-

Dali &

-


-








.

--.


.


 
 

 

: , , : '

                                                  Πρλογος

      Το Πρτο Σκαλ

Εις το Θεκριτο παραπονινταν
μια μρα ο νος ποιητς Ευμνης:
-"Τρα δυ χρνια πρασαν που γρφω
κι να ειδλλιο καμα μονχα.
Το μνον ρτι μου ργο εναι.
Αλμονον, εναι ψηλ της Ποησης η σκλα
κι απ' το σκαλ το πρτο εδ που εμαι
ποτ δε θ' ανεβ ο δυστυχισμνος".

Επ' ο Θεκριτος:-"Αυτ τα λγια
ανρμοστα και βλασφημες εναι.
Κι αν εσαι στο σκαλ το πρτο, πρπει
να 'σαι περφανος κι ευτυχισμνος.
Εδ που φθασες, λγο δεν εναι,
τσο που καμες, μεγλη δξα.

Κι αυτ ακμη το σκαλ το πρτο
πολ απ' το κοιν το κσμο απχει.
Εις το σκαλ για να πατσεις τοτο
πρπει με το δικαωμ σου να 'σαι
πολτης εις των ιδεν τη πλη.
Και δσκολο στη πλη εκενην εναι
και σπνιο να σε πολιτογραφσουν.

Στην αγορ της βρσκεις Νομοθτας
που δε γελ καννας τυχοδικτης.
Εδ που φθασες, λγο δεν εναι,
τσο που καμες, μεγλη δξα".

     Θερησα καλ να ξεκινσω αυτ το ρθρο, με το θαυμσιο εκενο ποημα του μεγλου μας ποιητ, Καβφη, κι ο χρνος, το κεμενο κι οι αναγνσεις, θα δεξουν αν κανα καλ.

     Το ρθρο αυτ ρχεται να καλψει να κεν στο Στκι, που αφορ στο 1ο αυτ σκαλ, τη Ποηση εκ γενετς και πιο συγκεκριμνα στα κυριτερα εδη της στην αρχαιτητα. Αναγκαστικ, με τα γενικ της ποησης, πρπει να συνεχσει απ τη Μετρικ και τους ττε αρχαους καννες καθς καθρισε και μερικς καθορζει ακμα, ολκερη τη ποηση εκ θεμελων. Θα αναφερθονε κι λα τα ττε υπρχοντα μτρα κι στερα θα παρατεθονε με τη σειρ, λα τα γνωστ εδη της Αρχαας Ελληνικς Ποησης, χωρς να εξαιρεθε καννα, ακμα κι αυτ που σμερα εναι γνωστα. Θλω να καταλβατε πως πρκειται για αρκετ μεγλο ρθρο κι σως φανε κπως "βαρετ και μοντονο", καθς απλ παραθτει κπως μοντονα το κθε τι, αλλ πιστψτε με, αξζει τον κπο και το χρνο σας. λλωστε υπσχομαι πως στο αμσως επμενο, θα ρθει η σειρ των Δημιουργν, αν εδος και δεγματα γραφς των και ττε χοντας δη μιαν ιδα γι' αυτ, θα εναι πιο συναρπαστικ, καθς θα πρκειται για εξαρετα κομμτια.
     Θα παραθσω πρτα γενικ  για τη ποηση, μετ τη μετρικ και μετ τα εδη της Αρχαας Ελληνικς Ποησης με τη σχετικ πιστ χρονικ τους σειρ -που ωστσο μπορε και να μην εναι εντελς σωστ και συγγνμη εκ των προτρων, γιατ οι αναφορς εναι λιγκι συγκεχυμνες κι ελλειπες, λλωστε εναι τσον ανακατωμνοι ορισμο και τσον αλληλοεμπλεκμενα τα εδη που στο τλος απηδησα, το δηλνω ευθαρσς κι ελπζω να μη τα 'χω πολ θαλασσσει.
     Πμε λοιπν γερ κι απολαστε μαζ μου.
 Π. Χ.


==============================


                                                         ΠΟΙΗΣΗ  Γενικ:

     "Το 800 π.Χ. ο ελληνικς κσμος ταν φτωχς, μικρς κι ανοργνωτος. Οι κοιντητς του ταν μικρς και φοβερ πιεσμνες για την επιβωσ τους σ' να φυσικ περιβλλον εχθρικ. Οι λληνες ελχιστες επαφς εχαν με τον εξωτερικ κσμο και κανν ιδιατερο κεφλαιο, εκτς αν ως ττοιο λογαρισουμε να θησαυρ απ παραδοσιακς ιστορες και τις ισχυρς συντεχνες που τις αφηγονταν και τις διδιδαν. Το 479 π.Χ., μετ την απκρουση της εισβολς της Περσικς αυτοκρατορας στη μητροπολιτικ Ελλδα, ο ελληνικς κσμος εμφανζεται εκτεταμνος και δυναμικς, με περπλοκη οργνωση, με διαρκς αυξανμενο πληθυσμ κι απερως δημιουργικς".
                                             -Robin Osborn, σγχρονς μας ιστορικς.

                                                           Εισαγωγ:

    Αυτ που μεσολβησε ταν η λεγμενη αρχακ εποχ. Αρχακ ονομστηκε (με ρο δνειον απ την ιστορα της αρχαας τχνης) η ιστορικ εποχ απ τη λξη των σκοτεινν αινων (8ος αι. π.Χ.) ως την ναρξη της κλασσικς εποχς (μσα 5ου). Χαρακτηριστικ της: οι θεαματικς αλλαγς που διαμορφσανε σ' λο τον ελληνικ χρο να μικτ σκηνικ, ντονης κρσης αλλ και μεγλης δημιουργικτητας σ' λα τα μτωπα. Με την ναρξη των αρχακν χρνων, ο ελληνικς κσμος εισρχεται στη σκην πολιτικ πλρως διασπασμνος: οι προηγομενοι ευρτεροι σχηματισμο των σκοτεινν αινων (1200-800 π.Χ.), νας περιορισμνος αριθμς φυλετικν κρατν (μια σκι των ακμη ολιγριθμων αλλ πολ ισχυρτερων βασιλεων της μυκηνακς εποχς) ετε χουνε καταρρεσει ετε χουνε χσει τη πρακτικ πολιτικ σημασα τους. Αρχζει η μακρ περοδος αντικατστασς τους απ να πλθος μικροσκοπικν κρατν-πλεων.
     Η πλη, η να μικρομονδα κρατικς οργνωσης αποτελεται απ τη πλη και τη συνανκουσα χρα της: η πλη αποτελε ναν αστικ οικισμ, χτισμνο πνω σε οχυρωμνο ψωμα που κατοικοσε μεγλο μρος του πληθυσμο κι η αριστοκρατα, ο υπλοιπος πληθυσμς διμενε στην παιθρο, τον χρο της αγροτικς παραγωγς, που τροφοδοτοσε και τη στριζε, για να μπορσει να λειτουργσει θεσμικ, δηλαδ ως χρος συνθροισης των πολιτν, διοκησης και πολιτικν αποφσεων. Κρτη ττοια δημιουργηθκανε στη διρκεια πολλν αινων: η αρχαιτερη πλη τον 10ο αι. στην Αττικ κι οι τελευταες στα μσα του 4ου αι. π.Χ. στην Αχαα. Για 5 αινες, στο μεγαλτερο μρος της μητροπολιτικς Ελλδας και των αποικιν της στη Μεσγειο, δεν υπρχει μορφ κρατικς οργνωσης αντερη απ τη πλη.
     Μια τσο εκτεταμνη και τσο ριζικ μεταβολ του πολιτικο χρτη δεν θα μποροσε να γνει ειρηνικ, ιδιατερα ταν τη παρακολουθοσε νας συνδυασμς πολιτικς αστθειας κι οικονομικ δυσπραγας. Πργματι, λ' αυτ τα χρνια δεν παψαν οι σοβαρς ταραχς ν' ακολουθον η μια την λλη, απ την λλειψη αγροτικν κλρων, τις ξηρασες, την αγροτικ υποπαραγωγ και την ανθρπινη υπεργεννητικτητα. Στο κεν ισχυρς κεντρικς εξουσας, τη κατ τπους πολιτικ ομαλτητα την υπονομεουν οι τραννοι, ισχυρς προσωπικτητες χωρς νμιμα κληρονομικ δικαιματα επ της εξουσας και τη κλονζουν οι διεκδικσεις των μεγλων μαζν του πληθυσμο, τις οποες τρα θωρακζει η μυστηριακ διονυσιακ λατρεα, να σαρωτικ κνημα θρησκευτικο ριζοσπαστισμο. Οι πολιτικς στσεις κι οι διασυνοριακο πλεμοι γνονται ο καννας.
     Η ισορροπα επρχεται σταδιακ και με διαδικασες, που διαφρουν απ τπο σε τπο: η διξοδος απ τις δυσμενες οικονομικς συνθκες και τις στσεις ταυτζεται με τη μεγαλειδη αποικιακ εξπλωση του ελληνισμο. Με πρωτοβουλα των καθκαστα πλεων, 5 περπου αινες μετ τον προηγομενο αχακ αποικισμ, τα ρια του ελληνικο χρου διευρνονται γι' λλη μια φορ. Στον απραντο χρο, απ την Ισπανα ως τον Κακασο κι απ τη ντια Ρωσα ως την Αγυπτο, που εγκατασπερονται ανττυπα των ελληνικν πλεων, αλλ και στην αναζωογονημνη μητρπολη λα πλον αρχζουν να 'ναι μεγλα: η αρχιτεκτονικ μνημειδης (ποτ δεν χτστηκαν στον ελληνικ χρο τσο πολλο κι επιβλητικο ναο κι ιερ σε τσο μικρ διστημα)· η τχνη μεγαλουργε στην αγγειογραφα, στη γλυπτικ, στη μικροτεχνα· καριες καινοτομες εισγονται, πως το νμισμα κι η γραφ, και θεμελινονται η ιστορα, η φιλοσοφα, οι επιστμες.


                           Ο Χορς των Μουσν με τον Απλλωνα

     Αλλ' ο αποικισμς συνεπγεται και μαζικ εισβολ ανατολικν επιδρσεων σ' λους τους τομες· εμφανστερα απ οτιδποτε λλο ανατολζουν οι εικαστικς τχνες κι η μουσικ. Παρατατα, οι λληνες καταφρανε κι αφομοισανε τις ξνες επιδρσεις και, στη διαδικασαν αυτν, χι μνο δεν χασαν τον εαυτ τους, αλλ αντθετα τονε βρκανε. Γιατ απ τη τριβ με τους μη λληνες (τους αλλγλωσσους, βρβαρους) διαμορφνεται τρα 1η φορ χι μνον η ελληνικ ιδιοφυα (και παρνει τα οριστικ χαρακτηριστικ της), αλλ κι η συνεδησ της, απ τη παρατρηση πως λοι σοι μιλνε την δια γλσσα, ασπζονται τους διους θεος και διατηρονε τα δια θη κι θιμα πρπει δχως λλο ν' ανκουνε στην δια εθντητα.
     Συμβολικ σημεο αναφορς της συνεδησης του ελληνισμο και της εθνικς εντητας αναδεικνεται ο μηρος. Εξ ορισμο το πος αναπαργει μια συνολικ και πλρη εικνα του κσμου. Κι η ιδεολογα του πλρους κσμου των επν προβλλει ως 1η αρετ την ακατβλητη αγωνιστικτητα (το αἰὲν ἀριστεειν), που την ενσαρκνουν εμβληματικς μορφς σαν τους ρωες της Ιλιδας και τον Οδυσσα. Αυτ η πολεμικ-αθλητικ εκδοχ της αγωνιστικτητας που διαποτζει κθε μορφ συλλογικς κι ατομικς συμπεριφορς -μηδ της πολιτικς εξαιρουμνης- εχεν λξη ικαν να οδηγσει τις νες γενις του ελληνισμο στη μεγαλειδη εξρμησ τους. Γι' αυτ δεν εναι διλου τυχαο τι τη καταγραφ των ομηρικν επν (που ως ττε κυκλοφοροσανε και διαδδονταν προφορικ απ τις συντεχνες των ραψωδν) την οφελουμε στον τυραννικ οκο των Πεισιστρατιδν, ο οποος ακμη δνει την εντολ η Ιλιδα κι η Οδσσεια να εκτελονται εφ' εξς δι' εκφραστικς απαγγελας στους παναθηνακος αγνες.
     Σαν αντιστθμισμα, επομνως, προς τον πολιτικ κατακερματισμ του ελληνικο κσμου, επρχεται τελικ η προσπθεια συννωσς του στη πολιτιστικ σφαρα. Κορυφαα σματ της αποτελον η καθιρωση των πανελληνων αγνων, η δρυση των αμφικτυονιν και το μγα θρησκευτικ-πολιτικ κρος του Μαντεου των Δελφν. Μσα σ' αυτ τα συμφραζμενα πρπει να εγγραφε, για να κατανοηθε και το φαινμενο της λυρικς ποησης, οι μεγλοι εκπρσωποι της ανλαβαν ν' ανταποκριθονε στη συντελομενη γρω τους κοσμογονα με τη δικ τους εμπνο -μη διστζοντας και να διαφοροποιηθον και να συγκρουστον, ταν χρειαζταν, με τη κυραρχη ομηρικ ιδεολογα. Χρη στη στση τους ο παραδοσιακς ρλος της ποησης ως κοινωνικς κι ιδεολογικς κριτικς απκτησε πλον πολυφωνικ χαρακτηριστικ, πργμα που ευνησε τη φιλοσοφικ αναζτηση κι νοιξε το δρμο προς τη δημοκρατα, το κορυφαο επτευγμα της επμενης, της κλασσικς, εποχς του ελληνισμο.
     Η ποηση εναι το αρχαιτερο λογοτεχνικ εδος. Πριν την ανακλυψη της γραφς, ο νθρωπος ταν αδνατο ν' αναπτξει τη τχνη του πεζο λγου και ν' απομνημονεσει πεζογρφημα. Ποιματα μως (πως επιφωνηματικς επικλσεις κι μνους στους θεος, θρνους και ξεσπσματα χαρς) πλασε πολ νωρς ο πρωτγονος νθρωπος, συνδυασμνα με μουσικ και χορ. Η ποηση λοιπν, μια απ τις 2 βασικς κατηγορες του λγου, του μμετρου, ναντι του πεζο λγου και του διαλγου και κατ' επκταση της Λογοτεχνας, ταν ανκαθεν δσκολο να οριστε και γι' αυτ χουνε δοθε διφοροι ορισμο αν τους αινες. Σμφωνα με τον σημαντικ Αργεντιν συγγραφα Χρχε Λους Μπρχες: "Ποηση εναι η κφραση του ωραου, διαμσου λξεων περτεχνα υφασμνων μεταξ τους".

     Για τη μελτη της πολιτικς, κοινωνικς κι οικονομικς ιστορας ενς λαο ενς τπου εναι δυνατν ν' αναζητηθονε διφορα σχετικ συγγρμματα που μως θα οδηγσουν μακρυ απ το σκοπ τους αν δεν αναζητηθε κι η τχνη μ' λα τα παρακλδια της που ανπτυξε ο συγκεκριμνος λας συγκεκριμνου τπου. Ανμεσα στις διφορες τχνες τη 1η θση κατχει πντα η Τχνη του Λγου, που αποτελε τη Τχνη των Τεχνν, αφο κριο ργαν της εναι η γλσσα, το κατ' εξοχν εκφραστικ μσο του ανθρπου. Πιο παλι μορφ της Τχνης του Λγου εναι η Ποηση που εναι κι η πλον συναισθηματικ, πιο μουσικ, συνεπς και πιο ψυχικ απ τον πεζ λγο και τον σκηνικ διλογο.
     Μετ τα παραπνω η μελτη της Ποησης αποτελε την ασφαλστερη οδ της ψυχικς αποκλυψης και του βου ανθρπων, αλλ και τπων που ζησαν αυτο. Διαφρει σε πολλ σημεα απ τη πεζογραφα. Οι διαφορς εναι εξωτερικς κι εσωτερικς. Πρτα-πρτα τα ποιματα εναι γραμμνα σε στχους, σε σειρς λξεων, που χουνε ρυθμ και μτρο, δηλαδ οι συλλαβς τους κυλον με ναν ορισμνο τρπο, στε να παρουσιζουνε στο αυτ ευχριστο αποτλεσμα. Αντθετα στο πεζογρφημα τα νοματα εναι διατυπωμνα σε προτσεις, που η μια ακολουθε την λλη με βση μνο τους καννες της γραμματικς. Οι εσωτερικς διαφορς εναι κι αυτς μεγλες. Ο ποιητς χρησιμοποιε τη φαντασα για να δημιουργσει συγκνηση στον αναγνστη ακροατ. Απευθνεται στο συνασθημα κι χι τη νηση, πως ο πεζογρφος.
    Οι αρχαοι λληνες ανπτυξαν ιδιατερα την ποηση και συγκεκριμνα το πος, τη λυρικ ποηση και το δρμα ως ποιητικ εδη, χωρς μως αυτ να σημανει πως δεν νθισαν κι λλα εδη, πως η βουκολικ ποηση. Αξιοσημεωτο εναι τι 5 απ τις 9 Μοσες τανε προσττιδες των διαφρων ειδν της ποησης. Τα 1α ντεχνα γραπτ μνημεα της αρχαας ελληνικς λογοτεχνας εναι τα πη του Ομρου, ποιητ για τον οποο ελχιστες πληροφορες εναι γνωστς, εν δεν εναι ββαιο οτε το με ποιον τρπο συνθεσε γραψε τα 2 πη, οτε αν γραψε ο διος και τα 2. Το ββαιο εναι πως η σνθεσ τους μπορε να τοποθετηθε στον 8ο αι., η Ιλιδα εναι 2 3 10ετες προγενστερη κι εναι και τα 2 το αποκορφωμα μιας προφορικς επικς παρδοσης που δεν σζεται σμερα, απ την οποα χουν αντλσει θματα και στοιχεα τεχνικς, χωρς μως να εναι σγουρο το αν ταν αποτλεσμα αποκλειστικ προφορικς σνθεσης αν χρησιμοποιθηκε η γραφ σε κποιο βαθμ, οτε το πτε καταγραφκανε για 1η φορ.



     Χαρακτηριστικ της πνευματικς ζως της αρχακς περιδου εναι η γεωγραφικ διασπορ της πνευματικς ζως σε πολλ κντρα: Ιωνα, Σικελα, Αθνα, νησι του Αιγαου, Σπρτη. Εκτς απ τη συνχεια της επικς παρδοσης, σημεινεται μεγλη νθηση της λυρικς ποησης: ολκληρη η περοδος χει χαρακτηριστε λυρικ εποχ της Ελλδας. Ο χρος ανπτυξης της λυρικς ποησης ταν το αριστοκρατικ περιβλλον. Αρκετο ποιητς εχαν ενεργ πολιτικ δρση και κποιοι σχετστηκαν με τυρννους που προσττευαν τα γρμματα και τις τχνες (Αρων, Στησχορος, Ανακρων), εν λλοι εξφρασαν την αντθεσ τους (Αλκμν, Ιππναξ). Στην Ιωνα, απ' που προλθε το πος, ξεκνησε κι η ανπτυξη του πεζο λγου, με τους λογογρφους, προδρμους της ιστοριογραφας και τους 1ους φιλοσφους. Στην Αθνα στο τλος της αρχακς εποχς ρχισε να διαμορφνεται η δραματικ ποηση.
     Η Ιλιδα κι η Οδσσεια δεν ταν τα μνα πη που γρφτηκαν. Υπρχε μια σειρ λλων κειμνων που αποτελοσαν τον λεγμενο επικ κκλο, για τα οποα μας δνει πληροφορες ο Πρκλος ο Νεοπλατωνικς στο ργο του Χρηστομαθεα Γραμματικ. Τα πη του κκλου αυτο ταν η Τιτανομαχα, του Αρκτνου του Μιλσιου του Εμηλου του Κορνθιου, με περιεχμεν τη θεογονα και τη σγκρουση των θεν ως την εγκατσταση του Δα, τα 3 πη του Θηβακο Κκλου (Οιδιπδεια που αποδδεται στον Κιναθωνα τον Λακεδαιμνιο, Θηβαδα κι Επγονοι που εχαν αποδοθε στον μηρο), τα οποα εξιστορον την ιστορα του Οιδποδα και την εκστρατεα των Αργεων εναντον της Θβας και τλος, τα πη του Τρωικο Κκλου (Κπρια, Αιθιοπς, Μικρ Ιλις, Ιλου Πρσις, Νστοι, Τηλεγνεια), που εξιστορονε τον Τρωικ Πλεμο απ' τη προστορα μχρι το τλος του, την επιστροφ των Ελλνων και το θνατο του Οδυσσα απ το γιο που εχε αποκτσει με την Κρκη. Στον μηρο αποδθηκαν επσης κποια ργα του επικο κκλου, αρκετο θρησκευτικο μνοι (οι λεγμενοι ομηρικο μνοι), η επικ παρωδα Βατραχομυομαχα κι η κωμικ αφγηση Μαργτης. Η σγχρονη ρευνα αρνεται αυτς τις πληροφορες.
     Στον 7ο και 6ο αι. π.Χ. γραφτκανε κι λλα πη, απ τα οποα υπρχουνε λγες μνεες κι ελχιστα δεγματα. Στη Κρινθο ακμζει ο Εμηλος, για τον οποο λεγταν τι ταν απ τη μεγλη γενι των Βακχιαδν. Τα Κορινθιακ του εναι διγηση της μυθικς προστορας της γεντειρας. γραψε επσης Τιτανομαχα, που εμφανζει τον θαλασσιν θε Αιγαωνα σα βοηθ των Τιτνων κι λλα 2 πη, την Ευρωπα και τη Βουγωνα, για τις οποες δεν χουμε πληροφορες. Ακμη παραδδονται 2 6μετροι στχοι σε αιολικ διλεκτο απ να προσδιο, που λγανε πως το συνθεσε για τη γιορτ του Απλλωνα με προτροπ του βασιλι της Μεσσηνας Φιντα. Η Φορωνδα, ργο αννυμου συγγραφα, εξιστοροσε την προστορα της Αργολδας. Ο Καρκνος απ τη Ναπακτο συνθεσε τα Ναυπακτιακ που διηγονταν συμβντα απ την αργοναυτικ εκστρατεα. Για τον Λακεδαιμνιο Κιναθωνα, γνωρζουμε πως γραψε ποημα για τον Ηρακλ κι λλα με γενεαλογικ θματα. Στη Ποιητικ ο Αριστοτλης επικρνει τους ποιητς επν, πως εναι η Ηρακληδα κι η Θησηδα, γιατ δε μπορον να διαγρψουνε τα σνορα του θματς τους.
     λλοι επικο ποιητς, για τους οποους μως δε γνωρζομε πολλ πργματα, εναι ο σιος, που ασχολθηκε με γενεαλογικ θματα, ο Πεσανδρος απ τη Ρδο κι ο Πεισνος απ τη Λνδο, γρψαν πη για τον Ηρακλ. Το τελευταο δεγμα ττοιας επικς ποησης ταν η Ηρκλεια, με 14 βιβλα, του Παναση απ την Αλικαρνασσ, θεου του Ηροδτου. Τελευταος επικς ποιητς φανεται τι εναι ο Πανυσης ο Αλικαρνασσες, ο οποος γραψε την Ηρκλεια σε 14 βιβλα. Ο Ηρδοτος ταν ανιψις του. Ο Πανασης γραψε επσης τα Ιωνικ, που μλλον εξιστοροσανε την δρυση των ιωνικν αποικιν. Τλος, ο Φωκυλδης ο Μιλσιος συνχισε τη παρδοση της γνωμικς διδασκαλας του Ησιδου και συνθεσε αποφθγματα σ' 6μετρους στχους. Απ' αυτος τους ποιητς φανεται τι διακρθηκαν ο Πανασης, ο Πεσανδρος κι ο Αντμαχος, που συμπεριελφθηκαν απ αρχαους κριτικος στον καννα των 5 κλασικν επικν ποιητν μαζ με τον μηρο και τον Ησοδο.
     Με τον Ησοδο περνομε απ το ηρωικ στο διδακτικ πος. δη η αρχαιτητα μνημνευε παρλληλα τον μηρο και τον Ησοδο κι λεγαν μλιστα τι πρανε μρος σε κοιν ποιητικ αγνα που, αν κι οι στχοι του Ομρου θεωρθηκαν ωραιτεροι, βραβετηκε ο Ησοδος επειδ το ργο του εξυμνοσε την ειρηνικ ζω. Ο Ηρδοτος (Ιστοραι, 2.52), εχε πει τι 2 επικο ποιητς ταν εκενοι που δημιουργσανε τους θεος για τους λληνες. Ανμεσα μως στους 2 ποιητς υπρχουνε πργματι ομοιτητες, πως η κοιν λογοτεχνικ παρδοση, το μτρο κι η γλσσα, αλλ και σημαντικς διαφορς που οφελονται στις διαφορετικς πνευματικς καταβολς: ο μηρος διακρνεται απ το ιωνικ πνεμα, εν αντθετα ο Ησοδος, μεγαλωμνος στην αιολικ Βοιωτα, σε αγροτικ περιβλλον, εχε διαφορετικ πνευματικ συγκρτηση. Η Θεογονα του Ησοδου αφηγεται τη γνεση του κσμου και των θεν και το ργα Και Ημραι, με αφορμ μια διαφωνα του ποιητ με τον αδερφ του για τη πατρικ κληρονομι, πραγματεεται θματα της καθημερινς ζως, κυρως της ζως των αγροτν, αλλ κι ευρτερα ηθικ ζητματα.
     Απ τους μεγαλτερους ποιητς του κσμου εναι οι αρχαοι λληνες τραγικο Αισχλος, Σοφοκλς κι Ευριπδης, οι κωμικο Αριστοφνης και Μνανδρος, κι οι λυρικο Πνδαρος, Σαπφ κι Αλκαος.

