξελχθηκαν σε πλεις ισχυρς κι γιναν ανεξρτητες απ την μητρπολη.
     Τα ατια του 2ου αποικισμο εχαν να κνουν με τη δημογραφικ κρηξη αυτς της περιδου, την ανπτυξη του εμπορου, την ανγκη  για εξασφλιση περισστερων α' υλν αλλ και με πολιτικ γεγοντα της περιδου που οδγησαν ομδες πληθυσμο στην εξορα. Η αξηση του πληθυσμο δημιοργησε στεντητα χρου και περιορισμ των καλλιεργσιμων εκτσεων που αναλογοσαν σε κθε πολτη κτι που ενσχυσε την ανγκη για εγκατσταση μρους του πληθυσμο σε λλη περιοχ. Η περιοχ εγκατστασης που διθετε ανεκμετλλευτους πρους θα μποροσε επσης να προμηθεει τη μητρπολη με μρος των αγαθν που θα παργαγε. Η ανπτυξη του εμπορου ταν απ τα σημαντικτερα κνητρα δρυσης αποικιν. Οι αποικες αυτς θα δημιουργοσαν νες αγορς, θα προμθευαν τη μητρπολη με σημαντικς α' λες και θα αποτελοσαν σημαντικος ενδιμεσους σταθμος στα μακριν εμπορικ ταξδια της εποχς. Τλος η ταραγμνη πολιτικ κατσταση σε πολλς πλεις με την εγκαθδρυση τυραννικν πολιτευμτων οδηγοσε τους πολιτικος αντιπλους στην εξορα και στην αναζτηση νου τπου εγκατστασης.
     Η δρυση των αποικιν ταν αποτλεσμα οργανωμνης επιχερησης. Η αποστολ οργανωνταν απ τη μητρπολη, εν σε πολλς περιπτσεις συνεργζονταν περισστερες πλεις. Η θση της αποικας επιλεγτανε προσεκτικ με στχο να προσφρει εμπορικ πλεονεκτματα αλλ κι ασφλεια απναντι σε επιδρομες. Για να δημιουργηθε να ασθημα ασφλειας κι εμπιστοσνης σχετικ με τη θση της νας αποικας απδιδαν την επιλογ της θσης σε χρησμ του μαντεου των Δελφν. Η αποστολ διθετε πντα ναν αρχηγ που ονομαζταν οικιστς. Στις νες πλεις οι ποικοι μοιρζονταν τη γη, συνθως με κλρωση. Το σστημα εξουσας που διαμορφωνταν θμιζε συνθως αυτ που σχυε στη μητρπολη.
     1οι ιδρυτς αποικιν ταν οι Ευβοες που δρυσαν αποικες κατ τις αρχς του 8ου αι. π.Χ. στη Κτω Ιταλα και στη Χαλκιδικ. Τα 2 ισχυρ κρτη τις Εβοιας, η Χαλκδα κι η Ερτρια δρυσαν πολυριθμες αποικες στη Χαλκιδικ με σημαντικτερη την λυνθο κι ταν οι 1οι που αποκησαν τη Κτω Ιταλα. 1η αποικα που δρυσαν εκε ταν οι Πιθηκοσσες στο νησ σκια. Στην συνχεια δρυσαν τις αποικες Κμη, Ζγκλη, Ργιο και Νξο. Στα τλη του 8ου αι. η Εβοια πφτει σε παρακμ με το ξσπασμα του Ληλντιου πολμου και τη σκυτλη της δρυσης αποικιν πραν λλες ελληνικς πλεις. Κατ τον 7ο αι. ιδρονται πολυριθμες αποικες στο Ινιο, στη Κτω Ιταλα, στη Θρκη και στη Μυρη Θλασσα. Ελληνικς αποικες ιδρθηκαν ακμα και στις Μεσογειακς ακτς της Γαλλας, στη Κυρρηνακ χερσνησο στην Αφρικ αλλ και στην Αγυπτο. Στην αποικιακ εξπλωση αυτ πρωτοσττησαν πλεις πως η Κρινθος, η Μλητος, τα Μγαρα κι η Φκαια.
     Στη Βρεια Ελλδα ιδρθηκαν πολλς αποικες κυρως στη περιοχ της Χαλκιδικς αλλ και στη περιοχ της Θρκης. Η Χαλκιδικ αποικστηκε απ Ευβοες, κυρως απ τη Χαλκδα. Στις αποικες αυτς φειλε το νομ της. Σημαντικτερες αποικες των Ευβοων στη Χαλκιδικ ταν η λυνθος (στον αποικισμ της συμμετεχαν κι Αθηναοι), η Τορνη, η Μνδη, η Σερμλη, φυτις κι οι Κλενες στη χερσνησο του θου. λλες σημαντικς αποικες στη Χαλκιδικ ταν η κανθος , αποικα που δρυσαν ποικοι απ την νδρο κι η Ποτδαια, αποικα της Κορνθου. Στη περιοχ της Θρκης οι περισστερες αποικες ιδρθηκαν απ ωνες απ τα παρλια της Μ. Ασας. Σημαντικτερες αποικες ταν η Μαρνεια και τα βδηρα. Οι Μιλσιοι δρυσαν επσης στα στεν του Ελλσποντου τις πλεις βυδος και Καρδα και στη Προποντδα τη Ραιδεστ. Οι Σμιοι αποκισαν το νησ της Σαμοθρκης, γεγονς στο οποο οφελει το νομ της. Τλος οι Πριοι αποκησαν τη Θσο με αρχηγ οικιστ τον πατρα του ποιητ Αρχλοχου.
     Η περιοχ του Ιονου και της Ιλλυρας αποικστηκε αποκλειστικ σχεδν απ Κορινθους. Ιδρσανε σημαντικς αποικες κατ μκος του θαλσσιου δρμου προς τη Κτω Ιταλα και τη δση με τις οποες πτυχαν να γνουνε κυραρχοι στο εμπριο της δυτικς πλευρς της Μεσογεου. Σημαντικτερες αποικες των Κορινθων ταν η Λευκδα, ο Αστακς, το Ανακτριο, το κτιο, η Αμβρακα, κι η Κρκυρα. Οι Κορνθιοι δρυσαν ακμα 2 σημαντικς αποικες στην Ιλλυρα που εξελχθηκαν σε σημαντικς πλεις, την Απολλωνα και την Επδαμνο.
Οι 1οι που αποκησαν τη Κτω Ιταλα ταν οι Ευβοες, οι οποοι με εκκνηση τις Πιθηκοσσες (στο νησ σχια) δρυσαν μια σειρ απ πλεις στη περιοχ. 2η πλη που δρυσαν ταν η Κμη, σχεδν απναντι απ την σχια. ποικοι απ τη Κμη δρυσαν στη Σικελα την Ζγκλη και στην απναντι ακτ το Ργιο. Οι Ευβοες δρυσαν ακμα τη πλη Νξο η οποα γινε η βση για την δρυση των πλεων Λεοντνοι, Ταυρομνιο και Κατνη.
     Η ισχυρτερη αποικα της Σικλας ταν οι Συρακοσες, αποικα των Κορινθων τον 8ο αι. π.Χ. Την δια περοδο περπου, ποικοι απ τη περιοχ της Αχαας ιδρσανε τις πλεις Σβαρη και Κρτωνα στον κλπο του Τραντα αλλ και το Μεταπντιο στην δια περιοχ. Στην δια περιοχ φυγδες απ τη Σπρτη ιδρσανε τον Τραντα που εξελχθηκε σε μα απ τις ισχυρτερες πλεις της περιοχς. λλα ελληνικ κρτη που ιδρσαν αποικες στη Κτω Ιταλα ταν τα Μγαρα με τα Μγαρα Υβλαα και το Σελινοντα, η Φκαια δρυσε την Ελα, οι Ρδιοι τη Γλα μαζ με Κρτες και τη Μελιγουνδα (Λιπρα) μαζ με Κνιδους, καθς κι οι Λοκρο τους Επιζεφριους Λοκρος στη Σικελα. Πολλς αποικες της περιοχς γιναν με τη σειρ τους μητροπλεις για νες αποικες πως οι Συρακοσσες που ιδρσανε τη Καμρινα στα ντια της Σικελας η Ζγκλη που πρωτοσττησε στην δρυση της αποικας Ιμρα. Επσης η Νξος πως εδαμε παραπνω συμμετεχε στην δρυση πολλν αποικιν εν η πολ Σβαρη δρυσε την αποικα Ποσειδωνα στα βρει της. Η πλη Γλα που ταν αποικα Ροδων και Κρητικν δρυσε τη πλη του Ακργαντα.
     Στον αποικισμ του Εξεινου Πντου πρωτοσττησαν οι Μεγαρες και κποιες Ιωνικς πλεις πως η Μλητος, η Φκαια κι η Τως. Οι περισστερες αποικες στη περιοχ του Πντου και της Προποντδας ιδρυθκανε τον 7ο αι. π.Χ. Στη περιοχ της Προποντδας οι Μεγαρες ιδρσανε τις πλεις Αστακ, Χαλκηδνα και Βυζντιο σε ιδιατερα προνομιακς θσεις. Η Μλητος δρυσε τη Κζικο κι οι Φωκαες τη Λμψακο. Στη περιοχ του Εξεινου πντου στις δυτικς ακτς οι Μεγαρες ιδρσανε τις πλεις Σηλυμβρα και πολ αργτερα τη Μεσημβρα. Λγο βορειτερα στη περιοχ της σημερινς Ρουμανας οι Μιλσιοι ιδρσανε τις πλεις στρια κι Οργμη. Μια ακμα πλη που δρυσε η Μλητος στη δυτικ ακτ του Εξεινου Πντου ταν η Απολλωνα. Στα ντια του Εξεινου πντου σημαντικτερη αποικα ταν η Σινπη που σμφωνα με την επικρατστερη ποψη ταν αποικα της Μιλτου. Η ακριβς χρονολογα δρυσς της δεν εναι σμερα γνωστ αλλ φανεται πως ιδρθηκε κατ στα μσα περπου του 7ου αι. π.Χ. Η Σινπη με τη σειρ της δρυσε στη περιοχ του Πντου τις πλεις Τραπεζοντα, Κερασοντα, Κτωρο, Κοτωρα, Κρμνα, Πτριον, Τειον κ.α. Σημαντικ πλη που ιδρθηκε στη ντια ακτ του Εξεινου Πντου ταν επσης η Μεγαρικ αποικα Ηρκλεια που ιδρθηκε στα μσα του 6ου αι. π.Χ..