     Τα γνη της ποησης εναι 3:

 * Η επικ ποηση εναι το αρχαιτερο εδος ποησης. Τα πη ασχολονται με τη περιγραφ κι αφγηση λγων, πρξεων και κατορθωμτων θεν (θρησκευτικν πος) κι ηρων (ηρωικν πος). Στο πος, ο ποιητς αφηγεται σε 3ο πρσωπο μιαν ιστορα, που δανεζεται απ το μθο, χει εκτεταμνο μγεθος (μπορε ν' αποτελεται απ χιλιδες στχους) και συνθως γρφεται κι απαγγλλεται σε στχους 6μετρους. Η Ιλιδα κι η Οδσσεια του Ομρου εναι τα αρχαιτερα ελληνικ πη. 

 * Στη λυρικ ποηση, ο ποιητς περιγρφει σε 1ο πρσωπο μιαν εικνα κατσταση, αποφεγοντας συνθως την εξιστρηση μθου. Χρησιμοποιε διηγηματικ στοιχεα για να παραδειγματσει, να φρονηματσει να εξωτερικεσει προσωπικ συναισθματα, σκψεις κι εντυπσεις και μλιστα με τη χρση φθονων εκφραστικν μσων (π.χ. σχματα λγου: πλεονασμος, παρομοισεις, ομοιοκαταληξες, μεταφορς κ..). Εναι η ποηση της καθημεριντητας, του ανθρπου που ζει κοινωνικοπολιτικς μεταβολς και δεν επιμνει σε ακλνητες αξες κι υψηλος χαρακτρες, στοιχεα που συναντμε στο πος, αλλ ασχολεται με τα απλ προβλματα καθημερινς ζως. Το μγεθος του λυρικο ποιματος εναι σντομο (μπορε να περιορζεται σε μνο 2 στχους). Η λυρικ ποηση εναι αδμενη (τραγουδιται) κι χει μεγλη ποικιλα μτρων κτι που διευκολνει τη συνοδεα της απ μουσικ ργανο. Αρχαα λυρικ ποιματα ταν οι ωδς, οι μνοι (μελικ ποηση) κι οι διθραμβοι, τα εγκμια, οι παινες (χορικ ποηση).

 * Η δραματικ ποηση συνταιριζει πος και λυρισμ σε μορφ θεατρικ. Στο δρμα, ο ποιητς γρφει σε 2ο πρσωπο. Διηγεται και παρουσιζει (συνθως επ σκηνς) ιστορες που 'χουν αντλσει το θμα τους απ κποιο μθο. χει μεσαο μγεθος, χι πνω απ 1000-1600 στχους κι αποτελεται απ μεικτ μτρα. Ττοια εναι η αρχαα τραγωδα, κωμωδα και στιρα.

     Η Παγκσμια Ημρα Ποησης εορτζεται κθε χρνο στις 21 Μρτη.

==============================

                                                    ΜΕΤΡΙΚΗ

     Μετρικ λγεται η επιστμη που εξετζει κι ερευν τους νμους και τους καννες που διπουνε τη στιχουργικ τχνη. Μελετ τους καννες των μτρων, που προσδδοντς τους ρυθμ στο λγο, τονε καθιστονε ποημα. Με τον ρο μετρικ δηλνουμε το συνδυασμ τονισμνων και τονων, μακρν βραχων συλλαβν που επαναλαμβνονται μσα στους στχους. Σημαντικ εναι να τονιστε εδ πως το αρχαιοελληνικ μετρικ σστημα στηρζεται στη δικριση των συλλαβν σε μακρς και βραχεες κι τι η δημιουργα του στχου γινταν βσει του μτρου, της κανονικς δηλαδ επανληψης της μικρτερης μονδας, αποτελομενης απ ναν αριθμ μακρν και βραχων συλλαβν.
     Οι ρζες της αρχαας ελληνικς μετρικς χνονται μες στο χρνο με 1ο θεωρητικ της μετρικς στην αρχαα Ελλδα να θεωρεται ο Δμωνας, που σ' να σγγραμμ του ανλυσε τα επιμρους μτρα, αλλ κι ο Αριστξενος. Η μετρικ καλλιεργθηκε περισστερο απ τους γραμματικος των Ελληνιστικν Χρνων, πως τον Ηφαιστωνα, τον Ειρηναο, τον Φιλξενο, τον Πτολεμαο, τον Ηλιδωρο κ.α., που προσπθησαν να αναλσουν, να σχολισουνε και να ερμηνεσουνε τους μετρικος καννες που εφρμοζαν οι αρχαοι ποιητς. ,τι σθηκε, μως, απ την εργασα των αρχαων Ελλνων μετρικν περιλαμβνεται κυρως στην επιτομ της μετρικς του Ηφαιστωνα (130-190 μ.Χ.).
     Τα συστατικ στοιχεα της μετρικς ως τχνης εναι:

 * Προσωδα: Η θεωρα που αφορ στη ποσοτικ αξα των συλλαβν.

 * Κυρως Μετρικ: Διδσκει τα διφορα εδη των μτρων.

 * Στροφικ: Διδσκει τον τρπο με τον οποο απαρτζονται οι στροφς.

                                          Γενικο Καννες Προσωδας:

   1. Βραχεα συλλαβ: συλλαβ το φωνεν της οποας εναι βραχ (ε, ο, α, ι, υ), υπ τη προπθεση να ακολουθε μνον ν απλ σμφωνο: τα φωνα: κ, γ, χ, π, β, φ, τ, δ, θ, τα ημφωνα: λ, ρ (υγρ), μ, ν (νρινα) και σ / ς (συριστικ).

   2. (Φσει) μακρ συλλαβ: συλλαβ το φωνεν της οποας εναι μακρ (η, ω, α, ι, υ) συλλαβ η οποα περιχει δφθογγο (αι, οι, ει, υι, ωι = φ, ηι = π). Οι δφθογγοι αι κι οι ακμη κι ταν βρσκονται στο τλος κλιτς ασυναρετης λξης παραμνουν μακρχρονοι.

   3. (Θσει) μακρ συλλαβ: συλλαβ με βραχ φωνεν, μετ το οποο ακολουθον (στο εσωτερικ της διας λξης στην αρχ της επμενης) περισστερα απ ν, απλ σμφωνα να διπλ (ζ, ξ, ψ).

   4. Αττικ βρχυνση (correptio Attica): το σμπλεγμα φωνου κι υγρο συμφνου θεωρεταi συχν ως απλ, ειδικ αν βρσκεται στην αρχ της επμενης λξης. λλα συμφωνικ συμπλγματα που χουνε συχν μονοσυμφωνικν αξα (muta cum lquda) εναι τα: σκ, στ, πτ, νδρ, αλλ και το διπλ ζ. Τα συμφωνικ συμπλγματα που αποτελονται απ φωνο κι νρινο χουνε σπανιτερα μονοσυμφωνικ αξα.

   5. Απλ σμφωνα στην αρχ της λξης αποκτον μερικς φορς διπλοσυμφωνικν αξα, δηλαδ το βραχ φωνεν με το οποο τελεινει η προηγομενη λξη θεωρεται θσει μακρν. Αυτ συμβανει κυρως με τους εξακολουθητικος φθγγους (λ, ρ, μ, ν, σ, f).

                                                             ΜΕΤΡΟ

     Μτρο εναι η μικρτερη μονδα απ την οποα, με τη κανονικ επανληψη της, μπορε ν' αποτελεστε ο στχος. Στην αρχαα ελληνικ προσωδα το μτρο εναι η καθορισμνη ομδα μακρν βραχων συλλαβν που περιλαμβνει 2 διαφορετικος χρνους, σνολο απ ρσεις και θσεις που συγκροτονε το στχο. Γι' αυτ το λγο η αρχαα ελληνικ μετρικ ονομζεται προσωδιακ και τα μτρα της προσωδιακ. Στη προσωδα κενο που γενν το ασθημα του ρυθμο εναι η, με ορισμνη τξη εναλλαγ συλλαβν με μεγαλτερη και συλλαβν με μικρτερη διρκεια στη προφορ της. Σμφωνα με τον Ηρωδιαν στο ργο του Περὶ Καθολικῆς Προσωδας: "Προσωδα ἐστὶ ποι τσις ἐγγραμμτου φωνῆς ὑγιοῦς".
     Στην αρχαα ελληνικ μετρικ δεν χουνε σημασα στο στχο οι οξτονες, βαρτονες και περισπωμνες συλλαβς. Ο τνος στα αρχαα ελληνικ ταν μουσικς, δηλαδ η τονισμνη συλλαβ διφερε απ την τονη ως προς το ψος.
     Τα κρια μετρικ συστματα στην ποηση εναι τα εξς:

 * Συλλαβικ Σστημα: Μετρμε τον αριθμ των συλλαβν κατ στχο.

 * Τονικ Σστημα: Μετρμε τους τνους των συλλαβν.

 * Συλλαβο-τονικ Σστημα: Υπολογζουμε τον αριθμ των συλλαβν και των τνων.

 * Ποσοτικ Σστημα: Μετρομε τις μακρς και βραχεες συλλαβς.

     Τα βασικτερα μτρα εναι τα εξς:

 * Δακτυλικ Ηρωικ Εξμετρο: Αποτελεται απ ξι δακτλους (- ∪ ∪). Οι 2 βραχεες συλλαβς του δακτλου μπορε ν' αντικατασταθον απ μα μακρ συλλαβ (- - σπονδεος). Με την εναλλαγ δακτλων και σπονδεων, χουμε τις εξς τρεις κυριτερες μορφς:

     Σπονδειζων: χει σπονδεο στη 5η μετρικ μονδα.

     Ολοσπνδειος: Αποτελεται απ 6 σπονδεους.

     Ολοδκτυλος: Αποτελεται απ 5 δακτλους.

 * Αναπαιστικ Μτρο: Αποτελεται απ 3 συλλαβς (∪ ∪ -). Οι βασικτερες μορφς του εναι:

     Αναπαιστικ Δμετρο: - ∪ ∪ - ∪ ∪ - ∪ ∪ - ∪ ∪ | ∪ ∪ - ∪ ∪ - ∪ ∪ - ∪ ∪ -

     Καταληκτικ Δμετρο: - ∪ ∪ - ∪ ∪ - | ∪ ∪ - ∪ ∪ - ∪ ∪ - -

     Μονμετρος: - ∪ ∪ - | ∪ ∪ - ∪ ∪ -

     Καταληκτικς Μονμετρος: ∪ ∪ - -

 * Ιαμβικ Μτρο: Εναι 2συλλαβο (∪ -) που τονζεται πντα η 2η, εναι δηλαδ μια ιαμβικ διποδα. Η βασικτερη μορφ εναι ιαμβικ 3μετρο (∪ - ∪ - ∪ - ∪ - ∪ - ∪ -), κι εναι το πιο συνηθισμνο των διαλογικν μερν του αρχαου ελληνικο δρματος (τραγωδας & κωμωδας). νας ιαμβικς πους αποτελεται απ να βραχ στοιχεο κι να μακρ (U -). νας ιαμβικς στχος αποτελεται απ 3 ιαμβικ μτρα δηλαδ χει 12 συλλαβς ως το σχμα: . Οι κυριτερες τομς στο ιαμβικ 3μετρο εναι:

     Πενθημιμερς: Πντα μετ απ το 2ο λογο (λογο anceps πληθ. ancipites = συλλαβ σε μετρικ γραμμ που μπορε να εναι ετε βραχεα ετε μακρ. Μια συλλαβ μπορε να ονομαστε ελεθερη λογη ανλογα με το μετρο που αναφρεται και συμβολζεται στο μτριμα μεΕπσης υπρχει και το δλογο -biceps-, που αναφρεται σε 2 βραχεες συλλαβς που κλλιστα μπορον ν' αντικατασταθον απ μια μακρ και συμβολζεται με).

     Εφθημιμερς: Πντα μετ απ το 2 βραχ.

     Μση τομ: πολ σπνια, λγω της κακς ακουσnκς εντπωσης που προκαλε. Στη θση της ο ποιητς τοποθετε λξη που 'χει πθει κθλιψη, οπτε ουσιασnκ συμπροφρεται με την επμενη.

    Τα ζεγματ του εναι τα εξς:

  1. Ζεγμα του Porson (Lex Porsoniana): ταν το 3ο λογο εναι μακρ απαγορεεται η μακρ αυτ συλλαβ να 'ναι η τελευταα μιας πολυσλλαβης λξης.

  2. Νμος των Wilamowitz-Κnox: μετ το 4ο και το 5ο μακρ στερα απ το 2ο βραχ και το 3ο λογο του διου στχου απαγορεεται να τελεινει λξη.

    Στον ιαμβικ 3μετρο στχο πολλς φορς 1 μακρ (εκτς απ το τελευταο) αναλεται σε 2 βραχα (- = U U). Ττοιου εδους αναλσεις στο δρμα εναι αρκετ συχ;νς: α) μετ τη τομ και στην αρχ του στχου και β) ταν στο στχο περιχεται κριο νομα ποy χει περισστερες απ 1 βραχεες συλλαβς. Ειδικ ταν 2 βραχεες αντικαθιστον το Ιο το 2o βραχ του στχου ττε χουμε το φαινμενο του μερισμο.

 * Χωλαμβος: (αμβος σκζων = στχος κατλληλος για παρωδα, που χωλανει σκζει) μτρο αλλ κι εδος ποησης που εισγαγε 1η φορ ο Ιππναξ κι εναι ιαμβικ 3μετρο (U - U - U - U - U - U -), στο οποο η 3η συλλαβ εναι μακρ, στη θση της 3ης βραχεας -δηλαδ χει τις τελευτεες 5 συλλαβς μακρς- και το τελευταο κομμτι (U -), αντικαθσταται με σπονδεο (- -).

 * Χοραμβος: Αποτελεται απ ναν χορεο κι ναν αμβο (- ∪ ∪ -).

 * Τροχακ Μτρο: Αποτελεται απ 2 συλλαβς (- ∪). Η βασικτερη μορφ του εναι τροχακ 4μετρο (- ∪ - ∪ - ∪ - ∪ - ∪ - ∪ - ∪ -)


 * Αντσπαστος: Αποτελεται απ 2 μακρς συλλαβς κλεισμνες με 2 βραχεες (∪ - - ∪).

 * Ιωνικ Μτρο: Εναι το μνο μτρο στο οποο 2 μακρς συλλαβς βρσκονται η μια μετ την λλη. Γι' αυτ ο ρυθμς αυτς θεωρθηκε στην αρχαιτητα ως μη ελληνικς. Θεωρεται αποκλειστικ μτρο σνθεσης της λυρικς ποησης. Βασικ χαρακτηριστικ του:

  Ιωνικ απ' ελσσονος (a minore): Η βασικ του μορφ εναι ∪ ∪ - -

  Ιωνικ απ μεζονος (a maiore): Η βασικ του μορφ εναι - - ∪ ∪

     Απαντ σε 2μετρο πιο συχν, 3μετρο και 4μετρο στχο, αλλ επσης και με τις εξς παραλλαγς:

  l. αποβολ της τελευταας συλλαβς του 2ου μτρου (σως και του 1ου)

  2. ανλυση του μακρο σε 2 βραχα

  3. αντικατσταση των 2 βραχων με 1 μακρ


  4. αποβολ της μιας απ τις 2 βραχεες συλλαβς


  5. αποβολ της μιας απ τις 2 μακρς συλλαβς του 1ου μτρου


  6. συγκοπ της βραχεας συλλαβς του 2ου μτρου

    Tλος, ιδιατερη μορφ του ιωνικο 2μετρου στχου αποτελε το λεγμενο ανακλμενο μτρο (= ανακρεντειο): υ υ - υ - υ - - . Το μτρο αυτ προκπτει αν στο κανονικ ιωνικ 2μετρο αλλξουνε θση το 2ο μακρ και το 3ο βραχ ( φαινμενο της ανκλασης).

 * Παιωνικο Ρυθμο: Με ανλυση της 1ης της 2ης μακρς συλλαβς του κρητικο μτρου (- ∪ -) προκπτουν:

     Τταρτος Παωνας: ∪ ∪ ∪ ∪ -

     Πρτος Παωνας: - ∪ ∪ ∪

 * Αιολικ Μτρα: Βασικ χαρακτηριστικ των μτρων που χρησιμοποησαν στα ποιματ τους η Σαπφ κι ο Αλκαος εναι ο σταθερς αριθμς των συλλαβν τους. Μ' λλα λγια δεν εναι εφικτ η ανλυση μιας μακρς συλλαβς σε 2 βραχεες οτε η αντικατσταση 2 βραχχρονων συλλαβν σε μια μακρ. Τα πιο γνωστ αιολικ μτρα εναι τα ακλουθα:

 1). Γλυκνειος: ο ο-υ υ-υ-

 2). Φερεκρτειος: οο-υυ--

 3). Ιππωνκτειος: ο ο-υ υ - υ --

 4). Τα δο λογα στοιχεα (ancipitia) στην αρχ των στχων αυτν αποτελον την αιολικ βση. Συνθως καλπτονταν απ 1 τροχαο ( - υ), λλοτε απ 1 σπονδεο (--) και σπνια απ 1 αμβο (υ-). Ακμη σπανιτερα η αιολικ βση καλπτεται απ 2 βραχεες συλλαβς (υ υ).

 5). Ακφαλος ο γλυκνειος ονομζεται τελεσλλειο: χ- υ υ- υ-

 6). Αν προσθσουμε στο γλυκνειο κι 1 βακχεο υ - - ττε προκπτει ο φαλακειος ο ο- ιι υ- υ-υ--

 7). Αν προσθσουμε 1 ιαμβικ μτρο χ - υ - πριν απ τον τελεσλλειο ττε προκπτει ο αλκακς 11σλλαβος  χ - 1) - χ -υ υ - υ -

 8). Αν προσθσουμε 1 κρητικ (- υ -) πριν τον ακφαλο ιππωνκτειο, ττε προκπτει ο σαπφικς 11σλλαβος  - υ - χ - υ υ - υ - -

 9) Αργτερα περ τον 4ο αι. π.Χ. ο ποιητς Αισχρων ο Σμιος ονομτισε κποιο ιππωνκτειο σε Αισχρινειο, δεν χουμε στοιχεα περαιτρω, πρα απ' τ' ,τι το μεταχειρζονταν οι αρχαοι διδακτικο ποιητς. λλη ονομασα του γνωστο ιππωνκτειου μτρου που το πρωτοχρησιμοποιοαν οι ιαμβογρφοι Ιππναξ κι Αννιος στη σκωπτικ ποηση.

 * Σαπφικ & Αλκακ Στροφ
: Στροφ στην αδμενη ποηση ονομζεται η μετρικ εντητα που αποτελεται απ περισστερες μοιες ανμοιες περιδους, οι οποες επαναλαμβνονται σες φορς θλει ο ποιητς. Στη Σαπφ και στον Αλκαο απαντονε τα πιο χαρακτηριστικ δεγματα επωδικ κατασκευασμνων στροφν (μετ απ 2 μοιες στροφς ακολουθε μια 3η διαφορετικ).

 α). Σαπφικ στροφ:   - υ- χ- υ υ- υ-- (κρητ.+ιππ. = σαπφ. 11σλλαβος)
                                       - υ- χ- υ υ- υ--(κρητ.+ιππ. = σαπφ. 11σλλαβος)
                                       -υ- χ- υ υ- υ- χ- υ υ-- (κρητ.+γλυκ.+φερ.)

  β). Αλκακ στροφ:   χ- υ- χ- υ υ- υ- (ια.+γλυκ. = αλκ. llσλλαβος)
                                        χ- υ- χ- υ υ- υ- (ια.+γλυκ. = αλκ. llσλλαβος)
                                        χ- υ- χ- υ- χ- υ υ- υ υ -υ-- (2ια+ιππ.+εσωτ. προσθκη- υ

====================================

                                           ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

     Το πος (απ το αρχαο ελληνικ ρμα πω, μιλω) εναι λογοτεχνικ αφηγηματικ εδος του μμετρου λγου, που το κριο χαρακτηριστικ εναι ο μεγλος αριθμς στχων με θεματολογα μυθολογικ ιστορικ, ηρωικ διδακτικ, πλοσια σε ιδεολογικ και πολιτιστικ στοιχεα. Η δε δομ, πλοκ και τεχνικ του, διανθζεται συνθως απ πλοσια καλολογικ στοιχεα που το κνουν ιδιατερα δημοφιλς και κλασσικ στο χρνο. Εκ του πους ορζεται ομοως το ιδιατερο αυτ εδος της ποησης ως επικ ποηση. Ιδιατερα επσης χαρακτηριστικ του πους εναι αφενς μεν ο αντικειμενικς του χαρακτρας, δηλαδ χωρς τις υποκειμενικς και προσωπικς απψεις του ποιητ κι αφετρου τι δεν τραγουδιται αλλ' απαγγλλεται, σ' αντθεση μ' λλα ποιματα, λυρικ δραματικ.
     Η λξη πος σημανει λγος, αφγηση κι χει στεν νοηματικ σχση με την ννοια ιστορ. Στη σγχρονη λεξικογραφα, σαν πος ορζεται το μεγαλειδες ργο, τσο σε κταση, σο και σε θεματογραφα. Με τον ρο εποποια εννοεται η περοδος ακμς, η ηρωικ και μεγαλπνοη πρξη. Η επικ ποηση περιλαμβνει μεγαλπνοα ποιματα, που μας διηγονται σ' 100δες στχους ηρωικς κι αξιοθαμαστες πρξεις. Ο ρωας στον οποο αναφρεται, μπορε να 'ναι νας περισστεροι. Γρω του κινονται πολλ λλα πρσωπα. Οι πρξεις κα τα γεγοντα, που συνθτουνε την στορα, ξετυλγονται με φυσικ σειρ, προκαλντας το ενδιαφρον να μθουμε τι γινε ως το τλος. Μ' λλα λγια το πος εναι σν να μυθιστρημα, αλλ γραμμνο σε στχους. Τα επεισδια μες απ τα οποα προβλλει η μορφ του ρωα ξεπερννε το κοιν μτρο. Εναι πρξεις που κρατονε τη ψυχ μας σε θαυμασμ, που κρατνε τη φαντασα μας σε διγερση. Πρξεις, που εμπνουνε τη διθεση να πρξουμε κι εμες κτι ανλογο. Τα πη διακρνονται σε πολλ εδη ανλογα του περιεχομνου τους. Ο δημιουργς (ποιητς) του πους καλεται εποποις κι η θεματολογα πους ονομζεται εποποια. Ο εποποις συχν δεν εναι γνωστς. Εικζεται τι κποια πη χουνε γραφτε συλλογικ, απ τη παρδοση κι χι απ ναν νθρωπο.
     Απ τα ομηρικ πη, η Iλιδα χει κεντρικ θμα το θυμ του Aχιλλα, που διαρκε 51 μρες, ο ποιητς μως περικλεισε σ' αυτς ολκερο το 10ετ πλεμο, που 'γινε στη Mυκηνακ εποχ (~1700-1100 κι ονομστηκε απ τις Μυκνες, το σημαντικτερο κντρο της εποχς)  -πιθαντατα αρχς του 12ου αι. π.X-, και κατστησε τσι το πος του αληθιν Iλιδα κι χι Aχιλληδα, εν η Oδσσεια ιστορε τον 10ετ αγνα του Oδυσσα για τον νστο, ο ποιητς μως ενταξε λες τις μεταπολεμικς περιπτειες του ρωα (κι χι μνο) σε 41 μρες. Tα ποιματα αυτ, ωστσο, δημιουργθηκανε στη Γεωμετρικ εποχ (~1100-700 κι ονομστηκεν τσι απ' τα γεωμετρικ σχματα των ργων τχνης που κατασκευζονταν ττε), ειδικτερα στις τελευταες 10ετες του 8ου αι. π.X. (η Oδσσεια πιθανν στις αρχς του 7ου αι.), στη δυτικ M. Aσα, που οι Aχαιο (που δεν ονομζονταν ακμη λληνες) εχαν ιδρσει αποικες απ τον 11ο αι. π.X., πως και στα νησι του Aιγαου. Στις νες αυτς πατρδες οι ποικοι τραγουδοσαν με νοσταλγα και περηφνεια τα κατορθματα των μεγλων παλαιν ηρων του ελλαδικο χρου· τα συνδεαν, μλιστα, και με νετερους θρλους για τις περιπτειες των ναυτικν, που αφθονοσαν κατ την εποχ του αποικισμο. Ο Oδυσσας, π.χ., εκτς απ πολεμιστς και πρωταγωνιστς στον πλεμο της Tροας, εναι και εκπρσωπος των ναυτικν, που ταξδευαν για να πλουτσουν και να γνωρσουν νους τπους και πολιτισμος, και ο ξενιτεμνος που επιστρφει κτλ. Aπ τη μακραωνη αυτ ποιητικ παρδοση αντλον στοιχεα τα ομηρικ πη, αλλ και απ την εποχ στην οποα ζει ο ποιητς τους και τον επηρεζει μεσα.


                     Ο μηρος απ τον Philippe-Laurent Roland (Λοβρος)

     Yπρχουν τσι πολιτισμικς διαστρωματσεις αινων στα ποιματ του και αναχρονισμο. Γενικεοντας, μπορομε να πομε τι τα ομηρικ πη αναφρονται σε μυθοποιημνα γεγοντα της Mυκηνακς εποχς (στον Tρωικ πλεμο, κυρως), προβλλουν, ωστσο, και την εποχ κατ την οποα γρφονται (τη Γεωμετρικ), που εναι στραμμνη σ' ργα ειρηνικ (ναυτιλα, εμπριο, ανπτυξη πλεων), χαρακτηρζεται μως κι απ πολιτικς συγκροσεις (κλονζεται κυρως ο θεσμς της βασιλεας).
Τα βασικ γνωρσματα του ηρωικο πους εναι τα εξς:

 α). Παρουσιζει μυθοποιημνα γεγοντα ενς μακρυνο παρελθντος σαν να 'ναι αληθιν.

 β). χει αντικειμενικ χαρακτρα, δεν εκφρζει δηλαδ το πος τις υποκειμενικς-προσωπικς απψεις του ποιητ, αλλ λη τη κοινωνα στην οποα δημιουργεται.

     Τα κρια γνωρσματα της επικς ποησης:

  1). Αναφρεται στο μακρυν παρελθν, που παρουσιζεται ιδανικ κι αντερο απ την εποχ του ποιητ.

  2). Εκφρζει αντιλψεις της κοινωνας ολκληρης κι εναι συλλογικ δημιοργημα.

  3). Εναι σνθεση ανωνμων ποιητν.

  4). Θεωρονταν δημιυργημα της Μοσας, της θες δηλαδ που ενπνεε τον ποιητ στη σνθεσ της.

  5). Εναι γραμμνη σε ιωνικ διλεκτο, ανμεικτη με πολλ αιολικ στοιχεα.

  6). Δεν τα απαγγλλεται, αλλ τη τραγουδοσαν οι αοιδο με τη συνοδεα φρμιγγας ('η κιθρας).

  7). Παρουσιζεται σε δημσιους χρους, συμπσια, ανκτορα βασιλων, σπτια ευγενν, στην αγορ, με αφορμ κποιας γιορτς αγνων.

     Η σνθεση κι η εκτλεση των επν: μεγλο ερτημα, που προκπτει απ' τη τερστια κταση των επν, εναι το πως οι αοιδο μποροσαν να θυμονται τσο μεγλα ποιματα. Σγουρα θα εχαν:

   Α). ιδιατερο ταλντο (απομνημνευση, ανασνθεση, αυτοσχεδιασμς)

   Β). ειδικς τεχνικς.

     Στις ειδικς αυτς τεχνικς εντσσονται οι λεγμενες τυπικς φρμες:

   α). Φρσεις, ονοματικς ρηματικς, που επαναλαμβνονταν αυτοσιες.

   β). Ετοιμοι στχοι που εμφανζονταν αυτοσιοι.

   γ). Τυπικς σκηνς για συγκεκριμνα θματα, ενργειες, δραστηριτητες.
.
     Τα ηρωικ πη, που εναι και τα σημαντικτερα του εδους, κατ κριο λγο περιγρφουνε θρυλικς πρξεις θεν, ημθεων, καθς και φιλθεων ηρων του παρελθντος, εν το θμα τους εναι συχντερα μυθολογικ, τις περισστερες φορς με αλληγορικ σημασα. λλα εδη πους εναι το διδακτικ, το ιστορικ, το θρησκευτικ, το βιοσοφικ, που περιλαμβνει το φιλοσοφικ και το γενεαλογικ, καθς και το παρωδικ, με σατιρικ χαρακτρα. Tο ηρωικν πος, στο οποο ανκουνε και τα ομηρικ ποιματα Ιλιδα κι Οδσσεια, αφηγεται κατορθματα ηρων αλλ και θεν, που συχν συνυπρχουν με τους ανθρπους και κατευθνουνε τη δρση τους. Θεωρονται μλιστα τα αριστουργματα της παγκσμιας φιλολογας, λων των αινων. Το ηρωικ πος παρουσιζει μυθοποιημνα γεγοντα ενς μακρυνο παρελθντος σαν να 'ναι αληθιν, κι χει αντικειμενικ χαρακτρα, δηλαδ, δεν εκφρζει τις προσωπικς απψεις του ποιητ, αλλ λη τη κοινωνα στην οποα δημιουργεται.
     
Εκτς απ τα 2 ομηρικ, μας χει παραδοθε κι νας αξιλογος κκλος επν(σε περιλψεις και μικρ αποσπσματα) μ' ντονα χαρακτηριστικ Iλιδας κι Oδσσειας, ο λεγμενος επικς κκλος κκλια πη, που αρχζουν απ τη δημιουργα του κσμου και τελεινουνε με τον θνατο του Oδυσσα. σα απ αυτ τα πη σχετζονται με τον Tρωικ πλεμο αποτελον, ειδικτερα, τον τρωικ κκλο -και εναι τα εξς:

 α).Kπρια, που διηγονταν τη προστορα του Tρωικο πολμου και τα πολεμικ γεγοντα μχρι την αρχ της Iλιδας· ο ττλος τους τα συνδει μεσα μμεσα με τη Kπρο (που πιθανν συντθηκαν απ τον Στασνο τον Kπριο) και με την Kπριδα, που λατρευτανε στη μεγαλνησο, τη θεωρομενη ιδιατερη πατρδα της. Στη Πφο υπρχε πανελλνια ονομαστς νας της θες. H Ἰλιὰς εξιστορε τον Τρωικ πλεμο μχρι τον θνατο του κτορα.

 β). H Αἰθιοπὶς, που παρουσαζε κυρως τις νικηφρες μχες του Aχιλλα εναντον του βασιλι των Aιθιπων Mμνονα (συμμχου των Tρων) αλλ και τον θνατο του διου του Aχιλλα.

 γ). H Μικρὰ Ἰλις, που αναφερτανε στη διαμχη του Oδυσσα και του Tελαμνιου Aαντα για τα πλα του Aχιλλα, μχρι και την εσοδο του Δορειου ππου στην Tροα.

 δ). H Ἰλου Πρσις (πρθω=εκ-πορθ, πορθητς), που περιγραφε σα διαδραματστηκανε στην λωση της Tροας.

 ε). Oι Nστοι (νσομαι. νομαι = επανρχομαι, επιστρφω στη πατρδα), που εξιστοροσανε τις περιπτειες των τρωικν ηρων (εκτς του Oδυσσα) στην επιστροφ στις πατρδες τους.

 ζ).Τηλεγνεια Tηλεγονα ( τῆλε + γoν- = τηλγονος: ο γεννημνος μακρυ απ το γονα του), που εξιστοροσε τα γεγοντα μετ την Ὀδσσεια· τις περιπτειες δηλαδ του Oδυσσα μετ τον νστο και μχρι το θνατο απ το γιο του, τον Tηλγονο, που κατ τον μθο, εχε αποκτσει με τη Kρκη. O Tηλγονος, ταν μεγλωσε, αναζητοσε τον πατρα του, σε μια σγκρουση μως τονε σκτωσε εν αγνοα του.

     Tα 6 πη του τρωικο κκλου θεωρονται, κατ την επικρατστερη ποψη, μεταομηρικ και μαζ με την Iλιδα και την Oδσσεια συμπληρνουν τον μθο του Tρωικο πολμου.


                             Εδ μερικ απ τα αρχαα μουσικ ργανα

     πος επαμε, σμαινε αρχικ λγος, μως απ τον 5ο αι. π.Χ. η λξη χρησιμοποιθηκε με μιαν ειδικ σημασα που σμαινε αφηγηματικ ποημα σε δακτυλικ 6μετρο. Τα παλαιτερα απ τα αρχαα ελληνικ πη εχανε περιεχμενο μυθολογικ, αργτερα συνετθησαν πη και με διδακτικ, φιλοσοφικ η λλο περιεχμενο. Τα μυθολογικ αφηγηματικ ποιματα αγαποσαν πολ οι λληνες που εγκατασταθκανε στον ελλαδικ χρο περπου το 2000 π.Χ. Εμαστε ββαιοι τι τουλχιστον τα μυκηνακ χρνια (17ος-12ος αι. π.Χ.) υπρχανε τραγουδοποιο αλλις αοιδο που αυτοσχεδιζανε και τραγουδοσανε ττοια ποιματα. Αυτς οι συνθσεις ταν οι 1ες μορφς του πους.
     Η μεγλη ανπτυξη της επικς ποησης εναι στα λεγμενα γεωμετρικ χρνια, (11ος-8ος αι. π.Χ.). ταν τα κντρα του μυκηνακο πολιτισμο παρακμσανε κι οι κτοικοι αναγκστηκαν να μεταναστεσουνε και να εποικσουνε τη Μ. Ασα και τα νησι, φρανε στους νους τπους τα τραγοδια τους. Το κριο γνρισμα της επικς ποησης εναι τι μιλ για να μακρυν παρελθν, που στα μτια του ποιητ φνταζε αντερο της δικς του εποχς. Τα περισστερα απ' τα πη αναφρονται στην αργοναυτικ εκστρατεα (Αργοναυτικς Κκλος), στους αγνες για τη κατκτηση των Θηβν (Θηβακς Κκλος) και κυρως στον Τρωικ Πλεμο κι σα συνβησαν μετ απ' αυτν (Τρωικς Κκλος).
     Οι παλιο επικο ποιητς, της προομηρικς κυρως εποχς, ονομζονταν ἀοιδοὶ ( ᾄδω,/ἀεδω, ἀοιδ, ᾠδὴ = τραγουδ, τραγοδι), γιατ τραγουδοσανε τα πη τους, με τη συνοδεα μλιστα κιθρας/φρμιγγας. Kαι τα συνθεταν αυτοσχεδιζοντας προφορικ βοηθομενοι, πως πστευαν, απ τη Mοσα· πως αυτ τχα τους υπαγρευε τα θματα που επλεγαν να τραγουδσουνε,, σε συμπσια κυρως ανακτορικ σε εορταστικς εκδηλσεις της κοιντητας. γιναν τσι επαγγελματες περιζτητοι και κθε ανκτορο θελε να χει τον αοιδ του. H αλθεια μως εναι πως οι αοιδο μποροσαν ν' αυτοσχεδιζουν γιατ, εκτς απ το ταλντο που σγουρα διθεταν, εκπαιδεονταν για το ργο τους, οι νετεροι απ τους παλαιτερους, γονες δασκλους. Μαθανανε δηλαδ τους θρλους για τα σημαντικ γεγοντα και τους ρωες του λαο τους κι απομνημονεανε τυποποιημνα στοιχεα, πως συνδυασμος επιθτων κι ουσιαστικν, φρσεις και στχους και σκηνς ολκερες, τους βοηθοσε στην απομνημνευση κι ο 6μετρος στχος, που 'χε καθιερωθε σα στχος του πους. Eχαν τσι πρχειρο να απθεμα που το προσαρμ'οζανε στο τραγοδι που επιλγανε κθε φορ να πονε. Tραγουδοσανε λοιπν αυτοσχεδιζοντας αλλ εξοπλισμνοι καλ για το ργο τους.
    Οι ραψωδο (ῥπτω+ᾠδὴ) αργτερα, που διαδχτηκαν εξελικτικ τους αοιδος (προς το τλος του 8ου αι. π.X), δεν αυτοσχεδαζαν. Aρχικ φανεται πως συνρραπταν,/συναρμολογοσανε ποιματα, κατληξαν μως ν' απομνημονεουνε και ν' απαγγλλουν ρυθμικ, τοιμα καταγραμμνα πη (λλων δικ τους) κρατντας ραβδ, σμβολο εξουσας δοσμνης απ τους θεος. Δεν ζοσανε σ' ανκτορα, αλλ ανκανε σ' επαγγελματικ σωματεα, ταξδευαν απ τπο σε τπο και παρουσιζανε τα πη (κυρως τα ομηρικ) σε χρους ανοιχτος, στις μεγλες προπαντς γιορτς των Eλλνων, που γνονταν και ραψωδικο αγνες. τσι, τα πη ακογονταν παντο που υπρχαν λληνες. Κι ο μηρος φανεται τι ταξδευε για να απαγγλλει τα ποιματ του, που πρπει να τα συνθεσε χρησιμοποιντας γραφ, σως να εναι κι ο 1ος που κρτησε ραβδ εγκαινιζοντας το εδος των ραψωδν. Πιστεεται πως ζησε στον 8ο (σως μχρι και τις αρχς του 7ου) αι. π.X. στην Iωνα, χωρς ακριβ προσδιορισμ της πατρδας του, 7 πλεις τον διεκδικοσαν, με πιθαντερες τη Σμρνη και τη Xο. H παρδοση τον θελε τυφλ, πργμα που θεωρεται απθανο.


                    Εδ σγχρονη κατασκευ αρχαας λρας

     Με την ονομασα Ομηρικ, εννοονται τα ηρωικ πη του Ομρου, Ιλιδα κι Οδσσεια. Αυτ αποτελον τα αρχαιτερα πη που χουνε πλρως διασωθε απ την αρχαα ελληνικ γραμματεα και κατ' επκτασιν, απ την Ευρπη. (Το Ομηρικ Ζτημα εναι να λλο, μεγλο και σπουδαο θμα, που μως δε θα το αναπτξω εδ, αλλ πιθανν σε κποιο λλο ξεχωριστ ρθρο, καθς δεν εναι και της παροσης). Αρχαα παρμοια λογοτεχνικ κεμενα, φρονται κι απ λλους λαος πως π.χ. το πος του Γκιλγκαμς, η νετερα πως το Μπεογολφ και πιο σγχρονα πως η βρεια Κλεβαλα, καθς κι λλα περιστασιακ, μεμονωμνα ργα πιο σγχρονων συγγραφων.


==============================

                                                ΛΥΡΙΚ ΠΟΙΗΣΗ

     Η λυρικ ποηση εναι λογοτεχνικ εδος, το οποο αναπτχθηκε στην Αρχαα Ελλδα. Εναι ποηση που, μες απ' τα μονοπτια της τρψης, εκφρζει τα προβλματα του ανθρπου. Απ τον 7ο μχρι τον 5ο π.Χ. αι. εμφανζεται στην Ελλδα κι  εκπρσωπς της εναι ο Αρχλοχος ο Πριος. Ονομστηκε τσι απ τη λρα, διτι επρκειτο για αδμενη ποηση κι χι για ποηση που προοριζτανε για απαγγελα. Το επθετο λυρικς αρχικ δλωνε αυτν που εχε την ικαντητα να παζει λρα. Στη συνχεια δωσε τ' νομ του και στο εδος της ποησης αφο οι λυρικο ποιητς συνθεταν οι διοι τη μουσικ των ποιημτων τους. Στον 7ο αι. π.Χ., κατ τη μαρτυρα του Αρχλοχου, παρ το τι υπρχε η λυρικ ποηση, δεν υπρχε ο ρος λυρικς. Αντ' αυτο, χρησιμοποιετο ο ρος μλος που σμαινε μελωδικ γραμμ, μελωδα (οι ποιητς αναφρονται ως μελικο). Τον 5ο π.Χ. αινα προστθεται ο ρος μλπος. Η λξη λυρικ, εναι μεταγενστερη επινηση των Αλεξανδρινν γραμματικν για να δηλσει τη ποηση που μπορε να τραγουδηθε συνοδεα λρας, μουσικο οργνου συνηθισμνου στην αρχαιτητα, (για το οποο πιστεεται πως ρθε στη Μυκηνακ Ελλδα μσω της Μινωικς Κρτης), αλλ και συνοδεα φρμιγγας (Η Φρμιγξ ταν γχορδο μουσικ ργανο της ελληνικς αρχαιτητας και συγκεκριμνα της εποχς του Ομρου,  που αναφρει στην Ιλιδα και την Οδσσεια, τι τανε καλυμμνη χρυσφι κι ελεφαντδοντο κι οι χοι της συνδευαν τον ποιητ κατ την απαγγελα του πους. Αρχαιολογικ ευρματα, καθς και κεμενα του Ησοδου και του Αριστοφνη μας λν τι εχε 4 χορδς, πως και 4 ντες εχε η Ιωνικ μουσικ. Τη συναντμε απ τον 9ο μχρι τον 6ο αι. π.Χ  Αργτερα παραχρησε τη θση της στη κιθρα και τη λρα.) καθς κι λλων γχορδων μουσικν οργνων. Η λξη, σαν ρος, πρωτοεμφανζεται στο Φιλδημο, ο οποος τανε φιλσοφος κι επιγραμματοποις κι ζησε τον 1ο π.Χ. αι.. Αυτς, στο Περ Ποιητικς, ορζει 3 κατηγορες ποησης: κωμικ, τραγικ και λυρικ.


                                                       Η Φρμιγξ

    Η λυρικ ποηση εναι 1 απ' τα 3 γνη της ποησης. Το 1o εναι το πος, το 2ο εναι η λυρικ ποηση και 3ο εναι το δρμα. Οι πηγς της λυρικς ποησης εναι τρεις: α) Το αννυμο δημδες τραγοδι, που επηρασε βαθι τους λυρικος ποιητς κι αυτ φανεται στους γαμλιους θρνους της Σαπφος. β) Η μουσικ: αν μουσικ κι ρχηση  λυρικς ποησης χει σχεδν εκλεψει, εντοτοις, στον 7ο αι. υπρξε πλοσια μουσικ ζω. Η λυρικ ποηση συνοδευταν απ λρα, φρμιγγα και διφορα λλα γχορδα. Εκτς τοτου, μουσικο ρυθμο κι ργανα της Ανατολς (απ Αγυπτο, Βαβυλνα, Παλαιστνη) εχαν εισλθει στην Ελλδα μσω κποιων σημαντικν πολιτιστικν κντρων κι ενδιμεσων ταξιδιωτικν σταθμν, πως ταν η Λσβος. γ) Το πος: Δχτηκε σημαντικν επδραση απ' το αρχακν πος που κενη την εποχ, προερχμενο απ αριστοτχνες του εδους, πρσφερε πρτυπα ηρων, υψηλ τεχνικ αρτιτητα και συγχρνως ιδεολογικς προτσεις που εμπνεσανε τους λυρικος ποιητς. Αποσπ νοματα κι ρωες απ το πος, χειρζεται μως κατλληλα τη πλοκ, αναπλθει τους χαρακτρες, δνει νο νημα και το ερμηνεει με δικ της τρπο.
     Ασχολεται με ποικλα θματα, πως η καθημεριντητα, τ' ανθρπινα συναισθματα, οι πολεμικς αφηγσεις. Ο ρωτας, επσης, αποτελε κριο θμα της που ανκαθεν και σ' λους τους λαος, συνδευε τις θρησκευτικς τελετς και τις οικιακς αγροτικς εργασες. Πρτοι λυρικο ποιητς ταν η Σαπφ, ο Αλκαος απ τη Λσβο κι ο Πνδαρος απ τη Βοιωτα. Ακολοθησαν ο Καλλνος ο Εφσιος, ο Αρχλοχος απ τη Προ, ο Τυρταος, ο Σιμωνδης ο Κεος, ο Μμνερμος απ τη Κολοφνα, ο Ανακρων ο Τιος, ο Αλκμν απ τη Σπρτη, ο Βακχυλδης, ο βυκος, ο Σλων, ο Θογνις ο Μεγαρες, ο Φωκυλδης ο Μιλσιος κι ο Στησχορος ο Ιμεραος.
     Ο Τρπανδρος κι αργτερα ο Στησχορος ακολουθονε το δρμο του Ομρου: απλ μελοποιον μυθικς αφηγσεις επικο τπου. Αντθετα, ο Αρχλοχος, ξεκιν μια να λυρικ πορεα: απορρπτει σαν θμα τον μθο, αντ να χρησιμοποισει στη τεχνικ του το δακτυλικ 6μετρο (ο οποος ακουγταν επαναλαμβανμενος και μοντονος), εισχρησε μετρικ σχματα και στροφικς εντητες που δημιουργον να εδος σντομου σματος.
αλλζει ριζικ την ιδεολογα: εγκαταλεπει το επικ σμα και τις αξες του κι αντ για πολεμικς δξες προβλλει την ευθραυσττητα της ανθρπινης παρξης. Ο Αρχλοχος ιαμβογρφος κι ελεγειακς,  με ταλντο στη στιχουργικ αλλ και προκλητικτητα, χει αποσπσει το θαυμασμ απ την αρχαιτητα ως σμερα.
     Αργτερα, με τον ποιητ Αλκαο, τη Σαπφ και τον Ανακροντα, ο αρχακς λυρισμς φτνει στην ωρμανση του. Η Σαπφ προσθτει στη ποησ της φιλοσοφικς προεκτσεις. Ο Αλκαος ασχολεται με τους πολιτικος αγνες που τους μεταφρζει σε γνσια ποηση, εν ο Ανακρων γρφει για τα πθη του ρωτα και του κρασιο. Με λγα λγια, περν στη χρυσ εποχ της. Ο βυκος γρφει ερωτικ ποηση, χρωματζοντας το λγο του με φθονα κοσμητικ επθετα, εν αρχζει ν' απομακρνεται απ τη γραμμικ ανπτυξη του ποιματος, που εχε καθιερσει ο Αλκμν. Ο Πνδαρος ν' αγγζει τη κορφ του αρχαιοελληνικο λυρισμο με τις εκπληκτικς εικνες που κατφερνε να περιγρφει, τη βαθει θρησκευτικ πνο και τον εξαιρετικ τρπο που χρησιμοποιοσε τη γλσσα. Ο Βακχυλδης με τον τρπο του, μας εισγει στη περιοχ του δρματος, εν η στοχαστικ και θρηνητικ ποηση του Σιμωνδη συγκλονζει ακμα και τον σημεριν αναγνστη. Οι δημσιες γιορτς, οι τελετς και τα συμπσια ταν ο κατεξοχν χρος εκτλεσης της Λυρικς Ποησης. Σε κενο το στδιο, η ποηση δεν ανκε σε χρο απομακρυσμνο απ' τη πρακτικ ζω και τις δραστηριτητες των ανθρπων, αλλ' αντθετα αποτελοσε αναπσπαστο τμμα της. Η απαγγελα πληροσε μια μοναδικ, επικοινωνιακ λειτουργα για αισθματα, ιδες και σχδια, που κενη την εποχ δεν μποροσαν να ανακοινωθον μ' λλα μσα, εν μποροσε να λβει χρα σε ποιο σημεο ταν πιθαν να βρεθον συγκεντρωμνοι οι αποδκτες του ποιματος.


                                              Ποιητς Με Λρα

     Στις πλεις της Ιωνας και της κυρως Ελλδας υπρχε πντα πρθυμο ακροατριο για τους ποιητς. Τα πργματα λλαξαν απ τον 4ο αι. και μετ, ταν η ποηση ρχισε απλς να διαβζεται με το μτι και χωρς τη συνοδεα οργνων. Για τους αρχαους, λα σα τελοσαν υπ τη προστασα των μουσν (ποηση, γρμματα, τχνες, ιστορα) εχανε κοιν παρονομαστ: το αισθητικ "ωραο" δεν πρπει μνο να τρπει αλλ και να διδσκει. Για την αρχαα αντληψη, το τερπνν υπρχε μνον μετ του ωφελμου.
Ο ποιητς εκφρζει τα συναισθματα του μες σ' να εδος επικοινωνιακο κενο, γεγονς που βοηθ την αποκλυψη προσωπικν ψυχολογικν καταστσεων ως διθεση να εκφραστε χι απναντι σε κποιον λλον, αλλ στον διο τον εαυτ του. Ο λυρισμς θεωρεται πληθωρικς ποιητικς λγος, μολοντι πολλς φορς η υπερβολ κι η προσθκη φλαρων στοιχεων τον υπονομεει και μαζ μ' αυτν και τον υποκειμενισμ. Η ρητορικ υπερβολ μεινει, κατ κποιο τρπο, την ειλικρνεια του συναισθματος. Πετυχημνη εξισορρπηση του πληθωρικο συναισθματος με το λιτ λγο, εναι το ιδανικ ζητομενο της λυρικς ποησης. Η "καθαρ" λειτουργα της εναι, κατ βση, περιγραφικ: Σαρνοντας το χρο, "περιγρφει" ,τι βλπει: αφενς εικνες εξωτερικς ως προς τον νθρωπο (εικνες της φσης) κι αφετρου εικνες των συναισθημτων και της κατστασς του. πως συμβανει στα ποιματ της, οι εξωτερικς εικνες εσωτερικεονται εν, δνοντας συμβολισμος, συνδουνε τον εξωτερικ με τον εσωτερικ κσμο του ανθρπου.

     ξονες της λυρικς ποησης:

  Υποβλητικ διαδοχ λξεων κι εικνων

  Εσωτερικ μουσικτητα

  Υποκειμενικτητα

  Φαντασα

  Ρυθμς


  Ομοιοκαταληξα (χι πντα)


  Εικνες (κυριολεκτικς, μεταφορικς, συμβολικς).


    Ταξινμηση λυρικν ποιημτων -κριτρια:

   γλσσα: Ιωνικ διλεκτος -αμβος και λυρικ μονωδα Δωρικ -χορικ λυρικ ποηση.

  το κοιν που απευθνονται ο προορισμς των -σε θεος ανθρπους, ανλογο το περιεχμενο.

  το θμα κι οι περιστσεις: συμποτικ, ερωτικ, πολεμικ, στασιαστικ κ..

  βασικ γνωστ ταξινμηση: α) απαγγελλμενα -αμβος κι ελεγεα, β) αδμενα -μονωδα και χορικ ποηση.