     Στη βρεια ακτ του Εξεινου Πντου κυριρχησε η Μλητος. Οι αποικες της σ' αυτ τη περιοχ ταν η Ολβα και το Παντικπαιο (σημεριν Κερτς). Κατ τη διρκεια του 6ου αι. π.Χ. οι Μιλσιοι ιδρσανε στη περιοχ της σημερινς Ουκρανας την Οδησσ. Βορειτερα απ τις εκβολς του Δοναβη οι λληνες αποκησαν να νησκι, το σημεριν Μπερεζν (πιθανν ττε να 'τανε χερσνησος). Αυτ βρσκεται στις εκβολς των ποταμν Μπουγκ (για τους αρχαους λληνες, ποταμς πανις) και Δνεπερου (οι αρχαοι τον νμαζαν Βαρυσθνη). Η νησδα χερσνησος, ονομαζταν απ τους αρχαους Βαρυσθενδα. Απναντι απ' αυτ, βρισκταν δη οικοδομθηκε αργτερα η Ολβα. Δπλα στην Ολβα οικοδομθηκε λλη μα ελληνικ αποικα -αυτ εχε ως μητρπολη την Ιστρα. Στη χερσνησησο της Κριμαας (οι Ελληνες ττε την ονμαζαν Ταυρικ Χερσνησο Χερσνησο των Ταρων) ιδρθηκαν επσης οι πλεις Συμφερπολη (κοντ στο σημεριν Ζολοτι), Νυμφαον κι Ερμνασσα (κοντ στο σημεριν Κεκουβτσκ). Στην Αζοφικ Θλασσα (Μαιτιδα Λμνη για τους αρχαους) ιδρθηκε η Τνας (στο Ροστφ), η Τυριτκη, το Μυρμκιον, η Κερκνη κι η Φαναγορα -η τελευταα ταν αποικα Τηων. Στα ανατολικ παρλια που ανκανε στην αρχαα Κολχδα και τα οποα σμερα στο μεγαλτερο μρος τους ανκουνε κυρως στη Γεωργα και στην αυτνομη περιοχ της Αμπχαζας, λληνες ιδρσανε τη Φσι και τη Διοσκουριδα. Η τελευταα ονομστηκε Σεβαστοπολη απ τους Ρωμαους και τους Βυζαντινος κι εκε βρσκεται σμερα το Σουχομι), τα ερεπια των αρχαων και βυζαντινν κτισμτων βρσκονται κυρως κτω απ το νερ πλον.
     Οι ελληνικς αποικες εξαπλθηκαν μχρι την Ισπανα και τη Βρεια Αφρικ. Στη Β. Αφρικ, στη χερσνησο της Κυρηνακς ποικοι απ τη Θρα, ιδρσανε τη Κυρνη, που εξελχθηκε σε πολ ισχυρ πλη της περιοχς. λλες αποικες στη Κυρηνακ που αποτλεσαν αργτερα μαζ με τη Κυρνη τη Κυρηνακ Πεντπολη ταν η Βρκη, οι Ευεσπερδες (στη θση της σημερινς Βεγγζης), η Ταχειρα κι η Απολλωνα.
Στη βρεια πλευρ της Μεσογεου οι Φωκαες, δρυσαν στις ακτς της Γαλλας τη Μασσαλα. Η Μασσαλα με τη σειρ της γινε βση για την δρυση ακμα πιο απομακρυσμνων αποικιν στη περιοχ της Ισπανας. Η Φκαια δρυσε επσης στη Κορσικ τη πλη Αλαλα και στη Σαρδηνα την Ολβα. Οι Φωκαες φτασαν μχρι τις ακτς της Ιβηρικς χερσονσου. πως αναφρει ο Ηρδοτος, νας τοπικς βασιλις προσκλεσε τους Φωκαες να ιδρσουνε μαν αποικα στη περιοχ και τους παρεχε χρηματικ βοθεια για την οχρωση της πλης. Οι Φωκαες στη περιοχ αυτ ιδρσανε το Εμπριο κι αργτερα το ακμα πιο απομακρυσμνο Ημεροσκοπεον. Κατ τα μσα του 7ου αι. ιδρθηκε κι η μοναδικ ελληνικ αποικα στην Αγυπτο, Νακρατη. Ο Φαρα Ψαμμτιχος Α' της Αιγπτου παραχρησε σε Μιλσιους εμπρους μιαν κταση στις χθες του Νελου για να ιδρσουν ναν εμπορικ σταθμ που εξελχθηκε σε ακμζουσα πλη μχρι τη Περσικ εισβολ στην Αγυπτο το 525 π.Χ.
     Με την ολοκλρωση του αποικισμο, η κατανομ του ελληνισμο στη Μεσγειο χει ολοκληρωθε. Ως τα μσα του 6ου π.Χ. αι., η Ελλδα γινε το πολιτισμικ και γλωσσικ κντρο μιας γεωγραφικς περιοχς πολ μεγαλτερης των φυσικν ορων της. Αν κι οι αποικες δεν ελγχονταν πολιτικ απ τις μητροπλεις τους, λγω της απστασης απ αυτς, η διατρηση των εμπορικν, θρησκευτικν και πολιτισμικν δεσμν βοθησε στη δημιουργα ενς ζωντανο ιστο αλληλεπδρασης. Η κλασσικ περοδος χαρακτηρζεται ντονα απ την ανπτυξη της πλης-κρτους, που εχε δη γνει η βασικ μονδα κοινωνικς και πολιτικς συγκρτησης του ελληνικο κσμου.
     Καθς στην Ιωνα οι ελληνικς πλεις, που συμπεριλαμβνονταν μεγλα κντρα, πως η Μλητος κι η Αλικαρνασσς, δε μπρεσαν να διατηρσουνε την ανεξαρτησα τους περιλθανε στη κυριαρχα της περσικς αυτοκρατορας προς τα μσα του 6ου π.Χ. αι.. Το 499 π.Χ. οι λληνες των ιωνικν πλεων ξεκινσανε την Ιωνικ Επανσταση κι η Αθνα μαζ με την Ερτρια κινηθκανε προς βοθει τους. Το 490 π.Χ. ο Πρσης βασιλις Δαρεος Α', χοντας καταστελει την εξγερση των ιωνικν πλεων απ το 494 π.Χ., στειλε το στλο του να τιμωρσει τις 2 πλεις. Ο περσικς στρατς κατστρεψε την Ερτρια κι αποβιβστηκε στην Αττικ, αλλ στη μχη του Μαραθνα ηττθηκε απ τους Αθηναους κι λλους υπ το στρατηγ Μιλτιδη.
     10 χρνια αργτερα, ο διδοχος του Δαρεου, Ξρξης Α', ηγθηκε μας πολ ισχυρτερης ναυτικς και στρατιωτικς δναμης εναντον των Ελλνων. Αφο καθυστερθηκε απ το βασιλι της Σπρτης Λεωνδα στις Θερμοπλες, ο Ξρξης προλασε στην Αττικ και πυρπλησε την Αθνα. Οι Αθηναοι, μως, εχαν εγκαταλεψει τη πλη τους και μαζ με τους υπλοιπους λληνες νκησαν τους Πρσες στη ναυμαχα της Σαλαμνας χρη στην ιδιοφυα του Θεμιστοκλ. Τον επμενο χρνο, οι λληνες υπ την ηγεσα του Σπαρτιτη στρατηγο Παυσανα, νκησανε τον περσικ στρατ στις Πλαταις. Η 2η ττα των Περσν κι ο θνατος του στρατηγο τους Μαρδνιου οδηγσανε στην οπισθοχρησ του στην Ασα. Η κατληψη της Σηστο απ τους λληνες την δια χρονι, θεωρεται το τλος των περσικν πολμων. Η σημασα που εχε για τους λληνες η νκη τους εναντον των Περσν τανε ζωτικ. Απομκρυνε τον κνδυνο υποταγς και προκλεσε και μια σειρ κοινωνικν αλλαγν στο εσωτερικ των πλεων. Ακμη νοιξε ο δρμος στε η Αθνα ν' αναδειχθε ως ηγετικ πολιτικ, στρατιωτικ κι οικονομικ δναμη στον ελλαδικ χρο, ιδροντας τη Δηλιακ Α' Αθηνακ Συμμαχα.