     Το αννυμο δημδες τραγοδι εναι η αποτπωση της λυρικς ποησης. Πρωτοεμφανστηκε ως προφορικν πος. Τα 1α μως δεγματα λυρικς ποησης με τα εδη, τα μτρα, τις θεματικς προτιμσεις και τις τεχνοτροπικς συμβσεις που σζονται μχρι σμερα, αναφρονται στις αρχς του 7ου αι. μ' εκπρσωπους τον Αρχλοχο και τον Αλκμνα. Παρλαυτ, κποια χαρακτηριστικ (π.χ. μτρο, λογτυποι, εκφρσεις), μας αναγκζουν να τη τοποθετομε σε παλιτερα χρνια, στα χρνια του Ομρου και του Ησιδου, λγω κοινν χαρακτηριστικν. Στα Ομηρικ πη ανιχνεονται χνη λυρικν τραγουδιν (π.χ. ο παινας εξιλωσης στον οργισμνο Απλλωνα, (Ιλιδα 1.472), το τραγοδι του υμεναου (Ιλιδα 18.493), οι θρνοι του Πτροκλου, του κτορα (Ιλιδα Ω 678-805) και το τραγοδι της Καλυψος στην Οδσσεια).
     Απ τ' ργανο που συνδευε το εκστοτε σμα, διακρθηκε σε 3 μρη: στη κυρως λυρικ, την ελεγεα και τον αμβο. Η ελεγεα διακρνεται αναλγως περιεχομνου σε πολεμικ, πολιτικ και συμποσικ. Η κυρως λυρικ ποηση, απλς περιγρφει καταστσεις και δεν αφηγεται γεγοντα πως κνει το πος. Χρησιμοποιε γλσσα κι φος απλ και φυσικ, εν αναφρεται στο παρν και παρνει θματα απ αυτ, χωρς να στηρζεται σε μθους. Η κυρως λυρικ ποηση διακρνεται σε:

  α). μονωδικ: (μονωδα) Mονωδιακ (μελικ) ποηση: Οι μονωδες τανε μικρ σματα που αποτελονταν απ μερικς στροφς 2-4, σντομες και γραμμνες σε απλ μτρα. Γρφονταν στη τοπικ διλεκτο, -ο Αλκαος κι η Σαπφ γρφανε στην αιολικ μια και κατγονταν κι οι 2 απ τη Λσβο, ο Ανακρων γραφε στην ιωνικ διλεκτο που καταγταν απ τη Τω. Οι 3 αυτο ποιητς εναι οι αvτιπροσωπευτικο του εδους. Οι ποιητς τραγουδοσαν μνοι τους τις μονωδες με τη συνοδεα λρας και πιθανν να επαναλαμβνανε κθε στροφ. Οι μονωδες γρφονταν στο τλος του 7ου και τον 6ο αι. κι τανε προν μιας αριστοκρατικς κοινωνας απειλομενης απ τη τυραννα αλλ που τη στριζεν ο λας.. Η μελικ ποηση ονομστηκε τσι απ το μλος, δηλαδ τη μελωδα και καλλιεργθηκε στην Αιολδα (αιολικ μλος). Οι μελικο ποιητς γρφουνε ποιματα σ' αιολικ διλεκτο, που το περιεχμεν των αναφρεται στα προσωπικ τους συναισθματα, στους θεος, στους ανθρπους και σε γεγοντα της καθημερινς ζως. Διδσκουνε τη πολιτικ σνεση και την ευσβεια και συχν χρησιμοποιονται προκειμνου να ενισχυθε το ηθικ των πολιτν.
    ταν "ιδιωτικο" περιεχομνου ποηση κι αφορουσε σ' να στεν κκλο ακροατν.τσι, π.χ. ο Αλκαος απευθυνταν στους φλους του 'εταρους', συμπολεμιστς και πολιτικος φλους, η Σαπφ στις φιλενδες της, ανλογα προς τους "εταρους" των ανδρν κι ο Ανακρων τανε ποιητς των κμων, υμνοσε το Δινυσο στις οινοποσες. τανε ποηση της επικαιρτητας. Οι ποιητς αναφρονται στην ιστορα της πατρδας τους και της μικρς κοινωνικς ομδας στην οποα εντσσονταν. Τα μλη εναι γραμμνα σε τοπικς διαλκτους κι δονται απ 1 τραγουδιστ με συνοδεα μουσικν οργνων. Τλος, τανε και προφορικ παρδοση, που δνει στις προσωπικς καταστσεις κι αισθματα αντικειμενικν κφραση, με τις εικνες και τους μθους. Μλιστα, πολλς φορς ο μθος χρησιμοποιεται για να δσει ο ποιητς να μθημα.
     Το εδος της ποησης αυτς γνρισε ιδιατερη νθηση στη Λσβο, που ο πληθυσμς της εχε σα κρια απασχληση τις αγροτικς εργασες κι η διασκδαση κατεχε σημαντικ θση στον τρπο ζως του. Σε ττοιο περιβλλον τανε φυσικ να κνουνε την εμφνισ τους καλλιτχνες που  τα δημιουργματ τους εναι απλ κι εκφρζουνε προσωπικς συγκινσεις. Bασικ μονδα του αιολικο μλους εναι η στροφ (σαπφικ κι αλκακ). Η λεσβιακ ωδ αποτελεται απ σειρ στροφν που εναι σντομες και με σμμετρη δομ.
Η αιολικ μονωδα που την εκπροσωπον ο Αλκαος κι η Σαπφ αναπτχθηκε στη Λσβο, με τα δση της και το κυνγι, τις πεδιδες, τις πλαγις, τ' αμπλια και τα βοσκοτπια, στοιχεα που ενπνευσαν τη τχνη. Η Λσβος τανε γνωστ ως η γη των τεχνν πριν απ τον Αλκαο και τη Σαπφ και στο νησ υπρχε μα παρδοση λακς ποησης.
     Ο Tρπανδρος εναι ο αρχαιτερος απ τους ποιητς της Λσβου. Εγκατλειψε το νησ του και περιπλανθηκε στις ελληνικς πλεις ψλλοντας τα ομηρικ πη. Λγα χρνια μετ το τλος του Α' Μεσσηνιακο Πολμου (724 π.Χ) κλθηκε, κατπιν χρησμο, απ τη Σπρτη και συνβαλε στην κατπαυση των εμφλιων συγκροσεων και ταραχν. Τιμθηκε πολ απ τους κατοκους της κι η Σπρτη υπρξε γι' αυτν 2η πατρδα. Με τον Τρπανδρο αρχζει να περοδος της μουσικς τχνης. Εισγαγε την 7χορδη κιθρα κι επινησε λλο μουσικ ργανο, τη βρβιτο*. Εναι ο διαμορφωτς του "Νμου" (μουσικο-ποιητικο εδους αφιερωμνου στον Απλλωνα)1.
     Στον Τρπανδρο αποδσανε τα σκλια2, σματα δηλαδ συμποτικ (επιτραπζια παρονια (παρ' ονου), που τα ψλλαν οι συνδαιτυμνες συνοδεα λρας. Συνθως η μονωδα τανε γραμμνη στην αιολικ διλεκτο κι ταν απλοστερη στη δομ, με προσωπικ και συναισθηματικ χαρακτρα. Κριοι εκπρσωποι της μονωδας εναι ο Αλκαος κι η Σαπφ, εν θεμελιωτς εναι ο Τρπανδρος που εφηρε και την 7χορδη λρα ως συνοδεα στα μονωδικ τραγοδια.
    πως προανεφρθη, η χορικ λυρικ ποηση τανε θρησκευτικ κι ατπικ. Συγκεντρνει τη κοιντητα των ποιητν για να υμνηθε νας απ τους θεος-προσττες της νας απ τους λαμπρος γιους της. Οι μουσικς εκτελσεις κι οι αγνες συνχ;ισαν να κρατονε σηιμανnκ θση στη πολιτιστικ ζω της Ελλδας του 6ου και 5ου αι. Το χορικ σμα φτασε σε να νθιση το 1ο μισ του 5ου και στο ργο των Σιμωνδη, Πνδαου και Βακχuλiδη. Οι ποιητς γραφαν τραγοδια για 4 μεγλες εθνικς γιορτς, Ολμπια, Πθια, Νμεα κι σθμοα. Οι αθλητικς νκες γιορτζονταν με φροντδα. Οι ωδς παραγγλλονταν απ το vικητ την οικογνει του κι εκτελονταν στις εορταστικς εκδηλσεις κατ τη θριαμβευτικ επιστροφ του νικητ στη πατρδα του.
___________


                               Η βρβιτος του Τερπνδρου


*Η βρβιτος το βρβιτον ταν αρχαο γχορδο μουσικ ργανο, μια παραλλαγ της λρας. Ητανe πιο στεν απ τη λρα και μακρτερη, επομνως οι χορδς της ταν μακρτερες κι η κταση χαμηλτερη. Στον Αθναιο υπρχουν 2 διαφορετικς εκδοχς για την εφερεσ του. Κατ τον Πνδαρο, ο Τρπανδρος υπρξεν εφευρτης του οργνου. Κατ τον Νενθη μως τον ιστορικ απ τη Κζικο, ταν εφερεση του Ανακροντα. Ββαιον εναι πως ταν ργανο που απολμβανε μεγλη τιμ στη σχολ της Λσβου. Ο αριθμς των χορδν του βρβιτου δεν εναι γνωστς. Ο Θεκριτος αναφρει πως τανε πολχορδο ργανο ("βρβιτον ες πολχορδον"), εν ο κωμικς ποιητς Αναξλας στο Λυροποι του μιλ για τρχορδο βαρβιτο ("εγ δε βαρβτους τριχρδους"). Στον Αθναιο συναντνται κι λλα ονματα, πως βρμος, βρωμος και βαρμιτον, αν κι ο βρωμος αναφρεται σα καθαρ διαφορετικ ργανο. Η λξη βαρμιτον προρχεται απ το βαρς (χαμηλς) και μτος (χορδ). Για την κφραση "παζω το (τη) βρβιτο" χρησιμοποιοσαν το ρμα βαρβιτζω, ο εκτελεστς του βαρβτου λεγτανε βαρβιτιστς κι ο τραγουδιστς, που συνδευε ο διος το τραγοδι του στο βρβιτο, βαρβιτωδς. Με μια μικρ παραλλαγ, υπρχεν η Διονυσιακ Βρβιτος.


                                        Η Διονυσιακ Βρβιτος

1.
O Tιμθεος ο Mιλσιος (450-360 π.X.) συνθεσε Nμους. να μεγλο απσπασμα, οι Πρσαι, ιστορε τη ναυμαχα της Σαλαμνας.

2. Aπ το επθετο σκολις = λοξς (πρβλ. σκολωση). Tα τραγοδια εχαν ακαννιστη πορεα στη συντροφι των συμποσιαστν, γιατ δεν τα τραγουδοσαν λοι μαζ, αλλ οι πιο κατλληλοι, που και αν κθονταν, κρατντας να κλαδ μυρτις.
___________

  β). χορικ: Η ποηση αυτ εναι κυρως θρησκευτικ κι ασnκ. Συγκεντρνει τη κοιντητα των πολιτν για να υμνηθε νας απ τους θεος-προσττες της νας απ τους λαμπρος γιους του. Η κατταξη των ωδν ακολουθε τις διφορες περιστσεις: μνοι, παινες, διθραμβοι και προσωδες που εξυμνονε τους θεος, επνικοι, εγκμια και θρνοι τιμονε τους ανθρπους. Το χορικ λυρικ ποημα εναι να σημαντικ λογοτεχνικ εδος απ τον 3ον ως την αρχ του 4ου π.Χ. αι. Στις ωδς συμμετεχανε χορο που τους αποτελοσαν πολτες-ντρες, αγρια, γυνακες-κορτσια καθς και συντεχνες επαγγελματιν. Τα τραγοδια συνοδεονταν απ κιθρα αυλ και χορεονταν απ' μιλο χορευτν σε δημσιες θρησκευτικς γιορτς σε σπουδαα οικογενειακ γεγοντα, πως οι γμοι κι οι κηδεες. Ο ποιητς συνθετε και τη μουσικ και τα λγια. Η διλεκτος τανε δωρικ. Τα κρια θματα που παρουσιζουνε τα χορικ ποιματα εναι τα ανθρmνα αισθματα, το πθος, η φυσικ ομορφι ανδρν και φσης, η πλη κι οι μθοι της. Τα πριμα χορικ ποιματα συνδυζουν την μυθικ διγηση με το στυρο και αποτελον την μπνευση για τη τραγωδα.
Σμφωνα με τις λειτουργικς ανγκες της κοινωνας, των πλεων και της εποχς, αναπτυχθκανε τα εξς εδη λυρικς χορικς ποησης:

 * Τραγοδια που προορζονταν για τους θεος:

 α). μνος (με υποεδη το παρθνιον σμα, που εκτελονταν απ χορ νεανδων) και το προσδιον σμα που συνδευε πομπς προς τους βωμος και τους ναος των θεν. Πρκειται για λατρευτικ τραγοδι αφιερωμνο σε κποιο θε, σε αντιδιαστολ προς το ἐγκμιον που επαινοσε κποιον θνητ. Παλιτερα η λξη αναφερτανε σ' αφηγηματικ ποηση γραμμνη σε δακτυλικ 6μετρο, πως οι μνοι που παραδδονται με το νομα του Ομρου. Οι μικρτεροι απ αυτος λειτουργοσανε πρωταρχικ σαν να εισαγωγικ προομιο στην απαγγελα ενς πους που ακολουθοσε. Αντθετα, στους εκτενστερους ομηρικος μνους το κομμτι της εξιστρησης των κατορθωμτων του θεο αναπτχθηκε σε αυτνομο ποιητικ εδος.
     Στον μνο ανκουν επιμρους μορφς του χορικο σματος, πως ο παιν, ο διθραμβος το προσδιο. μνοι απαγγλλονταν σε διφορες γιορτς θεν και σε αγνες τραγουδιο. Τυπικ μρη του μνου εναι: η επκληση του θεο, η μνεα της καταγωγς και των αρετν του, η εξιστρηση των επιφανν πρξεν του και, τλος, η παρκληση / χαιρετισμς προς το θε. Ανλογα με το περιεχμεν του διακρνεται σε ευκτικ κι απευκτικ κι ανλογα με τη μορφ του σε κλητικ κι υμνικ. Οι μνοι που συνθεσαν οι λυρικο ποιητς αποτελονε ποιματα γραμμνα με στροφικ μορφ και λυρικ μτρα που συνοδεονταν μουσικ απ κιθρα. Αυτ ισχει τσο για τους μνους που προορζονταν για σλο εκτλεση (πως οι μνοι της Σαπφος, του Αλκαου και του Αρχλοχου) σο και για τους μνους της χορικς ποησης που ακογονταν στις λατρευτικς εκδηλσεις προς τιμν των θεν (πως οι μνοι του Αλκμνα, του Πινδρου και του Βακχυλδη).

  α1). Παρθνιον Παρθνειον: υμνητικ σμα προς τιμν των θεν που δεται απ χορ νεαρν κοριτσιν αριστοκρατικν οικογενειν με συνοδεα αυλο. Κατ την εκτλεση του σματος οι νεανδες συνδιαλγονται με τον αρχηγ του χορο που τις περισστερες φορς εναι ο διος ο συνθτης. Το ποιητικ αυτ εδος αναπτχθηκε ιδιατερα στην Ιωνα και την Αθνα, στα χρια, ωστσο, του Αλκμνα στη Σπρτη απκτησε την ιδιατερη μορφ του.

  α2). Προσδιον: πομπικ τραγοδι που ψαλλταν με συνοδεα αυλο καθοδν προς τους βωμος και τους ναος των θεν. Ο Κλωνς αναφρεται ως ο 1ος συνθτης προσοδων. Ο Παυσανας (4. 32. 2) αναφρει στχους απ πολ πριμο παρδειγμα προσοδου προς τιμ του Απλλωνα που ανθεσαν οι Κορνθιοι να συνθσει ο Εμηλος απ τη Κρινθο. Προσδια σε δριο τρπο γραψαν ο Αλκμν, ο Σιμωνδης, ο Πνδαρος κι ο Βακχυλδης. Αν και το λυρικ αυτ εδος δεν μαρτυρεται αρκετ στις γραπτς πηγς, διαθτουμε αρκετς παραστσεις πομπικν τραγουδιν στη πλαστικ τχνη.

  β). Διθραμβος ενθουσιαστικ χορικν σμα προς τιμ του Δινυσου, (που ταν ο αγαπητς θες των αρχαων Ελλνων, γιος του Δα και της θνητς Σεμλης. τανε θες της βλστησης, του αμπελιο, του κρασιο, της μθης και της διασκδασης. Η λατρεα του, που αργτερα ενσωμτωσε οργιαστικ στοιχεα ανατολικς προλευσης, εχε μυστηριακ κι εκστατικ χαρακτρα· μολοντι ξεκνησε απ τη Θρκη, πρε πανελλνιο χαρακτρα κι οι γιορτς προς τιμ του ταν πολυριθμες (Μεγλα και Μικρ Διονσια, Λναια, Ανθεστρια κ..). Ως θες της μανας εχε την επωνυμα Βκχος. Συνοδο του θεο ταν ο Σ(ε)ιληνς, οι Στυροι κι οι Μαινδες Βκχες. Κυριτερα εμβλματ του: ο τργος, το αμπλι, ο κισσς και ο θρσος -ξλο τυλιγμνο με φλλα κισσο), αφηγηματικο περιεχομνου και λατρευτικς λειτουργας, που τραγουδοσε ο ιερς θασος των πιστν του με συνοδεα αυλο, χορεοντας γρω απ το βωμ του. Ο μνος αυτς εναι πολ πιθανν τι περιεχε επιπρσθετα μιαν αφγηση σχετικ με τη ζω και τα παθματα του θεο. Την απδοση της αφγησης αναλμβανε ο 1ος των χορευτν, ο ἐξρχων, που κανε την αρχ στο τραγοδι, εν Χορς 50 χορευτν, μεταμφιεσμνων σως σε τργους, εκτελοσε κυκλικ (κκλιοι χορο) το διθραμβο.
     Στην αρχ ταν αυτοσχδιος κι τεχνος, απ τη μορφ αυτ των λακν λατρευτικν εκδηλσεων παργονται τα 3 εδη της δραματικς ποησης: η τραγωδα, η κωμωδα και το σατυρικ δρμα. Στην εξλιξ του απ τον αρχγονο αυτοσχεδιασμ σ' ντεχνη μορφ συνβαλε νας σημαντικς ποιητς και μουσικς, ο Αρων, που καταγταν απ τη Μθυμνα της Λσβου (6ος αι. π.Χ.). Σμφωνα με μαρτυρα του Hρδοτου (I, 23), ο Αρων 1ος συνθεσε διθραμβο, του δωσε λυρικ μορφ κι αφηγηματικ περιεχμενο και τονε παρουσασε στην αυλ του φιλτεχνου τυρννου Περανδρου, στη Κρινθο. Παρουσασεν επσης τους χορευτς μεταμφιεσμνους σε Σατρους, δηλαδ με χαρακτηριστικ τργων, γι' αυτ κι ονομστηκε "ευρετς του τραγικο τρπου". Οι Στυροι, που ως ττε ενεργοσαν ως δαμονες των δασν, ενταχθκανε στη λατρεα του Διονσου κι αποτλεσαν μνιμη ομδα που ακολουθοσε παντο το θε. Οι τραγμορφοι αυτο τραγουδιστς ονομζονταν τραγωδο (τργων ωδ), δηλαδ σμα Χορο που εναι μεταμφιεσμνος σε Σατρους.
     Ως λατρευτικ τραγοδι εχε στο περιεχμεν του αφηγηματικ και στη παρουσασ του μιμητικ στοιχεα. Με τη καθοδγηση των εξαρχντων του ο Χορς θα διηγτανε και με τις χορευτικς κινσεις του θα αναπαριστοσε, τα πθη και τα κατορθματα του θεο. Νωρς, μσα στον 6ο π.Χ. αινα υποθτουμε, οι εξρχοντες ξεκνησαν σιγ σιγ να παρεμβανουν στο τραγοδι, αντιπροσωπεοντας κποιο συγκεκριμνο πρσωπο της αφγησης. τσι ο κορυφαος τραγουδιστς απκτησε ξεχωριστ ρλο και μποροσε, με την υποθετικ του ταυττητα, να υποκρνεται, δηλαδ να απαντ στις ερωτσεις του Χορο. Στα αρχαα ελληνικ ὑποκρνομαι σημανει "απαντ" κι ὑποκριτς εναι αρχικ "αυτς που δνει απαντσεις", αργτερα κι ο ηθοποις.
     Αρκετ νωρς, υποθτουμε, εμφανστηκαν και διθυραμβικ τραγοδια που πια δεν αναφρονταν στον Δινυσο, αλλ διηγνταν ιστορες για λλους θεος και ρωες. Χαρακτηριστικ εναι να πολ νετερο παρδειγμα, ο διθραμβος Θησες του Βακχυλδη (σ. 108): ο Χορς, που τον αποτελον, υποτθεται, Αθηναοι της εποχς του μθου, ρωτ τον βασιλι Αιγα, που παριστνεται απ τον κορυφαο, γιατ ακοστηκε πολεμικ σλπισμα· και αυτς απαντ πως πλησιζει την Αθνα νας γνωστος νος, φοβερς και τρομερς, σκοτνοντας στον δρμο του πλθος θηρα και ληστς - ο Θησας.
     Ο Αρων ταν ο 1ος που φρεται τι συνθεσε διθραμβο, τονε τιτλοφρησε, τονε δδαξε σε χορ και τον εκτλεσε σε παρσταση στη Κρινθο. Κατ τον Ηρδοτο, "ο Αρων ταν ο 1ος που ξρουμε να συνθεσε, να ονομτισε και να δδαξε διθραμβο, στη Κρινθο" (1.23), στην αυλ του Περανδρου. Ωστσο, ο διθραμβος τανε πολ νωρτερα γνωστς, π.χ. στον Αρχλοχο. Το διθραμβο που αρχικ δεν εχε ρυθμ, τονε τελειοποησε ο Λσος ο Ερμιονας, ο φιλμουσος τραννος των Αθηνν Πεισστρατος τον εισγαγε στις μεγαλπρεπες εορτς που ο διος καθιρωσε, στα Μεγλα Διονσια.
     Στη πιο εξελιγμνη μορφ του θα ξεφγει απ τα ρια του διονυσιακο μθου, θα εμπλουτιστε με να στοιχεα και θα αποτελσει τεχνικ τον προθλαμο της τραγωδας. Σιγ-σιγ το διονυσιακ χορικ τραγοδι αποσπται απ το λατρευτικ περιβλλον μες στο οποο γεννθηκε κι ακολουθε αυτνομη πορεα καθς θα καλλιεργηθε απ πολλος ποιητς. Στο Λσο τον Ερμιονα και στη μουσικ θεωρα που διατπωσε το β' μισ του 6ου αι. οφελει τη καλλιτεχνικ διαμρφωσ του. Κτω απ την επδρασ του καθιερωθκανε στην Αθνα την εποχ του Ιππρχου αγνες διθυρμβου, ανεξρτητοι απ' αυτος της τραγωδας στις μεγλες θρησκευτικς γιορτς. Η εκτλεση διθυρμβων στα Μ. Διονσια και στα Λναια συνιστ τη να κφραση της διονυσιακς λατρεας και συμβλλει καθοριστικ στη πολιτικ και κοινωνικ ζω της πλης με τη συμμετοχ του δμου και την ουσιαστικ υποστριξη του τυρννου. Ολκληροι σζονται διθραμβοι του Βακχυλδη και σπαραγματικ του Πινδρου.

 γ). Παιν (σμα επιβλητικ, συνθως προς τιμν του Απλλωνα, με υποεδος τον συμποτικ παινα ο οποος ακουγτανε σε συμπσια), εναι χορικν σμα αφιερωμνο αρχικ στη λατρεα του Απλλωνα θεραπευτ. Η ετυμολογα του ρου εναι γνωστη· κποιοι συνδουν τη λξη με το ρ. παειν (= χτυπ), λλοι συνδουν τον παινα με τον Παιν Παιων, ναν θε της ιατρικς, ο οποος στην Ιλιδα αναφρεται ως ιατρς των θεν. Αργτερα η μορφ αυτ ταυτστηκε με τον Απλλωνα. Τυπικ χαρακτηριστικ γνρισμα του παινα εναι η λατρευτικ κραυγ που επανερχτανε σαν επωδς, η επκληση του θεο ἰὴ Παιν. Η κραυγ αυτ ακογεται ακμη κι ανεξρτητα απ το χορικ αυτ εδος.
     Το περιεχμενο του παινα ταν παρακλητικ ευχαριστριο. Εκτελονταν σε διφορες περιστσεις της κοινωνικ ζως, πως κατ τη διρκεια συμποσων, σε λατρευτικς εκδηλσεις, πριν κατ τη διρκεια πολεμικν αναμετρσεων κ.α. Στα χρνια που ακολουθσανε, παινες τιμοσανε κι λλους θεος, πως τον Ασκληπι, την ρτεμη και τον Δινυσο, εν σπνια εκτελονταν προς τιμ κποιου θνητο. Δεγματα παινων διαθτουμε απ τον Αρχλοχο, ο οποος μιλ για το ανκρουσμα ενς λσβιου παινα και σαφς περισστερα απ τον Πνδαρο και τον Βακχυλδη.

  δ). Νμος, (σμα προς τιμν του Απλλωνα της Αθηνς, ο οποος εκτελονταν ετε μονωδικ απ να σολστα με τη συνοδεα της κιθρας του, ετε χορικ). Ως μουσικς ρος συνδηλνει τον σκοπ τη μελωδα. Ως ποιητικ εδος παραπμπει σε να μονωδικ τραγοδι που δεται με συνοδεα κιθρας αυλο ετε για χορικ σμα προς τιμ του Απλλωνα (πως κι ο παινας). Η εξλιξη του νμου συνδεται με κποιους μυθικος μουσικος της αρχαιτητας, πως με τον Τρπανδρο απ τη Λσβο που φρεται ως ο ευρετς του κιθαρωδικο νμου, καθς ντυσε μελωδικ τα ομηρικ και δικ του 6μετρα συνθματα, με τον Κλων απ τη Τεγα που θεωρεται ο διαμορφωτς του αυλωδικο νμου και με τον Σακδα απ το ργος, τον 1ο νικητ στα Πθια του 582 π.Χ. με ναν οργανικ αυλωδικ νμο. Θμα αυτο του πυθικο νμου ταν ο αγνας του Απλλωνα με τον δρκοντα Πθωνα. Η παρδοση αναφρει τι η φμη που απκτησε ο Σακδας απ τις νκες του σε μουσικος αγνες τανε ττοια που ακμη κι ο Απλλωνας, ταν κουσε τη μουσικ του, ξεπρασε την απχθεια που τρεφε για τον αυλ.
     Χαρακτηριστικ γνωρσματα του φους του νμου εναι η λιττητα, η αυστηρτητα, η εμμον στην τσιν (τνο) κι η απαγρευση κθε εναλλαγς ρυθμο κι αρμονας. Ο νμος αποτελεται απ 7 μρη, απ τα οποα τα 4 1α αντιστοιχονε στη βση και στο γρισμα (ἀρχ, μεταρχ, κατατροπ, μετακατατροπ) και ζευγαρνουν αντστοιχα. Ο ὀμφαλς, το μεσαο και πιο σημαντικ μρος του νμου, περιχει τη μυθολογικ διγηση. -παλιτερα η διαμρφωσ του ταν μεσα εξαρτημνη απ το πος. Σφραγς ονομαζταν το μρος εκενο του νμου, που ο ποιητς μιλοσε για τον εαυτ του, τις σκψεις και τις επιθυμες του (Τιμθεος, Πρσαι 202-220P). Ο νμος κλεινε με τον ἐπλογο (Τιμθεος, Πρσαι 237-240P). Να πνο και μεγαλτερη ελευθερα στον νμο δωσεν ο Φρνις. Οι Πρσες του Τιμθεου εναι το καλλτερο δεγμα της νας μορφς νμου που χουμε στη διθεσ μας.