     Μετ τους Περσικος πολμους η πλη της Αθνας γινε ο αδιαφιλονκητος ηγτης στη θλασσα και το εμπριο, αν και σοβαρς ανταγωνιστς της παρμεινε η Κρινθος με τη γεωργικ παραγωγ και τα φημισμνα κεραμικ της εργαστρια. Ηγετικ φυσιογνωμα του χρυσο αινα πως αποκαλεται για την αθηνακ ανπτυξη και τη κυριαρχα της στις λλες πλεις υπρξεν ο Περικλς, για τον οποο πληροφορες συλλγουμε απ τον Θουκυδδη και τον Πλοταρχο. Εναι κενος που χρησιμοποιε τα χρματα των συμμχων του, προκειμνου να χτσει τον Παρθεννα κι λλα λαμπρ μνημεα της κλασσικς Αθνας. Ως τα μσα, καθοδηγομενη απ την απληστα της Αθνας η συμμαχα της Δλου μετατρπηκε ουσιαστικ σε αθηνακ αυτοκρατορα, γεγονς που επικυρθηκε απ τη μεταφορ του συμμαχικο θησαυρο απ τη Δλο στον Παρθεννα το 454 π.Χ.
     πως ταν φυσικ ο πλοτος της Αθνας προσελκυσε χαρισματικος ανθρπους απ' λη την Ελλδα, παρ' λη την αυστηρτητα του καθεσττος των μετοκων. Η δια η αθηνακ πολιτεα προθησε τη γνση και τις τχνες. γινε το κντρο της αρχαιοελληνικς λογοτεχνας, της φιλοσοφας και των τεχνν (θατρο και γλυπτικ). Ορισμνα απ τα μεγαλτερα ονματα των τεχνν και των γραμμτων ζησαν στην Αθνα αυτς της περιδου: ανμεσ τους δραματικο ποιητς πως ο Αισχλος, o Σοφοκλς, o Ευρυπδης κι ο κωμωδιογρφος Αριστοφνης, φιλσοφοι πως ο Αριστοτλης, ο Πλτων κι ο Σωκρτης, ιστοριογρφοι πως ο Ηρδοτος, ο Θουκυδδης κι ο Ξενοφν, ποιητς πως ο Σιμωνδης και γλπτες πως ο Φειδας. Η πλη γινε -σμφωνα με τα λγια του διου του Περικλ- «το σχολεο της Ελλδας».
     Οι λλες ελληνικς πλεις-κρτη αποδχθηκαν αρχικ την αθηνακ ηγεμονα στον διαρκ πλεμο κατ των Περσν, αλλ σταδιακ η Αθνα εξελχθηκε σε ιμπεριαλιστικ δναμη. Μετ την ολοκληρωτικ νκη των Ελλνων επ των Περσν μως, ορισμνες πολιτεες δυσανασχετησανε κι επεχερησαν να αποσχισθον απ τη συμμαχα, με αποτλεσμα τη πλρη κι ωμ επδειξη πολεμικς ισχος απ μρους της Αθνας, πως τουλχιστον καταθτει ο Θουκυδδης στον περφημο διλογο των Μηλων, μεσοντος του Πελοποννησιακο πολμου. Ο διλογος, τσι πως κατατθεται απ τον ιστορικ, εναι επδειξη πολιτικο ρεαλισμο, σ' ,τι αφορ τη πολεμικ ισχ. Επιβλλεται το δκαιο του ισχυροτρου κι η ποψη των Μηλων πως η παρδοση εναι πρξη δειλας, αντιμετωπζεται περιφρονητικ απ τους Αθηναους (Θουκυδδης 5.100). Αν οι Μλιοι επιδεξουνε σωφροσνη -κλασσικ αρετ στη κοινωνα του 5ου π.Χ. αι.- ττε θα αναγνωρσουν τι δεν εναι αγν απ του σου περ ανδραγαθας κι τι η τιμωρα δεν εναι η αισχνη (Θουκυδδης 5.101). Το θμα εναι η επιβωση κι εδ οι ηθικο φραγμο δεν χουν καννα νημα. Σμφωνα με τη γλσσα του αθηναου ιστορικο, εναι δσκολο ν' ανταγωνιστε κανες τη φυσικ πραγματικτητα -στη προκειμνη περπτωση τη πολεμικ ισχ των Αθηνν. Αυτ εναι το κομβικ σημεο με το οποο ανογουνε και κλενουν οι Αθηναοι το διλογ τους με τους Μηλους. Αντθετα με τους Αθηναους του Ηρδοτου, που ποτ δεν παραδδονται στον Ξρξη κι αρνονται να προδσουνε τους λληνες, οι Αθηναοι του Θουκυδδη αποτιμονε ψυχρ τη πολεμικ ισχ τους και φυσικ ακολουθονε τη λογικ αυτς της αποτμησης με τ' ανλογα αποτελσματα ενς εμφλιου σπαραγμο.


         Με κκκινο οι σμμαχοι των Αθηνν και με μπλε των Σπαρτιατν στον Π.Π.

     Αυτ που εναι σμερα γνωστ ως Πελοποννησιακς πλεμος τανε στη πραγματικτητα ο 2ος πλεμος μεταξ των συνασπισμν της Αθνας και της Σπρτης. Η σγκρουση μεταξ τους χει τις ρζες της στους περσικος πολμους του 5ου π.Χ. αι.. Μετ απ τη περσικ εκστρατεα του Ξρξη ενντια στην Ελλδα και την επακλουθη απθησ του το 479, οι Αθηναοι αναλβανε την ηγεσα του πολμου ενντια στη Περσα στις ελληνικς ακτς της Μ. Ασας. Η συμμαχα της Δλου, που σχηματστηκε το 478, πρε τη μορφ μιας αυτοκρατορας, καθς οι Αθηναοι ρχισαν να χρησιμοποιονε την ωμ δναμη, για να αποτρψουν οποιονδποτε απ τους «συμμχους» τους ν' αποσυρθε απ' αυτν. Τοτο εχεν αποτλεσμα την εγργορση της Σπρτης κι εν τλει τη στρατιωτικ επμβασ της ενντια στις φιλοδοξες των Αθηναων για πανελλνια κυριαρχα.
     Ο Πελοποννησιακς πλεμος διαιρεται παραδοσιακ σε τρεις φσεις: τον Αρχιδμειο πλεμο (431-421 π.Χ.), την Ειρνη του Νικα με τη Σικελικ εκστρατεα (420-413 π.Χ.) και τον Ιωνικ πλεμο (412-404). Τα 1α 10 χρνια του πολμου πραν το νομα του σπαρτιτη βασιλα Αρχδαμου Β', που ξεκνησε τον πλεμο ενντια στην Αθνα και του οποου η προσεκτικ πολιτικ κυριρχησε στη σπαρτιατικ στρατηγικ των 1ων πολεμικν επιχειρσεων. Η σπαρτιατικ στρατηγικ σμφωνα με τον Αρχδαμο ταν η συγκντρωση των στρατευμτων της συμμαχας στον Ισθμ κι η εισβολ στην αττικ γη. Η στρατηγικ των Αθηναων, αντθετα, προν της ευφυας του Περικλ ταν η απσυρση των κατοκων της υπαθρου εντς των τειχν κι η εκτεταμνη επιθετικ παρουσα του αθηνακο στλου στις ακτς της Πελοποννσου (Ναπακτος). Παρλο που αυτ η στρατηγικ απδωσε καρπος ο λοιμς που ξσπασε στην Αθνα αφνισε περπου τα 2/3 των πολιτν, περιλαμβανομνου του Περικλ και των γιων του.
     Μετ τον θνατο του Περικλ οι Αθηναοι εγκαταλεψανε κατ προτροπ του δημαγωγο Κλωνα, τη πρτερη συντηρητικ κι αμυντικ τακτικ τους φρνοντας τον πλεμο κοντ στη Σπρτη και τους συμμχους της και χτζοντας φρορια σε σημαντικς για τον πλεμο περιοχς. ν απ τα σημαντικτερα βρισκτανε κοντ στη Πλο, στο νησκι της Σφακτηρας. Εκε οι Αθηναοι χι μνο δχονταν τους αποσττες ελωτες της σπαρτιατικς συμμαχας, αλλ εξωθοσανε τους ελωτες σε εξγερση. Οι αποφασιστικς μχες, τις οποες κρδισαν οι Αθηναοι κι ο πειρος πολεμικ Κλων, δοθκανε στη Πλο και τη Σφακτηρα. Οι Σπαρτιτες υπ την καθοδγηση του Βρασδα στραφκανε στην αθηνακ αποικα της Αμφπολης, η οποα λεγχε τους πρους του παρακεμενου ορυχεου αργρου, πρους με τους οποους χρηματοδοτετο οι αθηνακς στρατς. Στη μχη της Αμφπολης τσον ο Κλων σο κι ο Βρασδας σκοτθηκαν. Οι αντπαλοι αντλλαξαν αιχμαλτους κι υπγραψαν ανακωχ.
     Η ειρνη του Νικα κρτησε 6 περπου τη, χωρς οτε μια στιγμ να πψουν οι αψιμαχες κι οι τακτικο ελιγμο ανμεσα στα αντπαλα στρατπεδα, πως κι οι εσωτερικς εντσεις στην αθηνακ και τη σπαρτιατικ συμμαχα. Καθ' ον χρνον οι Σπαρτιτες απεχαν απ τη στρατιωτικ δρση, ορισμνοι απ τους συμμχους τους ρχισαν να μιλον για εξγερση. Υποστηρικτς τους ταν το ργος, ισχυρ πολιτεα στη Πελοπννησο. Οι Αργεοι, σμμαχοι των Αθηναων, κατρθωσαν να σχηματσουν ισχυρ συμμαχα κατ των Σπαρτιατν. Στη μχη της Μαντνειας το 418 π.Χ., Οι Λακεδαιμνιοι με τους γετονς τους Τεγετες, αντιμετπισαν τον ενωμνο στρατ του ργους, των Αθηνν και της Μαντνειας της Αρκαδας. Η συμμαχα εχε γνει και με τις διπλωματικς κινσεις του Αλκιβιδη, αλλ το αποτλεσμα ταν αντθετο απ τι προσδοκοσε. Η Σπρτη νκησε, ισχυροποιθηκε, σταθεροποησε τη κατσταση στη Πελοπννησο και κανες στη Πελοποννησιακ Συμμαχα δεν αμφισβτησε τη πρωτοκαθεδρα της μχρι το τλος του πολμου. Η φιλοδοξα του Αλκιβιδη δεν περιορστηκε μετ τη μχη της Μαντνειας. Αντθετα μλιστα μεγλωσε, αν κρνουμε απ το μεγαλεπβολο σχδι του για ανμειξη της Αθνας στη Δση και συγκεκριμνα στη Σικελα που η πλη της Εγστας ζτησε τη βοθεια της Αθνας κατ των Συρακουσν.
     Ο βασιλις της Μακεδονας Φλιππος Β (359-336 π.Χ.) μετ απ την νκη του στη Χαιρνεια επ των Θηβαων, το 338 π.Χ., και των Αθηναων επιβλλει την ηγεμονα του στον ελληνικ χρο. Μετ τη δολοφονα του τονε διαδχεται ο Μ. Αλξανδρος ο οποος το 334 π.Χ. θα ξεκινσει τη μεγλη προλαση του στην Ασα καταλοντας τη Περσικ Αυτοκρατορα (νκες επ των Περσν στον Γρανικ το 334 π.Χ., στην Ισσ το 333 π.Χ., στα Γαυγμηλα το 331 π.Χ., κατληψη Σογδιανς και Βακτριανς το 329 π.Χ. κι εκστρατεα στην Ινδα το 326 π.Χ.). Το 323 π.Χ. πεθανει απ γνωστα, σμερα, ατια στη Βαβυλνα. Μετ το θνατο του Μ.Αλεξνδρου το 323 π.Χ., οι κατακτσεις διαμοιρστηκαν μεταξ των διαδχων του. Απ τις συγκροσεις μεταξ των διαδχων, προκυψαν τα 4 ελληνιστικ βασλεια: το πτολεμακ στην Αγυπτο, το βασλειο των Ατταλιδν βασλειο της Περγμου, το βασλειο των Σελευκιδν και το βασλειο της Μακεδονας το οποο, απ το 294 π.Χ. κι εξς, διοικοσαν μλη της δυναστεας των Αντιγονιδν.


              Εδ πως διαιρθη το Μακεδονικ Βασλειο μετ τη μχη της Ιψο

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ-ΤΕΧΝΕΣ: Ο 3ος π.Χ, αι., εναι η εποχ της ακμς και της ισχος των ελληνιστικν βασιλεων, κατ τη διρκεια του οποου επικρατε σχετικ σταθερτητα. Η σταθερτητα αυτ διαταρσσεται απ το 200 π.Χ. με την ναρξη του Β' μακεδονικο πολμου, που εγκαινασε την ανμειξη και τις ρυθμιστικς παρεμβσεις της ανερχμενης δναμης της εποχς, της Ρμης, στις διενξεις των ελληνιστικν πλεων και βασιλεων. Παρλο που το μακεδονικ βασλειο προσπθησε να αποκροσει τις ρωμακς δυνμεις, η ττα του Φιλππου Ε στις Κυνς Κεφαλα το 197 π.Χ. και του Περσα στη Πδνα το 168 π.Χ. σημνανε τη κατλυση του βασιλεου. Την δια μορα ακολοθησαν και τα υπλοιπα κρτη της ηπειρωτικς Ελλδας, η οποα βρθηκε ολκληρη υπ ρωμακ κυριαρχα το 146 π.Χ.. Η επκταση της ρωμακς κυριαρχας στην ελληνιστικ Ανατολ ολοκληρθηκε το 30 π.Χ. με τη κατλυση του τελευταου εναπομεναντος ελληνιστικο βασιλεου, του πτολεμακο.
     Η φιλοσοφα στην αρχαα Ελλδα επικεντρθηκε στο ρλο της αιτας και της ρευνας. Επδρασε σημαντικ στη σγχρονη φιλοσοφα κι επιστμη. Οι φιλσοφοι της ελληνιστικς εποχς επηρεσανε τους Μουσουλμνους φιλοσφους και τους Ισλαμιστς επιστμονες του Μεσαωνα, τους φιλοσφους της Αναγννησης και του Διαφωτισμο καθς και τις κοσμικς επιστμες της σγχρονης εποχς. Οτε η αιτα οτε κι η ρευνα ξεκνησαν με τους λληνες. Ο καθορισμς της διαφορς μεταξ της αναζτησης των Ελλνων για τη γνση και των αναζητσεων των παλαιτερων πολιτισμν, πως των αρχαων Αιγυπτων και των Βαβυλωνων, υπρξε για πολ καιρ το αντικεμενο ρευνας των θεωρητικν του πολιτισμο. Μερικο απ τους πιο γνωστος φιλοσφους της αρχαας Ελλδας ταν ο Πλτωνας και ο Σωκρτης. Μσα απ ργα τους, πως Η Πολιτεα του Πλτωνα, αντλομε πληροφορες για την αρχαα ελληνικ κοινωνα.
     Η αρχαα ελληνικ κοινωνα δινε ιδιατερη μφαση στη λογοτεχνα. Πολλο συγγραφες θεωρον πως η δυτικ κουλτορα, σον αφορ τη λογοτεχνα, ξεκνησε απ τα ομηρικ πη Ιλιδα κι Οδσσεια, τα οποα διακρνονται για τις επιδξιες και ζωντανς απεικονσεις του πολμου και της ειρνης, της τιμς και της ατμωσης, της αγπης και του μσους. Μα απ τις πιο αξιοσημεωτες νετερες Ελληνδες ποιτριες ταν η Σαπφ, η οποα καθιρωσε ως εδος ποησης τη λυρικ.
     Ο θεατρικς συγγραφας Αισχλος λλαξε τη δυτικ λογοτεχνα για πντα ταν εισγαγε τις ιδες του διαλγου και των αλληλεπιδρντων χαρακτρων στη θεατρικ συγγραφ. Με αυτν τον τρπο επινησε το «δρμα»: η Ορστεια 3λογα του θεωρεται το σπουδαιτερ του επτευγμα. λλοι σημαντικο θεατρικο συγγραφες ταν ο Σοφοκλς κι ο Ευρυπδης. Ο Σοφοκλς ανπτυξε την ειρωνεα ως λογοτεχνικ μθοδο, με χαρακτηριστικτερο παρδειγμα το ργο του Οιδπους Τραννος. Ο Ευριπδης, απ την λλη, επεχερησε μσω των ργων του να αμφισβητσει τις κοινωνικς συμβσεις και τα θη, εν τα ργα του Μδεια, Βκχες και Τρωδες χουνε την ικαντητα να μας κνουν να αναθεωρσουμε τις αντιλψεις μας σον αφορ την ιδιοκτησα, το φλο και τον πλεμο. Ο Αριστοφνης, νας κωμωδιογρφος, καθρισε και διαμρφωσε την ιδα της κωμωδας, πως ο Αισχλος κανε την τραγωδα μορφ τχνης. Ορισμνα απ τα πιο δισημα ργα του εναι η Λυσιστρτη κι οι Βτραχοι.
     Η φιλοσοφα εισλθε στη λογοτεχνα με τους διαλγους του Πλτωνα. Ο Αριστοτλης, μαθητς του Πλτωνα, γραψε πρα πολλ ργα σχετικ με πολλος επιστημονικος κλδους, αλλ η μεγαλτερ του συνεισφορ στη λογοτεχνα ταν πιθανν το ργο του Περ Ποιητικς, μσα απ το οποο κατανοομε την αντληψ του για το δρμα και το οποο καθιερνει τα 1α κριτρια για τη λογοτεχνικ κριτικ.
     Η μουσικ ταν παροσα σε λους σχεδν τους τομες της αρχαας ελληνικς κοινωνας, απ τους γμους και τις κηδεες μχρι τις θρησκευτικς τελετς, το θατρο, την παραδοσιακ μουσικ και τις απαγγελες των επικν ποιημτων. Υπρχουν αρκετ δεγματα της ελληνικς μουσικς σημειογραφας, καθς και πολλς λογοτεχνικς αναφορς στην αρχαα ελληνικ μουσικ. Η ελληνικ τχνη απεικονζει μουσικ ργανα και χορ. Η λξη «μουσικ» προρχεται απ το νομα των Μουσν. Οι Μοσες τανε κρες του Δα και προσττιδες θες των τεχνν.
     Η συνεισφορ των αρχαων Ελλνων ταν μεγλη στον τομα των μαθηματικν, με χαρακτηριστικτερα παραδεγματα τους βασικος καννες της γεωμετρας, τις ανακαλψεις στη θεωρα των αριθμν, στη μαθηματικ ανλυση και στα εφαρμοσμνα μαθηματικ. Οι ανακαλψεις αρκετν Ελλνων μαθηματικν, πως του Πυθαγρα, του Ευκλεδη και του Αρχιμδη, χρησιμοποιονται στη διδασκαλα των μαθηματικν μχρι και σμερα.