 ε). Υπρχημα: πρκειται για χορικ σμα με ρχηση. Αλλις ονομζεται πυρρχη. Καθς λη η χορικ ποηση χορεεται, το νομα πρπει να δηλνει τι πρκειται για ιδιατερα ζωηρ τραγοδι που συνοδεεται απ μιμητικ βματα κι ερμηνευτικς χειρονομες. Αναφορς στο λυρικ αυτ εδος γνονται δη στον μηρο κι ειδικτερα στην ασπδα του Αχιλλα. Ωστσο σ' αυτ τη πριμη φση εκτλεσς του, το υπρχημα δεν εχε αυστηρ χορικ χαρακτρα, αφο στα ομηρικ ποιματα ο Δημδοκος τραγουδ μνος του. Πατρδα του υπορχματος αναφρεται η Κρτη κι η Σπρτη, εν ο Θλητας απ την Γρτυνα θεωρεται ως ο 1ος συνθτης ττοιων τραγουδιν. Απσπασμα υπορχματος σζεται με τ' νομα του Πρατνα του Φλειασου, εν σπαργματα χουμε στη διθεσ μας απ τα υπορχματα του Πινδρου και του Βακχυλδη. Χρη στα λεψανα που διαθτουμε απ υπορχματα του Πινδρου διαπιστνουμε πως: ο χορς του υπορχματος ονομζεται κρητικς τρπος, τα υπορχματα εναι γραμμνα σε κρητικ μτρο και, τλος, χουν μθο και γνμες, χωρς να εναι σαφς η θση τους στο ποημα.


 * Τραγοδια προορισμνα για επιφανες θνητος:

 α). Εγκμιο: με τον ρο εννοομε να εορταστικ τραγοδι προς τιμ κποιου θνητο (σε αντιδιαστολ προς τον μνο), με υποεδος το επινκιο σμα προς τιμ των νικητν στους μεγλους αθλητικος αγνες. Ετυμολογικ η λξη παραπμπει στο τραγοδι που εκτελεται στο πλασιο μιας γιορτς ενς συμποσου προς τιμ συγκεκριμνου προσπου. Σε αντθεση προς τον παινο των επινικων, στα εγκμια ο παινος του προσπου εναι γενικς και δεν αφορμται απ κποια αθλητικ νκη. Ωστσο, η περσταση εκτλεσης του εγκωμου δεν εναι τσο επσημη σο η αντστοιχη του επινικου, στο πλασιο της οποας ολκληρη η πλη γιορτζει μαζ με τον νικητ και την οικογνει του. Μουσικ συνοδευτικ ργανα της επινκιας ωδς εναι η φρμιγγα, η λρα κι ο αυλς. Στα χρνια που ακολοθησαν και μχρι την εποχ του Πλτωνα τα εγκμια υφστανται κποιες αλλαγς και φτνουν να χρησιμοποιονται πως κι ο μνος, προς τιμν των θεν. ξοχο δεγμα εγκωμου διαθτουμε απ τον βυκο, αλλ ο Σιμωνδης, ο Πνδαρος κι ο Βακχυλδης εναι κυρως οι ποιητς που επιδοθκανε σ' αυτ το ποιητικ εδος. Οι Αλεξανδρινο συνλεξαν, ταξινμησαν κι εκδσανε τα εγκμια των παραπνω ποιητν σε ιδιατερα βιβλα.

 α1). Επινκιον: πρκειται για μιαν ιδιατερη μορφ εγκωμου που εξυμνε τους νικητς των διαφρων αγωνισμτων στις 4 μεγλες αθλητικς διοργανσεις της αρχαιτητας (Ολμπια, Πθια, Νμεα, σθμια). Οι ωδς αυτς εκτελονταν κυρως στη πατρδα των νικητν και πιο σπνια στον τπο διεξαγωγς του εκστοτε αγνα. Εναι γραμμνες σε τριαδικ μορφ (στροφ, αντιστροφ, επωδς), πραγματεεται συγκεκριμνα θματα (παινος του νικητ, της οικογνεις του, της πατρδας του, προπονητ του) κι χει τυπικ δομ (ιστορικς συνθκες, μθος, γνωμικ). Συχντερα ργανα συνοδεας της επινκιας ωδς εναι τα γχορδα εν σπνια χρησιμοποιεται ο αυλς. Οι κυριτεροι δημιουργο του λυρικο αυτο εδους εναι ο Σιμωνδης, ο Πνδαρος κι ο Βακχυλδης. Απ αυτος ο Πνδαρος φερε στο επινκιο σμα τη τελειτητα σε μορφ κι κφραση.

 β). Σκλιον (παρονιον): η λξη προρχεται απ το επθετο σκολις που σημανει λοξς, στρεβλς. Το λεγμενο συμποτικ τραγοδι (παρονιον) εντσσεται στη γενικ κατηγορα του εγκωμου. Αδταν ετε solo ετε απ ομδα συμποσιαστν (πως τα συμποτικ τραγοδια του βυκου, του Πινδρου και του Βακχυλδη) με συνοδεα λρας. Αρχαες πηγς μαρτυρον την παρξη 3 ειδν τραγουδιο κατ το συμπσιο: με το πρας του τραγουδιο λη η συντροφι τραγουδοσε τον παινα, στη συνχεια ο καθνας με τη σειρ λεγε κτι μνος του (Ανακρων απσπ. 300P) και στο τλος τραγουδοσανε κατ' νδρα μνον σοι διθεταν μεγαλτερες φωνητικς, σως και ποιητικς, ικαντητες. Γι' αυτ κι η φρση σκλιον μλος πιθανς να προλθε απ αυτ την ανομοιογεν πορεα του τραγουδιο. Επιπροσθτως πληροφορομαστε τι ποιος παιρνε τον λγο για να τραγουδσει κρατοσε στο χρι του κλαδ δφνης μυρτις, πως επσης κι τι ποιος επιθυμοσε συνδευε το τραγοδι του μουσικ. Θεματικ τα σκλια ασχολονται ετε με τη πολιτικ και κοινωνικ επικαιρτητα ετε εκφρζουνε προσωπικ συναισθματα κι απψεις. Ο Αθναιος στο 15ο βιβλο των Δειπνοσοφιστν του μας δισωσε μια μικρ συλλογ απ αννυμα αττικ σκλια που χρονολογονται στα τλη του 6ου και τις αρχς του 5ου αι. π.Χ. Ο Πλτωνας δηλνει τι χαρακτηριστικ της αντερης φσης και της λυρικς ποησης εναι το τι στο συμποσιακ περιβλλον, πλι στα ργα του Διονσου και της Αφροδτης, ιστιμη θση κατχουν οι "καλο λγοι" (δηλαδ οι σοβαρς συζητσεις, εξο και το γνωστ απφθεγμα "ἡ χωρὶς λγων τρπεζα, φτνης οὐδὲν διαφρει" κι επσης, οι "ποιητικο αγνες". Οι συμπτες, νας νας με τη σειρ, καλονταν να αυτοσχεδισουνε σε θεωρητικ σε ποιητικ λγο. Εν στερονταν δημιουργικο ταλντου, εκτελοσαν μουσικς επιτυχες γνωστν ποιητν της εποχς.

 γ). Υμναιος-επιθαλμιον: ροι που παραπμπουνε σε γαμλια τραγοδια που αν κι δονταν σε διαφορετικς φσεις του γαμλιου τελετουργικο στις πηγς μας χρησιμοποιονται κι οι δο παρλληλα κι εναλλακτικ. Ο υμναιος αναφρεται στο γαμλιο σμα που ακογεται κατ τη μεταφορ της νφης στο νο της σπιτικ μες στην μαξα με τη συνοδεα συζγου και παρανμφου. Η ονομασα Ὑμναιος προρχεται απ την επκληση Ὑμὴν ὦ Ὑμναιε, που επαναλαμβνεται στο τραγοδι και απευθυνταν στον Ὑμνα, προσττη-θε των γμων. τσι σιγ-σιγ τα τραγοδια αυτ αποκτονε θρησκευτικ χαρακτρα. Υμναιοι αναφρονται δη στον μηρο. Σημαντικ δεγματα του ποιητικο αυτο εδους διαθτουμε απ τη Σαπφ.
     Ο ρος επιθαλμιον σημανει κοντ στον γαμλιο κοιτνα προ του νυφικο θαλμου. Πρκειται για να πομπικ σμα τελετουργικο χαρακτρα, αδμενο απ χορ νεαρν ανδρν και γυναικν ταν το νυφικ ζευγρι φτανε μπροε στη νυφικ παστδα. Το σμα αυτ συνδεται πολ συχν με αστεσμος, πειργματα κι ειρωνεες. Σε παινα του Πινδρου αναφρεται ο λδιος τρπος σε σχση με τα τραγοδια του γμου. Η Σαπφ εναι η 1η που δωσε στο επιθαλμιο λογοτεχνικ μορφ. Αν και θεωρεται η κυριτερη εκπρσωπος του ποιητικο αυτο εδους, σζονται ελχιστοι στχοι απ τα επιθαλμι της, τα οποα εναι συγκεντρωμνα στο 9ο βιβλο των απντων της.

 δ). Θρνος (μοιρολι, επικδειον): σμα αφιερωμνο στους νεκρος. Συνιστ λογοτεχνικ εξλιξη του μοιρολογιο, εχε λατρευτικ χαρακτρα κι εκτελονταν στο πλασιο τελετς που συνοδευταν απ δεπνο, ετε στο σημεο ενταφιασμο των πεσντων (εφσον επρκειτο για πολεμιστς), ετε σε οποιοδποτε λλο κατλληλο μνημεο κενοτφιο. Αποσπσματα θρνων που φτνουν ως τις μρες μας δεχνουν τι νας πρωτοστατε (ἐξῆρχε γοιο) και οι πολλο συνοδεουν βγζοντας απλς θρηνητικς κραυγς. Χαρακτηριστικ παραδεγματα θρνου εναι το σμα που δουν οι επαγγελματες τραγουδιστς πνω απ τη νεκρικ κλνη του κτορα εν οι Τρωαδτισσες αποκρνονται με θρηνητικς κραυγς ταν οι Μοσες θρηνονε σε αμοιβαο τραγοδι τον νεκρ Αχιλλα. Ο Σιμωνδης ταν ο 1ος που ανγαγε το θρνο σε λογοτεχνικ εδος. Κατλληλος για τους θρνους θεωρονταν στην αρχαιτητα ο λδιος τρπος. Σμφωνα με τη παρδοση ο μυθικς αυλητς λυμπος συνθεσε θρηνητικ μελωδα για σλο αυλ σε λδιο τρπο. Για το ιδιατερα υψηλ τονικ ψος του, ο Πλτωνας τον απκλεισε απ την ιδανικ του πολιτεα. Ο θρνος ταν αναπσπαστο κομμτι αρχικ στις κηδεες, εν αργτερα αποδεσμετηκε.

  ε). 
Επωδς στην αρχαα ελληνικ ποηση, ονομαζτανε κυρως η 3η στροφ του χορικο ποιματος. Εχε χαρακτρα συμπερασματικ και τραγουδιταν απ το σνολο των χορευτν. Το γενικ σχμα ταεν: θση, σχολιασμς, συμπρασμα. Στο σχμα αυτ βρσκεται, απ δομικ ποψη, η ρζα της φιλοσοφικς επιχειρηματολογας. Ο Αρχλοχος για να εξυπηρετσει τους σκοπος της σκωπτικς διθεσς του, επινησε να εδος ποιματος με δστιχες στροφς, αποτελομενες απ να μεγλο στχο κι να μικρτερο. Τα ποιματα αυτ τα επαν επωδος για μετρικος λγους. Φυσικ, η εσωτερικ τους σχση με τη χορικ ποηση εναι δηλη. Σημασα χει πως ο Αρχλοχος επινησε τη 1η ποιητικ τεχνικ της ειρωνεας: την αναστολ της κανονικτητας του μτρου και τη περικοπ του λγου, στε να γνεται το σκμμα αιχμηρτερο.

 στ). Επγραμμα: σντομη επιγραφ σ' ελεγειακ 2στιχο χαραγμνη στη βση αγαλμτων (αναθηματικ επγραμμα), ταφπετρες (επιτμβιο επγραμμα) λλα αναθηματικ αντικεμενα. Στον Σιμωνδη τον Κεο αποδδονται πολλ απ τα αννυμα επιγρμματα της αρχαιτητας που διασζονται στη ΠΑ (Σιμωνδης απσπ. 105D). Ποιητικς συλλογς επιγραμμτων εμφανζονται τον 4ο αι. π.Χ. ταν το επγραμμα γνεται λογοτεχνικ εδος που χρησιμοποιεται σε πολλς και διαφορετικς περιστσεις της κοινωνικς ζως. Πντως και παλιτερα, επιγρμματι γρφονταν τσο για ανθρπους, σο και για Θεος.

     Η σημασα της λυρικς ποησης στην αρχαιτητα τανε το τραγοδι που συνοδευταν απ λρα και περιελμβανε 2 εδη, τη χορικ ποηση και τη μονωδα. Η μουσικ (μλος) και το τραγοδι ταν αλληλνδετα με τη ποηση. λλα 2 εδη, που σμερα χει καθιερωθε να κατατσσονται στη λυρικ, η ελεγεα κι ο αμβος, συνοδεονταν απ λλα ργανα: η ελεγειακ απ τον αυλ κι ο αμβος απ την ιαμβκη (Η Σαμβκη λεγμενη κι ιαμβκη ταν να αρχαο γχορδο ργανο, τριγωνικο σχματος, σε μια ορθογνια κατασκευ της οποας η υποτενουσα ταν καμπλη απ την οποα και φρονταν κθετες χορδς στο οριζντιο σκλος του οργνου. μοιαζε δε πολ με την αιγυπτιακ ρπα με το γνωστ ημισληνο σχμα της αλλ σε μικρτερο μγεθος εκενης. Χειριζμενη με τα δκτυλα παργαγε οξες χους περισστερο για να συνοδεει γυναικεες φωνς.Θεωρεται ανατολικς προλευσης μουσικ ργανο που το αναφρει ο Αριστοφνης ως το πλον αγαπητ ργανο στην αρχαα Ελλδα και κατ τον Μαρτιλιο το προσφιλστερο στη Ρμη. Στη τχνη χει αποδοθε το ργανο αυτ. Ο Αθναιος υποστριζε πως στη Μυτιλνη υπρχε αρχακ γαλμα που παρουσαζε Μοσα να κρατει σαμβκη. Επσης περ της ιδας της ρωμακς σαμβκης λαμβνεται απ αρχαα τοιχογραφα στο κπο του Φαρνζε που παριστνεται γυνακα καθιστ να παζει 7χορδη σαμβκη.) και τον κλεψαμβο (Ο Κλεψαμβος ταν γχορδο 9χορδο μουσικ ργανο που συνδευε τους ιμβους του Αρχλοχου). Φανεται ακμη, τι σχετικ νωρς ανεξαρτητοποιθηκαν απ το τραγοδι.


                              Ο χος ενς σγχρονου κλεψαμβου

     Τα 1α γραπτ μνημεα της λυρικς ποησης που χονε σωθε, απ τον 7ο αι. π.Χ., εχανε τις ρζες τους σε μια παρδοση τραγουδιν που συνοδεανε θρησκευτικς τελετς, καθημερινς δραστηριτητες λακ θιμα, πως να λακ τραγοδι για το λεσμα, το ροδιακ χελιδνισμα και τα επιθαλμια τραγοδια, απ τα οποα επηρεστηκε η Σαπφ. Οι αλεξανδρινο φιλλογοι εχαν απαρτσει να καννα 9 λυρικν ποιητν, που περιελμβανε τον Αλκαο, τη Σαπφ, τον Ανακροντα, τον Αλκμνα, τον Στησχορο, τον βυκο, τον Σιμωνδη, τον Βακχυλδη και τον Πνδαρο. Η λυρικ ποηση με τη σημεριν σημασα μπορε να διακριθε σε επιμρους κατηγορες με διφορα κριτρια (περιεχμενο, μετρικ μορφ, τρπο παρουσασης και συνοδεας).
     Η 1η εμφνιση του ρου λυρικς γνεται τον 1ο μ.Χ. αι. στο ργο του Φιλδημου Περ Ποιημτων, που χωρζει τα ποιματα σε τραγικ, κωμικ και λυρικ. Τα λυρικ ποιματα με τη σειρ τους, χωρζονται σε μονωδες (ποιματα που τραγουδιονται απ 1 τομο) και σε χορικ ποηση (ποιματα που τραγουδιονται απ πολλ τομα, να χορ). Πριν την εμφνιση του ρου λυρικς, στην αρχαα Ελλδα υπρχεν ο ρος μελικς που 'χε ακριβς την δια σημασα κι οι ροι εναλλσσονταν χωρς καμμα δικριση. Ο ρος μελικς προερχταν απ τη λξη μλος κι αντιστοιχοσε στον παραλληλισμ των αρχαων λλνων για τα μλη που απαρτζουνε το ανθρπινο σμα, πως κι οι στροφς που αποτελονε τη μεταφορικ ρθρωση ενς τραγουδιο.


                                              Η Ιαμβκη Σαμβκη

     Οι κυριτεροι εκπρσωποι της λυρικς ποησης περιλαμβνονται στον Καννα των 9 λυρικν ποιητν (σοι κι οι Μοσες). Στον Καννα αυτ δεν περιλαμβνονται οι ιαμβογρφοι κι οι ελεγειακο ποιητς Καλλνος, Τυρταος, Αρχλοχος, Μμνερμος, Σλων, Ξενοφνης, Θογνις, Σιμωνδης, Φωκυλδης, Ιππναξ.


==============================

                                                   ΕΛΕΓΕΙΑΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

     Η λξη ἐλεγεα (ἐλεγεῖον, ἔλεγος) εναι μικρασιτικη, σως φρυγικ, αλλ η αρχικ σημασα της μας εναι γνωστη. Για τις ρζες και το δημιουργ της ελεγεας οι αρχαες μαρτυρες εναι συγκεχυμνες. Ο Ορτιος στη Ποιητικ Τχνη (Ars Ρoetica. 77) αναφρει τι οι γραμματικο διαφωνοσανε για το δημιουργ της. Η επικρατοσα ποψη ταν τι οι ρζες της βρσκονται στον νεκρικ θρνο. Πργματι δεν εναι απθανο στις περιοχς της Λυδας και της Φρυγας, απ' που φανεται τι προλθε, αρχικ να 'χε αυτ τη σημασα. Εξλλου ο Ευριπδης αναφρει τη λξη ἔλεγος με τη σημασα του θρνου. μως τα 1α δεγματα που γνωρζουμε χουνε διαφορετικ περιεχμενο. Η λξη ἐλεγεῖον εμφανζεται 1η φορ τον 5ο αι. για να χαρακτηρσει τη στιχουργικ μορφ του 5μετρου. Ο ιαμβικς 5μετρος αποτελεται απ 2 ημιστχια του 6μετρου κομμνα στη 5θημιμερ τομ και τοποθετημνα στη σειρ σαν ενιαος στχος. Συνθως αυτς ο στχος συνδυαζταν μ' ναν 6μετρο και σχημτιζε το ελεγειακ δστιχο.
     Μολοντι η ελεγεα λγω του μτρου της διαθτει επικ καταγωγ, διακρνεται απ λυρικ νστικτα. Το  ελεγειακ 2στιχο εναι μια παραλλαγ του ηρωικο 6μετρου προς τη κατεθυνση της λυρικς ποησης. Η ελεγεα τραγουδιταν συνοδευταν με αυλ, σωλνα με σφυριχτ χο. Η λξη χει γλωσσικ συγγνεια με το αρμενικ elegn (αυλς). Η προταθεσα απ' τους Αλεξανδρινος ετυμολογα απ' το ἐ λγειν εναι μλλον παρετυμολογα. Στη κλασσικ Ελλδα η λξη ἔλεγος σημανει να θρηνητικ τραγοδι οποιασδποτε μορφς). Το ελεγειακ μτρο θεωρονταν ιδανικ για θρνους, ωστσο χρησιμοποιθηκε απ νωρς για ποικλλα θματα. Γλσσα της η Ιωνικ, πλοσια σε ομηρισμος και φανερ επηρεασμνη απ τα ομηρικ πη, πως π.χ. οι ελεγεες του Καλλνου του Εφσιου, ο οποος γρφει για τον πλεμο με τους Κιμμριους στις ελληνικς πλεις της Ιωνας κατ τον 7ο π.Χ. αι. Aνακεφαλαινοντας, τα βασικ χαρακτηριστικ της πριμης ελληνικς ελεγεας εναι:

  α). η θεματικ πολυπραγμοσνη

  β). το γεγονς τι εμφανζει κοινωνικ λειτουργικτητα, δηλαδ παρλληλα με την αισθητικ της αξα αποτελε κι ργανο πολιτικς πειθος, ηθικς προτροπς κι ιδεολογικς κατχησης των μελν μιας κοιντητας.

     δη απ τον 7ο αι. π.Χ. το ελεγειακ 2στιχο εμφανζεται ως πλρως ανεπτυγμνη ποιητικ μορφ. Ο Αρχλοχος σε ελεγειακ δστιχα δηλνει τι προτμησε να ρξει την ασπδα του και να σωθε παρ να πσεινεκρς στο πεδο της μχης. Ο Καλλνος απ την φεσο (7ος αι. π.Χ.) και ο Τυρταος απ τη Σπρτη (μσα 7ου αι. π.Χ.) συνθτουν ελεγεες, που παρακινονε για πολεμικ ανδραγαθματα, εν ο Σλωνας (640-560 π.Χ.) επιλγει το ελεγειακ μτρο, για να διατυπσει τις πολιτικς του απψεις. Ο Θογνις ο Μεγαρες συνθτει συμποσιακ κι ερωτικ επιγρμματα για τον νεαρ Κρνο. Ο Μμνερμος ο Κολοφνιος (7ος αι. π.Χ.) γρφει μα συλλογ ελεγειν με τον ττλο Νανν (πιθαντατα νομα αυλητρδας) με ερωτικ περιεχμενο. Μλιστα, ο Προπρτιος συγκαταλγει τον Μμνερμο στους ερωτικος ποιητς εν οι ελληνιστικο ποιητς φανεται τι τονε θεωροσαν ιδρυτ της ερωτικς ελεγεας. Ωστσο, οι ελεγεες του Μμνερμου δεν κινονταν στην δια γραμμ με τις αντστοιχες των Ρωμαων ελεγειακν.
     Ο 1ος εκπρσωπος της ελεγεας εναι ο Καλλνος ο Εφσιος (περπου στο μσον του 7ου αι. π.Χ.). Τα ργα του, πως και τα ργα του λγο νετερου Τυρταου που δρασε στη Σπρτη, εναι πολεμικς ελεγεες που εμψυχνουνε για τη μχη, προβλλοντας ηρωικ ιδανικ που δεν απχουνε πολ απ τα ομηρικ. Περισστερο αφηγηματικ περιεχμενο χουν οι ελεγεες του Μμνερμου του Κολοφνιου (γρω στο 600 π.Χ.). Ο Σλων συνθεσε πολλς ελεγεες στις οποες ανπτυσσε τις πολιτικς ιδες του και το μεταρρυθμιστικ του πργραμμα. Τλος, λεγεες με γνωμικ τνο γραψε ο Θογνις (περ. 570-500 π.Χ.).
     Στην αρχαιτητα ελεγεα χαρακτηριζταν κθε ποημα που αναπτυσστανε σε 2στιχα. Πατρδα της ταν η αρχαα Ελλδα. Στην αρχαιοελληνικ και ρωμακ παρδοση η ελεγεα συνδεται πολλαπλ με το θρνο· καθς μλιστα ως ποιητικ εδος η ελεγεα πρωτοεμφανστηκε στη μικρασιατικ Ιωνα, φανεται πιθαν η απτερη προλευσ της να εναι απ τον ανατολτικο θρνο, πως π.χ. τον περιγρφει ο ποιητς της Ιλιδας (Ω 719-76). Ανατολικ προλευση εχε πιθαντατα και το μουσικ ργανο που συνδευε την εκφορ της ελεγεας, ο αυλς. Ο πολυχρωματικς, μακρσυρτος, διαπεραστικς χος του συνταιριζει κι αυτς απλυτα με το θρηνητικ κλμα*. μως, λα τα ελεγεα που μας παραδοθκανε δεν εναι θρνοι, δεδομνου πως η μετρικ αναστολ που επιχειρε ο 5μετρος αποδδει συγκρατημνη θλψη μελαγχολικ διθεση.
     Αρχικ ο ρος εκ του λεγος σμαινε θρησκευτικ σμα σε μορφ 2στιχου ποιματος. Αργτερα σμαινε εκενη την Ωδ της οποας ο 1ος στχος τανε δακτυλικς οτελο6μετρος (απμενος απ 2 ακατληκτες τριποδες) κι ο 2ος δακτυλικς 5μετρος, (αποτελομενος απ 2 καταληκτικς τριποδες) λεγμενα "ελεγειακ ποιματα", καταλγοντας τσι καηριι σε χαρακτσμ ποιητικο μτρου.
     Αινιγματικς εναι κι ο τρπος εκφορς του ελεγειακο διστχου. Σε γενικς γραμμς μπορομε να φανταστομε ναν αρχιτραγουδιστ να τραγουδ τον 1ο στχο και γρω του να Χορ να παρεμβανει, επαναλαμβνοντας να μρος του στχου που μλις κουσε. Αυτς ο τρπος απαντ στις επιτφιες τελετς, αρχαες και νετερες, ταν σα Χορς οι παριστμενοι στηρζουνε το κεντρικ πρσωπο του θρνου· απαντ μως και σ' λλες, ανοιχτκαρδες κοινωνικς εκδηλσεις, πως στα συμπσια, ταν νας πρει να τραγουδ κι ολκληρη η παρα συμμετχει στο τραγοδι του, παρεμβλλοντας γυρσματα επαναλαμβνοντας, μισν ολκληρο, τον στχο που μλις χει ακοσει**.
       Ο Αρχλοχος υπρξε σπουδαος δημιουργς ελεγεων. Η ειρωνικ διθεσ του, η εντυπωσιακ κοινωνικ κριτικ που ασκε κι ο δυναμικς μηδενισμς του, βρκανε στο ελεγεο σωστ καταφγιο. Χαρακτηριστικτερο, κλασσικ παρδειγμα ελεγεας εναι το περφημο επγραμμα των πεσντων Λακεδαιμονων στις Θερμοπλες που συνγραψε ο Σιμωνδης ο Κεος:

Ὦ ξεῖν', ἀγγλλειν Λακεδαιμονοις ὅτι τῇδε
κεμεθα, τοῖς κενων ῥμασι πειθμενοι.

     Πρωτοπαρουσιστηκε στην Ιωνα κατ τις αρχς του 7ου αι. π.Χ. και φανεται τι αρχικ συνοδευταν απ αυλ (η λξη λεγος εναι αρμενικς φρυγικς καταγωγς και σημανει αυλς). Οι Αλεξανδρινο φιλλογοι, ωστσο, πστευαν τι η λξη λεγος ταν ελληνικ και σμαινε θλψη, θρνο κι τι
τανε θρηνητικ σμα. Στη πραγματικτητα, μως, οι αρχαιτερες εχανε ποικλο περιεχμενο. Στη πορεα, γινε σμα που εξιστοροσε μυθικς κι ερωτικς περιπτειες κι απκτησε μελαγχολικ και συναισθηματικ τνο, στοιχεο που θεωρεται ιδιατερο χαρακτηριστικ του εδους, απ το οποο εμπνεστηκαν πειτα οι Λατνοι ποιητς. Με αυτος, απκτησε υποκειμενικ κι αυτοβιογραφικ χαρακτρα και -παρτι η σγκριση εναι εξαιρετικ δσκολη, εξαιτας του τι δεν διασζεται τποτα απ την αλεξανδριν παραγωγ- φανεται να πρε να πνο. Αργτερα, ο ρος χρησιμοποιθηκε για να υποδηλσει χι μνο την ποιητικ σνθεση σε ελεγειακ δστιχα αλλ οποιαδποτε ποηση πρζα εμπνευσμνη απ τα συναισθματα του πνου και της μελαγχολας. Οι απτατες αρχς αλλ κι ο δημιουργς της ελεγεας, του ελληνικο ποιητικο εδους με το οποο εκφρζονταν διφορα συναισθματα, ενισχυταν το πολιτικ φρνημα, μεταδδονταν φιλοσοφικς ιδες και διατυπνονταν αποφθγματα, δεν εναι γνωστ με απλυτη βεβαιτητα.
_____________________
    *
Θρηνητικς ελεγεες υπρξανε σγουρα πολλς· μως δε σθηκε παρ μνο μα, αυτ που γραψε ο Αρχλοχος ταν σε να ναυγιο χαθκανε πολλο Πριοι.
 **
 τσι εκφρονται σμερα τα λακ 2στιχα (μαντινδες, στιχοπλκια, κοτσκια κλπ.), που συχν αυτοσχεδιζονται απ τον 1ο τραγουδιστ, πως και τα μοιρολγια.
_____________________

     Μπορομε να συνεχσουμε τη περιγησ μας στον κσμο της ελεγεας αναφερμενοι στον Καλλνο τον Εφσιο, που τοποθετεται χρονολογικ στο 1ο μισ του 7ου αι. π.Χ., εποχ που ο μικρασιατικς ελληνισμς διατρχει σοβαρ κνδυνο εξαιτας της εισβολς των Κιμμερων, που λαβε χρα περ το 675. Επομνως, ο Καλλνος εναι σγχρονος του Αρχιλχου, και μλιστα πιο προχωρημνης ηλικας (ο 2ος ζησε κι δρασε περ τα μσα του 7ου αι. π.Χ.). Απ πλευρς διανοημτων, κινεται μσα στον κσμο του Ομρου, σε πλρη αντθεση προς τον Αρχλοχο. Ωστσο, στο ργο του δεν υπρχει η ηρωικ διθεση του πους, καθς ο πλεμος δεν εναι πλον η πρξη εκενη που κατεξοχν εξυψνει την ανθρπινη ζω, αλλ απλς το μσο για την αναχατιση των εχθρν που απειλον την πλη. Η τεχνικ των στχων, η γλσσα και το φος του επηρεζονται σε ττοιο βαθμ απ την ομηρικ ποηση, στε να μπορομε να θεωρσουμε την πολιτικ και συμβουλευτικ ελεγεα του ως παραφυδα του πους.
     Σε κενα τα δσκολα χρνια βινει τη κατρρευση του φρυγικο κρτους και τη πυρπληση του Αρτεμισου της Εφσου. Ο ποιητς, ως μλος της πολεμικς αριστοκρατας, απευθνει κκληση προς τους συμπολτες του για τη μγιστη δυνατ προσπθεια και την σχατη θυσα. Εκφρζοντας τα ιδεδη μιας παλαιτερης γενις πολιτν, παρουσιζεται στους κατ τα φαινμενα αδιφορους νους και τους ξεσηκνει για τη μχη, τους προτρπει να πολεμσουνε, για να υπερασπιστονε τη πατρδα τους. Δνει να πνο στο ελληνικ πατριωτικ πνεμα, υπρξε το πρτυπο σμφωνα με το οποο διαμρφωσε το ποιητικ ργο του κι ο Τυρταος. Και στις ελεγεες του Τυρταου ο θεματικς πυρνας δεν εναι λλος απ την αποφασιστικτητα της πλης, ταν κρνεται η κβαση του πολμου. Ο διος ο ποιητς ορζει επακριβς τη θση του ργου του στο διβα των αινων. Οι πργονο του, στερα απ 20 τη σκληρν πολεμικν συγκροσεων (Α’ Μεσσηνιακς Πλεμος, 743-724 π.Χ.), καταλβανε την εφορη μεσσηνιακ γη και φορτσανε τους υποταγμνους κατοκους της με δυσβστακτα βρη.

     Στη ποηση του Τυρταου τρα, δεν προτσσεται, πως στην Ιλιδα, ο μεμονωμνος πολεμιστς, που με τα λαμπρ κατορθματ του αφνει λους τους λλους στη σκι και στην αφνεια, αλλ η παντοτιν φμη που εξασφαλζει η φροντδα για το σνολο, η θυσα για τη κοιν υπθεση. Στο 1ο μισ του 7ου αι. π.Χ. οι υποδουλωμνοι Μεσσνιοι ξεσηκωθκανε κι ο Β' Μεσσηνιακς Πλεμος (685-667 π.Χ.) εξελχθηκε σε μχη επιβωσης για τη Σπρτη. Ασαφς παραμνει το ζτημα της καταγωγς του Τυρταου, αν ταν δηλαδ γννημα θρμμα Σπαρτιτης εχε λθει απ λλον τπο, καθς η Σπρτη του ττε, ταν ακμη ανοιχτ στους ξνους. Σμφωνα με το λεξικ Σουδα, τανε Λκωνας Μιλσιος. Σμφωνα πντως με σα φανερνουνε τα λιγοστ αλλ κρως ενδεικτικ στοιχεα της δωρικς διαλκτου στη γλσσα του, ο Τυρταος ταν νας Σπαρτιτης που στις κρσιμες για τη πλη του στιγμς δωσε το παρν, σως κι ως πολεμιστς.
     Ολοφνερες εναι οι επιδρσεις που χει δεχτε ο Τυρταος, τσο στη γλσσα σο και στα θματα, απ τον Καλλνο και την ιωνικ ελεγεα, αλλ κι απ τον μηρο. Πρωταρχικ ατημα της ποησς του, εναι το να ριψοκινδυνεσει κανες τη ζω του για τη νκη πολεμντας στη 1η γραμμ. Στα σωζμενα αποσπσματ του, επαναλαμβνοντας ξαν και ξαν τις εκκλσεις του, προτρπει τους συμπατριτες του να διακριθον, να αναδειχθον την ρα της καθοριστικς μχης. Τους ζητ να προχωρονε σταθερ, να σφγγουνε τα δντια, να πολεμον με γενναιτητα στις μχες εκ του συστδην και να επιμνουν μχρι τλους, ως το θνατο, που αποτελε την ψιστη τιμ για να πολεμιστ. Μνον η θαρραλα στση του πολεμιστ μπρος στον εχθρ, στο πεδο της μχης, προσφρει πραγματικ αξα σε αυτν, τον καθιστ νδρα αγαθ, που τιμται στο μγιστο βαθμ, ετε ζωντανς ετε νεκρς. Τλος, συγγενικ εδος της ελεγεας εναι το επγραμμα, το οποο αποτελεται απ 1 πιτερα 2στιχα και ξεκνησε απ τις αναθηματικς και τις επιτμβιες επιγραφς.

     Οι ελεγεες εξφραζαν διφορα συναισθματα, απ τη καθημεριν ζω των αρχαων Ελλνων, τσι συνοπτικ, διακρνονταν, ανλογα αυτν, σε:

  Πολεμικς ελεγεες, που τανε και θορια, -γρψαν ο Τυρταος κι ο Καλλνος.

  Ελεγεες αγπης, -γραψε ο Μμνερμος.


  Ελεγεες λπης.


  Ελεγεες διδακτικς, με τις οποες μεταδδονταν φιλοσοφικς ιδες -γραψε ο Ξενοφνης


  Ελεγεες σοφιστικς, που περιεχαν αποφθγματα -γραψε ο Φωκυλδης.


  Ελεγεες θριαμβικς, -γραψαν ο Σλων κι ο Θογνις ο Μεγαρες μ' ντονο πολιτικ χαρακτρα.

  Κμοι-Παρακλαυσθυρα υπρχει δη...


     Γενικ οι ελεγεες στην αρχαα Ελλδα απαγγλονταν με συνοδεα αυλητν. Ελεγεες επσης συνγραψαν εκτς των παραπνω και πολλο λλοι πως οι Αντμαχος, Αισχλος, ων, οι φιλσοφοι Ξενοφνης, Παρμενδης, Πλτων, Αριστοτλης καθς κι ο Κριτας εις εκ των τρικοντα. Στις ελεγεες ανκουν λα τα ποιητικ ργα που εναι γραμμνα σε ελεγειακ δστιχο, να δστιχο που ο 1ος και μεγαλτερος στχος ταυτζεται με τον δακτυλικ 6μετρο στχο του πους κι ο 2ος, λγο μικρτερος, αποτελε 2 επανληψη του 1ου μρους ενς δακτυλικο 5μετρου. Η μικρτερη δυνατ ελεγεα απαρτζεται απ 1 μνο 2στιχο, οι λλες απ μιαν ακολουθα απ 2στιχα, σα χρειαστον.
     ποια κι αν ταν η μακρυν προλευση κι ο αρχικς τρπος εκφορς της, στα ιστορικ χρνια που τη συναντμε, η ελεγεα χει ολοκληρσει τη μορφολογικ της τελεωση κι χει επεκταθε σε πολλ και ποικλα θεματικ πεδα. Ουσιαστικ, οι λυρικο ποιητς μποροσαν να εκφρσουνε σ' ελεγειακ 2στιχα οποιοδποτε συνασθημα, σκψη κλπ.· και ταν μιλομε για πολεμικς, ερωτικς, πολιτικς και γνωμικς ελεγεες, λλο δεν κνουμε πλι απ το να ξεχωρζουμε τις μεγαλτερες και πιο συνηθισμνες κατηγορες. χοντας αναπτυχτε στην Ιωνα κι ακολουθντας δακτυλικ μτρα και ρυθμος, φυσικν ταν να υιοθετσει και τη ποιητικ γλσσα του πους· μως και πρα πρα: ιδιατερα σε θματα πως ο πλεμος, που το πος εχε προηγηθε, οι ελεγειακο ποιητς βλπουμε να χουνε δεχτε πλθος επικς επιδρσεις, να υιοθετον χι μνο λξεις κι εκφρσεις αλλ και σκψεις κι εικνες που μας εναι γνωστς απ την Ιλιδα και την Οδσσεια.
    Οι Αλεξανδρινο με ηγετικ τους φυσιογνωμα τον Καλλμαχο εχαν ορθσει το ανστημ τους ενντια στη δουλικ μμηση των ομηρικν επν, που εχε σαν τραγικ αποτλεσμα τη συσσρευση μεγλης ποστητας ποιητικς παραγωγς που αναπαργαγε στερα και κακτεχνα το φος του μεγλου επικο ποιητ. Στον πρλογο των Αιτων, του πιο σημαντικο σως ργου του Καλλμαχου, διατυπνεται το λογοτεχνικ μανιφστο των Αλεξανδρινν, το οποο μπορε να κωδικοποιηθε στα εξς:

  Απρνηση πους. στροφ σε μικρτερης κλμακας συνθσεις, που μως θα πρπει να 'ναι αποτλεσμα μακρχρονης καλλιτεχνικς επεξεργασας και εππονης ρευνας.

  Η ποηση θα πρπει να κρνεται απ τη τχνη της κι χι απ το μγεθς της. Το εκολο και συνηθισμνο απορρπτεται, αντικεμενο προς λογοτεχνικ επεξεργασα αποτελε εκενο που θα ξαφνισει και θα θλξει με τη σπανιτητ του τον υποψιασμνο αναγνστη.

  Δηλνεται προτμηση για τα δσκολα και σκοτειν θματα, μακρι απ τα τετριμμνα.

  Προβλλεται το μοντλο του ποιητ-λγιου (ποιητς ἅμα κα κριτικς), ο οποος συνθτει τα λεπτοδουλεμνα ποιματ του στερα απ βαθι μελτη στις βιβλιοθκες.

  Πρκειται στην ουσα για ποηση δσκολη και ελιτστικη, με μεγλες απαιτσεις τσο απ τη μερι του ποιητ σο και του αναγνστη.

     Ο Καλλμαχος, επομνως, καθσταται 1ος θεωρητικς της λογοτεχνας που γεννιται μσα απ να φιλολογικ περιβλλον. Κι τσι  σ
την ελληνιστικ περοδο οι ελεγεες αν και διατηρσανε τη μορφ τους, εμπλουτστηκαν ντονα, ιδως απ τους Αλεξανδρινος, με θματα απ την Ελληνικ Μυθολογα, χνοντας τσι τον παλαιτερο χαρακτρα τους. Σπουδαοι ελεγειακο ποιητς της περιδου εκενης ταν οι: Φιλητς ο Κος, Ερμησιναξ ο Κολοφνιος, Καλλμαχος ο Κυρηναος (που κρθηκε ριστος πντων), Αλξανδρος ο Αιτωλς (σγχρονος του Καλλιμχου) καθς κι ο Παρθνιος ο Νικαες που υπρξε και δσκαλος του Βιργιλου. Στη Ρωμακ περοδο οι ελεγεες συνεχστηκαν απ εξαρετους Λατνους ποιητς που επαναφραμε το εδος αυτ στον αρχικ του χαρακτρα. Επιφανστεροι εξ αυτν ταν οι: Οβδιος, Τβουλλος, Κτουλλος και Προπρτιος. (Υπρχει σχετικ ρθρο για τη Ρωμακ Ελεγεα).

==============================

                                                ΔΡΑΜΑΤΙΚ ΠΟΙΗΣΗ

     Απ' λα τα λογοτεχνικ εδη που νθισαν απ την αρχακ εποχ ως τους ρωμακος χρνους, εκενο που θεωρθηκε το πιο σημαντικ στην Αναγννηση εναι η τραγωδα. Λογοτεχνικ εδος που δη στην Αρχαιτητα εχε προκαλσει συζητσεις περ λογοτεχνας κι εναι χαρακτηριστικ της δυτικς παρδοσης. λλωστε, τοτεμικς τελετς μεταμφιεσμνων, αναπαραστσεις μυθολογικν συμβντων, μυσταγωγικς τελετουργες που μιμονται τους κκλους της φσης και της ζως, εκστατικος χορος κι σματα προς τιμν διαφρων θεοττων, συναντμε σχεδν σ' λους τους λαος της γης. Μνο στην αρχαα Ελλδα μως δημιουργθηκε μια ντεχνη καλλιτεχνικ κφραση απ τη παρδοση ττοιου εδους λατρευτικν τελετν: το δρμα, δηλαδ η τραγωδα κι η κωμωδα. Με τον ρο ντεχνη εννοομε πως η κφραση αυτ αυτονομθηκε σε σχση με το λατρευτικ της υπβαθρο κι απκτησε σημαντικ αισθητικ ελευθερα. Εναι ωστσο λθος να χαρακτηρσουμε ως τχνη την αρχαα ελληνικ τραγωδα με τη σγχρονη ννοια του ρου. Η σημεριν ννοια προποθτει να καλλιτχνη δημιουργ κι χει εν γνει, εντελς διαφορετικ σημασα απ' ,τι εχε η
τραγωδα την εποχ της δημιουργας και της ακμς της.
    Η δημιουργικ, ωστσο, ανεξαρτησα των συγγραφων διαφανεται τσο μσα απ την εξλιξη των τρπων της αναπαρστασης -στην χι πλον υποχρεωτικ θρησκευτικ/μυθολογικ θεματολογα της- σο και στους ανεξρτητους απ την ποια λατρευτικ τελετουργα στχους της. Αυτ δεν σημανει ββαια τι διαρραγκανε καθολικ οι δεσμο της με τη μυθολογικ αντληψη του κσμου, απ την οποα προλθε κι η οποα τη καθρισε, αλλ τι μεταβλθηκαν με να τρπο που επτρεπε νου εδους αναζητσεις και νες ερμηνεες της ανθρπινης κατστασης.
     H δραματικ ποηση συνθτει στοιχεα κι απ τα 2 εδη που προηγονται χρονικ, το πος και τη λυρικ, αλλ ξεχωρζει απ' αυτ γιατ προορζεται για παρσταση. Αναπαριστ δηλαδ, και ζωντανεει να γεγονς που εξελσσεται μπρος στους θεατς, πως δηλνει και τ' νομ της (δρμα = δρω –ῶ = πρττω).
Το αρχαο ελληνικ θατρο κμασε στα κλασσικ χρνια, μως οι ρζες του εναι πανρχαιες και τα 1α του βματα ανιχνεονται στην Αρχακ εποχ, τον 6ο π.Χ. αι.

    "Σμερα θεωρομε αυτονητο τι το πος, η λυρικ ποηση και το δρμα εναι ποιητικ εδη που συνυπρχουν στη δυτικ λογοτεχνα. Στην Ελλδα μως, που δημιουργθηκαν ως φορες μεγλης ποησης, αυτ τα ποιητικ εδη κμασαν διαδοχικ και χι παρλληλα. ταν παρακμζει το πος, προβλλει η λυρικ ποηση, και ταν αυτ πλησιζει στο τλος της, γεννιται το δρμα". (Μ. Σνελ.)

     Ο Αριστοτλης δεν αφνει καμιν αμφιβολα. Η τραγωδα, γρφει, αναπτχτηκε ἀπ τῶν ἐξαρχντων τὸν διθραμβον (Ποιητικ 1449a), δηλαδ απ τους κορυφαους τραγουδιστς που καθοδηγοσαν τους Χορος ταν ψλλανε λατρευτικ τραγοδια για το Δινυσο. τσι, οι ρζες του θετρου πρπει να αναζητηθον στην εξλιξη του διθυρμβου (βλ. παραπνω).
    δη στην Αρχαιτητα διστανται οι απψεις για τις καταβολς και τις ακριβες συνθκες γννησης της τραγωδας. Σμερα, μπορε να θεωρηθε σχεδν ββαιο τι πρκειται για μετεξλιξη λατρευτικν τελετν, εκστατικν χορν κι μνων, των επονομαζμενων διθυρμβων, προς τιμ του Διονσου, που συνδυζανε λγο και μλος, δωρικ κι ιωνικ στοιχεα. Μετ την ανληψη της εξουσας απ τον Πεισστρατο (600-527 π.X.) και την εισαγωγ του διαλγου μεταξ του χορο και του 1ου υποκριτ, δημιουργονται οι απαρατητες προποθσεις για τη διαμρφωση του λογοτεχνικο εδους που ονομζουμε σμερα αρχαα τραγωδα. (Cancik, 3019).
     Το δρμα αποτελε εδος της αρχαας ελληνικς ποησης το οποο συνθτει στοιχεα απ τα δο εδη που προηγονται χρονικ, το πος και τη λυρικ ποηση. Η λξη «δρμα» στην να ελληνικ γλσσα σημανει δυσρεστο γεγονς ανεπιθμητη κατσταση. σον αφορ μως στον αρχαιοελληνικ πολιτισμ, η λξη χει εντελς διαφορετικ σημασα. Ετυμολογικ προρχεται απ το ρμα δρω-ω, επομνως σημανει το εδος της ποησης που συνοδεεται απ αναπαρσταση των πρξεων που περιγρφει (σε αντιδιαστολ με το πος και τη λυρικ ποηση). Εναι δημιοργημα του ελληνικο πνεματος. Γεννθηκε κι αναπτχθηκε στην Αττικ απ τις γιορτς που γνονταν προς τιμν του θεο Διονσου, οι οποες προσφρανε σ' αυτ πολλ δραματικ στοιχεα (τα δρμενα). Ξεκνησε απ το αρχικ σμα, το διθραμβο, που τραγουδοσανε κατ τη λατρεα του θεο Διονσου και το συνδευαν με αυλ κι ορχηστρικς μιμητικς κινσεις.
     Tο δρμα προλθε απ τις θρησκευτικς τελετς, τὰ δρμενα (= ιερς συμβολικς πρξεις) και συνδθηκε απ την αρχ με τις τελετουργικς γιορτς για τη γονιμτητα και τη βλστηση που γνονταν στην αρχαιτητα προς τιμν του θεο Διονσου. O Δινυσος κατεχε κεντρικ θση στο αθηνακ εορτολγιο. H λατρεα του ταν εξαιρετικ δημοφιλς, ιδιατερα στις λακς τξεις και τους αγρτες κι υποστηρχθηκε πολ απ τους τοπικος ρχοντες που αναζητοσανε λακ ερεσματα. Χαρακτηριστικ της λατρεας του Διονσου ταν:

 η ιερ μανα, που προκαλε την κστασιν (εξσταμαι = βγανω απ τον εαυτ μου και επικοινων με το θεο)·

 η θεοληψα (θες + λαμβνω), η κατσταση δηλαδ κατ την οποα ο πιστς νιωθε τι κατχεται απ το πνεμα του λατρευμενου θεο / θεα μπνευση·

 ο ξαλλος ενθουσιασμς των οπαδν (ἔνθεος, < ἐν-θες· ενθουσιζω = εμπνομαι)

 το μιμητικ στοιχεο στις κινσεις και στη φων των πιστν, για να εκφρσουν συναισθηματικς καταστσεις·

 η μεταμφεση των πιστν σε Σατρους, ζωμορφους ακλουθους του θεο. Οι Στυροι εχαν κυραρχο ρλο στις διονυσιακς γιορτς.