     Οι λληνες ανπτυξαν την αστρονομα, την οποα αντιμετπισαν ως κλδο των μαθηματικν. Τα 1α γεωμετρικ, τρισδιστατα μοντλα που εξηγοσανε τη κνηση των πλανητν αναπτχθηκαν κατ τον τον 4ο αι. π.Χ. απ τον Εδοξο απ τη Κνδο και τον Κλλιπο απ τη Κζικο. Ο Ηρακλεδης ο Ποντικς διατπωσε την ποψη τι η γη κινεται γρω απ τον ξον της. κατ τον 3ο αι. π.Χ. ο Αρσταρχος ο Σμιος ταν ο 1ος που κανε αναφορ στο ηλιοκεντρικ σστημα. Ο Αρχιμδης στη πραγματεα του Ψαμμτης αναβινει την υπθεση του Αρσταρχου τι «τα αστρια και ο λιος παραμνουν ακνητα, εν η Γη περιστρφεται γρω απ τον λιο σε κυκλικ τροχι». Ο Ερατοσθνης υπολγισε την τροχι της Γης με μεγλη ακρβεια.
     Ο μηχανισμς των Αντικυθρων, μια συσκευ για τον υπολογισμ της κνησης των πλανητν, χρονολογεται απ το 80 π.Χ. περπου και θεωρεται πργονος του αστρονομικο υπολογιστ. Ανακαλφθηκε σε να αρχαο ναυγιο στο ελληνικ νησ των Αντικυθρων, ανμεσα στα Κθηρα και τη Κρτη. Αυτς ο μηχανισμς γινε δισημος για τη χρση του διαφορικο γραναζιο καθς και για τη σμκρυνση και την πολυπλοκτητα των τμημτων του. Ο αυθεντικς μηχανισμς εκτθεται στο Εθνικ Αρχαιολογικ Μουσεο της Αθνας και συνοδεεται απ ν αντγραφο.
     Οι λληνες καναν, επσης, σπουδαες ανακαλψεις στον ιατρικ τομα. Ο Ιπποκρτης ταν φυσικς της Κλασσικς εποχς και θεωρεται μα απ τις πιο διαπρεπες προσωπικτητες στην ιστορα της ιατρικς. Αποκαλεται «ο πατρας της ιατρικς». δρυσε την Ιπποκρατικ ιατρικ σχολ. Αυτ η σχολ φερε επανσταση στην ιατρικ της αρχαας Ελλδας, δεδομνου τι καθιρωσε την ιατρικ ως να ξεχωριστ επιστημονικ τομα και την κανε επγγελμα.
     Η τχνη της αρχαας Ελλδας χει επηρεσει σημαντικ τον πολιτισμ πολλν χωρν, τσο της αρχαας σο και της σγχρονης εποχς, ιδιατερα τους τομες της γλυπτικς και της αρχιτεκτονικς. Στη Δση, η τχνη της Ρωμακς Αυτοκρατορας προλθε κατ κριο λγο απ τα ελληνικ πρτυπα. Στην Ανατολ, οι κατακτσεις του Μ. Αλεξνδρου δχθηκαν επιδρσεις απ τον ελληνικ, τον ινδικ και τον πολιτισμ της κεντρικς Ασας. τσι δημιουργθηκε ο «Ελληνοβουδισμς». Στην Ευρπη της Αναγννησης, η ανθρωπιστικ αισθητικ και τα υψηλ τεχνικ πρτυπα της ελληνικς τχνης ενπνευσαν γενις Ευρωπαων καλλιτεχνν. Στα μσα του 19ου αι., η κλασσικ παρδοση που προερχταν απ την Ελλδα κυριρχησε στην τχνη του δυτικο κσμου.
     Η ελληνικ μυθολογα αποτελεται απ ιστορες των αρχαων Ελλνων που αφορον τους θεος και τους ρως τους, τη φση του κσμου και την προλευση και τη σημασα των θρησκευτικν πρακτικν. Οι κυριτεροι λληνες θεο ταν οι 12 θεο του Ολμπου,δηλαδ ο Δας, η γυνακα του ρα, ο Ποσειδνας, ο ρης, ο Ερμς, ο φαιστος, η Αφροδτη, η Αθην, ο Απλλωνας, η ρτεμις, η Δμητρα κι ο Δινυσος. λλες σημαντικς θετητες ταν η βη, ο δης, ο λιος, η Εστα, η Περσεφνη κι ο Ηρακλς. Οι γονες του Δα ταν ο Κρνος κι η Ρα, οι οποοι τανε κι οι γονες του Ποσειδνα, του δη, της ρας, της Εστας και της Δμητρας.





ΕΚΠΑΔΕΥΣΗ: Η Αρχαα Ελλδα υπρξεν απ τους εκπαιδευτς του κσμου.Τα διανοητικ, αισθητικ και πολιτικ επιτεγματα της κλασσικς Ελλδας μαγεουν εδ κι αινες τους μελετητς του δυτικο πολιτισμο. Η δη αχανς βιβλιογραφα συνεχζει να αυξνεται κι η πλρης κατανηση του ελληνικο πολιτισμο απαιτε κοπιαστικ μελτη των διαφορετικν του ψεων. Μα απ' αυτς τις ψεις εναι η εκπαδευση, που συνδεται ρρηκτα με κθε εδους πολιτισμικ ανπτυξη. Αναμφβολα, εναι γνωστ πως η εκπαδευση στην αρχαα Ελλδα επηρασε σε μεγλο βαθμ την ανπτυξη ενς δυναμικο πολιτιστικο συνεχος, που συνδει το παρελθν με το μλλον, επεκτθηκε στην ευρωπακ πειρο και τις κτσεις της και εναι γνωστ σμερα με το γενικ ρο «δυτικς πολιτισμς». Ωστσο, οποιαδποτε μελτη των επιδρσεων της αρχαας ελληνικς εκπαδευσης στο σγχρονο κσμο απαιτε γνση του διου του αντικεμενου της εκπαδευσης, τσι πως αναπτχθηκε στις διαφορετικς πλεις-κρτη της ελληνικς επικρτειας. Εδ θα προσπαθσουμε συνοπτικ να δομε πς γινταν η εκπαδευση καταρχν στη Σπρτη και τη Κρτη και κατπιν στην Αθνα, καθς το παρδειγμα των Αθηνν μιμθηκε σχεδν λη η υπλοιπη Ελλδα.
     Σμφωνα με το μθο ο Σκθης Ανχαρσις, επιστρφοντας απ τα ταξδια του, αναφρει πως οι Σπαρτιτες ταν ο μνος ελληνικς λας με τον οποο κατρθωσε να συζητσει λογικ, γιατ μνον αυτς εχε το χρνο να εναι σοφς. Παρ λες τις αντιρρσεις του Ηρδοτου, φανεται πως οι Σπαρτιτες εχαν φθονο χρνο στη διθεσ τους, ντας απελευθερωμνοι σχετικ απ την ανγκη του πλουτισμο. Δεν ασκοσαν εμπριο μτε ταν απασχολημνοι με κποιο επγγελμα. τσι, περνοσαν λο το χρνο τους αφιερωμνοι στην εκπαδευσ τους σμφωνα με τα σπαρτιατικ ιδεδη. Ο χρνος τους μοιραζταν ανμεσα στη φυσικ εξσκηση, τη στρατιωτικ εκπαδευση το κυνγι. τα δημσια πργματα και τις αποκαλομενες «λσχες», στις οποες δεν επιτρπονταν οι συζητσεις για δουλεις, παρ μνο για ,τι θεωρετο ευγενς. Σε αυτ το απλυτα οργανωμνο κρτος το αγρι μενε σπτι του ως τα 7 του. Ακμη και ττε, μως, οι γονες τους, φρντιζαν να τα παρνουν μαζ τους στα φειδτια φιλτια, τις κοινς τρπεζες των Σπαρτιατν. Ακογοντας τις συζητσεις τους πνω σε πολιτικ θματα, τα αγρια δη εκπαιδεονταν στον σπαρτιατικ τρπο ζως. Τα κορτσια μνανε στο σπτι και παρνανε το γεμα μαζ με τη μητρα τους. Στα φειδτια οι γονες ταν υποχρεωμνοι να συνεισφρουνε κθε μνα να μδιμνο κριθρι, 8 χος ονου, 5 μνες τυρ και μισ μνα σκα. Αν τανε τσο φτωχο, που δεν μποροσαν να συνεισφρουν, ττε χνανε τα δικαιματ τους ως πολτες και τα παιδι τους δεν ταν δυνατν να εκπαιδευτον στο σπαρτιατικ σστημα. Γενικ, λοιπν, τα σπαρτιατικ σχολεα ταν μνο για τους ομοους, δηλαδ για εκενους που μποροσαν να πληρσουν την εγγραφ σε εδος.
     Ωστσο, γνονταν επσης δεκτ κι λλα παιδι, αρκε κποιος να συνεισφερε εκ μρους τους το απαιτομενο τμημα, προκειμνου να συνοδεουνε τα παιδι του στο σχολεο. O αριθμς αυτν των σχολικν συνοδν εξαρττο μεσα απ το μγεθος της συνεισφορς σε εδος, αλλ δε γνονταν πολτες ταν μεγλωναν. Η απδοση της ιδιτητας του πολτη γινταν μνο σε εξαιρετικς περιπτσεις, ταν η αξα τους οι υπηρεσες τανε ττοιες που η πλη-κρτος τις αναγνριζε. λλοι μαθητς παρμοιου εδους ταν οι μθωνες μθακες** κι οι τρφιμοι. Η διαφορ με τους τρφιμους βρσκεται στο γεγονς τι τανε παιδι ελεθερων Σπαρτιατν και συνεπς εχανε πλρη πολιτικ δικαιματα. Σε μεταγενστερες περιδους, στην εποχ της φθορς του θεσμο πλης-κρτους εξαιτας του μεγλου δημογραφικο προβλματος των ελληνικν πλεων-κρατν, σοι απολαμβνανε της σπαρτιατικς εκπαδευσης αποκτοσανε και πολιτικ δικαιματα.