     Στις μεταμφισεις αυτς των πιστν, καθς και στο τραγοδι (διθραμβος) που ψλλανε χορεοντας προς τιμ του θεο, βρσκονται οι απαρχς του δρματος. Τα εδη του δρματος εναι 3, τα εξς:

   Η κωμωδα

   Η τραγωδα

   Το σατυρικ δρμα

                                                         Τραγωδα

    Η προλευση της τραγωδας απ τη διονυσιακ λατρεα στο δραματικ εδος πως μας λει ο Αριστοτλης, καθς θεωρε τι γεννθηκε απ τους αυτοσχεδιασμος των πρωτοτραγουδιστν, "τῶν ἐξαρχντων τὸν διθραμβον", (Περὶ Ποιητικῆς, IV, 1449α). Το μεγλο βμα για τη μετβαση απ τν διθραμβο στη τραγωδα γινε στις αμπελφυτες περιοχς της Αττικς, ταν, στα μσα του 6ου αι. π.Χ., ο ποιητς Θσπις απ την Ικαρα (σημ. Δινυσο), στθηκε απναντι απ το Χορ και συνδιαλχθηκε με στχους, δηλαδ αντ να τραγουδσει μιαν ιστορα ρχισε να την αφηγεται. Στη θση του ἐξρχοντος ο Θσπις εισγαγε λλο πρσωπο, εκτς Χορο, τον υποκριτ (υποκρνομαι = αποκρνομαι) ηθοποι, που κανε διλογο με το Χορ, συνδυζοντας το επικ στοιχεο (λγος) με το αντστοιχο λυρικ (μουσικ)· συνπεια αυτς της καινοτομας ταν η γννηση της τραγωδας στην Αττικ.
     Η 1η επσημη διδασκαλα (παρσταση) τραγωδας γινε απ τον διο το 534 π.Χ., στα Μεγλα Διονσια. ταν η εποχ που την Αθνα κυβερνοσε ο τραννος Πεισστρατος, που ασκντας φιλολακ πολιτικ ενσχυσε τη λατρεα του Διονσου, καθιρωσε τα "Μεγλα ἤ ἐν ἄστει Διονσια" κι η τραγωδα εντχθηκε στο επσημο πλασιο της διονυσιακς γιορτς. Στην αττικ γη οι μιμικς λατρευτικς τελετς -απομμηση σκηνν καθημερινς ζως, οι κλιματολογικς συνθκες, αλλ, κυρως, οι κοινωνικς συνθκες (μβλυνση συγκροσεων) κι η πολιτειακ οργνωση με τους δημοκρατικος θεσμος οδηγσανε στη διαμρφωση αυτο του λογοτεχνικο εδους. Σε λγες 10ετες, με τη γνιμη επδραση της επικς και της λυρικς ποησης, την ανπτυξη της ρητορεας, την εμφνιση του φιλοσοφικο λγου καθς και την ατομικ συμβολ προικισμνων ατμων, η τραγωδα εξελχθηκε ταχτατα και διαμορφθηκε σ' εντελς νο εδος με δικος του καννες, δικ του γνωρσματα και δικος του στχους.
     Η προλευση του εδους εναι καθαρ θρησκευτικ. Στη πορεα της η τραγωδα διατρησε πολλ διονυσιακ στοιχεα (Χορς, μεταμφεση, σκευ= ενδυμασα) ηθοποιν), τα θματ της μως δεν εχανε σχση με το Δινυσο -το "οὐδὲν πρὸς τὸν Δινυσον" (καμμι σχση με το Δινυσο) ταν δη απ την αρχαιτητα παροιμιακ φρση. Ωστσο, στα εξωτερικ της χαρακτηριστικ η τραγωδα ποτ δεν απαρνθηκε τη διονυσιακ της προλευση (αποτελοσε μρος της λατρεας του θεο, κατ τη διρκεια των εορτν του, οι παραστσεις γνονταν στον ιερ χρο του Ελευθερως Διονσου, οι ιερες του κατεχανε τιμητικ θση στη 1η σειρ των επισμων, οι νικητς των δραματικν αγνων στεφαννονταν με κισσ, ιερ φυτ του Διονσου. Τη σνδεση της τραγωδας με τη λατρεα του Διονσου μαρτυρε και το θατρο προς τιμ του (Διονυσιακ), στη ντια πλευρ της Ακρπολης, που σζεται μχρι σμερα κι η δομ του αποτλεσε το πρτυπο για λα τα μεταγενστερα αρχαα θατρα.
     H απαρχ της τραγωδας εναι στεν συνδεδεμνη με την οργνωση της πολιτικς ζως και την ανπτυξη της δρσης του πολτη. Οι διδασκαλες δραμτων στην Αθνα, πως κι οι αθλητικο αγνες, αποκτησανε μεγαλτερη σημασα για τους θεατς, γιατ τανε διαγωνισμο κατορθωμτων μπρος στα μτια της κοιντητας κι εκφρζανε το αγωνιστικ πνεμα της αρχαας ελληνικς κοινωνας και τον πολιτικ χαρακτρα της δημοκρατικς πλης των Αθηνν. Δεν εναι καθλου τυχαο τι το εδος ανθε ταυτχρονα με τη δημοκρατικ οργνωση της πλης-κρτους της Αθνας (μεση συμμετοχ των πολιτν στα κοιν ζητματα - Εκκλησα του Δμου, που γνεται αντιπαρθεση απψεων, διλογος, σε κλμα ελευθερας, ισοτιμας κι ισηγορας). Αναπτσσεται κυρως στη διρκεια του χρυσο αινα, ταν η Αθνα, μετ τη νικηφρα κβαση των Μηδικν πολμων, διαθτει μεγλη ισχ και δξα και συγχρνως αποτελε σπουδαο πνευματικ και πολιτιστικ κντρο. Η δημοκρατικ αυτ οργνωση, που ρχισε με τον Κλεισθνη (508 π.Χ.), σηματοδοτε λους τους τομες της ανθρπινης δρσης (επιστμη, τχνη, οικονομα), δνοντς τους να θηση κι εξλιξη.
     Στην Αθνα της κλασσικς εποχς, που χαρακτηρζεται απ ξαρσην ηρωικο πνεματος, οι τραγωδες εναι σκηνικς παραστσεις που εξυμνεται ο ηρωικς νθρωπος, που συγκροεται με τη Μορα, την Ανγκη, τη θεα δικαιοσνη. Το 3δικ σχμα (ὕβρις - ἄτη - δκη), που παρουσιζεται ολοκληρωμνο στον Σλωνα (6ος αι. π.Χ.), αποτελε το ηθικ υπβαθρο της τραγωδας. Σμφωνα μ' αυτ, η βρη, που οδηγε στον λεθρο, προκαλε τη θεκ τιμωρα (τσις) κι τσι επανρχεται η τξη με το θραμβο της δικαιοσνης.
     Οι συγγραφες τραγωδιν αντλον τα θματ τους συνθως απ την ανεξντλητη πηγ των μθων -μοναδικ εξαρεση (απ τα σωζμενα ργα) οι Πρσαι του Αισχλου κι οι Βκχαι του Ευριπδη-, τους οποους μως συνδουν με τη σγχρονη επικαιρτητα και τους καθιστον φορες των προβληματισμν τους. Οι ποιητς απευθνονται σ' ευρ κοιν που συγκεντρωντανε στο χρο του θετρου για επσημη εκδλωση και προσπαθοσαν να προσελκσουνε το ενδιαφρον του πολτη, ενς πολτη συμμτοχου που βωνε τις περλαμπρες νκες κατ των Περσν, την αμφισβτηση και τις νες ιδες των σοφιστν, την οδνη ενς μακροχρνιου εμφλιου πολμου, ζοσε δηλαδ να κλμα γνιμο σ' ργα και στοχασμος. Το κλμα αυτ ανακλται στη τραγωδα, που επηρεζεται απ τις καταστσεις και τρφεται με τις μεταβολς. τσι εξηγεται η θση που κατχουνε στις ελληνικς τραγωδες τα μεγλα ανθρωπολογικ προβλματα του πολμου και της ειρνης, της δικαιοσνης και της φιλοπατρας.
     Εναι δημιοργημα καθαρ ελληνικ. Γεννθηκε στην πλη της Παλλδας Αθηνς, κατ την εποχ της αθηνακς δημοκρατας, και γνρισε ως πνευματικ και καλλιτεχνικ επτευγμα μεγλη επιτυχα, που διρκεσε ογδντα περπου χρνια. ταν σμερα μιλμε για τραγωδα, αναφερμαστε αποκλειστικ στα 32 σωζμενα ργα των 3 μεγλων τραγικν, 7 του Αισχλου, 7 του Σοφοκλ και 18 του Ευριπδη. χουνε διασωθε, δυστυχς, ελχιστα ργα, εν εχανε γραφε πιτερα απ 1.000, απ 270 περπου δραματουργος, των οποων ξρουμε τα ονματα μνο τους ττλους των ργων τους. Οπωσδποτε, θα 'χανε γραφε και τραγωδες ενδεχομνως αντερες απ' αυτς που διασθηκαν. Εναι, λλωστε γνωστ πως ο Αισχλος, ο Σοφοκλς κι ο Ευριπδης δεν τανε πντα νικητς στους ετσιους δραματικος αγνες. Στις τραγωδες μως που σθηκαν οι συλλογισμο για τον νθρωπο ξεχωρζουν με τη πρωταρχικ τους δναμη και τροφοδοτονε δυναμικ την ευαισθησα και τη σκψη κθε αναγνστη σε κθε εποχ.
     Δραματικο αγνες, Διαδικασα: H παρσταση των τραγωδιν στο θατρο γινταν:

  στα Μεγλα ἤ ἔν ἄστει Διονσια τον μνα Ελαφηβολινα (τλη Μαρτου ως μσα Απριλου), που διαγωνζονταν οι τραγικο ποιητς.

  στα Μικρ ἤ κατ' ἀγροὺς Διονσια, κατ τον μνα Ποσειδενα (τλη Δεκεμβρου ως αρχς Ιανουαρου), γνονταν μνο επαναλψεις ργων,

  στα Λναια, τον μνα Γαμηλινα (τλη Ιανουαρου-αρχς Φεβρουαρου), γνονταν κυρως τραγικο και κωμικο αγνες, εν

  στα Ανθεστρια, τον μνα Ανθεστηρινα (τλη Φεβρουαρου-αρχς Μαρτου), αρχικ δε διδσκονταν δρματα, αλλ αργτερα προστθηκαν δραματικο αγνες.

     Νες τραγωδες διδσκονταν, στα Λναια (απ το 433 π.Χ.) και στα Μεγλα Διονσια (απ το 534 π.Χ.). Οι δραματικο αγνες αποτελοσαν υπθεση της πλης-κρτους και οργαννονταν με κρατικ φροντδα, υπ την επβλεψη του επωνμου ρχοντος. Η κρατικ αυτ μριμνα, εκτς απ τη διοργνωση των δραματικν αγνων, περιλμβανε:

  Επιλογ των ποιητν απ τον ρχοντα, απ τον κατλογο εκενων που εχαν υποβλει ατηση (διαγωνζονταν τελικ τρεις ποιητς με μια τετραλογα ο καθνας: τρεις τραγωδες και να σατυρικ δρμα). Πριν απ τις ημρες των παραστσεων, ο ποιητς «ἤτει χορν» (κανε ατηση) απ τον επνυμο ρχοντα, ο οποος «ἐδδου (= δινε) χορν» και του υποδεκνυε τον χορηγ που εχε ορσει η φυλ.

  Επιλογ των χορηγν, πλοσιων πολιτν που αναλμβαναν τα ξοδα της παρστασης: για τον Χορ, τον χοροδιδσκαλο, τον αυλητ, τη σκευ (= μσκες, ενδυμασα).

  Επιλογ των δκα κριτν (νας απ κθε φυλ) με κλρωση. Οι κριτς των ργων γραφαν σε πινακδα την κρση τους. Οι πινακδες ρχνονταν σε κλπη, απ την οποα ανασρονταν πντε και απ αυτς προκυπτε, ανλογα με τις ψφους, το τελικ αποτλεσμα. Πριν απ τη διδασκαλα της τραγωδας, γινταν στο Ωδεο (στεγασμνο θατρο) ὁ προαγν (πρὸ τοῦ ἀγῶνος = δοκιμ), κατ τον οποο ο ποιητς παρουσαζε τους χορευτς και τους υποκριτς στους θεατς χωρς προσωπεα.

  Απονομ απ την Εκκλησα του Δμου, σε πανηγυρικ τελετ, των βραβεων (στφανος κισσο) στους νικητς ποιητς (πρωτεα, δευτερεα, τριτεα) και στους χορηγος (χλκινος τρπους).

  Αναγραφ των ονομτων των ποιητν, χορηγν και πρωταγωνιστν σε πλκες και κατθεσ τους στο δημσιο αρχεο (διδασκαλαι).

     Οι χορηγο σαν ευκατστατοι πολτες που αναλμβαναν μ' ξοδ τους τη συγκρτηση του χορο, δηλαδ της ομδας ανθρπων που συμμετεχε σε θεατρικ ργα κι επσημες τελετς. Ο χλκινος τρποδας τανε το 1ο βραβεο των θεατρικν αγνων κι απονεμταν στο χορηγ του δραματικο ργου. Οι τρποδες κατατθονταν στο Ιερ του Διονσου τοποθετονταν στη γειτονικ οδ των Τριπδων. Προκειμνου δε να εκτεθον με μεγαλοπρεπστερο τρπο, οι τρποδες μπαιναν μερικς φορς σε ψηλ βση, που μποροσε να 'χει τη μορφ κονα ακμη και μνημεου σε σχμα νασκου, πως χει αυτ του Λυσικρτους*.
_______________________


 * Το χορηγικ Μνημεο Λυσικρτους (φωτ.: σμερα Φανρι του Διογνη) βρσκεται στην Αθνα , επ της αρχαας οδο Τριπδων, (Πλκα), απναντι απ τη Πλη του Αδριανο. Οικοδομθηκε το 335-4 π.Χ. απ το Λυσικρτη προκειμνου να στηρζει και να αναδεικνει να σημαντικ αντικεμενο στη κορφ του: το χλκινο τρποδα που του 'χε δοθε σαν παθλο για το ρλο του ως χορηγο (χρηματοδτη) του νικητριου θεατρικο ργου στους τελευταους δραματικος αγνες. Εναι να πτρινο κτσμα κυλινδρικο σχματος, το καλλτερα σωζμενο χορηγικ μνημεο της αρχαιτητας.Αποτελεται απ ορθογνιο βθρο που υψνεται το κυρως μνημεο: κυκλικς νασκος με 6 κορινθιακος κονες, στη στγη του οποου τανε τοποθετημνος τρποδας υπερφυσικο μεγθους στον οποο αναγρφονταν οι συντελεστς της παρστασης. Τους χορηγικος τρποδες, που τανε χλκινα παθλα των νικητν στους διθυραμβικος χορος, αφιρωνε ο χορηγς στον να του θεο τους στηνε πνω σε βθρο. Χορηγικ μνημεα υπρχανε στην οδ Τριπδων -τη σημαντικτερη, μετ την οδ Παναθηναων, αρχαα οδ στην Αθνα, που ξεκινοσε απ τους βρειους πρποδες της Ακρπολης κι φτανε ως το θατρο του Διονσου.
     Το Μνημεο Λυσικρτους παρμεινε θικτο μχρι σμερα, παρ' τι ο τρποδας στη κορφ του δε σζεται. Το 1669 ενσωματθηκε στο γειτονικ Μοναστρι των Καπουτσνων που το κναν αναγνωστριο και βιβλιοθκη, αφο εχαν μετακινσει τον να ορθοσττη για να ανοξουν εσοδο. Η μον καταστρφηκε στην Ελληνικ Επανσταση. Αργτερα, το μνημεο περιλθε για κμποσο στη κυριτητα του γαλλικο κρτους. Σμερα βρσκεται στη πλατεα Λυσικρτους, στη συμβολ των οδν Λυσικρτους, Βρωνος και Σλλευ.
________________________

     
Χιλιδες Αθηναοι, μτοικοι και ξνοι, κατακλζανε κθ' τος το θατρο του Διονσου και ζοσανε 3 τρεις μρες, την νταση των δραματικν αγνων. Το κοιν, που συμπεριλμβανε και γυνακες, χειροκροτοσε, επευφημοσε, αλλ μερικς φορς αποδοκμαζε. H παροχ χρηματικο βοηθματος, των θεωρικν (απ τον Περικλ), σε πορους πολτες, για να παρακολουθσουνε δωρεν τις παραστσεις, χωρς εισιτριο (σμβολον) -μγιστο μθημα παιδεας και δημοκρατας- διευκλυνε την ακλυτη προσλευση του κσμου. Το λο θαμα εχε χαρακτρα παλλακς γιορτς κι ταν υπθεση συλλογικ. Η τραγωδα, λοιπν, συνυφασμνη απ' την αρχ με την ανπτυξη της δημοκρατας και της δραστηριτητας των πολιτν, εισβλλει στην αθηνακ ζω μ' επσημη απφαση της πολιτεας κι αποτελε συμπληρωματικ μσο παδευσης του Αθηναου πολτη. Ο χρος των παραστσεων τανε το θατρο, κυκλικς χρος που περιλμβανε:

  -Το θατρο, που ονομαζτανε και κολον, εξαιτας του σχματος του, χρο του θεᾶσθαι (θεομαι-μαι = βλπω), που κθονταν οι θεατς ημικυκλικ, απναντι απ' τη σκην. Τα καθσματα (ἑδλια) των θεατν, που τανε κτισμνα αμφιθεατρικ, διακ'οπτανε σκλες (κλμακες, βαθμδες) απ' που οι θεατς ανεβανανε στις υψηλτερες θσεις. 2 μεγλοι διδρομοι (διαζματα) χωριζανε το κολον σε 3 ζνες, για να διευκολνουνε τη κυκλοφορα των θεατν. Τα σφηνοειδ τμματα των εδωλων, ανμεσα στις κλμακες, ονομζονταν κερκδες. Οι θσεις των θεατν ταν αριθμημνες.

  -Την ορχστρα (ὀρχομαι-οῦμαι = χορεω), κυκλικ ημικυκλικ μρος για το Χορ, με τη θυμλη ( θω), εδος βωμο, στο κντρο. Το κυκλικ σχμα σχετζεται με τους κυκλικος χορος των λακν γιορτν.

  -Τη σκην, ξλινη επιμκη κατασκευ προς την ελεθερη πλευρ της ορχστρας, με ειδικ χρο στο πσω μρος για τη σκηνογραφα και την αλλαγ ενδυμασας των υποκριτν. Η πλευρ της σκηνς προς τους θεατς εικνιζε συνθως τη πρσοψη ανακτρου ναο, με 3 θρες, η μεσαα (βασλειος θρα) χρησμευε για την ξοδο του βασιλι. Δεξι κι αριστερ της σκηνς υπρχανε 2 διδρομοι, οι προδοι: Απ τη δεξι για τους θεατς προδο μπαιναν σα πρσωπα του ργου ρχονταν (υποτθεται) απ' τη πλη απ' το λιμνι κι απ την αριστερ σα ρχονταν απ τους αγρος απ λλη πλη. Στη διρκεια της παρστασης μπαινε απ τη προδο ο Χορς, γι' αυτ και το 1ον σμα ονομαζταν επσης προδος. Ο στενς χρος ανμεσα στη σκην και την ορχστρα αποτελοσε τον κριο χρο δρσης των υποκριτν, το χρο των ομιλητν: το λογεον, που ταν υπερυψωμνο δπεδο ξλινο κι αργτερα πτρινο μαρμρινο. Το σκηνικ οικοδμημα διθετε υπερυψωμνη εξδρα για την εμφνιση (επιφνεια) των θεν: το θεολογεον.

  -Σκηνογραφικ και μηχανικ μσα, τα θεατρικ μηχανματα, συνεπικουροσανε στο ργο των ηθοποιν και την απρσκοπτη εξλιξη της δραματικς πλοκς. Ττοια ταν: το ἐκκκλημα (ἐκ-κυκλω, τροχοφρο δπεδο που πνω του παρουσιζανε στους θεατς ομοιματα νεκρν), ο γερανς αἰρημα (αἰωρω, ανυψωτικ μηχαν για τον ἀπὸ μηχανῆς θεν), το βροντεῖον και κεραυνοσκοπεῖον (για τη μηχανικ αναπαραγωγ της βροντς και της αστραπς), οι περακτοι (περὶ + ἄγω), 2 ξλινοι στλοι για εναλλαγ σκηνικο.

     O Χορς αποτελε αναπσπαστο στοιχεο της τραγωδας και με το πρασμα του χρνου δχτηκε πολλς μεταβολς. Ο αριθμς των μελν του, απ 50 ερασιτχνες χορευτς που ταν αρχικ στο διθραμβο, γινε 12 και με τον Σοφοκλ 15, κατανεμμενοι σε 2 ημιχρια. O Χορς, μ\ επικεφαλς τον αυλητ, μπαινε απ τη δεξι προδο κατ ζυγ (μτωπο 5, βθος 3) κατ στοχους (μτωπο 3, βθος 5). τανε ντυμνος απλοστερα απ τους υποκριτς κι εκτελοσε, υπ τον χο του αυλο, τη κνηση και την ρχηση εκφρζοντας τα συναισθματ του. Στη διρκεια της παρστασης εχε τα ντα στραμμνα προς τους θεατς και διαλεγταν με τους υποκριτς μσω του κορυφαου χωρς να τσσεται ανοιχτ με το μρος κποιου απ τους ρωες, αντιπροσπευε τη κοιν γνμη. Αρχικ, η τραγωδα ρχιζε με την εσοδο του Χορο και τα χορικ κατεχαν μεγλο μρος της κτασης του ργου.

     Πολλο ττλοι ργων μαρτυρνε τη σημασα του Χορο (π.χ. Ἱκτιδες, Χοηφροι, Εὐμενδες, Τρωδες, Βκχαι), που αποτελεται συνθως απ γυνακες (Ἱκτιδες, Φονισσαι, Τραχνιαι κ..) απ γροντες (Πρσαι, Αγαμμνων, Οιδπους Τραννος, Οἰδπους ἐπὶ Κολωνῷ κ..). H πορεα της τραγωδας καθορζεται σταδιακ απ' τη μεωση του λυρικο-χορικο στοιχεου και την αξηση του δραματικο. Πριν απ το Σοφοκλ, ο ποιητς τανε ταυτχρονα κι υποκριτς, επειδ επικρατοσε η ποψη τι ταν ο πλον κατλληλος να υποκριθε σα περιχονταν στη τραγωδα. Ο Σοφοκλς κατργησε τη συνθεια αυτ και πρσθεσε τον 3ο υποκριτ (το 2ο τον εισγαγε ο Αισχλος, εν τον 1ο ο Θσπις).
     λα τα πρσωπα του δρματος μοιρζονταν στους 3 υποκριτς, που πρεπε σε λγο χρνο να αλλζουν ενδυμασα· ταν επαγγελματες, παιρναν μισθ κι τανε κυρως Αθηναοι πολτες. Τα γυναικεα πρσωπα υποδονταν νδρες, που φοροσανε προσωπεα (μσκες). Για τον εξωρασμ του προσπου (μακιγιζ) χρησιμοποιοσανε λευκ σκνη απ ανθρακικ μλυβδο, το ψιμθιον. Oι υποκριτς εμφανζονταν στη σκην επιβλητικ και μεγαλπρεπα, τανε ντυμνοι με πολυτλεια, μ' ενδυμασα ανλογη προς το πρσωπο που υποδονταν και με παρδοξη μεταμφεση που παρπεμπε στο μυθικ κσμο της τραγωδας.
     Ως θερποντες του Διονσου, εχαν εξασφαλσει σημαντικ προνμια (π.χ. απαλλαγ απ στρατιωτικς υπηρεσες-συμμετοχ σε διπλωματικς αποστολς) κι η κοινωνικ τους θση ταν επζηλη. Παρλληλα, εχαν ενωθε σε μια συντεχνα, στο λεγμενο "κοινὸν τῶν περὶ τὸν Δινυσον τεχνιτῶν". Τη προεδρα της συντεχνας εχε συνθως ο ιερας του Διονσου· τσι, διατηρθηκε ο θρησκευτικς χαρακτρας των παραστσεων.
Ο Αριστοτλης, στο ργο του Περὶ Ποιητικς (VI, 1449 β), δνει τον εξς ορισμ για τη τραγωδα:

   "στιν οὖν τραγωδα μμησις πρξεως σπουδαας καὶ τελεας, μγεθος ἐχοσης, ἡδυσμνῳ λγῳ, χωρς ἑκστῳ τῶν εἰδῶν ἐν τοῖς μοροις, δρντων καὶ οὐ δι' ἀπαγγελας, δι' ἐλου καὶ φβου περανουσα τὴν τῶν τοιοτων παθημτων κθαρσιν".

     H τραγωδα, εναι μμηση πρξης εξαιρετικς και τλειας (με αρχ, μση και τλος), η οποα χει ευσνοπτο μγεθος, με λγο που τρπει, διαφορετικ για τα δο μρη της (διαλογικ και χορικ), με πρσωπα που δρονε και δεν απαγγλλουν απλς κι η οποα με τη συμπθεια του θεατ (προς τον πσχοντα ρωα) και το φβο (μπως βρεθε σε παρμοια θση) επιφρει στο τλος τη λτρωση απ παρμοια πθη (κθαρση).

     Η τραγωδα, επομνως, εναι η θεατρικ παρουσαση ενς μθου (δρση) μ' εκφραστικ ργανο τον ποιητικ λγο. Η λειτουργα της εναι ανθρωπογνωστικ και ο ρλος της παιδευτικς (διδασκαλα): η αναπαρσταση ανθρπινων καταστσεων και αντιδρσεων (αγπη, πνος, μσος, εκδκηση κ..) διευρνει τις γνσεις του θεατ για την ανθρπινη φση και συμπληρνει την εμπειρα του. Η συναισθηματικ συμμετοχ των θεατν στα διαδραματιζμενα γεγοντα, με τη δικαωση του τραγικο ρωα την αποκατσταση της κοινωνικς ισορροπας και της ηθικς τξης, οδηγε στη λτρωση, στον εξαγνισμ τους· οι θεατς «καθαρονται», γνονται πνευματικ και ηθικ καλτεροι, χοντας κατανοσει βαθτερα τα ανθρπινα. Διαπιστνουν, μσω του οκτου και του φβου που νιθουν για τον πσχοντα ρωα, τι ο αγνας και ο ηρωισμς (αν και η κβαση εναι συχν τραγικ) συνδονται αναπσπαστα με την ανθρπινη κατσταση. Εναι σνθεση επικν και λυρικν στοιχεων· απαρτζεται απ το δωρικ χορικ και τον ιωνικ διλογο, πως ο Παρθεννας συνδυζει τον ιωνικ με τον δωρικ ρυθμ. Ο Αριστοτλης περιγρφει την τυπικ διρθρωσ της ως τα κατ ποσν μρη αφορον την κταση του ργου. ταν συνθως 9: 5 διαλογικ και 4 χορικ:

    Ι. Διαλογικ-Επικ (διλογος-αφγηση, κυρως σε αττικ διλεκτο κι ιαμβικ 3μετρο):

  -Πρλογος: πρκειται για τον 1ο λγο του υποκριτ, που προηγεται της εισδου του Χορο. Μπορε να 'ναι μονλογος, μια διαλογικ σκην και τα 2. Με τον πρλογο οι θεατς εισγονται στην υπθεση της τραγωδας. Δεν υπρχε στα παλαιτερα ργα, που ρχιζαν με τη προδο.

  -Ἐπεισδια: αντστοιχα με τις σημερινς πρξεις, που αναφρονται στη δρση των ηρων. Διακπτονται απ τα στσιμα κι ο αριθμς τους ποικλλει απ 2 ως 5. Με αυτ προωθεται η υπθεση κι η σκηνικ δρση με τις συγκροσεις των προσπων.

  -Ἔξοδος: επισφραγζει τη λση της τραγωδας. Αρχζει αμσως μετ το τελευταο στσιμο κι ακολουθεται απ το εξδιο σμα του Χορο.

  II. Λυρικ-Χορικ (με συνοδεα μουσικς και χορο σε δωρικ διλεκτο και σε διφορα λυρικ μτρα):

  -Τα χορικ σματα ταν πολστιχα, αποτελονταν απ ζεγη στροφν κι αντιστροφν, που χωρζονταν απ τις επωδος και ψλλονταν απ' λους τους χορευτς μ' επικεφαλς τον κορυφαο.

  -Προδος: εναι το σμα που ψαλλε ο Χορς στη 1η του εσοδο, καθς μπαινε στην ορχστρα με ρυθμικ βηματισμ.

  -Στσιμα: σματα που ψαλλε ο Χορς ταν πια εχε λβει τη θση του (στσιν), ταν εμπνευσμνα απ το επεισδιο που προηγθηκε, χωρς να προωθονε την εξωτερικ δρση. Συνοδεονταν απ μικρς κινσεις του Χορο.

     Υπρχανε κι λλα λυρικ στοιχεα που, κατ περπτωση, παρεμβλλονταν στα διαλογικ μρη: οι μονωδες κι οι διωδες, σματα που ψαλλαν νας δο υποκριτς κι οι κομμο (κοπετς , κπτομαι = οδρομαι), θρηνητικ σματα που ψαλλαν ο Χορς κα νας δο υποκριτς, εναλλξ ("Θρῆνος κοινὸς ἀπὸ χοροῦ καὶ ἀπὸ σκηνῆς", Αριστοτλης, Περὶ Ποιητικῆς, ΧΙΙ, 2-3).