     Μετ τα 7, τα αγρια απομακρνονταν απ το σπτι κι οργαννονταν σε ναν ιδιατερα συστηματικ τρπο εκπαδευσης -ανλογο με εκενον της Κρτης- σε αγλες βοες***. Υποδιαιρσεις των αγελν ταν οι λες, οι οποες πιθανς εχαν δναμη 64 αγοριν. Οι αγλες τρφονταν, κοιμονταν κι παιζαν μαζ και βρσκονταν υπ την εποπτεα του παιδονμου, ενς πολτη που απολμβανε του γενικο σεβασμο και κατεχε υψηλ θση. Βοηθο του ταν οι μαστιγοφροι, οι οποοι επβαλαν τη σκληρ πειθαρχα, για την οποα τσο φημισμνη ταν η σπαρτιατικ κοινωνα. Ακμη κι ταν λειπε ο παιδονμος οι μαστιγοφροι, φανεται πως η πειθαρχα διατηρετο ακραια υπ την εποπτεα του βουαγρα αγελρχη, δηλαδ του περισστερο θαρραλου και λογικο αγοριο σε κθε αγλη. Επσης, σε κθε σχολεο τοποθετετο νας νος που εχε συμπληρσει το 20ο τος κι ονομαζταν ερην ιρν. Εκενος παρακολουθοσε προσεκτικ τις μχες τους και τους χρησιμοποιοσε ως υπηρτες στο σπτι του για το γεμα του. Τα μεγαλτερα αγρια του φρνανε ξλα για τη φωτι, εν τα μικρτερα μαζεανε λαχανικ. Ββαια, ο μοναδικς τρπος για να αποκτηθον αυτς οι προμθειες ταν η κλοπ απ τους κπους τις λσχες των ανδρν, γεγονς που αξανε τις ικαντητες των νων στην ανχνευση. Αφο γευμτιζαν λοι μαζ, ττε ο ερην τους προτρεπε να τραγουδσουνε και κατπιν να συζητσουνε θματα ηθικς πολιτικς.
     Ο ερην, ο παιδονμος, οποιοσδποτε πρεσβτερος ασχολετο με την εκπαδευση ελεθερα και εθελοντικ. Τοτο το σστημα, ββαια, εξαιτας της απλτητς του δεν κστιζε στη πλη-κρτος. Επσης, τανε σστημα απλυτα φυσικς εκπαδευσης. Ο Πλοταρχος αναφρει πως «μθαιναν γρμματα γιατ κτι ττοιο ταν χρσιμο». Στη πραγματικτητα οι γραπτο νμοι τανε πολ λγοι και περνοσαν απ γενι σε γενι μσω της προφορικς παρδοσης. Φυσικ, η ρητορικ απαγορευταν σε αντιπαρθεση με τις ελεγεες του Τυρταου, αλλ η δναμη του λγου τανε πανταχο παροσα. Ο Πλτων στον Πρωταγρα αναφρει πως «αν συζητσεις με να Λκωνα, στην αρχ σου φανεται απλ ηλθιος. Ξαφνικ, σε να κρσιμο σημεο, πετει λγα λγια και ττε οι συνομιλητς του φανονται μικρ παιδι μπροστ του».
     Οπωσδποτε, το αντικεμενο της σπαρτιατικς εκπαδευσης δεν ταν η συσσρευση γνσης κι η διανοητικ οξτητα, αλλ αυτ δε σημανει πως η Σπρτη δεν ταν αφεαυτς μια εκπαιδευτικ δναμη. Στη πραγματικτητα εναι λγα τα σα γνωρζουμε, προκειμνου να χουμε αντικειμενικ ποψη και σε ορισμνες περιπτσεις τα συμπερσματ μας εναι αυθαρετα αντιφατικ. Για παρδειγμα, γνωρζουμε τι οι Σπαρτιτες εκτιμοσανε πολ τον μηρο για το ηρωικ του φος, παρλο που ο τρπος ζως που περιγραφε ταν Ιωνικς κι χι Δωρικς. Σμφωνα με τον Βρνερ Τζγκερ στο ργο του Παιδεα, η πεποθηση πως η σπαρτιατικ εκπαδευση δεν ταν τποτε λλο απ στρατιωτικ εκπαδευση, προλθε απ τις αφηγσεις του Αριστοτλη στα Πολιτικ και του Πλτωνα στους Νμους, που περιγρφει το πνεμα του συντγματος του Λυκοργου. Ωστσο, εναι πολ πιθαν τοτες οι απψεις να εναι προν των συγκυριν της εποχς της παρακμς της Σπρτης, που κυριευμνη απ δψα για δναμη χασε την ευνομα για την οποα τη θαμαζε ο ελληνικς κσμος.

_____________________
   ** Μθακες αποκαλονταν στην αρχαα σπαρτιατικ κοινωνα τα τκνα εκενα που υπ λλες συνθκες δεν θα μποροσαν να ανκουν στην τξη των ομοων, ωστσο αποκτοσαν τελικ κλρο και πολιτικ δικαιματα εφσον εχαν ακολουθσει και ολοκληρσει επιτυχς τη σπαρτιατικ αγωγ. νας μθακας μποροσε να κατγεται αρχικ απ οικογνεια ξνων. χοντας μως ανατραφε στη Σπρτη ακολουθντας τα τοπικ θιμα μποροσε να θεωρηθε ισξιος πολεμιστς και πολτης με τα παιδι των Λακεδαιμονων. Μια λλη υπθεση θλει τους μθακες τκνα Σπαρτιατν (επσημα νθα) απ γυνακες που κατγονταν απ την τξη των ειλτων. Τρτη περπτωση εναι τα τκνα Σπαρτιατν που για κποιο λγο εχαν απολσει τα πολιτικ τους δικαιματα, π.χ. γιατ εχαν πσει σε δυσμνεια, γιατ ζοσαν σε οικονομικ ανχεια με αποτλεσμα να μην μπορον να συνεισφρουν στα συσστια. Κοινς παρονομαστς λων τον ανωτρω ταν η συμμετοχ στη σπαρτιατικ αγωγ και στις περισστερες περιπτσεις η υιοθεσα του απ κποια επορη οικογνεια. Μετ την ολοκλρωση της αγωγς, κποιος που δεν γεννθηκε γνσιος Σπαρτιτης μποροσε να γνει μοιος πολεμιστς (κτοτε ονομαζταν νεοδαμδης), να αποκτσει πολιτικ δικαιματα και κλρο, ακμη και να ανλθει πολ κοινωνικ, πως πραξε κποτε ο περφημος Λσανδρος.
     Λγονταν επσης γιοι ειλτων που εκπαιδεονταν μαζ με νους Σπαρτιτες, απελευθερνονταν κατπιν, αλλ δεν εχανε πλρη πολιτικ δικαιματα.
Τρφιμοι δε, λγονταν οι γιοι φτωχν ελεθερων Σπαρτιατν.

 *** Βοες εναι λλη λξη για τις αγλες. Τα παιδι αυτ λοιπν λγονταν αγελαστο βοα.
-----------------------------------------

     Με τη σειρ του το κρητικ σστημα εκπαδευσης τανε παρμοιο με κενο της Σπρτης απ πολλς απψεις. Κατ τον διο τρπο η διδασκαλα παρεχταν απ να πρεσβτερο μλος της κοιντητας, αλλ στη Κρτη η εκπαδευση κστιζε στους γονες ακμη λιγτερα απ ,τι στη Σπρτη, καθς τα παιδι τρφονταν κυρως με δημσια ξοδα. Οι γυνακες παιρναν το γεμα τους στο σπτι, εν οι νδρες σε λσχες που αποκαλονταν ανδρεα. Στα ανδρεα συμμετεχαν λα τα αρσενικ της οικογνειας. Συνθως τα αγρια δικαιονταν το μισ της τροφς των ενλικων, εκτς απ τα ορφαν που δικαιονταν πλρη μερδα στη λσχη του νεκρο πατρα τους.
     Στη πραγματικτητα η κρητικ λσχη εναι αμλγαμα αρκετν οικογενειν σ' να εδος πατρις, λα τα αρσενικ μλη της που δειπνοσαν μαζ. Τα αγρια τοτης της πατρις κοιμονταν πιθανς μαζ σε κοιτνες της λσχης και σχημτιζαν να ξεχωριστ σχολεο. Στα κοιν συσστια με τη παρουσα των πρεσβτερων ενθαρρνονταν οι συζητσεις γρω απ πολιτικ κι ηθικ θματα, που φειλαν να διδαχθον. Οι πρεσβτεροι εκλγανε κποιον να υπηρετσει ως παιδονμος επισττης των αγοριν της λσχης. Κτω απ την επβλεψ του τα αγρια μαθανανε γρμματα, γυμνζονταν διαρκς, εκπαιδεονταν στη χρση των πλων -ιδιατερα του τξου- και στους πολεμικος χορος, πως ο χορς των Κουρητν κι ο Πυρρχειος. Μθαιναν σαν τραγοδι τους νμους της πατρδας τους, για να τους αποστηθζουν, μια κι η γνοια των νμων δε δικαιολογετο. Ο παινας ταν η κρια μορφ τραγουδιο τους κι ταν εκπαιδευμνοι στο λιτ φων των Λακεδαιμνιων συναδλφων τους.
     Οι νεαρο Κρτες εκπαιδεονταν στην ατομικ και την ομαδικ μχη ενντια σε λλες λσχες-σχολεα. Επσης, διδσκονταν την αντοχ σε πολλν ειδν δυσκολες. Χειμνα-καλοκαρι φοροσαν τον διο κοντ χιτνα -πως κι οι Σπαρτιτες- και μθαιναν ν' αψηφονε τη ζστη και το κρο, τα ορειν μονοπτια και τα χτυπματα που δχονταν στα γυμνσια και τις μχες. Στα σχολεα παρμεναν ως τα 17 τους, οπτε και γνονταν φηβοι με ειδικ τελετ, τα Εκδσια. πως οι νοι της Αθνας, διναν ρκο υπακος στο κρτος και μσους ενντια στους εχθρος του και κατπιν μπαιναν σε αγλες, τις οποες συγκντρωναν γρω τους πλοσιοι και διακεκριμνοι φηβοι. Ο αριθμς των ατμων που συγκντρωνε μια αγλη εξαρττο κυρως απ τον πλοτο και τη δημοτικτητα του νου, γεγονς που προσδδει στο θεσμ να αριστοκρατικ στοιχεο, σε αντθεση με τη Σπρτη.
     Ο πατρας του νεαρο αρχηγο ταν συνθως ο αρχηγς της αγλης -αγελτης- κι εχε πλρη εξουσα. Καθοδηγοσε τους νους στο κυνγι και τους δρμους, δηλαδ τα γυμνσια των εφβων. Μλιστα, οι Κρτες που δεν εχαν ακμη εισλθει σε αγλες εξαιρονταν αυτν των γυμνασων κι ονομζονταν απδρομοι. Ο αρχηγς της αγλης μζευε κοντ του την αγλη που επιθυμοσε κι εναι πολ πιθαν πως οι νοι τρωγαν και κοιμονταν στο σπτι του προσττη τους. Η ζω τους περιβαλλταν απ μια πολεμικ ατμσφαιρα και θεωροσανε πολτιμα αγαθ τη στρατιωτικ στολ και τα πλα τους. Στις αγλες οι νεαρο Κρτες μεναν ως τη μρα του γμου τους, οπτε επστρεφαν στα σπτια και τις λσχες τους.
     Απ πρακτικς ποψης δεν μπορομε να πομε πολλ για τη κρητικ εκπαδευση. Απ τον καιρ που ο Ιδομενας σαλπρισε απ τη Τροα, η Κρτη χνεται απ το επκεντρο της ελληνικ ιστορας. Πολ ισχυρ ως σνολο κι ως προς την κταση για να της επιτεθον οι γετονς της και συνμα πολ αδναμη εξαιτας των πολλν φουδων, παρμεινε απομονωμνη απ την ηπειρωτικ Ελλδα και το αρχιπλαγος ως το τλος της περιδου της ανεξαρτησας των Ελληνικν πλεων-κρατν.
     Στη Λακωνα και την Κρτη -κυρως αγροτικς περιοχς που στηρζονταν στο σστημα της γαιοκτησας- δεν υπρχε η ανγκη εκπαδευσης σε θματα που σχετζονταν με το εμπριο τη βιοτεχνα. Θα περμενε, λοιπν, κανες ν' ανακαλψει πολλ ττοια στοιχεα στους Αθηναους τους ωνες της Μ. Ασας. Η πραγματικτητα, μως, ταν εντελς διαφορετικ. Για τον λληνα η λξη εκπαδευση σμαινε εκπαδευση του χαρακτρα, αρμονικ ανπτυξη του σματος, του νου και της φαντασας και συνεπς κθε εδους τεχνικ εκπαδευση αποκλειταν απ τα ελληνικ σχολεα ως βναυσος. Ο Ηρδοτος ισχυρζεται πως απκτησαν αυτ την ποψη απ τους λαος που τους περιβαλαν. Με τη σειρ του ο Πλτων θεωρε τον μπορο τον τεχντη ακατλληλο ως ενεργ πολτη, πως κι ο Αριστοτλης, ο οποος θεωρε ανξιο ,τι παρεμβλλεται στη σωματικ τη διανοητικ ανπτυξη.
     Πς, λοιπν, διδσκονταν οι τχνες και το εμπριο στην αρχαα Ελλδα; Απ τις φιλολογικς μαρτυρες που διαθτουμε, οι τχνες το εμπριο τανε κυρως κληρονομικ ενασχληση. «Οι γιοι των τεχνιτν μαθανουν την τχνη του πατρα τους, σο μπορον οι πατρες κι οι μοιο τους να τη διδξουν». Στη Πολιτεα ο Πλτων αναφρει πως οι παδες, των κεραμιστν -μια λξη που περιλαμβνει τους γιους και τους μαθητευμενους- εναι στη πραγματικτητα υπηρτες και βοηθο για μακρ χρονικ διστημα, πριν τους επιτραπε να φτιξουνε το δικ τους κεραμικ. Οι μαθητς ενς γιατρο που ονομαζταν Πιτταλς αναφρονται απ τον Αριστοφνη, εν ο κωμωδιογρφος Σωσπατρος βζει να μγειρα να λει πως οι μαθητς του πρπει να γνωρζουν αστρολογα, αρχιτεκτονικ και στρατηγικ, πριν ρθουν να μαθητεσουν δπλα του. Με τη σειρ του ο Σλων, προκειμνου να ενθαρρνει τους αθηναους τεχντες, λεγε πως «ο πατρας που δε δδαξε το γιο του κποια τχνη, δεν μπορε να απαιτε βοθεια στα γερματ του».
     Υπρχε, λοιπν, να σστημα μεταββασης της γνσης, σε ,τι αφοροσε στο εμπριο και τις τχνες, αλλ η γενικ ποψη ταν πως: «η τεχνικ καθοδγηση και λη η διδασκαλα που αποβλπει στην οικονομικ απολαβ εναι χυδαα και δε δικαιοται το νομα της εκπαδευσης. Η αληθιν εκπαδευση στοχεει αποκλειστικ στην αρετ, η οποα ωθε το παιδ να εναι καλς πολτης, ικανς να κυβερνσει και να υπακοσει» (Πλτων, Νμοι). τσι, οι Σπαρτιτες κι οι Κρτες δεν ταν μνοι. Εχανε την υποστριξη λης της Ελλδας στην απφασ τους να εξορσουν απ τα σχολεα τους κθε ιδα τεχνικς επαγγελματικς εκπαδευσης. Παρλαυτ η εκπαδευση και πλι μεινε μισ, συγκρινμενη με τα δεδομνα των σγχρονων κοινωνιν. Και τοτο γιατ απευθυνταν μνο στα αγρια της οικογνειας. Οι γυνακες ζοσανε περπου σε καθεστς ανατολτικου περιορισμο, εκτς σως απ τη Χο, τη Λοκρδα, τη Κρτη και φυσικ τη Σπρτη. Σμφωνα με τον Περικλ δια πννας Θουκυδδη, η Αθηναα μητρα οφελει να ζει τσο αποσυρμνη ζω, στε το νομ της να μην ακογεται ανμεσα στους νδρες, ετε για καλ για κακ.
     Ο Πλτων εναι ο 1ος που ενδιαφρεται για την εκπαδευση των γυναικν, τις συζγους των φυλκων στη κοιντητα που περιγρφεται στη Πολιτεα. Δεν τις αντιμετωπζει μνον ως συζγους, αλλ θεωρε πως θα πρπει κι εκενες να λαμβνουν μρος στη διοκηση της ιδανικς πολιτεας ως φλακες. Θεωρε πως οι γυνακες των φυλκων εναι ικανς για δημιουργικ συνεισφορ στο κτσιμο της κοιντητας, αλλ δεν περιμνει πως αυτ θα το κνουν μσω της οικογενειακς ζως. Με αυτν τον τρπο αντιτθεται στην επικρατοσα ποψη πως οι γυνακες εναι μνο για να κνουνε παιδι και να φροντζουνε το νοικοκυρι τους. Παραδχεται πως διαθτουνε λιγτερη σωματικ ρμη, αλλ αυτ δεν μπορε να τις εμποδσει απ το να μοιρζονται τα καθκοντα των φυλκων. Αν, λοιπν, εναι ικανς να κνουνε την δια δουλει, ττε δικαιονται τροφς και παιδεας. Αυτς εναι ο λγος για τον οποο θα πρπει να εκπαιδεονται στη μουσικ, τη γυμναστικ και τον πλεμο, πως ακριβς οι νδρες. Τοτη η ποψη εναι στη πραγματικτητα μια επαναστατικ ανανωση, που πιθανς ξεσκωσε πολ γλιο στην εποχ της. Εναι δυνατν οι γυνακες να γυμνζονται γυμνς στην παλαστρα, ταν μλιστα σμφωνα με τα λγια του Ηρδοτου η γυνακα χνει τη σεμντητ της μαζ με τα ροχα της;
     μως ο Πλτων δε θεωρε πως κινδυνεει η ηθικ απ τους καννες που θτει. Σκπτεται πως ταν οι βρβαροι εκενοι που επβαλαν τη ποψη πως η γμνια εναι ατιμωτικ ακμη και για τους νδρες, επηρεζοντας τους λληνες της Μ. Ασας. Η ποψ του συμβολζει τις γενικτερες κοινωνικς αλλαγς του 4ου ΠΚΕ αι., μια εποχ κατ την οποα οι καλλιτχνες ρχισαν να απεικονζουνε τη γυνακα γυμν. Απ την λλη οι γυνακες εναι επιτυχημνες στην ιατρικ και τη μουσικ. Γιατ χι, λοιπν και στα αθλητικ το χειρισμ των πλων; Επιπλον, ο αυξανμενος αριθμς των γυναικεων ρλων στη τραγωδα δεχνει πως η γυνακα σε αυτ την εποχ ανακαλπτεται ως ανθρπινο ον και πως συζητεται πλον δημσια το δικαωμ της στην εκπαδευση. Ο Πλτων προσθτει μερικς σπαρτιατικς πινελις στο σχδι του. Αν, μως, αφαιρεθον ορισμνα απ τα εξωτερικ χαρακτηριστικ, αυτ που μνει εναι να σγχρονο πργραμμα για την εκπαδευση των γυναικν. Αυτ το θμα, μως, δικαιοται γενικτερης ανλυσης κι ερμηνεας, γιατ αναδεει σκοτεινς πτυχς ενς λαμπρο κατ τα λλα πολιτισμο, επηρεασμνου ωστσο σαφς απ το μθο της πατριαρχας. Ας επιστρψουμε στη προσπθει μας να καταγρψουμε -στω και συνοπτικ- την εκπαδευση στην υπλοιπη Ελλδα.