  ΙΙΙ. Τα κατ ποιν μρη αφορονε στην ανλυση, τη ποιτητα του ργου:

  -Μῦθος: η υπθεση της τραγωδας, το σενριο. Οι μθοι αρχικ, εχανε σχση με τη διονυσιακ παρδοση. Αργτερα, οι υποθσεις αντλθηκαν απ τους μθους που εχανε πραγματευτε οι επικο ποιητς και κυρως απ τον Αργοναυτικ, τον Θηβακ και τον Τρωικ, που τανε γνωστο στο λα κι αποτελοσανε πολ ζωνταν κομμτι της παρδοσς του. Τους μθους αυτος ο ποιητς τους τροποποιοσε ανλογα με τους στχους του. Θματα στις τραγωδες διναν επσης τα ιστορικ γεγοντα.

  -Ἦθος: ο χαρακτρας των δρντων προσπων και το ποιν της συμπεριφορς τους.

  -Λξις: η γλσσα της τραγωδας, η ποικιλα των εκφραστικν μσων και το φος.

  -Δινοια: οι ιδες, οι σκψεις των προσπων κι η επιχειρηματολογα τους. Οι ιδες αυτς συνθως χουνε διαχρονικ χαρακτρα.

  -Μλος: η μελωδα, η μουσικ επνδυση των λυρικν μερν κι η οργανικ συνοδεα (ενργανη μουσικ).

  -Ὄψις: η σκηνογραφα κι η σκευ, δηλαδ λα σα φοροσε κρατοσε ο ηθοποις: ενδυμασα (χιτνας -νδυμα της κλασσικς εποχς- που φτανε συνθως ως τα πδια: ποδρης), προσωπεα (μσκες), κθορνοι (ψηλοτκουνα παποτσια που διναν ψος κι επιβλητικτητα στους ηθοποιος).

     H πλοκ του μθου πρεπε να 'ει περιπτεια (μεταστροφ της τχης των ηρων, συνθως απ την ευτυχα στη δυστυχα) κι αναγνριση (μετβαση του ρωα απ την γνοια στη γνση), που συχν αφορ στην αποκλυψη της συγγενικς σχσης μεταξ 2 προσπων και γνεται με τεκμρια. O συνδυασμς περιπτειας κι αναγνρισης, θεωρεται ιδανικ περπτωση, οπτε ο μθος γνεται πιο δραματικς. H δραματικτητα επιτενεται με τη τραγικ ειρωνεα, που χουμε ταν ο θεατς γνωρζει τη πραγματικτητα, την αλθεια, που μως αγνοον ακμα τα πρσωπα της τραγωδας.
     Απ τον 4ο αι. π.Χ. υπρχει δη το ενδιαφρον των τραγικν ηθοποιν ν' ανεβσουνε πλι ργα της κλασσικς περιδου (επαναλψεις παλαιν). Το 386 π.Χ., με επσημη απφαση των Αθηναων, καθιερθηκε ο διαγωνισμς των ηθοποιν στην αναβωση παλαιν ργων στα Μεγλα Διονσια. Στις παραστσεις αυτς υπεθυνοι ταν οι τραγικο υποκριτς, οι οποοι και προβλλανε τη δικ τους παρουσα. Οι ττλοι των νων τραγωδιν του 4ου αι. δεχνουν τι οι γνωστο μθοι συνεχζουν να προμηθεουνε υλικ, που μως χει διασωθε αποσπασματικ. Με την αλλαγ των πολιτικν συνθηκν, τον 1ο αι. π.Χ., ατονε κι η αντστοιχη θεατρικ παρδοση. Το ενδιαφρον μως του κοινο το κερδζανε πντα μορφς σκηνικς παρουσασης που εχανε δραματικ χαρακτρα. Οι δραματικς παραστσεις επιζσανε και συνεχσαν να εξελσσονται, εκφρζοντας κθε φορ τη συγκεκριμνη πραγματικτητα στην οποα λειτουργον. σως, μως, ο καθοριστικτερος παργοντας για τη μετδοση ολκληρων ργων και τη διατρησ τους στο χρνο υπρξεν η αδιλειπτη παρμβαση των μελετητν, που, απ τον Αριστοτλη ως τους Αλεξανδρινος γραμματικος, συγκεντρσανε κι αναλσανε τα κεμενα της τραγωδας διασφαλζοντας τσι την επιβωσ τους.
     Στο λατινφωνο κσμο η αρχαα τραγωδα γινε γνωστ μσα απ τη μετφραση και τη προσαρμογ των θεμτων της στα ργα των Ρωμαων ποιητν, του επικο ννιου (3ος-2ος αι. π.Χ.), του τραγικο κκιου (2ος αι. π.Χ.) και του φιλσοφου Σενκα (1ος αι. μ.Χ).

                                            Σατυρικ Δρμα

     Οι τραγικο ποιητς πρεπε να παρουσισουν απ μα 4λογα, δηλαδ τρεις τραγωδες και να σατυρικ δρμα, το οποο αντλοσε το κωμικ στοιχεο απ την ευτρπελη χρση της γλσσας και της δραματουργας της τραγωδας κι εχε ντονο χαρακτρα παρωδας. Η διακωμδηση της τραγωδας επιτυγχνεται χρη στη παρουσα των Σατρων, ακολοθων του Διονσου, που προσδδουν και το νομα στο εδος. Οι Στυροι αυτο παρεισφρουν ως δρντα πρσωπα σε μια μυθολογικ κατσταση και δημιουργονε παρλογες καταστσεις, υπονομεοντας την εξλιξη της συμβατικς αφγησης και του μυθολογικο επεισοδου. Για παρδειγμα, ταν ο Οδυσσας επιχειρε να μεθσει τον Πολφημο, οι Στυροι προσπαθον να του κλψουνε το κρασ.

Πολφημος:
κου, ανθρωπκο, ο πλοτος εναι
ο αληθινς θες για το σοφ,
τα λλα εναι μνο παχι κι ωραα λγια.
Στα ακρωτρια στκουν οι ναο
του Ποσειδνα του πατρα μου·
οτε με νοιζουν, γιατ τα επικαλεσαι;
Ξνε, δεν με τρομζει ο κεραυνς του Δα.
Σε τι ο Δας εναι θες αντερος απ μνα;
Το μλλον δεν με μλλει, και γιατ δεν με μλλει,
κου: ταν απ τον ουραν ρχνει νερ
με τα σταμνι σ’ αυτ τη σπηλι εδ
που σταγνα δεν την περν, απολαμβνω
μοσχρι στα κρβουνα ψητ κυνγι.
Ανσκελα πεσμνος ποτζω την κοιλρα μου
κι στερα ρουφ ναν αμφορα ξχειλο με γλα
κι απολαμβνω μνος μου τον ρωτα.
Στρνει το χινι ο θρακιτης βορις;
σκεπζομαι πατκορφα με προβις απ αγρμια,
ανασκαλεω τη φωτι, και δεν με μλει η χιονι.
Η γη, θλοντας και μη, βγζει χορτρι
Κι τσι βσκουν και παχανουν τα κοπδια μου.
Δε θυσιζω στους θεος, μνο σε μνα,
σε μνα και στη θετητα την πιο μεγλη,
την κοιλρα μου. Το καθημεριν φα,
το καθημεριν πιοτ αυτ εναι
για τον μυαλωμνο νθρωπο ο Δας.

     πως πιστεεται σμερα, τσο το σατυρικ δρμα σο κι η κωμωδα, που γεννιονται κι ακμζουν αρχικ τον 5ο αι. π.Χ. στην Αθνα, προρχονται απ γιορτς γονιμτητας προς τιμν του Διονσου. Ωστσο, δεν ξρουμε πς ακριβς αυτ τα θιμα μετασχηματιστκανε στην αθηνακ κωμωδα π.χ. ενς Αριστοφνη. Επειδ η κωμωδα προστθηκε αργτερα απ' ,τι η τραγωδα στο επσημο εορταστικ πργραμμα των Διονυσων και των Ληναων, η ιστορα της εναι ακμη πιο σκοτειν απ' ,τι συμβανει με την ιστορα της τραγωδας. τσι οδηγονται σε αδιξοδο οι περισστερες αρχαες και νετερες προσπθειες ανασνθεσης της ιστορας του εδους αυτο κατ τη προλογοτεχνικ περοδο, προσπθειες που βασζονται ετε σε ενδυματολογικς λεπτομρειες πως ο φαλλς, ετε σε συγκεκριμνες δομς και μορφς σνθεσης των ργων. Στη δυσκολα να εξιστορηθον οι απαρχς της ιστορας του εδους προστθεται και το γεγονς τι σθηκαν ελχιστα δεγματα των δο αυτν δραματικν ειδν. Για την ακρβεια, μας παραδθηκαν ολκληρα να σατυρικ δρμα του Ευριπδη κι 11 κωμωδες του Αριστοφνη. Απ τον πολ μεγλο αριθμ που παρουσιστηκαν μεταξ του 486 και 120 π.Χ. -πρπει να πρκειται για 2300 ργα που ανκουν σε 256 συγγραφες των οποων γνωρζουμε τα ονματα- σθηκαν μνο πενιχρ λεψανα.
    Μολοντι το σατυρικ δρμα εναι παλαιτερο εδος, αφο κωμωδες εμφανστηκαν για πρτη φορ το 486 π.Χ., η παρουσαση τσο των σατυρικν δραμτων σο και των κωμωδιν στο κοιν εχε σκοπ να συνοδεσει τις παραστσεις τραγωδιν. Τις 3 τραγωδες ακολουθοσε το σατυρικ δρμα, και τις 3 μρες για τις τραγωδες ακολουθοσε 1 για τις κωμωδες. τσι, στο πργραμμα των δραματικν αγνων εφαρμοζταν 2 φορς νας γενικς καννας που ορζει τι τα σοβαρ και λυπητερ θεματα σωστ εναι να τα ακολουθε ως κατακλεδα κτι πιο ελαφρ και χαρομενο, για να μη φεγει ο θεατς με βαρει καρδι.
     Τα σατυρικ δρματα, που πραν το νομ τους απ το χορ των Σατρων, εχανε κποια κοιν στοιχεα με τις τραγωδες αλλ και μεγλες διαφορς απ αυτς. τσι,αν και πιο σντομα,τα σατυρικ δρματα εχανε την δια γλσσα, το διο μτρο και παρμοια θματα με τις τραγωδες· τα θματα αυτ μως τα παρουσαζαν με σατιρικ φος, διακωμωδντας τα με σκοπ να προκαλσουν το γλιο. Κι η κωμωδα εχε σκοπ να προκαλσει γλιο, αλλ, σε αντθεση με τη τραγωδα, τανε πιο ελεθερη στην επιλογ του θματος κι οι περισστερες τραγωδες αφοροσανε στην επικαιρτητα. Κι εδ το αποτλεσμα προκπτει κατ’ αρχς απ την αλληλεπδραση χορο κι υποκριτν: Εν στο χορ αναλογοσανε τα λυρικ, δηλαδ τα αδμενα τμματα, οι υποκριτς εκφρζονταν με απαγγελλμενους στχους και με τον ενδεδειγμνο γι' αυτ το σκοπ ιαμβικ 3μετρο, που λγω της ελευθερας και της δυναττητας παραλλαγν που προσφρει προσομοιζει με τον προφορικ λγο. ταν χορς κι υποκριτς συνδιαλγονται, περνονε σε μουσικ απαγγελα (ρετσιτατβο) και χρησιμοποιον ιαμβικ, τροχακ κι αναπαιστικ 4μετρο. τσι μια κωμωδα του 5ου αινα π.Χ., αν παρατηρσει κανες τα εδη απαγγελας, μοιζει περισστερο με περα παρ με σγχρονο θατρο πρζας. Εξαιτας του μεγλου ποσοστο μουσικ απαγγελλμενων στχων, η κωμωδα διαφοροποιεται επσης και απ την τραγωδα της διας εποχς.

==============================

                                                 ΙΑΜΒΙΚ ΠΟΙΗΣΗ

    Η ιαμβικ ποηση χαρακτηρζεται απ τη χρση του ιμβου. Η καθιρωση του μτρου αυτο σμαινε αληθιν επανσταση στην αρχαα ποηση. Για τη προλευση της λξης αμβος δεν υπρχει καμα τεκμηριωμνη ποψη (η λξη εναι προελληνικ) και κατ μιαν ετυμολογα, παργεται απ το "ιπτω" κι ρα σημανει "υβριστς", "στηλιτευτς". Oι ρζες της ανγονται στις πανρχαιες τελετς των Eλευσινων Μυστηρων, με τα σεμνα αστεα (ιμβους), καθς και στην κοινωνικ κριτικ. Κατ τους αρχαους χρνους, η κφραση "ιαμβζω" σμαινε "βρζω", "χυδαιολογ". Γενικ η ιαμβογραφα συνδεται σα τχνη με τη μουσικ του αυλο, οργανικ με τις γονιμικς γιορτς και κοινωνικ με τη στιρα. Η στιρα υπρξε το σμα κατατεθν κι η ειδοποις διαφορ της ιαμβικς απ τη λοιπ λυρικ ποηση (τη μελικ και τη χορικ).
     Βασικ μονδα του ιαμβικο μτρου ταν ο 2σλλαβος ιαμβικς πους αποτελομενος απ μα βραχεα και μα μακρ συλλαβ. Στην εφαρμογ του μτρου ακολουθονταν ο 2πλς ιαμβικς πους, δηλαδ βραχεα μακρ, βραχεα μακρ, καλομενη ιαμβικ διποδα. Απ την επανληψη της ιαμβικς διποδας προκψανε το ιαμβικ 2μετρο, το ιαμβικ 3μετρο, που τανε και το ευρτερα διαδεδομνο και σπανιτερα το ιαμβικ 4μετρο, που χρησιμοποιοσαν οι αρχαοι λληνες ποιητς καλομενοι εξ αυτο κι ιαμβογρφοι. Περ του ιαμβικο μτρου αναφορ κνει ο Αριστοτλης στο ργο του Περ ποιητικς.
     αμβοι λγονταν τα αυτοσχεδιαζμενα ευτρπελα τραγοδια που εξακντιζαν ο νας στον λλο οι οπαδο της θες Δμητρας. Μυθικ εναι η καταγωγ της λξης απ κποια γυνακα Ιμβη (υπηρτρια του βασιλι της Ελευσνας Κελεο, που με αστεα κανε τη περλυπη Δμητρα, που απελπισμνη αναζητοσε τη Περσεφνη, να γελσει). χει δε, ρυθμ ζωνταν και παιγνιδη.
Χρησιμοποιθηκεν επσης για να προσδιορσει ποιματα των οποων το περιεχμενο τανε περιπαικτικ κι εχανε σκοπ να διορθσουνε τα ελαττματα ατμων κοινωνικο συνλου. χει δε, μεγλη θεματικ ποικιλα, γραμμνη σε μτρο ιαμβικ κι επαναλαμβανμενο 3 φορς, (ιαμβικ 3μετρο) σε τροχακ 4μετρο. Κατ τον Παυσανα, ο αμβος ταν συνδεδεμνος με τη λατρεα της Δμητρας. Το διο ισχυρζεται κι ο Αρχλοχος απ τη Προ (κατ τον Ηρδοτο και Παυσανα, Δημητρις) και λατρευταν με γιορτς γονιμτητας, με ιδιατερα διαδεδομνες τις βωμολοχες και τις σεμνες επιδεξεις, που απτρεπαν πιθαν κακ.
     Ο αμβος, απ τον οποο λαβε την ονομασα της η ιαμβικ ποηση, αναπτχθηκε στην δια περπου εποχ με την ελεγεα. Η ελεγεα κι ο αμβος, αν κι η προλευσ τους τανε διαφορετικ, εχαν αρκετ κοιν στοιχεα. Βασικ κοιν τους στοιχεο ταν η δευτερεουσα θση που δνανε στη μουσικ κι η παντελς τελικ απαλλαγ τους απ αυτ. Συχν, ο διος ποιητς χρησιμοποιε και τα δο εδη με την δια επιτυχα. Οι αμβοι, πως κι οι ελεγεες, εναι γραμμνοι στην ιωνικ διλεκτο. Mετρικ μονδα εναι η ιαμβικ διποδα (U - U -)· 3 διποδες συγκροτοσανε το ιαμβικ 3μετρο, που τανε πιο κοντ στο φυσικ ρυθμ του προφορικο λγου (πρβλ. διαλογικ μρη του δρματος). Οι 1οι αμβοι απαντον (εγκατεσπαρμνοι ανμεσα σε 6μτρους) στο Μαργτη, σκωπτικ ποημα αποδιδμενο στον μηρο. Επσης η ιαμβικ ποηση πραγματεεται θματα κυρως κοινωνικ και πολιτικ.
   
 Δεν πρπει να ξεχνμε τι οι ελεγεες και οι αμβοι ξεκνησαν χι ως λογοτεχνα, αλλ ως πρακτικ εργαλεα για συγκεκριμνους σκοπος και συχν χρησιμοποιθηκαν ως κοινωνικ πλα, πως π.χ. το Πολεμικ Σλπισμα του Καλλνου. Ο αμβος ταν αρχαο ελληνικ μτρο της απαγγελλμενης και της αδμενης ποησης. Οι ρζες του αμβου βρσκονται στις βωμολοχικς εκδηλσεις που συνδευαν τη λατρεα της γονιμτητας. Επειδ η μορφ που χρησιμοποιοσαν ταν ο αμβος, η κφραση με ιμβους ισοδυναμοσε με υβριστικ πρξη. Απ τους τρεις μεγλους εκπροσπους του εδους ο Αρχλοχος, ο θεωρομενος μηρος του αρχακο λυρισμο, εναι ο καταγωγικτερος λων, ο Σημωνδης εκφραστς κοινωνικο ελγχου, εν ο Ιππναξ εναι ο περιπλανμενος που μυκτηρζει τους προσωπικος του αντιπλους. 
     Ο Αρχλοχος απ τη Προ, κατ τον 7ο π.Χ. αι., υπρξε, σμφωνα με την αρχαα φιλολογικ παρδοση, ο δημιουργς και κορυφαος χειριστς του λγιου ιμβου. Χρησιμοποησε την ιαμβικ μορφ σε ποηση, χωρς να την απομακρνει απ τον κριτικ χαρακτρα της και στους ιμβους του αντιτθεται στις καθιερωμνες αριστοκρατικς αντιλψεις και τα ηρωικ-πολεμικ ιδεδη: δεν διστζει να δηλσει τη χαρ του που σωσε τη ζω του ταν σε μια μχη πταξε την ασπδα του και τρπηκε σε φυγ.
     Εναι ο ποιητς που απαγκστρωσε τη ποηση απ τη μυθικ παρδοση και την στρεψε στον εσωτερικ κσμο του ανθρπου. Στους στχους του αποτυπνονται συμβντα της προσωπικς του ζως με αφοπλιστικ ειλικρνεια. Χωρς αναστολς ομολογε τι υπρξε "ῥψασπις" (= δειλς), γιατ γι' αυτν προχει η δισωση της ζως. Συνειδητοποιε την αστθεια, την αβεβαιτητα και τη συνεχ μεταβολ του κσμου. Πιστεει τι ο φβος κι η ελπδα, η ευτυχα κι η δυστυχα ρχονται και παρρχονται, για να επιβεβαισουνε τη συνεχ μεταβολ στην οποα υπκεινται τα ανθρπινα πργματα. Δνει μια να αντληψη για τη φιλα, πρα απ το παραδοσιακ ηρωικ σχμα, -με αγανκτηση εκφρζεται για τη προδομνη φιλα. Με τη ποησ του εκφρζει τις σημαντικς αλλαγς που συντελονται στην εποχ του σ' λους τους τομες της καθημερινς ζως (πολιτικς ανακατατξεις, δρυση αποικιν, ανπτυξη εμπορου). Σωθκανε δε, 200 περπου στχοι (αμβοι, ελεγεες, μνοι), που αυξηθκανε τα τελευταα χρνια απ παπυρικ ευρματα.
     Απαισιδοξη αντληψη για τον κσμο εκφρζει στους ιμβους του ο Σημωνδης ο Αμοργνος. Στον αμβο των γυναικν παρουσιζει τις γυνακες σαν το μεγαλτερο απ' λα τα κακ της ανθρπινης ζως. νας λλος σημαντικς ιαμβογρφος, ο Ιππναξ ο Εφσιος, στους ιμβους του διεκτραγωδε τη φτχεια του κακολογε τους εχθρος του, με ρεαλισμ, χιομορ κι αθυροστομα. Γενικ η ιαμβογραφα, με τη συνοδεα και των ελασσνων και με τις λοιπς δυνμεις του προκλασικο διαφωτισμο, ανογει την αυλαα προς τη στιρα προσπων, ιδεν και καταστσεων και τσι με τη γλσσα και τα θματ της θα τροφοδοτσει την αρχαα κωμωδα.

==============================

                                                             ΩΔΗ

     Η Σαπφ κι ο Αλκαος καλλιργησαν να εδος ποησης που μελλε να 'χει μακραωνη ιστορα. Η ωδ χαρακτηρζεται συνθως απ το υψηλ, εγκωμιαστικ φος, μπορε να χει προσωπικ κοινωνικ θματα και δεν ακολουθε αυστηρος μορφολογικος και μετρικος καννες. Ο ποιητς μποροσε σε μια ωδ να πει οτιδποτε και με ποιον τρπο προτιμοσε. τσι, οι ωδς της Σαπφς και του Αλκαου χουνε ποικλο αριθμ 4στιχων στροφν με κοιν μεταξ τους μετρικ. 
     Ο Πνδαρος (522 - 443 π.Χ.) επηρασε ιδιατερα τους μεταγενστερους κι γινε γνωστς κυρως για τις επινκιες ωδς του -το μνο τμμα του ργου του που διασθηκε μχρι τις μρες μας σχεδν ακραιο. Προτμησε να τριαδικ σχμα που αποτελονταν απ 2 διαφορετικ στροφικ σχματα και διαφορετικ μτρα, τις λεγμενες επωδικς 3δες. Πρκειται για σχμα που λγεται πως επινοθηκε στη Μεγλη Ελλδα απ τον βυκο τον Στησχορο. Κθε 3δα αποτελεται απ ν αντιστροφικ ζευγρι (μια στροφ και μιαν αντιστροφ, συνθεμνες στα δια ακριβς μτρα, στε να μπορον να τραγουδηθον στο διο μλος) και μιαν επωδ σε μτρα και μλος διαφορετικ. Το διο σχμα επαναλαμβνεται σες φορς χρειαστε).
     Το πρτυπο της Σαπφος και του Αλκαου, επηρεασμνο ωστσο κι απ τον Πνδαρο, ακολοθησε αργτερα κι ο Ορτιος. γραψε κυρως ομοιοστροφικς ωδς, ωδς δηλαδ γραμμνες σε μια μνο επαναλαμβανμενη στροφικ μορφ κι αποτλεσε μαζ με τους αρχαους λληνες ποιητς, κυρως με τον Πνδαρο, το πρτυπο που οδγησε στην αναγννηση κι εδραωση της ωδς ως λυρικο εδους στους νετερους χρνους.
     Η επκληση της Σαπφoς στη θε Αφροδτη στην Ωδ στην Αφροδτη, προσλαμβνει ικετευτικ τνο, καθς τη καλε να ικανοποισει τα αιτματ της και να τη συνδρμει μεσα, αποδιχνοντας τις πκρες και τα βσανα. Η μετβαση απ τον ευθ στον πλγιο λγο και απ το παρν στο παρελθν γνεται δεξιοτεχνικ μσω της αφγησης ενς παρελθοντικο βιματος, κτι που προσδδει αφηγηματικ χαρακτρα στο ποημα. Αμσως μετ, φανεται να παρνει το λγο η Αφροδτη και να απευθνεται στη Σαπφ, εν εναι η δια η Σαπφ που μονολογε και παρουσιζει τον ερωτικ καημ και τις επιθυμες της, προσθτοντας θεατρικτητα στην ωδ. Ο αρχαος τεχνοκριτικς Διονσιος ο Αλικαρνασσες, που δισωσε το ποημα, το αναφρει σαν παρδειγμα αρμονας, χρη στο πηγαο του ασθημα, τη σοφ του σνθεση, την παραστατικτητα των εικνων και τη χρη της κφρασης. Σημεινει, μλιστα πως η μελωδα κι η χρη πηγζουν απ' τον τρπο με τον οποο συνδονται οι λξεις κι οι στχοι, καθς κι απ τη λεπττητα της σνθεσης.
     
==============================

                                                      Επλογος

     Εδ κλενει το παρν ρθρο, που αφοροσε μνο στη παρουσαση -σο πιο καλλτερα μπρεσα, ελπζω- την ιστορα, τη θεωρα-βση, τη πορεα κι εξλιξη της ποησης απ αρχαιοττων χρνων, τα εδη που ξεκνησαν να ξεδιπλνονται σιγ-σιγ και τλος, κλενει το ρθρο στην αρχ των λατινικν ετν και των αλεξανδρινν. Μια ανακεφαλαωση αυτ στα μχρι τρα γραφντα, δεχνει που υπρχουν ελλεψεις για περαιτρω πορεα, ας πομε πως εδ καλφθηκε λο το φσμα πλην κωμωδας, που υπρχει μως σε λλο ρθρο, με αφορ τη παρουσαση του Μνανδρου και μλιστα κι αυτ απ' κρου σ' κρο, κι τσι μνει σε να σε δο -εξαρτται το μγεθος- ρθρα με δημιουργος και δεγματα γραφς τους στο καθνα. Για να 'μαι ειλικρινς το 'χα ξεκινσει για μον, αλλ δεν ξερα ο φουκαρς τ μεγλον γκο εχε κι τσι στη πορεα, σκφτηκα καλλτερα τη λση των επμενων ρθρων. χω αποσρει δη τους 3 μαζ με τη Σαπφ 4, αρχαους ποιητς, που εχα παρουσισει σ' να μικρ αρθρκι πριν χρνια, και τρα μου παραπονιονται πως τους χω παραμελσει. Ευχαριστ αν διαβσατε μχρις εδ, για την ακρβεια, καμαρνω αν διαβσατε μχρις εδ, κι εχομαι να το απολασατε σο κι εγ ταν το 'στηνα. Ραντεβο στο επμενο λοιπν. Π. Χ.

 

 

Web Design: Granma - Web Hosting: Greek Servers