     Θα δομε πς τανε διαρθρωμνη η παιδεα στην Αθνα και τις λλες πλεις. Το σνηθες σστημα της Α'βθμιας -θα μποροσαμε να πομε- εκπαδευσης στην Αθνα εναι ευθνη των γραμματιστν, των κιθαριστν και των παιδοτρβων. Οι γραμματιστς διδσκανε γραφ, ανγνωση και στοιχεα αριθμητικς και διδσκανε τους μαθητς τους να διαβζουνε και να μαθανουν απ στθους τους μεγλους ποιητς -μηρο, Ησοδο κ.α. Οι κιθαριστς με τη σειρ τους διδσκανε τ' αγρια πς να παζουνε την επτχορδη λρα και να τραγουδνε τα ργα των λυρικν ποιητν. Οι παιδοτρβες φρντιζαν για τη φυσικ τους ανπτυξη με τρπο επιστημονικ. Τους δδασκαν πλη, παγκρτιο, πυγμαχα, τρξιμο, δισκοβολα, λμα και ποικλες λλες ασκσεις στη παλαστρα. Σε αυτ το 3πλ σστημα ενοτε προστθετο και το σχδιο η ζωγραφικ, ειδικτερα απ τα τλη του 4ου ΠΚΕ αι. (ξεκιν 1η Γενρη 400 π.Χ. και τελεινει 31 Δεκμβρη 301 π.Χ.). Ωστσο, το σνηθες σστημα εκπαδευσης περιελμβανε λογοτεχνα, μουσικ κι αθλητικ.
     Ποι απ' λα διδασκτανε 1ο; Μλλον διδσκονταν λα ταυτχρονα, αν κι η φυσικ εκπαδευση σε απλουστευμνη μορφ ταν η 1η ενασχληση των αγοριν απ τα 6 τους. Για τις πιο περπλοκες ασκσεις και τεχνικς πρεπε να περιμνουνε τουλχιστον ως τα 12. Ωστσο, τσον ο Πλτων σο κι ο Αριστοτλης επιμνουνε πως η φυσικ προετοιμασα πρπει να ξεκιν αρκετ χρνια πριν απ κθε εδους διανοητικ εκπαδευση. Τη κρια ευθνη για τη σειρ προετοιμασας και τη διευθτηση ττοιων θεμτων εχεν ο παιδαγωγς της οικογνειας, που ανκε στο υπηρετικ προσωπικ.
     Σε παλαιτερες εποχς τοτη η Α'βθμια εκπαδευση διαρκοσε ως τα 18, αλλ προς το τλος του 5ου ΠΚΕ αι. δημιουργθηκε Β'βθμιο σστημα εκπαδευσης. Η πιο σημαντικ μαρτυρα ρχεται απ τον Πλτωνα, που περιγρφει στη Δημοκρατα να σστημα μαθητεας στα μαθηματικ λγο πριν την εφηβεα. Σμφωνα με τον Αριστοτλη εφαρμοζτανε 3 χρνια πριν την εφηβεα, αν και στη πραγματικτητα η παρακολοθηση των μαθημτων δεν ταν αυστηρ καθορισμνη. Ενοτε οι γιοι των φτωχν ολοκληρνανε γοργ το πργραμμα της Α'βθμιας εκπαδευσης, εν οι γνοι των πλουσων τη καθυστεροσαν σο θλανε, γεγονς που ο Ξενοφν θεωρε απαξιωτικ για την αθηνακ εκπαδευση.
     Μετ τα 18 οι νεαρο Αθηναοι προχωροσανε στη πολεμικ τους εκπαδευση. Τον 1ο χρνο αυτς της εκπαδευσης τον περνοσανε στην Αθνα και τον 2ο σε φρορια των συνρων και σε στρατπεδα. Κατ τη διρκεια αυτς της περιδου μλλον διαθτανε λγο χρνο για διανοητικς ενασχολσεις. Ωστσο, ταν κατρρευσε η στρατιωτικ δναμη των Αθηνν υπ την μακεδονικ κυριαρχα, τα στρατιωτικ καθκοντα των εφβων γιναν εθελοντικ κι η εκπαδευσ τους αντικαταστθηκε απ μαθματα φιλοσοφας και λογοτεχνας. Το στρατιωτικ σστημα γινε Πανεπιστμιο, το οποο παρακολουθοσανε λγοι εποροι νοι πλοσιοι ξνοι. Ως πρδρομος του 1ου πανεπιστημου, η 2χρονη εκπαδευση των εφβων δικαιοται τον ττλο της Γ'βθμιας εκπαδευσης, παρλο που ως τον 3ο ΠΚΕ αι. παρεχε μνο στρατιωτικ εκπαδευση.
     Η αθηνακ εκπαδευση, πως κι η εκπαδευση των λλων πλεων, διαιρεται σε 3 στδια: Το Α'βθμιο, απ τα 6 ως τα 14, το Β'βθμιο απ τα 14 ως τα 18 και το Γ'βθμιο απ τα 18 ως τα20. Απ τα 3 στδια, το 3ο μνον ταν υποχρεωτικ και το παρεχε η πλη-κρτος. Το 2ο ταν εντελς προαιρετικ και μλλον για τους επορους. Απ το 1ο τα γρμματα ταν μλλον δια νμου υποχρεωτικ, πως φανεται απ να παλι νμο που αποδδεται στο Σλωνα κι ο οποος αναφρει πως το παιδ πρπει να διδσκεται γρμματα και κολμπι. Μετ απ αυτ οι φτωχο μπορον να στρψουνε τη προσοχ τους στη γεωργα και το εμπριο, εν οι πλουσιτεροι στη μουσικ, την ιππασα, τη γυμναστικ, το κυνγι και τη φιλοσοφα.
     Η παιδεα των αρχαων στη πλρη μορφ της υπρξε προνμιο των επορων τξεων, κτι που αδικριτα συμβανει ως τη σγχρονη εποχ μας με συγκαλυμμνο απροκλυπτο τρπο. Ωστσο, εναι φανερ πως ο στχος της ελληνικς εκπαδευσης στην αρχαιτητα θεωρητικ και πρακτικ ταν η παραγωγ του καλλτερου δυνατο πολτη κι χι ο πλουτισμς -σε αντιστροφ προς τη σγχρονη πραγματικτητα. Αναζητοσε το καλ της κοιντητας κι χι το καλ του ατμου. Ββαια οι μθοδοι και τα υλικ της μαθητεας διφεραν απ περιοχ σε περιοχ, μως το ζητομενο τανε το διο, η εκπαδευση του χαρακτρα, κτι που οι λληνες γονες ζητοσαν επμονα απ τους διευθυντς των σχολεων.
     Επσης σημαντικ -αν κι χι στη περπτωση της Σπρτης της Κρτης, που το ιδανικ ζητομενο ταν η ανδρεα, η τλμη, η στρατιωτικ μαθητεα και η διακυβρνηση- ταν η αναζτηση της αισθητικς και της φαντασας, μσω της τχνης και της μουσικς. Τοτο γινταν μσω της εξατομκευσης και της απομκρυνσης του παιδιο απ τις επιρρος της οικογνειας. Τσον ο νεαρς Σπαρτιτης σο κι ο νεαρς Αθηναος Εφσιος απ τα 6 μλις χρνια του περνοσε λη τη μρα του μακρι απ το σπτι, με τη συντροφι των συνομηλκων του στη παλαστρα τους δρμους. Μθαινε να ξεκβει απ την οικογνει του και να σχετζεται με τους αυριανος συμπολτες του. Αναμφβολα χανε πολλ απ αυτ το σστημα, αλλ τσι εξασφαλιζταν η εντητα κι η συνχεια της πλης-κρτους. λα εξασφλιζαν πως το παιδ θα συνειδητοποιοσε τι εναι μλος μιας κοιντητας, για την ευτυχα και την ευημερα της οποας η προσωπικ τους επιθυμα ευχαρστηση πρεπε να υποτσσεται. Με αυτ τον τρπο αναπτχθηκε κι μεινε στην ιστορικ μνμη η ασθηση της αυτοθυσας για χρη της πολιτεας της κοιντητας.
---------------------------

     Εδ κλενει το Α' μρος που αφοροσε στην Αρχαα Ελλδα. Αναγνωρζω πως τανε λιγκι μοντονο και μλλον κουραστικ, αλλ τσι εναι ταν παραθτει κανες στεγνς γνσεις. Παρακολουθσαμε λοιπν τον... σχηματισμ της, τον αποικισμ και την εξπλωσ της, το πολιτισμ, την εκπαδευσ της, τους πολμους της και θα συνεχσω στο επμενο με λλα θματα, πως θιμα, μυστρια, νδυση κλπ. Ελπζω να το απολασατε κι εσες σο κι εγ σο το στηνα.   Π. Χ.

                                                  ΤΟ Β' ΜΕΡΟΣ ΕΔ!    

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers